Mál nr. 187/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 187/2025

Fimmtudaginn 5. júní 2025

A

gegn

Árborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 24. mars 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Árborgar, dags. 16. janúar 2025, vegna umsóknar hennar um sérstakan húsnæðisstuðning.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um sérstakan húsnæðisstuðning frá Árborg þann 14. október 2024 og var umsóknin tekin fyrir á fundi fjölskyldusviðs Árborgar þann 28. október 2024. Samþykkt var að veita kæranda 714 kr. á mánuði í sérstakan húsnæðisstuðning. Velferðarnefnd Árborgar staðfesti þá ákvörðun 14. janúar 2025 og var kæranda kynnt sú niðurstaða með bréfi Árborgar, dags. 16. janúar 2025. Kæranda var jafnframt tilkynnt að synjun um undanþágu frá reglum Árborgar um sérstakan húsnæðisstuðning hefði verið staðfest.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 24. mars 2025. Með bréfi, dags. 26. mars 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Árborgar vegna kærunnar ásamt gögnum málsins. Þann 30. apríl 2025 var sveitarfélaginu veittur frestur til 7. maí 2025 til að skila greinargerð. Greinargerð Árborgar barst 6. maí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 7. maí 2025. Viðbótargögn bárust frá kæranda 20. maí 2025.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála óskar kærandi eftir endurskoðun á ákvörðun velferðarnefndar Árborgar um synjun á umsókn hennar um sérstakan húsnæðisstuðning.

Kærandi kveðst telja synjunina óréttmæta og ósanngjarna með vísan til XVI. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga og 5. gr. reglna Árborgar um sérstakan húsnæðisstuðning.

Samkvæmt tölvupósti frá deildarstjóra velferðarþjónustu Árborgar frá 21. nóvember 2024 sé stuðningurinn reiknaður út frá forsendum miðað við tiltekin tekjumörk. Kærandi telji að ekki hafi verið tekið nægilegt tillit til þess að millibilsástand hafi verið hjá henni vegna flutnings milli sveitarfélaga. Kærandi hafi verið í fjárhagslega viðkvæmri stöðu og ekki átt möguleika á að flytja með sér þann stuðning sem hún hefði áður notið í öðrum sveitarfélögum.

Kærandi hafi áður búið við sambærilegar aðstæður í öðrum sveitarfélögum og fengið þar sérstakan húsnæðisstuðning. Hún hafi greitt 255.000 kr. í leigu og fái 367.000 kr. í tekjur á mánuði sem þýði að stór hluti ráðstöfunartekna fari í húsnæðiskostnað. Samkvæmt reglum Árborgar eigi einstaklingur undir efri tekjumörkum rétt á stuðningi en henni hafi verið synjað þar sem hún hafi farið 714 kr. yfir mörkin. Kærandi telji slíka útreikninga óeðlilega nákvæma og ósanngjarna í ljósi stöðu sinnar. Þessi litli munur ætti ekki að leiða til algerrar synjunar.

Í reglum Árborgar komi fram að heimilt sé að veita undanþágu frá reglunum vegna sérstakra aðstæðna. Kærandi telji að aðstæður sínar, það er flutningur, há leiga, lágar ráðstöfunartekjur og fyrri réttur til stuðnings, réttlæti slíka undanþágu.

Kærandi hafi flutt til Árborgar til að vera nær foreldrum sínum sem séu komnir á eftirlaun. Móðir kæranda hafi verið öryrki í fleiri tugi ára og þurfi aðstoð við þrif á heimili sínu og aðrar daglegar athafnir eins og að fara út í búð og elda mat. Kærandi hafi því viljað flytja frá Reykjavík til þess að geta létt undir en móðir hennar hafi ekki fengið styrk frá Árborg og vilji helst ekki hafa ókunnugt fólk á heimili sínu. Mæðgurnar hafi litið svo á að það væri hagur þeirra beggja að kærandi væri nær móður sinni. Kæranda hafi ekki dottið í hug að hún myndi tapa svo mikið á því og móðir hennar hafi ekki svo mikið á milli handanna að hún geti haldið kæranda uppi.

Kærandi óski því eftir að úrskurðarnefndin endurskoði synjun Árborgar með hliðsjón af framangreindum rökum og meti hvort rétt sé að veita henni sérstakan húsnæðisstuðning vegna félagslegrar og fjárhagslegrar stöðu hennar.

III. Sjónarmið Árborgar

Í greinargerð Árborgar kemur fram að kæra kæranda snúi að því að hún fái ekki undanþágu frá reglum sveitarfélagsins um sérstakan húsnæðisstuðning. Þann 14. október 2024 hafi Árborg borist umsókn um sérstakan húsnæðisstuðning sem hafi verið samþykkt. Kærandi hafi fengið 714 kr. á mánuði vegna tekna en ekki hafi verið um að ræða synjun vegna 714 kr. yfir mörkum líkt og fram komi í gögnum kæranda. Samskipti hafi átt sér stað á milli rekstrarfulltrúa og kæranda þann 1. nóvember 2024. Séu tekjur heimilis á milli neðri og efri marka skerðist stuðningurinn hlutfallslega. Fari tekjur yfir efri mörk falli réttur til stuðningsins niður. Þar sem kærandi hafi á þeim tíma verið rétt undir efri tekjumörkum hafi aðeins 714 kr. reiknast í stuðning á mánuði.

Kærandi hafi skotið ákvörðun velferðarþjónustu til velferðarnefndar Árborgar með tilheyrandi gögnum og greinargerð. Deildarstjóri hafi jafnframt skilað greinargerð til velferðarnefndar. Fundur velferðarnefndar hafi verið haldinn þann 28. nóvember 2024 þar sem málið hafi verið tekið fyrir og ákveðið að fresta afgreiðslu þess og afla frekari gagna frá kæranda. Kærandi hafi skilað inn frekari gögnum. Fundur velferðarnefndar hafi verið haldinn að nýju þann 14. janúar 2025 þar sem ákvörðun velferðarþjónustu um að synja um undanþágu frá 5. gr. reglna Árborgar um sérstakan húsnæðisstuðning hafi verið staðfest.

Taka skuli fram að á sama fundi hafi hækkanir á eigna- og tekjuviðmiðum verið endurskoðaðar og samþykkt að hækka tekjuviðmið um 15% og eignamörk um 20%. Við þá hækkun ætti mánaðarlegur stuðningur kæranda að hækka töluvert.

Aðstæður á leigumarkaði séu í dag afar krefjandi vegna mikilla hækkana á leiguverði sem hafi aukið álag á leigjendur og gert húsnæðisöryggi minna. Þó beri einnig að hafa í huga að almennar tekjur hafi hækkað á sama tíma, meðal annars vegna launahækkana. Því sé nauðsynlegt að sveitarfélög endurskoði reglur sínar reglulega til að tryggja að stuðningurinn beinist að þeim hópum sem þurfi raunverulega á honum að halda í samræmi við nýjustu forsendur.

Við endurskoðun reglna Árborgar hafi komið í ljós að sveitarfélagið standi sig ágætlega þegar horft sé til hlutfallsgreiðslna og hámarksgreiðslna fyrir sérstakan húsnæðisstuðning. Þetta þýði að þeir sem fái stuðning frá Árborg séu almennt ekki að fá lakari kjör en sambærilegir hópar annars staðar, enda sé það á ábyrgð hvers sveitarfélags að móta sínar reglur í samræmi við heimildir laga og reglugerða.

Það sé fastur verkferill hjá Árborg að endurmeta reglur sínar árlega, þar á meðal tekju- og eignaviðmið, til að tryggja að stuðningurinn nýtist þeim sem standi höllustum fæti eins og hafi verið staðfest á fundi velferðarnefndar 14. janúar 2025. Þetta sé mikilvægt því þótt aðstæður breytist á landsvísu, svo sem vegna almennra reglna eða leiðbeininga frá ríkisvaldinu, þá sé það ekki sjálfgefið að réttindi sem fólk hafi haft hjá öðru sveitarfélagi flytjist sjálfkrafa yfir við flutning milli sveitarfélaga. Reglurnar séu leiðbeinandi og hverri sveitarstjórn sé falið að útfæra þær í samræmi við eigin forsendur.

Há leiga, flutningar og mikil framfærslubyrði séu því miður algengar aðstæður sem snerti stóran hluta íbúa á almennum markaði. Þær séu ekki sérstakar aðstæður sem geri heimili að sérstakri félagslegri forgangsaðstoð, heldur endurspegli húsnæðismarkaðinn almennt. Ef slíkt væri metið sem alvarleg félagsleg staða væri hætta á að undanþágur yrðu veittar í fjölda tilfella sem reglurnar séu ekki hannaðar fyrir.

Samkvæmt reglum Árborgar séu undanþágur fyrst og fremst ætlaðar fyrir einstaklinga eða fjölskyldur sem búi við varanlega eða mjög alvarlega félagslega erfiðleika, svo sem vegna veikinda, fötlunar, áfalla, ofbeldis, barnaverndarmála eða annars sem krefjist sérstakrar íhlutunar. Há leiga eða flutningur teljist ekki slíkt nema það tengist þessum sérstöku aðstæðum.

Það að styðja foreldra sína fjárhagslega eða með öðrum hætti sé ekki sjálfkrafa metið sem félagslegt vandamál hjá umsækjanda. Það þurfi að liggja fyrir að þetta valdi óviðráðanlegri byrði eða sé vegna sérstakra félagslegra aðstæðna en ekki eingöngu vegna þess að um sé að ræða aðstoð innan fjölskyldunnar.

Markmið reglna um sérstakan húsnæðisstuðning og félagslegt leiguhúsnæði sé að beita undanþágum í mjög afmörkuðum og vel rökstuddum tilvikum. Ef almennar fjárhagsaðstæður, það er há útgjöld eða dýrt húsnæði, væru taldar nægja væri verið að rjúfa jafnræði milli umsækjenda.

Velferðarnefnd Árborgar beri ábyrgð á að farið sé eftir settum reglum og verklagi. Ef undanþágur yrðu veittar vegna almennra aðstæðna gæti það skapað hættu á mismunun og brotið gegn jafnræðissjónarmiðum þar sem margir aðrir í sambærilegri stöðu fengju ekki undanþágu.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Árborgar um að veita kæranda sérstakan húsnæðisstuðning að fjárhæð 714 kr. á mánuði. Kæranda var jafnframt synjað um undanþágu frá reglum Árborgar um sérstakan húsnæðisstuðning.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við húsnæðismál, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í XII. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um húsnæðismál. Þar segir í 1. mgr. 45. gr. að sveitarstjórnir skuli, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna. Samkvæmt 2. mgr. 45. gr. laganna skulu sveitarfélög veita sérstakan húsnæðisstuðning í samræmi við nánari reglur sem sveitarstjórn setur á grundvelli leiðbeininga ráðherra um sérstakan húsnæðisstuðning.

Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á húsnæðismálum einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Árborg hefur sett reglur um sérstakan húsnæðisstuðning í samræmi við 2. mgr. 45. gr. laga nr. 40/1991 til útfærslu á þeirri þjónustu sem sveitarfélögum er skylt að veita samkvæmt 45. gr. laganna. Þar kemur fram í 1. mgr. 1. gr. að sérstakur húsnæðisstuðningur sé fjárstuðningur til greiðslu á húsaleigu umfram húsnæðisbætur sem veittar séu á grundvelli laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur. Í 2. mgr. 1. gr. segir að sérstakur húsnæðisstuðningur sé ætlaður þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki séu á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar og félagslegra aðstæðna.

Í 3. gr. framangreindra reglna er kveðið á um skilyrði fyrir samþykki umsóknar og þarf umsækjandi að uppfylla öll skilyrði sem fram koma í 1. til 5. tölul. ákvæðisins. Samkvæmt 4. tölul. skulu samanlagðar tekjur umsækjanda og annarra heimilismanna, 18 ára og eldri, vera undir efri tekjumörkum samkvæmt 5. gr. reglnanna.

Samkvæmt 3. mgr. 5. gr. reglnanna skerða tekjur undir neðri tekjumörkum ekki rétt til sérstaks húsnæðisstuðnings. Sérstakur húsnæðisstuðningur fellur niður við efri tekjumörk í hverju tilfelli en skerðist hlutfallslega upp að því marki.

Samkvæmt gögnum málsins voru tekjur kæranda rétt undir efri tekjumörkum og fékk hún því 714 kr. í sérstakan húsnæðisstuðning á mánuði. Kærandi hefur vísað til þess að hún telji sig eiga rétt á undanþágu frá reglum Árborgar um sérstakan húsnæðisstuðning vegna stöðu sinnar.

Í 18. gr. reglna Árborgar um sérstakan húsnæðisstuðning kemur fram að félagsmálanefnd Árborgar sé heimilt að veita undanþágu frá reglunum ef sérstakar málefnalegar ástæður liggja fyrir og notandi fer fram á það með sérstakri beiðni innan fjögurra vikna frá því notanda barst vitneskja um ákvörðun. Ekki er að finna nánari skýringar á því hvað teljist vera sérstakar málefnalegar ástæður.

Við mat á sérstökum ástæðum leit Árborg til aðstæðna á leigumarkaði, hækkana á leiguverði og launahækkana. Árborg taldi að há leiga, flutningar og mikil framfærslubyrði væru algengar ástæður sem snerti stóran hluta íbúa á almennum markaði og var það því ekki talið til sérstakra ástæðna. Litið var til félagslegra aðstæðna kæranda og ekki talið að þær væru með þeim hætti að þær réttlættu undanþágu frá reglunum.

Úrskurðarnefnd velferðarmála hefur yfirfarið gögn málsins og telur ekki ástæðu til að gera athugasemd við framangreint mat Árborgar. Ekki verður annað ráðið en að sveitarfélagið hafi lagt fullnægjandi mat á aðstæður kæranda og er niðurstaða þess mats í samræmi við reglur sveitarfélagsins. Með hliðsjón af mati Árborgar fellst úrskurðarnefndin ekki á að um sé að ræða sérstakar ástæður sem gefi tilefni til undanþágu frá reglum um sérstakan húsnæðisstuðning. Úrskurðarnefndin bendir á að samkvæmt almennum lögskýringarreglum ber að túlka undantekningar frá meginreglum þröngt.

Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun staðfest.

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Árborgar, dags. 16. janúar 2025, um afgreiðslu á umsókn A, um sérstakan húsnæðisstuðning, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir