Mál nr. 203/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 203/2025

Fimmtudaginn 5. júní 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 28. mars 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 19. mars 2025, um að synja umsókn hans um fjárhagsaðstoð.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 6. febrúar 2025, sótti kærandi um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 28. febrúar 2025. Umsókn kæranda var synjað og staðfesti áfrýjunarnefnd velferðarráðs þá niðurstöðu með ákvörðun, dags. 19. mars 2025. Kærandi óskaði eftir rökstuðningi fyrir þeirri ákvörðun og var hann veittur með bréfi Reykjavíkurborgar, dags. 31. mars 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 28. mars 2025. Með bréfi, dags. 3. apríl 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst 30. apríl 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 7. maí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs sé ekki á rökum reist og að hann hafi ekki fengið fullnægjandi upplýsingar um málskosti sína áður en ákvörðunin hafi verið tekin. Það hafi komið í veg fyrir að kærandi gæti lagt fram meðvitaðan rökstuðning í málinu. Eftir að ákvörðunin hafi verið tekin hafi komið í ljós samkvæmt viðtali við félagsráðgjafa að synjunin hefði líklega verið vegna 22% eignarhluta kæranda í sumarbústað. Kærandi bendi á að það sé ekki í sínum höndum að leysa út umræddan eignarhluta þar sem hann sé ekki til sölu. Eignarhlutinn hafi verið gjöf og aldrei hafi verið um eiginlega fjármuni að ræða sem kærandi hafi getað nýtt sér. Kærandi hafi óskað eftir ítarlegri rökstuðningi frá áfrýjunarnefnd velferðarráðs og rætt við félagsráðgjafa sinn um málið. Þrátt fyrir það telji kærandi að ekki hafi verið tekið tillit til allra aðstæðna við mat á umsókn sinni.

Kærandi hafi ekki haft neinar tekjur frá því 1. janúar 2025 og hafi því brýna þörf fyrir fjárhagsaðstoð. Hann hafi sótt um fjölda starfa en ekki enn haft heppnina með sér. Umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð sé tímabundið neyðarúrræði þar sem lífsviðurværi listamanns sé mjög sveiflukennt.

Kærandi óski því eftir að úrskurðarnefnd velferðarmála endurskoði ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar og heimili undanþágu frá eignum og tekjum vegna fjárhagsaðstoðar fyrir umrætt tímabil.

Þá ítreki kærandi að eignarhluti hans í umræddum sumarbústað sé ekki eign sem hann geti nýtt sér. Kærandi geti ekki selt eða notað þennan eignarhluta án samþykkis meirihluta eigenda. Ekki sé um aðgengilega fjármuni að ræða sem kærandi geti notað til að mæta brýnni framfærsluþörf sinni. Þrátt fyrir að nettóeign sé til staðar á pappír þá hvíli 15 milljóna króna lán á eigninni sem geri frekari veðsetningu eða sölu erfiða og óraunhæfa til að leysa úr bráðum vanda kæranda. Mánaðarlegur kostnaður af eigninni sé einnig umtalsverður.

Það að beita 9. mgr. 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg sé ósanngjarnt í tilfelli kæranda. Markmið reglunnar hljóti að vera að fólk nýti aðgengilegar eignir áður en leitað sé eftir neyðaraðstoð. Eignarhluti kæranda sé það ekki.

Kærandi bendi á að rökstuðningur áfrýjunarnefndar velferðarráðs, dags. 31. mars 2025, byggi á þremur meginatriðum sem hann vilji útskýra nánar.

Í fyrsta lagi hafi inneign á bankareikningi kæranda að fjárhæð 370.905 kr. ekki endurspeglað fjármuni til grunnframfærslu. Inneignin hafi verið nauðsynleg til að standa skil á háum, föstum greiðslum, það er lánum, kreditkorti og fleiru, sem hafi fallið á gjalddaga á fyrstu dögum febrúarmánaðar 2025. Raunútgjöld af reikningi kæranda fyrstu fimm dagana í febrúar 2025 hafi numið yfir 415.000 kr. sem sé hærra en inneignin sjálf. Inneigninni hafi því þegar verið ráðstafað og ekkert raunverulegt ráðstöfunarfé verið til staðar fyrir grunnþarfir. Án þessarar inneignar hefði kærandi lent í vanskilum.

Í öðru lagi sé skráð eign að fjárhæð 676.867 kr. gömul fartölva sem hafi verið keypt fyrir þremur til fjórum árum. Tölvan hafi verið keypt og skráð sem nauðsynlegt vinnutæki vegna verktakavinnu sem kærandi hafi unnið fyrir B, það er skjávörpun í C árið 2021. Raunverulegt söluvirði tölvunnar sé í dag hverfandi lítið og endurspegli engan veginn þetta skráða virði. Auk þess sé hún enn helsta vinnutæki kæranda sem listamaður. Því sé ekki um að ræða eign sem geti nýst til framfærslu í raunverulegum skilningi.

Í þriðja lagi hafi innborganir í febrúar að fjárhæð 321.597 kr. ekki verið tekjur. Að stærstum hluta hafi annars vegar verið um að ræða endurgreiðslu fyrir útlögðum kostnaði. Kærandi hafi lagt út fyrir flugmiðum fyrir dóttur sína og vinkonu hennar og fengið þann kostnað endurgreiddan inn á reikning sinn. Hins vegar hafi verið um að ræða gjafir frá nánustu ættingjum og vinum kæranda. Vegna algjörs fjárskorts hafi kærandi fengið styrk frá sínum nánustu til þess að mæta nauðsynlegum reikningum og forðast vanskil og innheimtukostnað. Um hafi verið að ræða gjafir vegna neyðar, en ekki laun eða tekjur.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X ára gamall einhleypur maður. Hann eigi tvö börn sem séu X ára og X ára og séu búsett í D. Kærandi búi í eigin húsnæði og sé listamaður. Kærandi hafi klárað rétt sinn til atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun í nóvember 2024 og hafi síðan þá verið virkur í atvinnuleit sem hafi ekki borið árangur. Hann eigi ekki sögu um félagslega erfiðleika.

Kærandi hafi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu með umsókn, dags. 6. febrúar 2025, vegna tímabilsins 1. til 28. febrúar 2025. Framangreindri umsókn hafi verið synjað með bréfi þann 4. mars 2025. Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 19. mars 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun starfsmanna á Rafrænni miðstöð Reykjavíkurborgar um undanþágu frá eignum og tekjum vegna fjárhagsaðstoðar tímabilið 1. febrúar 2025 til 28. febrúar 2025, skv. 2. og 9. mgr. 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.“

Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi þann 19. mars 2025 vegna fyrrgreindrar ákvörðunar áfrýjunarnefndar velferðarráðs, dags. 19. mars 2025, og honum hafi verið sendur rökstuðningur með bréfi þann 31. mars 2025. Þann 28. mars 2025 hafi kærandi skotið framangreindri ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Núgildandi reglur um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg með áorðnum breytingum hafi tekið gildi þann 1. apríl 2021 og verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 24. febrúar 2021 og á fundi borgarráðs þann 4. mars 2021. Umræddar reglur séu settar á grundvelli 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Litið sé svo á að fjárhagsaðstoð til framfærslu frá sveitarfélagi sé neyðaraðstoð sem ekki beri að veita nema engar aðrar bjargir séu fyrir hendi. Í 1. gr. reglnanna komi fram að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geti séð sér og sínum farborða án aðstoðar, sbr. IV. og VI. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, sbr. og III. kafla reglnanna. Um fjárhagsaðstoð til framfærslu frá Reykjavíkurborg gildi sú meginregla að umsækjandi fái einungis greidda fjárhagsaðstoð til framfærslu ef hann geti ekki framfleytt sér. Umrædd meginregla eigi sér stoð í 2. gr. reglna um fjárhagsaðstoð, sbr. 19. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, sem kveði meðal annars á um skyldu hvers og eins að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Í III. kafla reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg sé að finna ákvæði sem lúti að rétti til fjárhagsaðstoðar. Við mat á því hvort umsækjandi geti átt rétt til fjárhagsaðstoðar samkvæmt reglunum skuli meðal annars horft til 12. gr. reglnanna sem kveði á um hvernig skuli litið til tekna og eigna umsækjanda.

Í 2. mgr. 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð í Reykjavík segi:

„Allar tekjur einstaklingsins/maka, í þeim mánuði sem sótt er um og mánuðinn á undan, aðrar en greiðslur vegna barna og húsnæðis-/vaxtabætur og/eða sérstakur húsnæðisstuðningur, koma til frádráttar við ákvörðun um upphæð fjárhagsaðstoðar. Mæðra- og feðralaun reiknast umsækjanda til tekna. Eigi umsækjandi rétt á atvinnuleysisbótum, skal reikna atvinnuleysisbætur honum til tekna. Hið sama á við ef umsækjandi á rétt á greiðslum frá öðrum aðilum.“

Þá segi í 9. mgr. 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð:

„Eigi umsækjandi, maki hans eða sambýlingur, eignir umfram íbúðarhúsnæði til eigin nota og eina bifreið, eða hafi hann nýlega selt eignir sínar, skal honum vísað á lánafyrirgreiðslu banka og sparisjóða, þó að tekjur hans séu lægri en grunnfjárhæð. Ef umsækjandi, maki hans eða sambýlisaðili, á eignir sem nýtast geta til framfærslu á hann ekki rétt á fjárhagsaðstoð.“

Upphæð fjárhagsaðstoðar til framfærslu til einstaklings, 18 ára eða eldri, sem reki eigið heimili geti numið allt að 247.572 kr., sbr. 1. mgr. 10. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg. Kærandi hafi átt inneign á bankareikningi að upphæð 370.905 kr. þann 3. febrúar 2025 auk þess sem eign hans samkvæmt efnahagsreikningi í staðgreiðsluskrá hafi verið 676.867 kr. Þá hafi einnig verið litið til þess að honum hafi borist innborganir á bankareikning sinn í febrúar 2025, samtals að upphæð 321.597 kr., það er innborgun frá vinkonu hans að upphæð 100.000 kr., innborgun með erlendum gjaldeyri að upphæð 67.372 kr. og innborgun frá móður og vini kæranda að upphæð 154.225 kr. Litið hafi verið til framangreindra innborgana við ákvörðun fjárhagsaðstoðar til framfærslu. Þess megi geta að kærandi hafi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 31. mars 2025 sem hafi verið synjað á miðstöð þann 4. apríl 2025 vegna eigna, það er eignarhlutar hans í umræddum sumarbústað, sbr. 9. mgr. 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð. Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarmála sem hafi samþykkt að veita kæranda undanþágu frá eignum vegna fjárhagsaðstoðar tímabilið 1. til 31. mars 2025, sbr. 9. mgr. 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Með hliðsjón af öllu framansögðu hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs talið rétt að líta til inneignar í banka samkvæmt reikningsyfirliti sem tekjur sem komi til frádráttar við ákvörðun um upphæð fjárhagsaðstoðar til framfærslu. Með vísan til framangreinds hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs því staðfest synjun starfsmanna vesturmiðstöðvar um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 28. febrúar 2025, sbr. 2. og 9. mgr. 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Með vísan til alls framangreinds verði að telja að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum um fjárhagsaðstoð, sbr. 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, né öðrum ákvæðum laganna eða ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 19. mars 2025, um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 28. febrúar 2025.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Sveitarfélög skuli tryggja að stuðningur við íbúa sem hafi barn á framfæri sé í samræmi við það sem sé barninu fyrir bestu. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 1. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg er kveðið á um lagagrundvöll fjárhagsaðstoðar. Þar kemur fram í 1. mgr. að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geta séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Í 2. gr. reglnanna kemur einnig fram sama grundvallarregla og í 19. gr. laga nr. 40/1991 að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Samkvæmt 3. gr. framangreindra reglna skal við ákvörðun á fjárhagsaðstoð leggja til grundvallar grunnfjárþörf til framfærslu og frá henni dregnar heildartekjur. Grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar til einstaklings 18 ára og eldri sem rekur eigið heimili getur numið allt að 247.572 kr. á mánuði, sbr. 1. mgr. 10. gr. reglnanna. Með tekjum er átt við allar tekjur einstaklings/maka sem ekki eru sérstaklega til framfærslu barna, þ.e. atvinnutekjur, allar skattskyldar tekjur frá Tryggingastofnun ríkisins, greiðslur úr lífeyrissjóðum, atvinnuleysisbætur, leigutekjur o.fl., sbr. 1. mgr. 12. gr. reglnanna. Í 2. mgr. 12. gr. reglna segir svo:

„Allar tekjur einstaklingsins/maka, í þeim mánuði sem sótt er um og mánuðinn á undan, aðrar en greiðslur vegna barna og húsnæðis/vaxtabætur og/eða sérstakur húsnæðisstuðningur, koma til frádráttar við ákvörðun um upphæð fjárhagsaðstoðar. Mæðra- og feðralaun reiknast umsækjanda til tekna. Eigi umsækjandi rétt á atvinnuleysisbótum, skal reikna atvinnuleysisbætur honum til tekna. Hið sama á við ef umsækjandi á rétt á greiðslum frá öðrum aðilum.“

Samkvæmt 4. mgr. 12. gr. reglnanna skal miða við heildartekjur áður en tekjuskattur hefur verið dreginn frá. Reglur Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð ganga út frá því að allar tekjur, aðrar en greiðslur vegna barna og húsnæðis/vaxtabætur og/eða sérstakur húsnæðisstuðningur, sé eðlilegt að nota sér til framfærslu áður en fengin er fjárhagsaðstoð frá sveitarfélaginu. Fjárhagsaðstoðin er þannig neyðarúrræði fyrir þá sem hafa ekki aðgang að fjármunum sér til framfærslu.

Í 9. mgr. 12. gr. reglnanna kemur fram að eigi umsækjandi, maki hans eða sambýlingur, eignir umfram íbúðarhúsnæði til eigin nota og eina bifreið, eða hafi hann nýlega selt eignir sínar, skuli honum vísað á lánafyrirgreiðslu banka og sparisjóða, þó að tekjur hans séu lægri en grunnfjárhæð. Ef umsækjandi, maki hans eða sambýlisaðili, eigi eignir sem nýst geta til framfærslu eigi hann ekki rétt á fjárhagsaðstoð.

Reglur Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð ganga út frá því að allar eignir, aðrar en íbúðarhúsnæði til eigin nota og bifreið, sé eðlilegt að nota sér til framfærslu áður en fengin er fjárhagsaðstoð frá sveitarfélaginu. Fjárhagsaðstoðin er þannig neyðarúrræði fyrir þá sem hafa ekki aðgang að fjármunum sér til framfærslu.

Samkvæmt gögnum málsins átti kærandi 692.502 kr. á bankareikningi sínum í febrúar 2025, nánar tiltekið innstæðu sem þar var 3. febrúar 2025 og síðan þrjár innborganir sem hann fékk í mánuðinum. Að mati úrskurðarnefndarinnar var um eign að ræða sem kæranda bar að nýta sér til framfærslu í febrúar 2025 áður en til fjárhagsaðstoðar kæmi frá sveitarfélaginu en reglur Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð gera ekki ráð fyrir að tekið sé tillit til útgjalda umsækjanda eða fjárhagslegra skuldbindinga við mat á því hvort réttur til fjárhagsaðstoðar sé til staðar. Með vísan til þess er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 28. febrúar 2025 því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 19. mars 2025, um að synja umsókn A, um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 28. febrúar 2025, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir