05 júní 2025

Mál nr. 218/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 218/2025

Fimmtudaginn 5. júní 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 3. apríl 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 27. mars 2025, um að afturkalla úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis.

I. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur verið búsettur í félagslegu leiguhúsnæði hjá Reykjavíkurborg um árabil. Þann 19. september 2024 fékk kærandi samþykktan milliflutning úr einu félagslegu leiguhúsnæði í annað og þá með áfangasamningi. Kærandi skrifaði undir samning um eftirfylgd í áfangahúsnæði þann 2. október 2024. Með ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 27. mars 2025, var sú úthlutun afturkölluð og kæranda tilkynnt að Félagsbústaðir myndu í kjölfarið senda riftun leigusamnings.

Kærandi lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála 3. apríl 2025. Með bréfi, dags. 8. apríl 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar vegna kærunnar. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst með bréfi, dags. 16. maí 2025, og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 21. maí 2025. Athugasemdir bárust ekki. Með erindi, dags. 4. júní 2025, var óskað eftir frekari gögnum frá Reykjavíkurborg. Umbeðin gögn bárust samdægurs.

II. Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að riftun húsaleigusamningsins væri byggð á sömu forsendum og lokaviðvörun. Kærandi hafi hins vegar verið án vandræða í íbúðinni og ekki smakkað áfengi frá áramótum. Að mati kæranda sé ómaklega að honum vegið með útburði úr íbúðinni þar sem hann hafi bara spilað háa tónlist og það hafi komið graslykt úr íbúðinni. Þetta tvennt hafi þó ekki gerst eftir aðvörun og annað umkvörtunarefni tengist ekki kæranda.

III. Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X ára gamall karlmaður. Hann eigi X ára dóttur sem hafi að mestu búið hjá kæranda en verið sett í fóstur á vegum Barnaverndar Reykjavíkur árið 2023 og áætlað sé að hún verði í fóstri til 18 ára aldurs, þ.e. til haustsins X. Kærandi hafi glímt við vímuefnaneyslu í mörg ár en hafi átt edrú tímabil inn á milli. Hann eigi margar meðferðir að baki sem og innlagnir á geðdeild Landspítala.

Kærandi hafi verið óstaðsettur í hús árin 2003 til 2006 en fengið úthlutaðri félagslegri leiguíbúð árið 2006. Kærandi hafi sótt um milliflutning þann 14. desember 2016. Með bréfi, dags. 6. júlí 2018, hafi kæranda verið tilkynnt um að honum hefði verið úthlutað almennu félagslegu húsnæði að B. Fjölda kvartana hafi borist frá nágrönnum vegna kæranda og gesta hans vegna brota á húsreglum um ónæði, óreglu og truflun á svefnfriði nágranna. Samkvæmt upplýsingum frá félagsráðgjafa kæranda hafi hann gengist við því að það hafi, á tímabilum, verið óregla á heimilinu hans sem hafi valdið ónæði. Þar að auki hafi, að sögn kæranda, barnsmóðir hans verið með ónæði gagnvart honum og dóttur þeirra. Þá hafi hún meðal annars komið á heimili hans og veist að honum með ofbeldi. Kærandi hafi upplýst félagsráðgjafa sinn um að hann myndi sjálfur senda andmæli til Félagsbústaða vegna fyrirhugaðrar afturköllunar á úthlutun félagslegs leiguhúsnæðisins að B.

Ákveðið hafi verið að afturkalla framangreinda úthlutun og mál kæranda hafi verið tekið fyrir á 380. fundi úthlutunarteymis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili 18. janúar 2024 og í fundargerð hafi verið bókað:

„Ákvörðun úthlutunarteymis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis, dags. 5. júlí 2018, að B, til A er afturkölluð.

Með tölvupósti frá Félagsbústöðum, dags. 27. desember 2023, var úthlutunarteymiteymi fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimil upplýst um að leigutaka hefði verið send lokaaðvörun vegna húsreglnabrota. Í kjölfarið var leigutaka sent bréf úthlutunarteymis, dags. 28. desember 2023, þar sem A var gefinn kostur á að koma á framfæri andmælum vegna fyrirhugaðrar afturköllunar úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis. Andmæli bárust en eru ekki tekin til greina.“

Þrátt fyrir framangreinda afturköllun hafi verið ákveðið að gefa kæranda annað tækifæri þar sem hann hafi sagst vilja bæta ráð sitt. Með bréfi, dags. 2. september 2024, hafi Félagsbústaðir hf. sent kæranda aðvörun og áminningu vegna ætlaðra brota á leigusamningi. Með bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 3. september 2024, hafi kæranda verið send tilkynning um fyrirhugaða afturköllun á úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis. Í bréfinu hafi kærandi verið upplýstur um að borist hefðu tilkynningar um ætluð brot á leigusamningnum, húsreglum og húsaleigulögum, svo sem vegna óreglu og ónæðis, auk truflunar á svefnfriði nágranna. Slík háttsemi væri í andstöðu við 8. tölul. 1. mgr. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 og 12. gr. leigusamnings, auk húsreglna. Til stæði að taka ákvörðun um afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis til kæranda og honum hafi verið veittur 10 daga frestur til að koma að andmælum, sbr. 10 og 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Með bréfi, dags. 11. september 2024, hafi kæranda verið tilkynnt af hálfu úthlutunarteymis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili að úthlutun húsnæðis að B, væri afturkölluð og að Félagsbústaðir hf. myndu í kjölfarið senda honum riftun leigusamnings. Á 408. fundi úthlutunarteymis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili þann 13. september 2024 hafi eftirfarandi verið bókað í fundargerð:

„Ákvörðun úthlutunarteymis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði vegna húsaleigusamnings, dags. 1. ágúst 2018, að B, til A er afturkölluð.

Með tölvupósti frá Félagsbústöðum, dags. 2. desember 2024, var úthlutunarteymiteymi fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði upplýst um að leigutaka hefði verið send greiðsluáskorun, dags. 2. september 2024. Í kjölfarið var leigutaka sent bréf úthlutunarteymis, dags. 3. september 2024, þar sem A var gefinn kostur á að koma á framfæri andmælum vegna fyrirhugaðrar afturköllunar úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis. Engin andmæli bárust.“

Með bréfi, dags. 15. maí 2024, hafi kæranda verið tilkynnt um úthlutun almenns félagslegs leiguhúsnæðis sem áfangahúsnæði að C. Kærandi hafi hafnað framangreindri úthlutun vegna neyslu í stigangi og þar sem útidyrahurðin í sameign væri alltaf opin vegna kattaumgangs en barnsmóðir kæranda hafi komið óboðin og beitt kæranda og dóttur þeirra ofbeldi. Kærandi hafi í kjölfarið fengið samþykktan milliflutning þann 19. september 2024 af hálfu úthlutunarteymisins í annað félagslegt leiguhúsnæði með áfangasamning að D og honum hafi verið sent bréf þess efnis sama dag. Kærandi hafi skrifað undir samning um eftirfylgd í áfangahúsnæði að D þann 2. október 2024. Fljótlega hafi borist kvartanir frá nágrönnum vegna kæranda og gesta hans vegna brota á húsreglum um ónæði, óreglu og truflun á svefnfriði nágranna. Félagsbústaðir hf. hafi sent kæranda aðvörun og áminningu vegna ætlaðra brota á leigusamningi með bréfi, dags. 10. desember 2024. Félagsráðgjafi kæranda hafi nokkrum sinnum reynt að hringja í kæranda dagana 11. desember 2024 til 13. desember 2024 án árangurs. Í framhaldi hafi félagsráðgjafinn sent kæranda tölvupóst þar sem hún hafi lagt áherslu á alvarleika framangreindrar aðvörunar og hafi bent kæranda á að bæta úr sem fyrst.

Félagsbústaðir hf. hafi sent lokaaðvörun vegna brota á leigusamningi með bréfi, dags. 28. febrúar 2025. Þann 4. mars 2025 hafi félagsráðgjafi kæranda hringt í hann vegna framangreindrar aðvörunar. Kærandi hafi sagst hafa orðið var við grasreykingar í hjólageymslu en að hann hafi sjálfur verið án vímuefna frá áramótum og að ekki hafi verið nein læti hjá honum síðan þá. Þá hafi kærandi greint frá því að hann hafi verið að mæta á AA fundi tvisvar til þrisvar sinnum í viku. Kærandi hafi sagst hafa sett sig í samband við Félagsbústaði og sagt þeim frá framangreindu og boðið að fara í þvagprufu. Þá hafi kærandi haldið að barnsmóðir hans hefði mögulega hringt og kvartað og að ekki væri um að ræða kvartanir frá nágrönnum. Félagsráðgjafi kæranda hafi einnig sent framangreindar upplýsingar til Félagsbústaða með tölvupósti, dags. 4. mars 2025. Engin viðbrögð hafi borist frá Félagsbústöðum.

Með bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 6. mars 2025, hafi kæranda verið send tilkynning um fyrirhugaða afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis. Í bréfinu hafi kærandi verið upplýstur um að borist hefðu tilkynningar um ætluð brot á leigusamningnum, húsreglum og húsaleigulögum, svo sem vegna óreglu og ónæðis, auk truflunar á svefnfriði nágranna. Slík háttsemi væri í andstöðu við 8. tölul. 1. mgr. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 og 12. gr. leigusamnings, auk húsreglna. Til stæði að taka ákvörðun um afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis til kæranda og honum hafi verið veittur 10 daga frestur til að koma að andmælum, sbr. 10 og 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Félagsráðgjafi kæranda hafi hringt í hann þann 17. mars 2025 vegna framangreinds bréfs um fyrirhugaða afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis, dags. 6. mars 2025. Að sögn kæranda hafi vinkona hans dvalið hjá honum í janúar 2025 og á því tímabili hafi hann í örfá skipti neytt með henni áfengis en að hún hafi ekki dvalið hjá honum síðan 1. febrúar 2025. Að hans sögn hafi því verið ró á heimili hans síðan í byrjun febrúar 2025. Félagsráðgjafi kæranda hafi þá greint honum frá því að hann bæri ábyrgð á því ef gestir á hans vegum yllu ónæði. Kærandi hafi að sögn komið sjálfur sínum andmælum á framfæri á netfang sem hafi verið uppgefið í framangreindu bréfi, dags. 6. mars 2025.

Mál kæranda hafi verið tekið fyrir á 434. fundi úthlutunarteymis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili fyrir einstaklinga sem hætt hafi neyslu og þurfi sérstakan stuðning þriðjudaginn 25. mars 2025 og miðvikudaginn 26. mars 2025 og í fundargerð sé bókað:

„Ákvörðun úthlutunarteymis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis, dags. 17. september 202[4], að D, til A er afturkölluð.

Með tölvupósti frá Félagsbústöðum, dags. 28. febrúar 2025, var úthlutunarteymi fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili upplýst um að leigutaka hefði verið send lokaaðvörun vegna húsreglnabrota. Í kjölfarið var leigutaka sent bréf úthlutunarteymis, dags. 6. mars 2025, þar sem A var gefinn kostur á að koma á framfæri andmælum vegna fyrirhugaðrar afturköllunar úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis. Engin andmæli bárust.“

Reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði með síðari breytingum hafi verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 13. mars 2019 og á fundi borgarráðs þann 2. maí 2019. Reglurnar hafi tekið gildi þann 1. júní 2019. Reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði kveði á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum sé skylt að veita og séu settar með stoð í XII. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, 9. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir og 4. tölul. 13. gr. laga nr. 125/1999 um málefni aldraðra. Í 2. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði komi fram að félagslegt leiguhúsnæði skiptist í fjóra flokka, þ.e. almennt félagslegt leiguhúsnæði, húsnæði fyrir fatlað fólk, húsnæði fyrir heimilislausa með miklar og flókar þjónustuþarfir og þjónustuíbúðir fyrir aldraða. Um framangreinda flokka húsnæðis sé fjallað í sérköflum reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði en mismunandi skilyrði eigi við um hvern flokk húsnæðis.

Líkt að framan greini hafi kærandi verið óstaðsettur í hús árin 2003 til 2006 en fengið úthlutaðri félagslegri leiguíbúð árið 2006. Kærandi hafi sótt um milliflutning árið 2016 og honum hafi verið úthlutað almennu félagslegu húsnæði með áfangasamningi að B þann 6. júlí 2018. Eftir að kvartanir hafi borist frá nágrönnum kæranda hafi hann óskað eftir milliflutningi og honum hafi verið tilkynnt með bréfi, dags. 15. maí 2024, um úthlutun almenns félagslegs leiguhúsnæðis sem áfangahúsnæði að C sem hann hafi afþakkað. Kærandi hafi í kjölfarið fengið samþykktan milliflutning þann 19. september 2024 af hálfu úthlutunarteymisins í annað félagslegt leiguhúsnæði með áfangasamning að D og honum hafi verið sent bréf þess efnis sama dag.

Í desember 2024, janúar 2025 og febrúar 2025 hafi Félagsbústöðum hf. borist ítrekaðar kvartanir vegna umgengni kæranda og gesta hans, auk áreitis af þeirra hálfu. Nágrannar hafi meðal annars kvartað undan því að kærandi væri með háværa tónlist, það væri mikill hávaði vegna rifrilda einu sinni til tvisvar í viku, kærandi væri með ógnandi hegðun, auk þess væri slæm umgengni og vond lykt. Með bréfi Félagsbústaða hf., dags. 10. desember 2024, hafi kæranda verið send aðvörun og áminning vegna ætlaðra brota á leigusamningi, húsreglum og húsaleigulögum nr. 36/1994. Fram komi að um væri að ræða óreglu og ónæði sem trufli daglegt líf og svefn nágranna. Kæranda hafi því verið send framangreind aðvörun og áminning vegna framangreindra brota með vísan til 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 og 12. gr. leigusamnings aðila. Tekið hafi verið fram að ef ekki yrði orðið við áskorun um úrbætur án tafar hefði velferðarsvið Reykjavíkurborgar heimild til að afturkalla stjórnvaldsákvörðun um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis, sbr. 25. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði. Einnig hafi verið vakin athygli á því að skilyrði og forsenda fyrir leigusamningi væri að ekki hafi verið fallið frá ákvörðun um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis, auk þess sem að afturköllun stjórnvaldsákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis myndi leiða til þess að Félagsbústaðir hf. myndu rifta leigusamningi í beinu framhaldi án frekari viðvörunar.

Félagsbústaðir hf. hafi sent kæranda lokaviðvörun með bréfi, dags. 28. febrúar 2025, en í því bréfi hafi komið fram að ef ekki yrði orðið við viðvöruninni án tafar yrði málið sent til velferðarsviðs Reykjavíkurborgar sem myndi taka ákvörðun um afturköllun stjórnvaldsákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis. Slík afturköllun myndi leiða til þess að Félagsbústaðir hf. myndu rifta leigusamningi í beinu framhaldi án frekari aðvörunar og gera kröfu um rýmingu íbúðar með skömmum fyrirvara.

Í 19. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði sé að finna almenn ákvæði um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis og í 8. og 9. mgr. 19. gr. reglnanna segi:

„Ákvörðun um úthlutun er stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Um er að ræða skilyrta stjórnvaldsákvörðun þar sem gert er að skilyrði að umsækjandi uppfylli reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði, fari að þeim ákvæðum sem gilda samkvæmt húsaleigulögum nr. 36/1994 og ákvæðum leigusamnings um viðkomandi leiguhúsnæði.

Heimilt er að afturkalla stjórnvaldsákvörðun um úthlutun sé skilyrðum reglna þessara ekki lengur fullnægt. Sama gildir ef eigi er farið að ákvæðum húsaleigulaga nr. 36/1994 eða ákvæðum leigusamnings um viðkomandi leiguhúsnæði.“

Sérstaklega sé vikið að afturköllun stjórnvaldsákvörðunar um úthlutun húsnæðis í 25. gr. reglnanna en þar segi að réttur Reykjavíkurborgar til afturköllunar ákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis sé bundinn við þau tilvik þegar leigutaki uppfylli ekki skilyrði reglnanna eða brjóti gegn ákvæðum leigusamnings, þjónustusamnings/dvalarsamnings eða ákvæðum húsaleigulaga nr. 36/1994 að öðru leyti. Þá komi fram í 2. mgr. 25. gr. reglnanna að afturköllun ákvörðunar um úthlutun félaglegs leiguhúsnæðis sé stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og sú ákvörðun geti eftir atvikum leitt til uppsagnar eða riftunar á húsaleigusamningi. Um uppsögn og riftun gildi ákvæði húsaleigulaga nr. 36/1994.

Með bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 6. mars 2024, hafi kæranda verið tilkynnt um fyrirhugaða afturköllun úthlutunar þar sem vísað hafi verið til framangreindrar aðvörunar Félagsbústaða hf. og að borist hefðu tilkynningar um óreglu, ónæði auk truflunar á svefnfriði nágranna. Slík háttsemi væri í andstöðu við 8. tölul. 1. mgr. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 og 12. gr. leigusamnings auk húsreglna.

Í 8. tölul. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 komi fram að leigusala sé heimilt að rifta leigusamningi ef leigjandi vanrækir, þrátt fyrir skriflegar áminningar leigusala, skyldur sínar til að sjá um að góð regla og umgengni haldist í hinu leigða húsnæði, sbr. 30. gr. húsaleigulaga, eða gerist sekur um persónulega meingerð gagnvart leigusala eða fjölskyldu hans.

Í 12. gr. húsaleigusamnings kæranda og Félagsbústaða hf. komi meðal annars fram að við vanefndir á leigusamningi vegna ónæðis, vanskila eða annarra samnings- eða lögbrota gagnvart leigusala eða öðrum íbúum og í kjölfar aðvarana og áskorana geti, til viðbótar við úrræði leigusala samkvæmt leigusamningi og lögum, komið til afturköllunar á stjórnvaldsákvörðun um úthlutun af hálfu velferðarsviðs Reykjavíkurborgar. Einnig komi fram í 8. gr. húsaleigusamnings kæranda og Félagsbústaða hf. að leigjanda sé skylt að ganga vel og snyrtilega um hið leigða húsnæði og gæta settra reglna og góðra venja um hreinlæti, hollustuhætti, dýrahald og heilbrigði. Þá segi einnig í 8. gr. samningsins að leigjanda beri að fara í einu og öllu að settum húsreglum í fjöleignarhúsum og gæta þess að raska ekki ró annarra íbúa að óþörfu. Einnig sé leigjanda skylt að sjá til þess að heimilisfólk hans og gestir virði reglur um umgengni.

Þá sé í bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 6. mars 2025, vísað til framangreindra ákvæða 8. og 9. mgr. 19. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði hvað varði að ákvörðun um úthlutun sé skilyrt stjórnvaldsákvörðun sem sé háð því að umsækjandi uppfylli reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði og fari að þeim ákvæðum sem gildi samkvæmt húsaleigulögum nr. 36/1994 og ákvæðum leigusamnings um viðkomandi leiguhúsnæði. Heimilt sé að afturkalla stjórnvaldsákvörðun um úthlutun leiguhúsnæðis ef skilyrðum þar að lútandi sé ekki lengur fullnægt. Það sama gildi ef eigi sé farið að ákvæðum húsaleigulaga nr. 36/1994 eða ákvæðum leigusamnings um viðkomandi húsnæði.

Með framangreindu bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 6. mars 2025, hafi kæranda verið veittur 10 daga frestur frá dagsetningu bréfsins til að koma að athugasemdum í samræmi við 10. og 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þar hafi einnig komið fram að afturköllun stjórnvaldsákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis myndi leiða til þess að Félagsbústaðir hf. myndu rifta leigusamningi í beinu framhaldi án frekari viðvörunar ásamt því að krefjast rýmingu íbúðar með skömmum fyrirvara.

Félagsráðgjafi kæranda hafi hringt í hann þann 17. mars 2025 vegna framangreinds bréfs um fyrirhugaða afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis, dags. 6. mars 2025. Að sögn kæranda hafi vinkona hans dvalið hjá honum í janúar 2025 og á því tímabili hafi hann í örfá skipti neytt áfengis með henni en að hún hafi ekki dvalið hjá honum síðan 1. febrúar 2025. Að hans sögn hafi því verið ró á heimili hans síðan í byrjun febrúar 2025. Félagsráðgjafi kæranda hafi þá greint honum frá því að hann bæri ábyrgð á því ef gestir á hans vegum yllu ónæði. Kærandi hafi að sögn komið sjálfur sínum andmælum á framfæri á netfang sem hafi verið uppgefið í framangreindu bréfi, dags. 6. mars 2025.

Eins og að framan sé rakið hafi mál kæranda verið tekið fyrir á 434. fundi úthlutunarteymis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili fyrir einstaklinga sem hafi hætt neyslu og þurfi sérstakan stuðning þriðjudaginn 25. mars 2025 og miðvikudaginn 26. mars 2025 og þar hafi verið bókað að úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis að D til kæranda væri afturkölluð. Engin andmæli hafi borist. Fyrir liggi að ítrekaðar tilkynningar hafi borist til Félagsbústaða hf. frá nágrönnum vegna kæranda og gesta hans á tímabilinu desember til febrúar 2025. Skriflegar tilkynningar til Félagsbústaða hf. liggi fyrir. Þær hafi lotið að óreglu, ónæði og truflun á svefnfriði.

Með bréfi, dags. 27. mars 2025, hafi kæranda verið tilkynnt af hálfu úthlutunarteymis velferðarsviðs fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili að úthlutun húsnæðis að D, væri afturkölluð og að Félagsbústaðir hf. myndu í kjölfarið senda honum riftun leigusamnings. Kæranda hafi verið leiðbeint um að unnt væri að skjóta ákvörðuninni til úrskurðarnefndar velferðarmála, sbr. 63. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, auk þess að hægt væri að óska eftir rökstuðningi, sbr. 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 en fram hafi komið að beiðni um rökstuðning eða málskot til úrskurðarnefndar velferðarmála myndi hvorki fresta réttaráhrifum afturköllunar ákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis né riftun Félagsbústaða hf. Félagsbústaðir hafi sent kæranda riftun leigusamnings þann 1. apríl 2025. Samkvæmt upplýsingum frá Félagsbústöðum hf. dvelji kærandi enn í húsnæðinu að D en unnið sé að því að kærandi yfirgefi húsnæðið.

Með hliðsjón af framangreindu sé það mat velferðarsviðs Reykjavíkurborgar að málsmeðferð í máli kæranda hafi verið í samræmi við reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði og húsaleigulög nr. 36/1994. Einnig sé það mat velferðarsviðs Reykjavíkurborgar að ekki hafi verið brotið gegn ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 né ákvæðum annarra laga.

IV. Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að afturkalla úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við húsnæðismál, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í XII. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um húsnæðismál. Þar segir í 1. mgr. 45. gr. að sveitarstjórnir skuli, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna.

Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á húsnæðismálum einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í reglum Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði er kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum er skylt að veita, sbr. XII. kafla laga nr. 40/1991. Í 1. mgr. 2. gr. kemur fram að með félagslegu leiguhúsnæði sé átt við almennt félagslegt leiguhúsnæði, húsnæði fyrir fatlað fólk, húsnæði fyrir heimilislausa með miklar og flóknar þjónustuþarfir og þjónustuíbúðir aldraðra. Í 2. mgr. 2. gr. reglnanna kemur fram að almennt félagslegt leiguhúsnæði sé ætlað þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki séu á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum félagslegra aðstæðna, þungrar framfærslubyrðar og lágra launa. Með almennu félagslegu leiguhúsnæði sé átt við hverja þá íbúð í eigu Félagsbústaða hf. sem ekki sé sérstaklega skilgreind sem þjónustuíbúð aldraðra, húsnæði fyrir fatlað fólk eða húsnæði fyrir heimilislausa með miklar og flóknar þjónustuþarfir. Jafnframt falli þar undir húsnæði sem Reykjavíkurborg leigi til einstaklinga þar sem umsýsla sé á vegum Félagsbústaða hf. Til almenns félagslegs leiguhúsnæðis teljist einnig áfangahúsnæði. Áfangahúsnæði sé almennt félagslegt leiguhúsnæði sem úthlutað sé tímabundið og með skilyrði um samning um eftirfylgd. Almennu félagslegu leiguhúsnæði sé úthlutað sem áfangahúsnæði þegar aðstæður leigutaka séu með þeim hætti að gera verði kröfu um að hann þiggi stuðning og þjónustu á meðan leigusamningur sé í gildi og úthlutun húsnæðisins sé tímabundin með tilliti til þess.

Fyrir liggur að kærandi fékk úthlutuðu húsnæði að D sem áfangahúsnæði. Kærandi skrifaði undir samning um eftirfylgd í áfangahúsnæði með gildistíma frá 1. október 2024 til 30. september 2025. Í 2. mgr. 5. gr. samningsins kemur fram að þjónusta og eftirfylgd við leigutaka felist í eftirfarandi þáttum:

„Leigutaki skal virða almennar húsreglur í fjölbýli.

Leigutaki skal hafa leigugreiðslur í beingreiðslu í banka.

Leigutaki skal gæta þess að áfengis- og vímuefnaneysla hamli ekki búsetu hans í almennu félagslegu leiguhúsnæði.

Leigutaki skal vera í góðu sambandi við félagsráðgjafa/ráðgjafa á miðstöð og upplýsa um breytingu á högum.“

Í 7. gr. framangreinds samnings er fjallað um lok samnings. Þar kemur meðal annars fram í 1. mgr. að ef leigutaki fari ekki að þeim skilyrði sem fram komi í samningi um eftirfylgd og þiggi ekki þá þjónustu og eftirfylgd sem samningurinn kveði á um geti samningurinn og húsaleigusamningur fallið tafarlaust úr gildi án undanfarandi uppsagnar eða riftunar, sbr. 3. mgr. 2. gr. og a. lið 3. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994, sbr. einnig fráviksákvæði í húsaleigusamningi. Þá segir í 2. mgr. 7. gr. að samningur um eftirfylgd sé hluti af húsaleigusamningi leigutaka um húsnæði og að ákvæði hans gangi framar leigusamningnum sem málefnaleg skilyrði með heimild í 3. mgr. 2. gr. og a. lið 3. gr. húsaleigulaga. Uppsögn á samningnum samsvari uppsögn á húsaleigusamningi.

Í 19. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði er fjallað almennt um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis. Þar segir í 8. mgr. að ákvörðun um úthlutun sé stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Um sé að ræða skilyrta stjórnvaldsákvörðun þar sem gert sé að skilyrði að umsækjandi uppfylli reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði, fari að þeim ákvæðum sem gildi samkvæmt húsaleigulögum nr. 36/1994 og ákvæðum leigusamnings um viðkomandi leiguhúsnæði. Þá segir í 9. mgr. 19. gr. að heimilt sé að afturkalla stjórnvaldsákvörðun um úthlutun sé skilyrðum reglnanna ekki lengur fullnægt. Sama gildi ef eigi sé farið að ákvæðum húsaleigulaga nr. 36/1994 eða ákvæðum leigusamnings um viðkomandi leiguhúsnæði.

Í 25. gr. framangreindra reglna er kveðið á um afturköllun stjórnvaldsákvörðunar um úthlutun húsnæðis. Þar segir í 1. mgr. að réttur Reykjavíkurborgar til afturköllunar ákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis sé bundinn við þau tilvik þegar leigutaki uppfylli ekki skilyrði reglnanna eða brjóti gegn ákvæðum leigusamnings, þjónustusamnings/dvalarsamnings eða ákvæðum húsaleigulaga nr. 36/1994 að öðru leyti. Þá segir í 2. mgr. að afturköllun ákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis sé stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Afturköllun ákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis geti eftir atvikum leitt til uppsagnar eða riftunar á húsaleigusamningi. Um uppsögn og riftun gildi ákvæði húsaleigulaga nr. 36/1994.

Ákvörðun um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis að D var afturkölluð með vísan til þess að kærandi hefði gerst brotlegur við 12. gr. húsaleigusamnings og 8. tölul. 1. mgr. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994.

Í 8. tölul. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 kemur fram að leigusala sé heimilt að rifta leigusamningi ef leigjandi vanrækir, þrátt fyrir skriflegar áminningar leigusala, skyldur sínar til að sjá um að góð regla og umgengni haldist í hinu leigða húsnæði, sbr. 30. gr. húsaleigulaga, eða gerist sekur um persónulega meingerð gagnvart leigusala eða fjölskyldu hans.

Í 12. gr. fyrirliggjandi húsaleigusamnings kæranda og Félagsbústaða hf. kemur meðal annars fram að við vanefndir á leigusamningi vegna ónæðis, vanskila eða annarra samnings- eða lögbrota gagnvart leigusala eða öðrum íbúum og í kjölfar aðvarana og áskorana geti, til viðbótar við úrræði leigusala samkvæmt leigusamningi og lögum, komið til afturköllunar á stjórnvaldsákvörðun um úthlutun af hálfu velferðarsviðs Reykjavíkurborgar. Einnig kemur fram í 8. gr. samningsins að leigjanda beri að fara í einu og öllu að settum húsreglum í fjöleignarhúsum og gæta þess að raska ekki ró annarra íbúa að óþörfu. Þá sé leigjanda skylt að sjá til þess að heimilisfólk hans og gestir virði reglur um umgengni.

Reykjavíkurborg hefur vísað til þess að í desember 2024, janúar 2025 og febrúar 2025 hafi Félagsbústöðum hf. borist ítrekaðar kvartanir vegna umgengni kæranda og gesta hans, auk áreitis af þeirra hálfu. Nágrannar hafi meðal annars kvartað undan því að kærandi væri með háværa tónlist, það væri mikill hávaði vegna rifrilda einu sinni til tvisvar í viku, kærandi væri með ógnandi hegðun, auk þess væri slæm umgengni og vond lykt.

Á grundvelli rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 óskaði úrskurðarnefnd velferðarmála eftir afriti af framangreindum tilkynningum til að unnt væri að leggja mat á hvort skilyrði fyrir afturköllun úthlutunar húsnæðis í reglum Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði hefði verið uppfyllt í máli kæranda. Umbeðin gögn voru afhent úrskurðarnefndinni í trúnaði og með vísan til 17. gr. stjórnsýslulaga verður kæranda ekki veittur aðgangur að þeim. Samkvæmt ákvæðinu er stjórnvaldi heimilt að takmarka aðgang aðila máls að gögnum ef hagsmunir hans af því að notfæra sér vitneskju úr þeim þykja eiga að víkja fyrir mun ríkari almanna- og einkahagsmunum.

Að virtum fyrirliggjandi tilkynningum er ljóst að töluvert ónæði var fyrir aðra íbúa húsnæðisins af kæranda og aðila sem dvaldi í íbúð hans frá desember og til loka febrúar 2025 þótt kærandi segist ekki hafa verið án vandræða í íbúðinni frá áramótum 2024/2025. Slíkt fellur undir vanefnd á leigusamningi, sbr. 12. gr. húsaleigusamnings kæranda og Félagsbústaða hf. og voru kæranda sendar viðeigandi aðvaranir og áskoranir 10. desember 2024 og 28. febrúar 2025. Með vísan til þess er það mat úrskurðarnefndarinnar að Reykjavíkurborg hafi verið heimilt að afturkalla úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis að D. Hin kærða ákvörðun er því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 27. mars 2025, um að afturkalla úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis til A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir