12 júní 2025
/
Nr. 463/2025 Úrskurður
Hinn 12. júní 2025 er kveðinn upp svohljóðandi
úrskurður nr. 463/2025
í stjórnsýslumáli nr. KNU23110112
Kæra [...]
1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Hinn 23. nóvember 2023 kærði einstaklingur sem kveðst heita [...], vera fæddur [...] og vera ríkisborgari Alsír (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 9. nóvember 2023, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.
Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.
Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.
2 Málsatvik
Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 3. júní 2022. Kvaðst kærandi sækja um alþjóðlega vernd hér á landi vegna vandræða í heimaríki. Kærandi hafi fengið hótanir í heimaríki og komið hingað til lands ásamt bróður sínum.
Með ákvörðun Útlendingastofnunnar 29. ágúst 2022, var komist að þeirri niðurstöðu að umsókn kæranda um alþjóðlega vernd yrði ekki tekin til efnismeðferðar hér á landi. Hinn 6. október 2022 staðfesti kærunefnd ákvörðun Útlendingastofnunar með úrskurði nr. 403/2022. Hinn 6. júní 2023 var mál kæranda tekið til efnismeðferðar þar sem fresturinn til að flytja kæranda úr landi rann út. Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 9. október 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum. Kærandi kvaðst vera alsírskur ríkisborgari og hafa fæðst og alist upp í Jijel í Alsír, þar sem hann hafi búið þar til hann hafi flúið heimaríki í desember 2021. Kærandi kvaðst hafa hafið störf hjá fyrirtæki sem hafi m.a. sérhæft sig í að laga og skipta um parket á gólfum, mála og laga þök. Aðspurður kvaðst kærandi ekki muna nafn fyrirtækisins. Kærandi kvaðst hafa gegnt ábyrgðarstöðu og hlutverk hans hafi m.a. verið að versla inn vörur fyrir fyrirtækið. Kærandi kvað allt hafa gengið vel þar til Covid-19 faraldurinn hafi skollið á í byrjun árs 2020. Rekstur fyrirtækisins hafi stöðvast með öllu og því ekki tekist að borga skuldir fyrirtækisins frá árinu áður. Birgjar fyrirtækisins hafi heimtað greiðslu krafna sinna og kvað kærandi eiganda fyrirtækisins hafa svindlað á sér og látið sig bera ábyrgð á skuldum fyrirtækisins. Í kjölfarið hafi kæranda borist hótanir frá viðskiptavinum fyrirtækisins bæði í persónu og símleiðis. Þá kvað kærandi hótanirnar eitt sinn hafa gengið svo langt að gerð hafi verið tilraun til að aka á hann. Kærandi kvaðst hafa leitað aðstoðar lögreglu í júlí og september 2020. Kærandi kvaðst tilheyra [...] ættbálknum og aðhyllast múslimatrú og kvað sig ekki hafa upplifað neina sérstaka erfiðleika sem einstaklingur með slíkan bakgrunn. Þá greindi kærandi frá því að eiga móður, föður, þrjár systur og fjóra bræður í heimaríki og hafi samband við þau í gegnum samskiptamiðla. Kvað kærandi fjölskyldumeðlimum sínum einnig hafa borist hótanir frá viðskiptavinum fyrirtækisins.
Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 23., nóvember 2023. Greinargerð barst kærunefnd 7. desember 2023. Með tölvubréfi, dags. 26. maí 2025, óskaði kærunefnd eftir frekari upplýsingum frá kæranda. Umbeðnar upplýsingar bárust ekki innan framangreinds tímafrests.
3 Greinargerð til kærunefndar
Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.
Í greinargerð er aðstæðum kæranda lýst. Þar kemur m.a. fram að kærandi sé fæddur og uppalinn í Alsír og hafi flúið heimaríki í desember 2021. Kærandi hafi starfað hjá verktakafyrirtæki í ábyrgðarstöðu frá 2016 og séð um nær allt í rekstri fyrirtækisins. Kærandi rekur flótta sinn til vandræða sem sprottið hafi upp við rekstur fyrirtækisins. Kærandi hafi annast öll samskipti við viðskiptavini og milligöngu um kaup á vörum og verkfærum en fyrirtækið hafi verið komið djúpt í skuldir árið 2019. Þegar Covid-19 farsóttin hafi herjað á Alsír hafi reksturinn stöðvast og engin verkefni fengist í fyrirtækið. Á fyrstu þremur mánuðum Covid-19 faraldursins hafi kærandi hringt í eiganda fyrirtækisins og látið vita að viðskiptavinir fyrirtækisins hafi hringt í hann og krafist greiðslu skulda sinna. Eigandinn hafi forðast að svara honum en að lokum tilkynnt kæranda að skuldirnar væru ekki sitt vandamál og kærandi skyldi leysa úr þessu sjálfur. Viðskiptavinir fyrirtækisins hafi áfram hringt í kæranda. Til að byrja með hafi símtölin verið ítrekanir um greiðslur en svo hafi honum farið að berast hótanir frá þeim. Eitt sinn hafi kærandi verið úti að ganga með vinum sínum þegar viðskiptavinur hafi gert tilraun til að aka á hann en honum tekist að forða sér undan. Kærandi hafi fengið hótanir jafnt í síma sem og út á götu þar sem menn hafi gengið upp að honum og hótað að meiða hann eða myrða. Kærandi hafi reynt að loka á þessar hótanir og aftengt síma sinn og farið í felur heima hjá sér en þá hafi fjölskyldumeðlimum hans byrjað að berast hótanir. Kærandi hafi leitað til lögreglu í júlí og september 2020 en hún hafi ekki getað aðstoðað hann því ofbeldið hafi verið svo handahófskennt. Kærandi óttist ekki yfirvöld í heimaríki heldur fólk, en eitt sinn hafi kærandi m.a. lagst inn á spítala eftir að ekið hafi verið á hann af ásetningi. Kærandi hafi orðið sífellt hræddari um líf sitt og heilsu og hætt að þora að fara út úr húsi, einangrast og að lokum flúið heimaríki. Kærandi hafi flúið til Spánar en þar hafi aldrei verið ætlun hans að dvelja enda löndin afar nálæg og rík tengsl þar á milli. Um leið og kærandi hafi komið til Spánar hafi kærandi fengið hótun í textaskilaboði frá óskráðu númeri og því einungis dvalið á Spáni í fjóra daga áður en hann hafi haldið til Frakklands. Kærandi hafi látið lítið fyrir sér fara í Frakklandi en sama hvar hann hafi dvalið innan Frakklands hafi hann ávallt fengið áminningar um það frá ofbeldismönnunum að þeir hafi vitað hvar hann væri hverju sinni. Kærandi hafi því losað sig við símann sinn og flúið til bróður síns í Þýskalandi og saman hafi þeir komið hingað til lands.
Kærandi krefst þess aðallega að verða veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir á því að hafa verið ofsóttur vegna misskilnings um að hann bæri fjárhagslega ábyrgð á skuldum vinnuveitanda hans. Ofbeldið hafi stigmagnast í sífellu og viðskiptavinir fyrirtækisins herjað grimmt á hann og m.a. gengið svo langt að ráða ofbeldishópa til að reyna að þvinga af honum fé og beita hann ofbeldi, þ.m.t. að aka á hann. Kærandi hafi reynt að leita til lögregluyfirvalda í heimaríki en ómögulegt hafi verið fyrir hann að hljóta vernd þeirra gegn ofbeldismönnum sem hann hafi ekki getað nafngreint. Óttast kærandi um líf sitt greiði hann ekki skuldir fyrirtækisins. Málið hafi hvílt svo þungt á kæranda fyrir flótta hans til Íslands að hann hafi ekki fest svefn, upplifað þunglyndi og verið í miklu ójafnvægi. Framangreindar ofsóknir séu alvarleg brot gegn grundvallarmannréttindum.
Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að verða veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir á því að hafa flúið heimaríki af ástæðuríkum ótta við vopnaða hópa sem kærandi segir yfirvöld ekkert geta gert til að vernda hann gegn. Þá byggir kærandi á að almennar aðstæður í heimaríki séu slíkar að veita beri honum viðbótarvernd hér á landi.
Til þrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Með vísan til þeirra málsatvika sem fyrr greinir og sjónarmiða og rökstuðnings að baki aðal- og varakröfu byggir kærandi á að öll skilyrði þess að veita honum dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða séu fyrir hendi. Þá vekur kærandi athygli á því að hann sótti fyrst um vernd hér á landi 3. júní 2022. Fyrir liggur að kærandi hafi verið samvinnufús að mæta og gefa skýrslur fyrir stjórnvöldum, hann hafi ekki verið sendur úr landi og eigi enga ábyrgð á töfum í málinu. Samkvæmt því beri að veita honum dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða skv. 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga, enda hafi hann ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann sótti um alþjóðlega vernd hér á landi og skorið hefur verið úr um að hann uppfylli ekki skilyrði skv. 37. og 39. gr. laga um útlendinga. Varðandi skilyrði ákvæðisins um að enginn vafi leiki á hver umsækjandi sé bendir kærandi m.a. á að í hinni kærðu ákvörðun sé lagt til grundvallar að kærandi sé alsírskur karlmaður og ekki dregið í efa að frásögn hans sé sönn. Þá samrýmast þær upplýsingar sem fram koma í framlögðum gögnum þeim upplýsingum sem komu fram í svarbréfi frá Spáni við Dyflinnar beiðni um endursendingu sem sé til marks um samrýmda frásögn kæranda um auðkenni sín.
Með vísan til framangreinds byggir kærandi kröfur sínar meðal annars á ákvæðum laga um útlendinga, greinargerða settra á fót á grundvelli þeirra, alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna og Mannréttindasáttmála sem Ísland er skuldbundið til að virða. Janframt á meginreglum stjórnsýsluréttar og lögum nr. 37/1993.
4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga
Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hina kærðu ákvörðun sem er í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til þess að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.
5 Alþjóðleg vernd
5.1 Lagagrundvöllur
Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.
Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:
Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.
Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:
Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.
Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.
Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:
a. ríkið,
b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,
c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.
Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.
Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.
Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).
Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.
Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).
5.2 Auðkenni og ríkisfang
Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að kærandi hafi ekki lagt fram neitt sem til þess sé fallið að sanna á sér deili og því ekki sannað hver hann sé með fullnægjandi hætti. Með vísan til þess var leyst úr auðkenni kæranda á grundvelli mats á trúverðugleika og komst Útlendingastofnun að þeirri niðurstöðu að kærandi væri frá Alsír þó auðkenni hans væri að öðru leyti óupplýst. Kærunefnd telur ekki ástæðu til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé ríkisborgari Alsír sem hafi verið búsettur í borginni Jijel þó að öðru leyti sé auðkenni hans óþekkt.
5.3 Landaupplýsingar
Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Alsír, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:
• 2022 Country Reports on Human Rights Practices: Algeria (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
• 2023 Country Reports on Human Rights Practices: Algeria (U.S. Department of State, 23. apríl 2024);
• 2023 Report on International Religious Freedom: Algeria (U.S. Department of State, 26. júní 2024);
• 2023 Country Report on Human Rights Practices: Algeria (Amnesty International, 23. apríl 2024);
• 2024 Country Report on Human Rights Practices: Algeria (Amnesty International, 29. apríl 2025);
• Algeria 2019 Crime and Safety Report (OSAC 14. mars 2019);
• Algeria 2020 Crime and Safety Report (OSAC, 9. júní 2020);
• Algeria Country Security Report (OSAC, 25. júní 2024);
• Algeria´s Health Sector (Africa Health Business, 2021);
• BTI 2024 Country Report Algeria (Bertelsmanns Stiftung, 2024);
• Country Policy and Information Note – Algeria: Actors of protection (UK Home Office, ágúst 2020);
• Country Policy and Information Note – Algeria: Internal relocation and background information (UK Home Office, september 2020);
• Freedom in the World 2024– Algeria (Freedom House, 2024);
• Situation report on discriminations against women in Algeria (Euromed Rights, mars 2023);
• Stjórnarskrá Alsírs (Constitution of the people´s democratic public of Algeria 1989), http://confinder.richmond.edu/admin/docs/local_algeria.pdf.);
• Terrorism in Africa. A Quantitative Analysis (Totalförsvarets Forskningsinstitut, 1. janúar 2017);
• The World Factbook – Algeria (Central Intelligence Agency, síðast uppfært 21. maí 2025)
• World Report 2024 – Algeria: Events of 2023 (Human Rights Watch, 11. janúar 2024) og
• World Report 2025 – Algeria: Events of 2024 (Human Rights Watch, 16. janúar 2025)
Samkvæmt ofangreindum upplýsingum er Alsír fjölflokka lýðveldi með tæplega 47 milljónir íbúa. Alsír lýsti yfir sjálfstæði frá Frakklandi árið 1962 og gerðist aðili að Sameinuðu þjóðunum sama ár. Ríkið gerðist aðili að flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna árið 1963, mannréttindasáttmála Afríku árið 1987 og samningi Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1989. Árið 1989 gerðist ríkið jafnframt aðili að bæði alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og alþjóðasamningi um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi.
Skýrsla bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2024 gefur til kynna að helstu mannréttindabrot í ríkinu séu pyndingar, ómannúðleg og vanvirðandi meðferð eða refsingar af hálfu meðlima öryggissveita, handahófskenndar handtökur og varðhald, skortur á sjálfstæði dómsvaldsins og takmörkun á funda-, fjölmiðla- og félagafrelsi. Í skýrslunni kemur fram að yfirvöld hafi tekið skref í átt að rannsaka, saksækja og refsa opinberum starfsmönnum sem hafi framið mannréttindabrot. Ástand mannréttindamála í Alsír hafi hrakað á árinu 2023 einkum vegna takmarkana á tjáningar-, fjölmiðla- funda- og félagafrelsi. Þá kemur fram að stofnun þjóðaröryggis (e. The Directorate General for National Security (DGSN)), sem heyri undir innanríkisráðuneytið, hafi rannsakað meint brot og beitt stjórnsýslurefsingum gegn brotlegum opinberum starfsmönnum. Þá hafi dómsmálaráðuneytið tilkynnt um fjölda saksókna og sakfellinga gegn opinberum starfsmönnum, meðlimum öryggissveita og hersins. Refsileysi gagnvart lögreglu- og öryggissveitum hafi þó verið vandamál. Fangelsisvist liggi við spillingu í opinberu starfi og að stjórnvöld hafi almennt fylgt lögunum eftir með fullnægjandi hætti. Þá hafi einstök mál um spillingu í opinberu starfi verið sótt fyrir dómstólum. Þá kemur fram að stjórnarskrá ríkisins kveði á um að allir eigi rétt á réttlátri málsmeðferð fyrir dómstólum og að gengið sé út frá því að einstaklingur sé talinn saklaus uns sekt hans sé sönnuð. Þó séu dómstólar ekki í öllum tilvikum hlutlausir og sumir eftirlitsaðilar telji að spilling viðgangist innan dómskerfisins. Forseti landsins hafi t.a.m. vald til að skipa saksóknara og dómara.
Samkvæmt skýrslum OSAC (Overseas Security Advisory Council) frá 2019, 2020 og 2024 fer stofnun þjóðaröryggis og héraðslögreglan með lögregluvöld í Alsír. Hafa þau á að skipa um 330 þúsund starfsmönnum samanlagt. Stofnun þjóðaröryggis beri að mestu leyti ábyrgð á starfsemi lögregluyfirvalda í stærri borgum og á þéttbýlum svæðum í Alsír og héraðslögreglan fari með stjórn á dreifbýlissvæðum. Almennt sé lögreglan fagleg að störfum og móttækileg þegar þörf sé á aðstoð. Almennt fari yfirvöld með árangursríka stjórn á öryggissveitum. Samkvæmt skýrslu OSAC fyrir árið 2023 hafi glæpatíðni aukist lítillega síðan árið 2022. Algengustu glæpirnir séu tækifærisglæpir, m.a. vasa- og veskjaþjófnaður, innbrot og þess háttar. Algeirsborg og stærri borgir við ströndina, séu almennt öruggari þar sem þar sé mikil viðvera öryggissveita. Fyrir utan lögreglu sé einnig víðtækt myndavélakerfi í Algeirsborg sem hafi eftirlit með öryggi og glæpum. Slík myndavélakerfi séu í notkun í að minnsta kosti sjö stórborgum í Alsír og áætlað sé að auka notkun þeirra í landinu. Þá kemur fram að öryggisveitum hafi á undanförnum árum tekist að berjast gegn hryðjuverkastarfsemi með árangursríkum hætti. Síðasta hryðjuverkaárás hafi átt sér stað í landinu í maí 2023.
Í skýrslu bandaríska innan ríkisráðuneytisins frá árinu 2024 kemur fram að mismunun á grundvelli þjóðernis sé bönnuð samkvæmt stjórnarskrá landsins. Í skýrslu UN Committee on the Elimination of Racial Discrimination frá 23. ágúst 2016 kemur fram að ríkisstjórn Alsír hafi leitast við að stuðla að efnahagslegum-, félagslegum- og menningarlegum réttindum Alsíringa. Sú viðleitni hafi m.a. birst með þeim hætti að árið 2016 hafi Tamazight verið gert að opinberu tungumáli í landinu en Tamazight hafi verið skilgreint sem þjóðartungumál í stjórnskrá Alsírs frá árinu 2002. Þá hafi jafnframt verið sett á fót sérstök fræðastofnun tileinkuð Tamazight tungumálinu auk þess sem rétturinn til menningar sé nú verndaður í stjórnarskrá landsins. Þá séu stjórnmálaflokkar einstaklinga af Amazigh uppruna starfræktir í Alsír þó þeir bjóði sig ekki alltaf fram í kosningum. Í skýrslu bandaríska innanríkisráðuneytisins frá árinu 2024 kemur fram að ekki sé mismunað á grundvelli þjóðarbrotsins í atvinnustarfsemi og þá séu meðlimir þjóðarbrotsins hluti af stjórnvöldum og viðskiptalífi landsins.
Samkvæmt framangreindum skýrslum, m.a. skýrslu breska utanríkisráðuneytisins frá september 2020 og skýrslu African Health Business skiptist heilbrigðiskerfi Alsír í opinbert og einkakerfi. Stjórnarskrá Alsír tryggi öllum borgurum aðgang að heilbrigðisþjónustu og opinber heilbrigðisþjónusta sé greidd af ríkisjóði. Vandamál í heilbrigðiskerfinu sé einkum skortur á starfsfólki og tafir í sendingu heilbrigðisaðfanga. Þá hafi miklar framfarir átt sér stað innan heilbrigðiskerfisins frá árinu 2007 hvað varði gæði þjónustu, innviði, tækjabúnað og mannafla. Stjórnvöld hafi þá hafið umbætur innan kerfisins með það að markmiði að tryggja skilvirkni og jafnræði, óháð landshlutum. Heilbrigðiskerfið hafi verið endurskipulagt til að auka aðgengi almennings að heilbrigðisþjónustu. Meðal aðgerða stjórnvalda hafi verið stofnun 195 ríkisrekinna sjúkrahúsa, 271 heilsugæslustöðvar fyrir almenning og 26 sjúkrahúsa eingöngu fyrir mæður og börn. Þá séu starfandi sérhæfð sjúkrahús í Alsír sem leggi sig fram við að veita tilteknum markhópum þá þjónustu sem þeir þurfa. Alsír sé skipt upp í 185 heilbrigðishéruð sem sjái um þjónustu við borgara inna þeirra marka. Á hverju svæði sé markmiðið að minnsta kosti einn almennur spítali sé til staða auk fjölda minni heilbrigðisstofnana sem sjái um fyrsta og annars stigs þjónustu. Um 242 þúsund heilbrigðistarfsmenn starfi í hinu opinbera heilbrigðiskerfi. Þá séu um 24 þúsund einkareknar heilbrigðisstofnanir, nokkur þúsund sérhæfðar heilbrigðisstofnanir, heilsugæslur og tannlæknastofur í landinu. Alsírskir ríkisborgarar eigi rétt á aðgengilegri og endurgjaldslausri heilbrigðisþjónustu. Þá sé kostnaður sem til komi m.a. vegna lyfja og rannsókna almennt niðurgreiddur af ríkinu um 80%. Einstaklingar sem glími hins vegar við langvinna sjúkdóma fái kostnað vegna lyfja og umönnunar endurgreiddan að fullu. Um 80% landsmanna séu tryggðir af almannatryggingum sem tryggi þjónustu hjá ríkisreknum heilbrigðisstofnunum eða meðferð erlendis á grundvelli sérstakra samninga.
5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga
Kærandi byggir umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að hann óttist ofsóknir af hálfu ótilgreindra einstaklinga í heimaríki.
Mat á trúverðugleika frásagnar kæranda er byggt á endurritum af viðtali hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki.
Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa gegnt ábyrgðastöðu í fyrirtæki og hlutverk hans hafi m.a. verið að versla inn vörur fyrir fyrirtækið. Þegar Covid-19 faraldurinn hafi herjað á Alsír árið 2020 hafi rekstur fyrirtækisins stöðvast með öllu og því ekki tekist að borga skuldir fyrirtækisins frá árinu áður. Viðskiptavinir fyrirtækisins hafi heimtað greiðslu krafna sinna og í kjölfarið hafi kæranda borist hótanir frá viðskiptavinunum bæði í persónu og símleiðis. Hótanirnar hafi eitt sinn gengið svo langt að gerð hafi verið tilraun til að aka á hann. Kærandi hafi leitað aðstoðar lögreglu vegna hótananna í júlí og september 2020. Kvað kærandi fjölskyldumeðlimum sínum einnig hafa borist hótanir frá viðskiptavinum fyrirtækisins.
Með tölvubréfi, dags. 26. maí 2025, óskaði kærunefnd eftir frekari upplýsingum frá kæranda, m.a. um umrætt fyrirtæki sem kærandi kveðst hafa starfað fyrir, meintar hótanir og nánari upplýsingar er varða auðkenni kæranda. Frestur til að skila svörum til kærunefndar var gefinn til 2. júní 2025. Umbeðnar upplýsingar bárust ekki innan framangreinds tímafrests.
Margt í framburði kæranda dregur úr trúverðugleika hans m.a. hvað varðar störf hans og meintar hótanir. Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi hafa hafið störf fyrir umrætt fyrirtæki árið 2016 og sinnt þar ábyrgðarstarfi en aðspurður kvaðst hann ekki muna heiti fyrirtækisins. Þá kvaðst kærandi hafa undir höndum gögn sem sýni fram á að hann hafi starfað fyrir umrætt fyrirtæki og var honum bent á að senda talmanni sínum öll þau gögn sem hann taldi hafa þýðingu fyrir málið. Kærandi hefur engin gögn lagt fram til stuðnings frásagnar sinnar um störf sín fyrir fyrirtækið. Þá er töluvert misræmi í frásögn kæranda í viðtali hjá Útlendingastofnun. Má þar helst vísa til misræmis í tímaröð atburða, m.a. hvað varðar meintar hótanir og áreiti af hálfu hinna ótilgreindu aðila. Kærandi greindi frá því að störf hans fyrir umrætt fyrirtæki hafi gengið vel þar til Covid-19 faraldurinn hafi herjað á Alsír árið 2020 og honum hafi þá byrjað að berast hótanir frá viðskiptavinum fyrirtækisins. Kvað kærandi hótanirnar í eitt skipti hafa gengið svo langt að gerð hafi verið tilraun að aka á hann. Aðspurður síðar í viðtalinu hvort hann hafi einhvern tímann verið beittur ofbeldi kvaðst kærandi hafa verið beittur ofbeldi frá fólki sem hafi ekið á hann og í kjölfarið hafi hann dvalið á sjúkrahúsi í sjö daga. Frásögn kæranda er afar óljós um hvort um sama eða sitthvort atvikið hafi verið að ræða og við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun lagði kærandi fram afrit alsírsks læknisvottorðs, dags. 8. september 2022. Í vottorðinu kemur fram að kærandi hafi lent í umferðarslysi 1. október 2019. Þá kemur fram að við skoðun á kæranda hafi m.a. fundist sár á vinstri fótlegg og marblettur á hægri öxl. Samkvæmt framangreindu hafi umferðarslysið átt sér stað árið 2019 en meintar hótanir ekki hafist fyrr en árið 2020. Dregur framangreint úr trúverðugleika kæranda og styður ekki að tengsl hafi verið á milli umferðarslyssins og meintra hótana. Í viðtali hjá Útlendingastofnun var kærandi spurður hvernig hann hafi vitað að þeir sem hafi staðið að baki hótununum og áreitinu hafi verið viðskiptavinir fyrirtækisins. Kvaðst kærandi ekki vera viss en að viðskiptavinirnir hafi yfirleitt ekki komið sjálfir persónulega heldur sent aðra ótilgreinda einstaklinga í sinn stað. Í ljósi þess að kærandi greindi frá því að hafa gegnt ábyrgðarstöðu í fyrirtækinu í fjölda ára og að hafa séð um samskipti og viðskipti við viðskiptavini fyrirtækisins er ótrúverðugt að hann hafi ekki þekkt og getað nafngreint þá aðila sem hafi staðið að baki kröfum um greiðslur skulda og síðar hótanir og hafi þar af leiðandi verið ómögulegt að fá aðstoða lögreglu í heimaríki sínu. Enn fremur gætir misræmis í frásögn kæranda umn hvenær hann hafi flúið heimaríki. Í upphafi viðtals hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi hafa flúið heimaríki í desember árið 2021 en síðar kvaðst kærandi hafa leitað til lögreglunnar í júlí og september 2020 og flúið heimaríki í desember sama ár. Verður framangreind frásögn kæranda af því að honum hafi verið hótað í heimaríki sínu af viðskiptavinum fyrirtækis sem hann hafi starfað við í heimaríki ekki lögð til grundvallar.
Með vísan til upplýsinga um heimaríki kæranda telur kærunefnd þó ekki hægt að útiloka að kæranda hafi einhvern tímann borist hótanir eða orðið fyrir einhverju áreiti ótilgreindra aðila. Kærandi hefur á hinn bóginn ekki sýnt fram á að stjórnvöld í Alsír geti ekki eða vilji ekki veita kæranda vernd gegn ofsóknum, m.a. með því að ákæra eða refsa fyrir þær athafnir sem feli í sér ofsóknir, sbr. c-lið 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Leggur kærunefnd því til grundvallar að kærandi geti leitað til yfirvalda telji hann ástæðu til þess. Þá benda gögn um heimaríki kæranda ekki til þess að aðgengi kæranda að viðeigandi vernd sé takmarkaðra vegna þess að hann tilheyri Amazigh þjóðarbrotinu, eða af öðrum ástæðum sem 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga tilgreinir.
Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hann eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 38. gr. sömu laga. Sama gildir þótt litið sé til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.
5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga
Kærandi byggir á því að hann hafi flúið heimaríki af ástæðuríkum ótta við vopnaða hópa sem yfirvöld geti ekkert gert til að vernda hann gegn. Þá byggir kærandi á að almennar aðstæður í heimaríki séu slíkar að veita beri honum viðbótarvernd hér á landi.
Kærunefnd hefur komist að þeirri niðurstöðu að ekki verði lögð til grundvallar sú frásögn kæranda að hann eigi á hættu ofsóknir af hendi ótilgreindra aðila í heimaríki. Þá geti kærandi leitað aðstoðar lögreglu ef hann telji ástæðu til.
Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að vera fæddur, uppalinn og búsettur í borginni Jijel í Alsír áður en hann hafi flúið heimaríki. Með vísan til framangreinda heimilda er það mat kærunefndar að ástandið í heimaborg kæranda nái ekki því alvarleikastigi að kærandi eigi á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Með vísan til umfjöllunar undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um aðstæður kæranda er ljóst að þau atvik sem kærandi hefur lýst ná ekki því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins eða framburði kæranda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda leiði til þess að kærandi eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu snúi kærandi til baka.
Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.
5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga
Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.
6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða
6.1 Lagagrundvöllur
Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.
Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.
Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.
Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.
Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.
6.2 Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga
Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kæranda og aðstæður í heimaríki er það niðurstaða kærunefndar að gögn málsins bendi ekki til þess að almennar aðstæður sem bíði kæranda þar nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.
Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að vera við góða líkamlega og andlega heilsu. Af framburði kæranda og framlögðum heilsufarsgögnum verður ekki ráðið að kærandi glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð sé að muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærandi þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að hann geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir hann verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Verður ekki annað séð en að kærandi hafi getað leitað sér heilbrigðisaðstoðar í heimaríki og fengið hana. Hefur jafnframt ekkert komið fram sem bendir til annars en að kærandi muni áfram geta fengið heilbrigðisaðstoð verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að hann hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.
Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa verið í launuðu starfi og getað framfleytt sér í heimaríki. Þá hefur ekkert annað komið fram en að kærandi sé almennt heilsuhraustur og vinnufær. Eru félagslegar aðstæður kæranda við komu til heimaríkis því ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.
Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að kærandi hafi ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Það er því niðurstaða kærunefndar að aðstæður í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.
6.3 Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga
Í 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kemur fram að heimilt sé að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann sótti fyrst um alþjóðlega vernd hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt ákvæðinu að því tilskildu að skorið hafi verið úr um að hann uppfylli ekki skilyrði 37. og 39. gr. Ef um er að ræða barn skal miðað við 16 mánuði. Frekari skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis í þeim tilvikum koma fram í a- til d-liðum 2. mgr. 74. gr. laganna en þau eru að tekin hafi verið skýrsla af umsækjanda um alþjóðlega vernd, ekki leiki vafi á því hver umsækjandi sé, ekki liggi fyrir ástæður sem geta leitt til brottvísunar umsækjanda og að útlendingur hafi veitt upplýsingar og aðstoð við úrlausn máls.
Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 3. júní 2022 og eru því liðnir meira en 18 mánuðir frá því að hann sótti fyrst um alþjóðlega vernd hér á landi þar til úrskurður þessi er kveðinn upp. Kærandi telst því ekki hafa fengið niðurstöðu í máli sínu innan þeirra tímamarka sem getið er í 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.
Í hinni kærðu ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að þar sem kærandi hafi ekki lagt fram gögn til staðfestingar á auðkenni sínu hafi stofnunin leyst úr auðkenni hans á grundvelli mats á trúverðugleika. Í ákvörðuninni kemur fram að kærandi hafi greint frá því að vera frá Alsír og vera fæddur og uppalinn í borginni Jijel hvar hann hafi búið þar til hann hafi flúið heimaríki. Fram kemur að kærandi hafi ekki lagt fram nein gögn til að sanna auðkenni sitt og mat Útlendingastofnun það svo að ekki væri unnt að líta svo á að kærandi hafi staðfest auðkenni sitt með fullnægjandi hætti.
Eins og að framan greinir telur kærunefnd ekki ástæðu til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og hefur því verið lagt til grundvallar að kærandi sé ríkisborgari Alsír sem hafi verið búsettur í borginni Jijel. Að öðru leyti er auðkenni hans óþekkt. Leikur því vafi á hver kærandi er, sbr. b-liður 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kærandi hefur ekki lagt fram skilríki eða önnur gögn til að staðfesta auðkenni sitt við málsmeðferð stjórnvalda og þá hefur kærandi ekki fært fram skýringar á því hvers vegna hann hafi ekki gert það. Með vísan til framangreinds trúverðugleikamats og skorts á samstarfsvilja kæranda eru skilyrði d-liðar 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga um að útlendingur hafi veitt upplýsingar og aðstoð við úrlausn máls ekki heldur uppfyllt.
Skilyrði b- og d-liðar 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga eru samkvæmt framansögðu ekki uppfyllt. Þar sem kærandi uppfyllir ekki framangreind skilyrði verður honum ekki veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laganna. Þá verður ekki talið að ástæða sé til þess að falla frá framangreindum skilyrðum, sbr. 4. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.
7 Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga
7.1 Lagagrundvöllur
Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.
7.2 Niðurstaða um bann við endursendingu
Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda er það niðurstaða kærunefndar að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kæranda. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.
8 Brottvísun og endurkomubann
8.1 Lagagrundvöllur
Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.
Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.
8.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann
Eins og að framan greinir hefur umsókn kæranda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur kærandi því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kæranda úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.
Kæranda var í viðtali hjá Útlendingastofnun leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa honum frá Íslandi og ákvarða endurkomubann hingað til lands. Var kæranda gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Kærandi kvaðst ekki bera nein tengsl til Íslands eða önnur ríki innan Schengen-svæðisins og þurfi að virða lögin í landinu verði honum brottvísað og ákvarðað endurkomubann á Schengen-svæðið.
Með vísan til framangreindrar umfjöllunar og af þeim svörum sem kærandi gaf um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki verður ekki séð að brottvísun og endurkomubann verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð hans eða nánustu aðstandenda hans, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærandi getur komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi hann Ísland innan þess frest sem honum er gefinn.
Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda brottvísað, ákvarðað endurkomubann til tveggja ára, veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið með sjálfviljugri heimför og þannig fá endurkomubannið fellt niður.
Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kæranda til að yfirgefa landið. Endurkomubann kæranda fellur niður yfirgefi kærandi landið sjálfviljugur innan framangreinds frests.
9 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar
Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest.
Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.
Úrskurðarorð:
Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Endurkomubann kæranda verður fellt úr gildi fari hann frá Íslandi innan 15 daga.
The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. If the appellant leaves Iceland voluntarily within 15 days, the re-entry ban will be revoked.
Þorsteinn Gunnarsson Vera Dögg Guðmundsdóttir