18 júní 2025

Mál nr. 177/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 177/2025

Miðvikudaginn 18. júní 2025

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með rafrænni kæru, móttekinni 19. mars 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 11. mars 2025 þar sem umsókn kæranda um niðurfellingu ofgreiðslukröfu var synjað.

I. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi fékk greiddan ellilífeyri og tengdar bætur frá Tryggingastofnun ríkisins á árinu 2022 Niðurstaða endurreiknings og uppgjörs tekjutengdra bóta ársins 2022 var sú að kæranda hefðu verið ofgreiddar bætur það ár að fjárhæð 365.417 kr., að teknu tilliti til endurgreiddrar staðgreiðslu. Kæranda var tilkynnt um framangreinda ofgreiðslu með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 28. ágúst 2023. Kærandi sótti um niðurfellingu framangreindrar kröfu 14. september 2023. Með ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 12. janúar 2024, var umsókn kæranda um niðurfellingu ofgreiddra bóta synjað á þeim forsendum að krafan væri réttmæt og að skilyrði 11. gr. reglugerðar nr. 598/2009 um alveg sérstakar aðstæður væru ekki fyrir hendi. Kærandi sótti á ný um niðurfellingu framangreindrar kröfu 14. desember 2024. Með ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 11. mars 2025, var umsókn kæranda um niðurfellingu ofgreiddra bóta synjað á sömu forsendum.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 19. mars 2025. Með bréfi, dagsettu sama dag, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 25. mars 2025, barst greinargerð stofnunarinnar og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 26. mars 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 26. mars 2025 og voru þær sendar Tryggingastofnun ríkisins til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 27. mars 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að kærð sé ákvörðun samráðsnefndar Tryggingastofnunar.

Tryggingastofnun hafi misskilið umsókn kæranda. Hún hafi ekki verið að biðja um félagslega aðstoð eins og stofnunin hafi orðað ágreininginn. Málið varði beiðni um niðurfellingu kröfu á þeim grunni að krafan hafi verið byggð á röngum forsendum.

Ríkisskattstjóri hafi reiknað kæranda fjármagnstekjur af gjaldeyrisreikningi hennar sem hún hafi aldrei fengið. Þessar tekjur komi ekki fram á neinum bankareikningi kæranda, enda sé reikningurinn vaxtalaus. Kærandi hafi hvorki tekið út tekjur af reikningnum í íslenskum krónum, eins og skatturinn hafi sagt, né í evrum. Kærandi hafi millifært evrur til greiðslu erlendis sem ekki megi uppreikna aftur (selja henni gjaldeyrinn aftur).

Skatturinn hafi tekið skatt af „fjármagnstekjum“ sem hann hafi reiknað sjálfur (ekki bankinn) og sjáist hvergi nema á skattskýrslu.

Tryggingastofnun hafi gripið orðið „tekjur“ af skattskýrslunni og hafi krafið kæranda um ofgreiðslu sem nemi tveggja mánaða greiðslum frá stofnuninni, byggða á þessum tilbúningi. Kærandi hafi ekki fengið neinar fjármagnstekjur.

Íslenska ríkið, í nafni Skattsins og Tryggingastofnunar, hafi tekið tæpar 600.000 kr. eignarámi af gjaldeyrisreikningi kæranda.

Málið varði hvorki sérstaka aðstoð né undanþágu vegna félagslegra aðstæðna heldur kröfu kæranda um að Tryggingastofnun endurgreiði sinn hlut af fjárnáminu, þann sem stofnunin hafi þegar tekið og felli niður eftirstöðvar.

III. Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram kæra varði ákvörðun um synjun á niðurfellingu ofgreiðslukröfu, dags. 11. mars 2025.

Í IV. kafla A laga nr. 100/2007 um almannatryggingar sé fjallað um endurmat réttinda og uppgjör greiðslna. Í 33. gr. laganna sé að finna ákvæði um útreikning og endurreikning en ákvæði um ofgreiðslu eða vangreiðslu séu í 34. gr. laganna.

Í 47. gr. laganna sé kveðið á um upplýsingaskyldu umsækjenda og greiðsluþega. Þar segi að umsækjanda eða greiðsluþega sé rétt og skylt að taka þátt í meðferð málsins, m.a. með því að koma til viðtals og veita Tryggingastofnun þær upplýsingar sem nauðsynlegar séu svo unnt sé að taka ákvörðun um bótarétt, fjárhæð og greiðslu bóta og annarra greiðslna samkvæmt lögunum og endurskoðun þeirra. Þá sé skylt að tilkynna um breytingar á tekjum eða öðrum aðstæðum sem geti haft áhrif á bætur eða greiðslur.

Í 1. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 598/2009 um útreikning, endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta og vistunarframlags segi að umsækjanda og bótaþega sé skylt að veita Tryggingastofnun allar nauðsynlegar upplýsingar til þess að hægt sé að taka ákvörðun um bótarétt, fjárhæð og greiðslu bóta og endurskoðun þeirra.

Í 4. gr. reglugerðarinnar segi að Tryggingastofnun skuli áætla væntanlegar tekjur umsækjanda og bótaþega á bótagreiðsluári. Tekjuáætlun skuli vera byggð á nýjustu upplýsingum um tekjur sem fengnar séu frá þeim aðilum sem greint sé frá í 1. mgr. 3. gr. Í 6. gr. reglugerðarinnar segi að þegar endanlegar upplýsingar um tekjur bótagreiðsluársins liggi fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum skuli endurreikna bótafjárhæðir ársins á grundvelli þeirra upplýsinga.

Í 9. gr. reglugerðarinnar segi að komi í ljós við endurreikning að tekjutengdar bætur hafi verið ofgreiddar skuli það sem ofgreitt hafi verið dregið frá tekjutengdum bótum sem bótaþegi síðar öðlast rétt til. Þetta eigi eingöngu við ef tekjur þær sem lagðar séu til grundvallar bótaútreikningi reynast hærri en tekjuáætlun samkvæmt 4. gr. hafi gert ráð fyrir og ofgreiðsla stafi af því að bótaþegi hafi ekki tilkynnt Tryggingastofnun um tekjuaukninguna eða aðrar breyttar aðstæður. Í lok 9. gr. sé tekið fram að Tryggingastofnun eigi einnig endurkröfurétt á hendur bótaþega eða dánarbúi hans samkvæmt almennum reglum.

Samkvæmt ákvæðinu skuli Tryggingastofnun innheimta ofgreiddar bætur samkvæmt almennum reglum kröfuréttar, sama hvernig þær séu til komnar, en skuldajöfnun bóta sé einungis heimil ef ofgreiðslan eigi rætur í því að viðskiptavinur hafi ekki tilkynnt Tryggingastofnun um tekjuaukningu í tæka tíð.

Í 11. gr. reglugerðarinnar sé að finna ákvæði um undanþágu frá endurkröfu en þar segi:

„Þrátt fyrir að endurreikningur samkvæmt III. kafla leiði í ljós að bætur hafi verið ofgreiddar er heimilt að falla frá endurkröfu að fullu eða að hluta ef alveg sérstakar aðstæður eru fyrir hendi. Skal þá einkum litið til fjárhagslegra og félagslegra aðstæðna bótaþega og þess hvort hann var í góðri trú um greiðslurétt sinn. Sama gildir um dánarbú eftir því sem við á.“

Mál þetta varði ákvörðun Tryggingastofnunar, dags. 11. mars 2025, um að synja beiðni kæranda um niðurfellingu endurgreiðslukröfu vegna kröfu sem hafi myndast vegna ársins 2022.

Á árinu 2022 hafi kærandi fengið greiddan ellilífeyri. Tryggingastofnun hafi tilkynnt kæranda um endurreikning og uppgjör á tekjutengdum greiðslum ársins 2022 með bréfi, dags. 28. ágúst 2023. Niðurstaða endurreikningsins hafi verið sú að greiðslur kæranda hafi verið ofgreiddar, samtals fjárhæð 365.417 kr. Ofgreiðsluna hafi mátt rekja til mismunar sem hafi verið á tekjuáætlun kæranda vegna ársins 2022 og skattframtali vegna sama árs. Mismunur hafi verið á uppgefnum vöxtum og verðbótum í tekjuætlun og skattframtali en upphæðin hafi verið umtalsvert hærri í skattframtali en gert hafi verið ráð fyrir í tekjuáætlun.

Kærandi hafi sent inn umsókn um niðurfellingu á ofgreiðslukröfu, dags. 14. september 2023, með tölvupósti dags. 15. september 2023. Í umsókninni segi eftirfarandi:

„Ég bið ykkur hér með að leiðrétta fjármagnstekjur á framtali 2023 vegna misskilnings í álagningu. Mér er ætlað fjármagn (617.976) sem ég hef aldrei eignast en hins vegar greiddi ég sjálf fram sömu fjárhæð í mismun á gengi sem Ríkið/skatturinn/ Tryggingastofnun kýs ranglega að telja minn hagnað/vaxtatekjur. Ég stofnaði gjaldeyrisreikning í Arion-banka vorið 2022 og keypti gjaldeyri til útborgunar á húsi mínu á Spáni, til að auðvelda millifærsluferlið. Millifærði á spænskan reikning minn háa upphæð snemma um haustið. Þá hafði gengi evrunnar breyst bankanum í óhag. Fjárhæðin í Evrum fór ekki beint á spænska reikninginn heldur tók bankinn hana til handagagns, reiknaði upp og MISMUNINN/GENGISMUNINN tók hann af gjaldeyrisreikningi mínum. Ég kyngdi því, ég hafði aldrei tök á að nota þennan "reiknaða hagnað" og bankinn tapaði ekki. ÉG BORGAÐI gengismismuninn væntanlega skv. Lögum. Ríkið kýs að skoða þennan MISMUN, sem ég greiddi, sem HAGNAÐ MINN (vaxtatekjur mínar). Ég greiddi bankanum þessar tekjur/hagnað. Bankinn tók við þeim. Ríkið skattleggur mig fyrir greiðslu mína á gengismismun. Tryggingastofnun notfærir sér þennan misskilning á orðalagi og meðferð til að krefja mig um háa endurgreiðslu á ofreiknuðum greiðslum. Vinsamlegast kippið þessu í lag sem fyrst og fellið niður þennan ofreiknaða fjármagnstekjuskatt af peningum sem ég hef aldrei eignast heldur borgað. Vinsamlegast tilkynnið Tryggingastofnun sem fyrst um að séu ekki mínar.“

Tölvupósti kæranda hafi verið svarað 18. október 2023, þar segi meðal annars:

„Samkvæmt 22. og 30. gr. laga um almannatryggingar nr. 100/2007 ber Tryggingastofnun að líta til tekna við útreikning bóta. Í ákvæðinu er vísað til laga um tekjuskatt nr. 90/2003, varðandi hvað skuli teljast til tekna og eru fjármagnstekjur þar tilgreindar. Tryggingastofnun hefur ekki heimild til að líta framhjá tekjuupplýsingum sem fram koma í skattframtölum. Teljir þú að skattframtal þitt sé ekki rétt getur þú óskað eftir leiðréttingu hjá skattyfirvöldum. Í kjölfar skattbreytinga má óska eftir endurreikningi á uppgjöri. Við bendum þér á að hafa samband við Skattinn á www.skatturinn.is og óska eftir breytingu á því hvernig fjármagnstekjur eru skráðar í framtal þitt. Ef það gengur ekki er hægt að endurupptaka beiðni um niðurfellingu hjá TR. Einnig viljum við benda þér á að þar sem þú ert búsett á Spáni að þá er hægt að óska eftir skattfrelsi fyrir hvert tekjuár í senn hjá Skattinum á Íslandi. Þá greiðir þú skattinn þinn á Spáni.“

Umsókn um niðurfellingu ofgreiðslukröfu kæranda hafi verið synjað með bréfi, dags. 12. janúar 2024. Í bréfinu hafi m.a. verið vísað til þess að krafan væri talin réttmæt og skilyrði 11. gr. reglugerðar nr. 598/2009 um alveg sérstakar aðstæður hafi ekki verið talin vera fyrir hendi. Jafnframt hafi kæranda verið bent á að hún gæti samið um aðra tilhögun á endurgreiðslu en kröfum hennar hafi verið dreift á 48 mánuði.

Kærandi hafi fengið samþykkta umsókn hjá Skattinum, um að vera undanþegin frá greiðslu tekjuskatts og útsvars af lífeyristekjum vegna búsetu sinnar á Spáni og hafi undanþágan verið veitt til fimm ára eða frá 1. ágúst 2023 til 31. ágúst 2028.

Kærandi hafi sent Tryggingastofnun tölvupóst 8. febrúar 2024 þar sem að hún hafi minnt á að hún sé með undanþágu frá fjármagnstekjuskatti og að hún hafi verið gefin út árið 2023 og að hún sé í gildi til ársins 2028.

Kærandi hafi 14. desember 2024 sent erindi í gegnum Mínar síður Tryggingastofnunar. Í erindinu segi orðrétt:

„Niðurfelling ofgreiðslukröfu. Ítrekun. Ég vísa til synjunar á umsókn á kröfu frá 12. janúar 2024 (sjá meðf. viðhengi.) Staðfesting starfsmanna skattsins (sjá meðf. viðhengi) um að bankinn reikni gengishagnað af gjaldeyrisreikningi mínum að kröfu skattyfirvalda. Þessi áætlaði/uppreiknaði hagnaður/gjaldeyrismismunur var aldrei lagður inn á gjaldeyrisreikning minn (sjá viðhengi af bankareikningi), Hins vegar sést á reikningnum og í rökfærslu starfsmanna skattsins að reiknaðar fjármagnstekjur eru dregnar af reikningnum mínum án umboðs frá mér og segir að: " ...ekki skipti máli hvort reikningseigandi KYSI að fá úttekna AFHENTA SÉR "(þýðir ekki mér heldur bankanum). Þetta er ólögleg meðferð á Gjaldeyrisreikningnum, hann er ekki verðbréf. þó svo að skattyfirvöld snúi út úr lögum og megi vaða inn í þennan tiltekna reikning (án tilkynningar eða innlagnar) og kalla mínar tekjur NEITA ÉG ÞVÍ AÐ TRYGGINGASTOFNUN SÉ HEIMILT AÐ SKERÐA TEKJUR MÍNAR Á ÞENNAN HÁTT VEGNA ÞESSA OG KREFST ENDURGREIÐSLU Á ÞVÍ SEM BÚIÐ ER AÐ TAKA, OG HÆTTA GJALDTÖKU SEM EFTIR ER. (ég sendi framhaldið í venjulegm tölvupósti)“

Með erindi kæranda hafi fylgt skjáskot af bréfi Skattsins, dags. 14. febrúar 2024. Í því bréfi sé vísað til úrskurðar yfirskattanefndar nr. 74/2022 en í umræddum úrskurði segi m.a. að ekki skipti máli þegar um skattskyldan gengishagnað við úttekt af gjaldeyrisreikning sé að ræða, hvort reikningseigandi kjósi að fá úttekna fjármuni afhenta sér í íslenskum krónum eða mynt reikningsins, enda geri lög engan greinarmun á því. Í umræddu bréfi segi jafnframt að kærandi hafi sent tölvupóst 31. janúar 2024 þar sem hún hafi tilgreint að hún væri á undanþágu fjármagnstekjuskatts frá 2023 til 2028. Líkt og fram komi í bréfi Skattsins séu umræddar fjármagnstekjur sem varði þetta mál vegna tekjuársins 2022 og eigi því framangreind undanþága ekki við.

Tryggingastofnun hafi aftur synjað umsókn kæranda um niðurfellingu ofgreiðslukröfu með bréfi, dags. 11. mars 2025, í því segi m.a.:

„Vísað er til umsóknar um niðurfellingu ofgreiðslukröfu. Samráðsnefnd Tryggingastofnunar um meðferð ofgreiðslna tók umsóknina fyrir á fundi. Ákveðið var að synja umsókninni. Krafan er réttmæt og skilyrði 11. gr. reglugerðar nr. 598/2009 um alveg sérstakar aðstæður* eru ekki talin vera fyrir hendi. Eftirstöðvar krafna í innheimtu eru nú 142.442 kr. Endurgreiðslu verður háttað eins og áður hefur verið tilkynnt um.“

Samkvæmt orðanna hljóðan í 9. gr. reglugerðar nr. 598/2009 skuli Tryggingastofnun innheimta ofgreiddar bætur samkvæmt almennum reglum kröfuréttar, sama hvernig þær séu til komnar.

Tryggingastofnun beri lögum samkvæmt að endurreikna bótafjárhæðir bótagreiðsluárs eftir að álagning skattayfirvalda á opinberum gjöldum hafi farið fram, sbr. 3. mgr. 33. gr. laga um almannatryggingar. Þá sé meginreglan sú að stofnuninni beri að innheimta ofgreiddar bætur, sbr. 34. gr. laganna.

Í 11. gr. reglugerðar nr. 598/2009 sé þó að finna undanþágu frá endurgreiðslukröfu vegna ofgreiddra bóta, að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Við mat á því hvort aðstæður séu sérstakar skuli einkum litið til fjárhagslegra og félagslegra aðstæðna bótaþega. Tryggingastofnun hafi talið að þessi undanþága ætti ekki við um kæranda, enda beri stofnuninni að túlka undantekningu frá þeirri meginreglu þröngt samkvæmt lögskýringargögnum.

Eins og rakið hafi verið þá varði mál þetta ágreining um synjun Tryggingastofnunar á beiðni kæranda um niðurfellingu á endurgreiðslukröfu sem hafi myndast vegna ofgreiddra bóta árið 2022. Líkt og tilgreint hafi verið hvíli sú ábyrgð á greiðsluþega að upplýsa Tryggingastofnun réttilega um tekjur sem kunni að falla til á bótagreiðsluári, þ. á m. að tekjuáætlun sé rétt. Samkvæmt gögnum málsins megi rekja kröfu vegna tekjuársins 2022 til vanáætlaðra fjármagnstekna. Kærandi óski eftir niðurfellingu ofgreiðslukröfu vegna meðhöndlunar fjármagnstekna hjá Skattinum en hún sé ósátt við það hvernig hagnaður/gjaldeyrismunar sé tilkominn, líkt og rakið hafi verið. Samkvæmt 22. og 30. gr. laga um almannatryggingar beri Tryggingastofnun að líta til tekna við útreikning bóta. Í ákvæðinu sé vísað til laga nr. 90/2003 um tekjuskatt varðandi hvað skuli teljast til tekna og séu fjármagnstekjur þar tilgreindar. Tryggingastofnun hafi því enga heimild til að líta fram hjá tekjuupplýsingum sem komi fram í skattframtölum. Tryggingastofnun telji rétt að benda á að stofnunin hafi einnig dreift kröfu kæranda niður á 48 mánuði í stað 12 mánuði, eins og meginregla 3. mgr. 33. gr. laga um almannatryggingar kveði á um.

Í ljósi alls framangreinds sé niðurstaða Tryggingastofnunar sú að afgreiðslan á umsókn kæranda sé í senn lögmæt og málefnaleg. Stofnunin fari því fram á staðfestingu á ákvörðun sinni, dags. 11. mars 2025, um að synja umsókn kæranda um niðurfellingu skuldar.

IV. Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 11. mars 2025, um að synja umsókn kæranda um niðurfellingu endurgreiðslukröfu vegna ofgreiddra bóta ársins 2022.

Samkvæmt 1. mgr. 47. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar, með síðari breytingum, er greiðsluþega skylt að veita Tryggingastofnun þær upplýsingar sem nauðsynlegar eru svo að unnt sé að taka ákvörðun um bótarétt, fjárhæð og greiðslu bóta og endurskoðun þeirra. Þá er honum einnig skylt að tilkynna um breytingar á tekjum eða öðrum aðstæðum sem geti haft áhrif á bætur eða greiðslur. Tryggingastofnun er heimilt, að fengnu samþykki viðkomandi, að afla nauðsynlegra upplýsinga um tekjur umsækjanda og greiðsluþega hjá skattyfirvöldum og fleirum, sbr. 48. gr. laga um almannatryggingar.

Í 22. og 33. gr. laga um almannatryggingar er kveðið á um tekjutengingu lífeyristrygginga og hvernig Tryggingastofnun ríkisins skuli standa að útreikningi bóta. Í 3. mgr. 33. gr. laganna segir að eftir að endanlegar upplýsingar um tekjur bótagreiðsluárs liggi fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum skuli Tryggingastofnun endurreikna bótafjárhæðir á grundvelli tekna samkvæmt greininni. Kærandi fékk greiddan ellilífeyri á árinu 2022. Tryggingastofnun ríkisins tilkynnti kæranda um endurreikning og uppgjör á tekjutengdum greiðslum ársins 2022 með bréfi, dags. 28. ágúst 2023. Niðurstaða endurreikningsins var sú að bætur til hennar hefðu verið ofgreiddar, samtals að fjárhæð 365.417 kr. að teknu tilliti til endurgreiddrar staðgreiðslu skatta. Af gögnum málsins verður ráðið að endurgreiðslukröfuna megi fyrst og fremst rekja til þess að fjármagnstekjur voru ekki í samræmi við tekjuáætlun ársins.

Tryggingastofnun ber lögum samkvæmt að endurreikna bótafjárhæðir bótagreiðsluárs eftir að álagning skattyfirvalda á opinberum gjöldum hefur farið fram, sbr. fyrrgreinda 3. mgr. 33. gr. laga um almannatryggingar. Þá er meginreglan sú að stofnuninni ber að innheimta ofgreiddar bætur, sbr. 34. gr. laganna. Í 11. gr. reglugerðar nr. 598/2009 um útreikning, endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta og vistunarframlags er hins vegar að finna heimild til undanþágu frá endurgreiðslukröfu vegna ofgreiddra bóta. Ákvæðið hljóðar svo:

Framangreind 11. gr. reglugerðarinnar heimilar undanþágu frá endurgreiðslukröfu að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Aðstæður verða að vera sérstakar. Við mat á því hvort aðstæður séu sérstakar skal einkum litið til fjárhagslegra og félagslegra aðstæðna bótaþega og þess hvort bótaþegi hafi verið í góðri trú þegar hann tók við hinum ofgreiddu bótum. Tryggingastofnun ríkisins hefur hafnað því að heimild tilvitnaðs reglugerðarákvæðis eigi við í tilviki kæranda.

Í máli þessu lýtur ágreiningurinn að synjun Tryggingastofnunar ríkisins á beiðni kæranda um niðurfellingu á endurgreiðslukröfu sem hafði myndast vegna ofgreiddra bóta ársins 2022.

Úrskurðarnefnd velferðarmála lítur til þess við úrlausn þessa máls að tekjutengdar greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins sæta tekjuskerðingu og eru bótaþegar upplýstir um tekjutenginguna við upphaf lífeyristöku. Þá er bótaþegum gert að upplýsa um tekjur sínar á bótagreiðsluári í tekjuáætlun hvers árs. Eins og áður greinir gerir 1. mgr. 47. gr. laga um almannatryggingar ráð fyrir að það komi í hlut þess aðila, sem bætur þiggur frá Tryggingastofnun, að upplýsa réttilega um tekjur sem kunna að falla til á bótagreiðsluári. Þannig hvílir sú ábyrgð á bótaþega að tekjuáætlun sé rétt. Samkvæmt gögnum málsins má rekja kröfu vegna tekjuársins 2022 til vanáætlaðra fjármagnstekna vegna gengishagnaðar. Kærandi gerir athugasemdir við að Skatturinn hafi reiknað henni fjármagnstekjur af gjaldeyrisreikningi hennar sem hún hafi aldrei fengið. Með hliðsjón af málatilbúnaði kæranda telur úrskurðarnefndin hugsanlegt að kærandi hafi verið í góðri trú í skilningi 11. gr. reglugerðar nr. 598/2009. Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála leiðir það eitt og sér aftur á móti ekki sjálfkrafa til þess að krafan sé felld niður heldur þurfi að meta aðstæður kæranda heildstætt með hliðsjón af öllum þeim atriðum sem tilgreind eru í 11. gr. reglugerðar nr. 598/2009.

Kemur þá til skoðunar hvort fjárhagslegar og félagslegar aðstæður kæranda gefi tilefni til niðurfellingar. Í beiðni kæranda um niðurfellingu ofgreiðslukröfu ber hún ekki við erfiðum fjárhagslegum aðstæðum heldur gerir athugasemdir við forsendur kröfunnar. Meðaltekjur kæranda á árinu 2024 voru samkvæmt staðgreiðsluskrá 455.717 kr. á mánuði. Þá verður ráðið af gögnum málsins að eignastaða kæranda hafi verið jákvæð á árinu 2023. Jafnframt lítur úrskurðarnefndin til þess að Tryggingastofnun hefur dreift eftirstöðvum kröfunnar á 48 mánuði í stað þess að kærandi þurfi að endurgreiða ofgreiðslukröfuna á 12 mánuðum, eins og meginregla 3. mgr. 33. gr. laga um almannatryggingar kveður á um. Þá er ekkert í gögnum málsins sem bendir til erfiðra félagslegra aðstæðna kæranda. Með hliðsjón af þessu telur úrskurðarnefndin að geta til endurgreiðslu sé fyrir hendi. Einnig lítur nefndin til þess að samkvæmt meginreglu 1. mgr. 34. gr. laga um almannatryggingar skal Tryggingastofnun innheimta ofgreiddar bætur og ber að túlka undantekningu frá þeirri meginreglu þröngt samkvæmt almennum lögskýringarsjónarmiðum. Úrskurðarnefndin telur því ekki tilefni til að fella niður ofgreiðslukröfu með vísan til 11. gr. reglugerðar nr. 598/2009.

Kærandi byggir í raun ekki á því að 11. gr. reglugerðar nr. 598/2009 eigi við í hennar tilviki þrátt fyrir að hún hafi skilað inn umsókn um niðurfellingu á grundvelli þess ákvæðis. Kærandi óskar eftir niðurfellingu á þeim grundvelli að krafan sé byggð á röngum forsendum, þ.e. að Skattinum hafi ekki verið heimilt að reikna henni fjármagnstekjur. Úrskurðarnefndin gerir ekki athugasemdir við að Tryggingastofnun hafi litið til fjármagnstekna á skattframtali kæranda við endurreikning ársins 2022. Tryggingastofnun er ekki heimilt að horfa fram hjá tekjum sem birtast á skattframtali, enda kveður 3. mgr. 33. gr. laga um almannatryggingar skýrt á um að eftir að endanlegar upplýsingar um tekjur bótagreiðsluársins liggja fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum skuli stofnunin endurreikna bótafjárhæðir á grundvelli tekna samkvæmt þessari grein.

Með hliðsjón af framangreindu er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að staðfesta ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 11. mars 2025 um að synja umsókn kæranda um niðurfellingu endurgreiðslukröfu vegna ofgreiddra bóta.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja umsókn A, um niðurfellingu ofgreiðslukröfu, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir