Mál nr. 230/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 230/2025

Fimmtudaginn 19. júní 2025

A

gegn

Hafnarfjarðarbæ

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 8. apríl 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Hafnarfjarðarbæjar, dags. 21. janúar 2025, um að synja umsókn hans um félagslegt leiguhúsnæði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 27. desember 2024, sótti kærandi um félagslegt leiguhúsnæði hjá Hafnarfjarðarbæ. Með bréfi fjölskyldu- og barnamálasviðs Hafnarfjarðar, dags. 7. janúar 2025, var umsókn kæranda synjað og var sú ákvörðun staðfest af fjölskylduráði Hafnarfjarðar 21. janúar 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 8. apríl 2025. Með bréfi, dags. 9. apríl 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Hafnarfjarðarbæjar vegna kærunnar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Hafnarfjarðarbæjar barst 2. maí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 7. maí 2025. Athugasemdir bárust ekki. Með erindi til Hafnarfjarðarbæjar, dags. 6. júní 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir afriti af matsblaði því sem vísað var til í greinargerð sveitarfélagsins. Umbeðið matsblað barst úrskurðarnefndinni 10. júní 2025.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að Hafnarfjarðarbær hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni á tilskilinn hátt áður en ákvörðun hafi verið tekin í máli hans. Kæranda hafi aldrei verið boðið viðtal hjá félagsráðgjafa þar sem farið hafi verið yfir félagslega og heilsufarslega stöðu hans. Félagsráðgjafi hafi aldrei hitt kæranda augliti til auglitis, heldur einungis átt við hann samskipti í gegnum tölvupóst eða síma.

Kærandi hafi verið á bið eftir félagslegu leiguhúsnæði frá árinu 1999. Í október 2023 hafi honum verið tjáð að hann hafi ekki lengur uppfyllt viðmið um félagslegt leiguhúsnæði. Einu breytingarnar sem hafi þá orðið á stöðu kæranda hafi verið þær að hann hefði verið metinn til örorku þar sem endurhæfing væri fullreynd. Ástæða þess að kærandi hafi ekki uppfyllt umrædd viðmið hafi verið sú að hann fengi ekki lengur stig fyrir félagslegar aðstæður.

Samkvæmt upplýsingum frá Hafnarfjarðarbæ séu félagslegar aðstæður flokkaðar eftir fjölda barna, eldri borgurum og öryrkjum í umönnunarþörf. Kærandi hafi aldrei verið spurður hvort hann sé í umönnunarþörf, glími við fíknivanda eða sé með þroskaskerðingu. Árið 2024 hafi kærandi til dæmis verið greindur með flogaveiki og hafi glímt við ýmsa líkamlega kvilla. Kærandi sé því afar ósáttur við að hafa aldrei fengið viðtal við félagsráðgjafa til þess að fara yfir aðstæður sínar og fá félagslega ráðgjöf. Enginn hjá Hafnarfjarðarbæ sem hafi farið með mál kæranda hafi hitt hann. Kærandi telji harkalegt að tekin sé ákvörðun um að einstaklingur uppfylli ekki lengur viðmið um félagslegar aðstæður án viðtals og ráðgjafar.

Um sé að ræða ákvörðun sem hafi miklar afleiðingar fyrir líðan og stöðu kæranda en hann hafi undanfarin 10 ár leigt herbergi í Hafnarfirði og ekki haft tækifæri til að finna sér annað húsnæði. Í mörg ár hafi honum verið tjáð að hann væri á biðlista og að umsókn hans væri virk. Það hafi því komið kæranda á óvart þegar hann hafi ekki lengur talist uppfylla viðmið. Hærri aldur og verri heilsa sé heldur ekki til þess fallið að auka möguleika kæranda á almennum leigumarkaði.

III. Sjónarmið Hafnarfjarðarbæjar

Í greinargerð Hafnarfjarðarbæjar kemur fram að samkvæmt reglum um úthlutun á almennu leiguhúsnæði hjá Hafnarfjarðarbæ eigi þeir rétt til að sækja um félagslegt leiguhúsnæði, sbr. 1. gr. reglnanna, sem búi við erfiðar félagslegar aðstæður, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga nr. 44/1998 um húsnæðismál. Við mat á umsóknum sé farið eftir ákveðnu matskerfi og litið til tekna umsækjenda, húsnæðisaðstæðna og félagslegra aðstæðna, sbr. 5. gr. reglna sveitarfélagsins um úthlutun á almennu leiguhúsnæði. Lágmarks stigafjöldi til að verða skráður á biðlista sé sex stig.

Kærandi hafi sent inn umsókn um félagslegt leiguhúsnæði, dags. 27. desember 2024. Í umsókn á heimasíðu séu spurningar sem snúi að aðstæðum og útskýrt hvaða gögn eigi að fylgja með umsókn. Kærandi hafi fyllt út umsókn ásamt upplýsingum sem hann hafi viljað koma á framfæri. Kærandi taki fram í umsókn að líkamlegt ástand hans hafi versnað, hann hafi fengið tvö flog og sé með ónýtt bak. Þær upplýsingar hafi legið fyrir er kærandi hafi verið metinn inn á biðlista en hann hafi ekki skilað inn læknisvottorði eða frekari gögnum. Ekki hafi verið talið tilefni til að óska eftir frekari upplýsingum um heilsufar þar sem í umsókn hafi ekki verið hakað við að hann búi við fötlun eða þurfi þjónustu á heimili. Stig fáist samkvæmt matsblaði eigi það við.

Kærandi hafi verið beðinn um frekari gögn þann 2. janúar 2025 en skattframtal hafi vantað með umsókn til þess að hægt væri að meta umsóknina á biðlista. Kærandi kvarti yfir því að hafa ekki verið boðaður í viðtal við mat á umsókn sinni en almennt séu umsækjendur um félagslegt leiguhúsnæði ekki teknir í viðtal af verkefnastjóra félagslegra húsnæðismála. Slíkt gæti komið til sé tilefni til þess út frá umsókn eða ef umsækjandi hafi óskað eftir því hjá sveitarfélaginu við meðferð umsóknar.

Þegar aðstæður kæranda hafi verið settar inn í matsblað hafi umsókn hans verið metin til fjögurra stiga en samkvæmt 5. gr. reglna um úthlutun á almennu leiguhúsnæði hjá Hafnarfjarðarbæ þurfi að lágmarki sex stig til að verða metinn á biðlista. Honum hafi því verið sent bréf um synjun um að vera á biðlista þann 7. janúar 2025 með útlistun á stigagjöf. Fjölskylduráð Hafnarfjarðar hafi staðfest afgreiðslu fjölskyldu- og barnamálasviðs á málskotsfundi þann 21. janúar 2025.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Hafnarfjarðarbæjar um að synja umsókn kæranda um félagslegt leiguhúsnæði. Umsókninni var synjað á þeirri forsendu að skilyrði 5. gr. reglna um úthlutun á almennu leiguhúsnæði hjá Hafnarfjarðarbæ væri ekki uppfyllt.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við húsnæðismál, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í XII. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um húsnæðismál. Þar segir í 1. mgr. 45. gr. að sveitarstjórnir skuli, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna. Samkvæmt 46. gr. laganna skulu félagsmálanefndir sjá til þess að veita þeim fjölskyldum og einstaklingum, sem ekki eru færir um það sjálfir, úrlausn í húsnæðismálum til að leysa úr bráðum vanda á meðan unnið er að varanlegri lausn.

Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á húsnæðismálum einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Þegar kærandi sótti um félagslegt leiguhúsnæði giltu reglur Hafnarfjarðarbæjar um úthlutun á almennu leiguhúsnæði. Í 1. gr. þágildandi reglna kemur fram að rétt til að sækja um almennar leiguíbúðir hjá Hafnarfjarðarbæ eigi þeir sem búi við erfiðar félagslegar aðstæður, sbr. 1. mgr. 37. gr. 1aga nr. 44/1998 um húsnæðismál, VI. kafla reglugerðar nr. 1042/2013 um lánveitingar Íbúðalánasjóðs til sveitarfélaga, fělaga og félagasamtaka sem ætlaðar séu til byggingar eða kaupa á leiguíbúðum, og XII. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Almennar leiguíbúðir séu hugsaðar sem tímabundið úrræði fyrir fólk í húsnæðiserfiðleikum eða neyðarúrræði.

Í 5. gr. reglnanna segir að við mat á umsóknum sé farið eftir ákveðnu matskerfi og hverjum umsækjanda um leiguíbúð reiknuð stig á 10 stiga kvarða. Umsækjandi með sex stig eða fleiri sé skráður á biðlista. Þá kemur fram að við forgangsröðun séu tekjur umsækjanda, húsnæðisaðstæður og félagslegar aðstæður hafðar til viðmiðunar.

Í þeim þætti matsins er varðar tekjur umsækjanda fékk kærandi tvö stig en samkvæmt fyrirliggjandi skattframtali vegna tekjuársins 2023 námu tekjur hans samtals 6.745.238 kr. Samkvæmt fyrirliggjandi matsblaði Hafnarfjarðarbæjar er miðað við að árstekjur umsækjanda séu 5.595.056 kr. til þess að fá þrjú stig. Fyrir húsnæðisaðstæður fékk kærandi tvö stig af þremur mögulegum þar sem hann var metinn búa í óöruggu húsnæði. Úrskurðarnefndin gerir ekki athugasemd við framangreint mat, enda verður ekki séð að húsnæðisaðstæður kæranda geti verið metnar til þriggja stiga þar sem ekkert liggur fyrir um að hann sé á götunni, á gistiheimili, í neyðarúrræði, búi inni á öðrum við íþyngjandi aðstæður eða sé í heilsuspillandi húsnæði samkvæmt vottorði heilbrigðisfulltrúa. Kærandi fékk ekkert stig fyrir félagslegar aðstæður sem úrskurðarnefndin gerir ekki athugasemd við, enda verður ekki séð að kærandi hafi börn á framfæri, sé eldri borgari eða öryrki í umönnunarþörf, sé í endurhæfingu vegna geðsjúkdóma eða fíkniefnavanda eða með þroskaskerðingu.

Samkvæmt framangreindu var umsókn kæranda metin til fjögurra stiga og uppfyllti hann því ekki skilyrði 5. gr. reglna um úthlutun á almennu leiguhúsnæði hjá Hafnarfjarðarbæ. Að því virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að staðfesta beri synjun Hafnarfjarðarbæjar á umsókn kæranda um félagslegt leiguhúsnæði.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Hafnarfjarðarbæjar, dags. 21. janúar 2025, um að synja umsókn A, um félagslegt leiguhúsnæði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir