Mál nr. 234/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 234/2025

Fimmtudaginn 19. júní 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 8. apríl 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 31. mars 2025, vegna umsóknar hennar um fjárhagsaðstoð.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 17. mars 2025, sótti kærandi um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 31. mars 2025. Með bréfi, dags. 24. mars 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hennar hefði verið synjað. Áfrýjunarnefnd velferðarráðs tók málið fyrir og samþykkti umsókn kæranda að hluta með ákvörðun, dags. 31. mars 2025. Kærandi óskaði eftir rökstuðningi fyrir þeirri ákvörðun og var hann veittur með bréfi Reykjavíkurborgar, dags. 25. apríl 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 8. apríl 2025. Með bréfi, dags. 29. apríl 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst 23. maí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 28. maí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hún þurfi undanþágu fyrir undirskrift eiginmanns síns þar sem honum hafi verið vísað úr landi til B og umsókn um fjölskyldusameiningu sé í vinnslu. Þau eigi barn sem kærandi sjái ein um á Íslandi. Hún óski því eftir að fá fulla fjárhagsaðstoð þar sem hún leigi íbúð ein.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X ára gömul kona frá C sem hafi fengið dvalarleyfi á grundvelli alþjóðlegrar verndar í júní 2022. Hún sé gift og hjónin eigi einn son sem sé fæddur árið X. Í júlí 2024 hafi eiginmanni kæranda verið brottvísað af hálfu Útlendingastofnunar á grundvelli þess að hann væri með dvalarleyfi í B en umsókn um fjölskyldusameiningu hafi verið í vinnslu síðan eiginmaður hennar hafi farið úr landi. Kærandi sé óvinnufær og í eftirliti hjá heimilislækni sem sé að meta þörf á endurhæfingu. Dvalarleyfi eiginmanns kæranda sé útrunnið í B, hann sé atvinnulaus og þiggi enga framfærslu þar í landi.

Kærandi hafi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu með umsókn, dags. 17. mars 2025, fyrir tímabilið 1. mars 2025 til 31. mars 2025. Framangreindri umsókn hafi verið synjað með bréfi vesturmiðstöðvar þann 24. mars 2025. Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 31. mars 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun starfsmanna á Vesturmiðstöð Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð að upphæð kr. 247.572.- tímabilið 1. mars 2025 til 30. júní 2025, skv. 10. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Áfrýjunarnefnd velferðarráðs samþykkti að veita umsækjanda undanþágu frá 2. gr. og 1. mgr. 8. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg. Þá samþykkti áfrýjunarnefnd velferðarráðs einnig að veita umsækjanda fjárhagsaðstoð að upphæð kr. 198.058.-, sbr. 10. gr. framangreindra reglna. Framangreindar undanþágur gildir fyrir tímabilið 1. mars 2025 til 30. júní 2025.“

Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi þann 4. apríl 2025 vegna framangreindrar ákvörðunar áfrýjunarnefndar velferðarráðs og henni hafi verið sendur rökstuðningur með bréfi þann 25. apríl 2025. Þann 8. apríl 2025 hafi kærandi skotið framangreindri ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Núgildandi reglur um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg með áorðnum breytingum hafi tekið gildi þann 1. apríl 2021 og verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 24. febrúar 2021 og á fundi borgarráðs þann 4. mars 2021. Umræddar reglur séu settar á grundvelli 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 1. mgr. 78. gr. stjórnarskrárinnar skuli sveitarfélög sjálf ráða málum sínum og verkefnum nema lög ákveði annað. Lög nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga séu rammalög, það er þau veiti svigrúm til mats miðað við staðbundnar aðstæður hverju sinni og það sé verkefni hvers sveitarfélags að útfæra hver réttur hvers einstaklings sé. Lögin skyldi sveitarfélög til að tryggja framkvæmd laganna og að þeim verkefnum sem lögin kveði á um verði sinnt en lögin veiti sveitarfélaginu að sama skapi heimild og svigrúm til að setja sér eigin reglur um framkvæmd og útfærslu innan marka laganna. Lögunum sé því aðeins ætlað að tryggja rétt fólks en ekki skilgreina hann. Það sé því verkefni hvers sveitarfélags að útfæra nánar rétt hvers einstaklings og taka afstöðu til þess hvernig fjárhagsaðstoð sé háttað til íbúa sveitarfélagsins til þess að tryggja þeim nauðsynlega framfærslu. Sveitarfélög hafi því talsvert svigrúm til að meta hvert tilvik fyrir sig.

Litið sé svo á að fjárhagsaðstoð til framfærslu frá sveitarfélagi sé neyðaraðstoð sem ekki beri að veita nema engar aðrar bjargir séu fyrir hendi. Í 1. gr. reglnanna komi fram að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geti séð sér og sínum farborða án aðstoðar, sbr. IV. og VI. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, sbr. og III. kafla reglnanna.

Um fjárhagsaðstoð til framfærslu frá Reykjavíkurborg gildi sú meginregla að umsækjandi fái einungis greidda fjárhagsaðstoð til framfærslu ef hann geti ekki framfleytt sér. Umrædd meginregla eigi sér stoð í 2. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg en samkvæmt framangreindu ákvæði sé hverjum manni skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára, sbr. hjúskaparlög nr. 31/1993 og 19. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Á hjónum hvíli því gagnkvæm framfærsluskylda samkvæmt hjúskaparlögum.

Samkvæmt 1. mgr. 10. gr. reglna Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð geti grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar til einstaklings sem reki eigið heimili numið allt að 247.572 kr. á mánuði. Samkvæmt 3. mgr. 10. gr. sömu reglna geti grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar til hjóna/sambúðarfólks numið allt að 396.115 kr. (247.572 x 1,6). Áfrýjunarnefnd velferðarráðs hafi samþykkt að greiða kæranda helming þeirrar fjárhagsaðstoðar sem hjón/sambúðarfólk eigi rétt á, það er fjárhagsaðstoð til framfærslu að upphæð 198.058 kr., þar sem kveðið sé á um gagnkvæma framfærsluskyldu hjóna í lögum nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, hjúskaparlögum nr. 31/1993 sem og í reglum Reykjavíkurborgar. Gagnkvæm framfærsluskylda hjóna haldist þó svo að annað hjóna dvelji ekki hér á landi. Því hafi ekki verið fallist á að greiða kæranda grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar til einstaklings að upphæð 247.572 kr.

Kæranda hafi upphaflega verið synjað á grundvelli 2. gr. og 1. mgr. 8. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg, það er vegna framfærsluskyldu maka sem og þar sem maki hafi ekki undirritað umsókn. Með hliðsjón af sérstökum málefnalegum ástæðum, sbr. 2. mgr. 34. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg, hafi undanþága verið veitt frá framangreindum skilyrðum reglnanna sem hafi leitt til þess að umsókn hennar hafi verið synjað. Það hafi þó verið mat áfrýjunarnefndar velferðarráðs að hjúskaparstaða kæranda hefði áhrif á upphæð og útreikning fjárhagsaðstoðar til framfærslu. Fallist hafi verið á að veita kæranda fjárhagsaðstoð til framfærslu að upphæð 198.058 kr., það er miðað hafi verið við að greiða kæranda helming þeirrar grunnfjárhæðar sem hjón/sambúðarfólk eigi rétt á samkvæmt 10. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Að mati áfrýjunarnefndar velferðarráðs hafi með þessum hætti verið komið til móts við aðstæður kæranda og lágmarksframfærsla hennar tryggð. Ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs hafi lotið að því að koma til móts við aðstæður kæranda og tryggja lágmarksframfærslu hennar, sbr. 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar. Áfrýjunarnefnd velferðarráðs telji að um sé að ræða málefnaleg sjónarmið sem taki mið af lögum, reglum og aðstæðum í málinu. Fjárhagsaðstoð til framfærslu hafi ekki verið skert með tilliti til tekna maka kæranda heldur hafi verið litið til þess að hún sé sannanlega í hjúskap sem hafi áhrif á ákvörðun um upphæð fjárhagsaðstoðar til framfærslu. Með hliðsjón af framansögðu hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs því staðfest synjun starfsmanna vesturmiðstöðvar um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir áðurnefnt tímabil.

Með vísan til alls framangreinds verði að telja að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum um fjárhagsaðstoð, sbr. 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, né öðrum ákvæðum laganna eða ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 31. mars 2025, vegna umsóknar kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. mars 2025. Með ákvörðuninni var kæranda synjað um fjárhagsaðstoð að upphæð 247.572 kr. á grundvelli 10. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg. Með ákvörðuninni var hins vegar samþykkt að veita kæranda undanþágu frá 2. gr. og 1. mgr. 8. gr. reglnanna og var henni veitt fjárhagsaðstoð að upphæð 198.058 kr., sbr. 10. gr. reglnanna.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Sveitarfélög skuli tryggja að stuðningur við íbúa sem hafi barn á framfæri sé í samræmi við það sem sé barninu fyrir bestu. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 1. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg er kveðið á um lagagrundvöll fjárhagsaðstoðar. Þar kemur fram í 1. mgr. að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geta séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Í 2. gr. reglnanna kemur einnig fram sama grundvallarregla og í 19. gr. laga nr. 40/1991 að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Samkvæmt 3. gr. framangreindra reglna skal við ákvörðun á fjárhagsaðstoð leggja til grundvallar grunnfjárþörf til framfærslu og frá henni dregnar heildartekjur. Grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar til einstaklings 18 ára og eldri sem rekur eigið heimili getur numið allt að 247.572 kr. á mánuði, sbr. 1. mgr. 10. gr. reglnanna. Grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar til hjóna/sambúðarfólks getur numið allt að 396.115 kr. (247.572 x 1,6), sbr. 3. mgr. 10. gr. reglnanna. Með tekjum er átt við allar tekjur einstaklings/maka sem ekki eru sérstaklega til framfærslu barna, þ.e. atvinnutekjur, allar skattskyldar tekjur frá Tryggingastofnun ríkisins, greiðslur úr lífeyrissjóðum, atvinnuleysisbætur, leigutekjur o.fl., sbr. 1. mgr. 12. gr. reglnanna.

Samkvæmt gögnum málsins er kærandi gift. Eiginmaður hennar dvelur í B en honum var vísað úr landi af hálfu Útlendingastofnunar í júlí 2024. Umsókn um fjölskyldusameiningu er í vinnslu hjá stofnuninni. Kærandi stóð ein að umsókn um fjárhagsaðstoð þrátt fyrir að vera gift en var veitt undanþága frá 2. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg sem kveður á um framfærsluskyldu maka og 1. mgr. 8. gr. um undirritun umsóknar og framvísun persónuskilríkja maka. Þar sem kærandi er gift var litið til 3. mgr. 10. gr. reglnanna við ákvörðun um fjárhæð fjárhagsaðstoðar og samþykkt að veita kæranda helming þeirrar grunnfjárhæðar sem hjón/sambúðarfólk eiga rétt á.

Reykjavíkurborg hefur vísað til þess að með þeim hætti hafi verið komið til móts við aðstæður kæranda og lágmarksframfærsla hennar tryggð. Fjárhagsaðstoð til framfærslu hafi ekki verið skert með tilliti til tekna maka kæranda en litið hafi verið til þess að hún sé sannanlega í hjúskap sem hafi áhrif á ákvörðun um upphæð fjárhagsaðstoðar til framfærslu.

Úrskurðarnefnd velferðarmála telur ekki tilefni til að gera athugasemd við framangreint mat Reykjavíkurborgar, enda um ívilnandi ákvörðun að ræða þar sem kærandi er sannanlega í hjúskap og ekkert liggur fyrir um að hagi eiginmanns hennar.

Með vísan til þess er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að greiða kæranda 198.058 kr. í fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. mars 2025, staðfest.

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 31. mars 2025, vegna umsóknar A, um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. mars 2025, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir