Úrskurður nr. 508/2025

Hinn 19. júní 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 508/2025

í stjórnsýslumálum nr. KNU25020023

Kæra [...]

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 6. febrúar 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi) ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 31. janúar 2025, um brottvísun og endurkomubann til Íslands í þrjú ár.

Kærandi krefst þess aðallega að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi en til vara krefst hann þess að ákvörðun um endurkomubann verði felld úr gildi. Til þrautavara krefst hann þess að endurkomubanninu verði markaður skemmri tími. Að auki krefst kærandi þess að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað á meðan málið er til meðferðar hjá kærunefnd, sbr. 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, ásamt síðari breytingum, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Samkvæmt gögnum málsins hafði lögregla afskipti af kæranda á Keflavíkurflugvelli 25. nóvember 2024, við komu hans til landsins. Aðspurður kvaðst kærandi ætla að dvelja á Íslandi í fjóra daga. Bar hann fyrir sig að eiga farmiða úr landi að nýju 29. nóvember 2024 og bókaða gistingu á tilgreindu gistiheimili í Reykjavík. Hann hafi verið með [...] evrur meðferðis auk tveggja greiðslukorta. Kærandi hafi ekki ákveðið hvað hann hygðist skoða hér á landi en aðspurður hafi hann verið einn á ferð og þekkti engan á Íslandi.

Hinn 26. janúar 2025 var kærandi handtekinn vegna gruns um sölu og dreifingu fíkniefna og ólögmæta dvöl. Í skýrslutöku, dags. 27. janúar 2025, var kærandi spurður út í dvöl sína á Íslandi en á þeim tímapunkti hafi fyrirhuguð fjögurra daga dvöl verið orðin að 63 daga dvöl. Sama dag var tilkynning um hugsanlega brottvísun og endurkomubann birt fyrir kæranda á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Kæranda var veittur þriggja daga frestur til þess að leggja fram andmæli en kærandi lagði ekki fram andmæli hjá Útlendingastofnun. Með ákvörðun stofnunarinnar, dags. 31. janúar 2025, var kæranda gert að sæta brottvísun og þriggja ára endurkomubanni, sbr. b-lið 1. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt ákvörðuninni taldi Útlendingastofnun að kærandi hafi af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar þegar lögregla hafði afskipti af honum. Kærandi hafi hvorki framvísað skilríkjum né sagt til nafns og reyndist dvöl hans í miklu ósamræmi við fyrri yfirlýsingar. Hafi hann haldið áfram að veita rangar og villandi upplýsingar í skýrslutöku hjá lögreglu. Stæðu ákvæði 102. gr. laga um útlendinga ekki í vegi fyrir brottvísun kæranda. Á grundvelli e-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga hafi frestur til sjálfviljugrar heimfarar verið felldur niður.

Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 5. febrúar 2025 og kærð til kærunefndar útlendingamála 6. febrúar 2025. Hinn 10. febrúar 2025 lagði kærandi fram greinargerð vegna málsins. Með tölvubréfi kærunefndar, dags. 2. júní 2025, óskaði nefndin eftir skýringum og gögnum af hálfu kæranda sem varpað gætu betra ljósi á dvöl hans frá 29. nóvember 2024 til 26. janúar 2025. Fyrirspurn kærunefndar laut að fyrirætlunum um för frá landi að nýju, ásamt upplýsingum um framfærslu og gistingu á meðan dvölinni stóð. Kærandi lagði fram frekari skýringar með tölvubréfi, dags. 2. júní 2025.

Samkvæmt upplýsingum Útlendingastofnunar yfirgaf kærandi landið 20. febrúar 2025. Samhliða stjórnsýslukæru óskaði kærandi eftir frestun réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar á meðan málið væri til meðferðar hjá kærunefnd, sbr. 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Í ljósi þess að kærandi hefur þegar yfirgefið landið er ekki ástæða til þess að taka afstöðu til réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar.

III. Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð fjallar kærandi um atvik málsins, afskipti lögreglu og hina kærðu ákvörðun. Um málsástæður sínar vísar kærandi í fyrsta lagi til heimildar til dvalar í allt að 90 daga á grundvelli 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafnar því að hann hafi veitt lögreglu rangar upplýsingar þar sem framburður hans hafi miðast af aðstæðum sínum á þeim tíma. Aðstæður hafi breyst og hann ákveðið að framlengja dvöl sína hér á landi lítið eitt þar sem hann hafi eignast góðan trúnaðarvin og þeir átt í ástarsambandi. Kærandi vísar til þess að samkvæmt athugasemdum við b-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga byggi ákvæðið á sambærilegu ákvæði norskra laga. Fjöldi úrskurða hafi verið kveðnir upp í Noregi þar sem reynir á ákvæðið og telur kærandi að norska ákvæðinu sé einkum beitt þegar til skoðunar sé að veita dvalarleyfi en slíkt eigi ekki við í tilviki kæranda. Telur kærandi að beiting Útlendingastofnunar á ákvæðinu sé röng og brjóti gegn lögmætisreglu stjórnsýsluréttar.

Verði ekki fallist á þá málsástæðu byggi kærandi málatilbúnað sinn á verulegum málsmeðferðarannmörkum og skorti á rökstuðningi. Telur kærandi að hann hafi ekki fengið tækifæri til að tjá sig þar sem hann hafi ekki fengið tilkynningu um hugsanlega brottvísun og endurkomubann. Telur kærandi að ákvörðunin sé ósanngjörn þar sem honum hafi ekki verið veittur frestur til þess að yfirgefa landið sjálfviljugur. Vísar kærandi til þess að honum hafi ekki verið leiðbeint um réttindi sín við meðferð málsins, sbr. 11. gr. laga um útlendinga, einkum varðandi andmælarétt. Hafi Útlendingastofnun jafnframt brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar með því að beita ekki vægari úrræðum, svo sem að veita kæranda frest til að yfirgefa landið. Kærandi hafi myndað sérstök tengsl vegna framangreinds ástarsambands og kveður að samkynhneigð sé litin hornauga í heimaríki sínu. Telur kærandi að málið sé illa upplýst og ígrundað og að Útlendingastofnun hafi brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar. Bendir hann t.a.m. á að honum hafi aldrei verið gert að sæta gæsluvarðhaldi, líkt og kemur fram í ákvörðuninni. Kærandi telur að ákvörðunin brjóti gegn 22. gr. stjórnsýslulaga um rökstuðning auk þess sem hún sé í ósamræmi við skýrleikareglu stjórnsýsluréttar. Samkvæmt framansögðu telur kærandi að hin kærða ákvörðun sé haldin verulegum annmörkum sem skuli leiða til ógildingar hennar. Þá hafi málsmeðferðin brotið gegn markmiði og tilgangi laga um útlendinga sem miðar að því að tryggja réttaröryggi þeirra sem koma til landsins og mannúðlega meðferð stjórnvalda í málefnum þeirra.

Kærandi byggir varakröfu sína á því að ákvörðun um endurkomubann teljist ósanngjörn gagnvart sér, einkum með vísan til annmarka á málsmeðferð og áðurnefndra tengsla sem hann hefur myndað við landið. Um þrautavarakröfu vísar kærandi til þess að þriggja ára endurkomubann sé úr hófi og telur að með vísan til meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar skuli almennt miða við tveggja ára endurkomubann.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. er heimilt að vísa útlendingi úr landi sem er án dvalarleyfis ef hann hefur brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laganna, hefur af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögunum eða kemur sér hjá því að hlíta ákvörðun sem felur í sér að hann skuli yfirgefa landið. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga kemur fram að í b-lið felist heimild til að vísa útlendingi brott ef hann hefur brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laganna. Hér undir myndu sem fyrr geta fallið fleiri en eitt brot gegn lögunum sem hvert fyrir sig teldist ekki alvarlegt.

Í málinu reynir á hvort kærandi hafi af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögum um útlendinga. Af atvikum málsins er ljóst að lögregla hafði afskipti af kæranda á Keflavíkurflugvelli við komu til landsins en til þess að vera heimiluð landganga hafi kærandi þurft að uppfylla skilyrði 106. gr. laga um útlendinga, ásamt 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum er ljóst að afskipti lögreglu lutu einkum að hvort kærandi uppfyllti ákvæði c- og d-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri. Um það vísast til umfjöllunar í lögregluskýrslu varðandi gistingu á Íslandi, farmiða úr landi og framfærslugögn, og bar kæranda að greina satt og rétt frá fyrirhugaðri dvöl. Af umfjölluninni má ráða að kærandi hafi ekki haft skýra ferðaáætlun en engu að síður komst lögregla að þeirri niðurstöðu að ekki væri ástæða til þess að frávísa honum og var honum heimiluð landganga.

Fyrir liggur að kærandi dvaldi lengur í landinu en hann greindi frá við komu. Kærandi hefur vísað til heimildar sinnar til allt að 90 daga dvalar og telur að beiting Útlendingastofnunar á b-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga standist ekki framkvæmd sams konar ákvæðis í Noregi. Þá hafi hann átt í ástarsambandi við karlmann en samkynja ástarsambönd séu litin hornauga í heimaríki kæranda. Að auki telur kærandi að annmarkar hafi verið á meðferð málsins, einkum varðandi andmælarétt, rannsóknarreglu, meðalhóf, og rökstuðning.

Af gögnum málsins má ráða að málsmeðferð Útlendingastofnunar, með hliðsjón af undirbúningi lögreglu, miðaði að því að upplýsa málið og gera kæranda kleift að greina frá aðstæðum sínum og málsatvikum. Þá hafi skýrslutaka lögreglu, dags. 27. janúar 2025, sem fram fór að viðstöddum túlki og tilnefndum verjanda, m.a. lotið að dvalartíma kæranda hérlendis, framfærslu, gistingu, ásamt grun um sölu og dreifingu fíkniefna. Sama dag hafi kæranda verið birt tilkynning um hugsanlega brottvísun og endurkomubann, og lýsti hann því yfir að hann myndi leggja fram skrifleg andmæli vegna málsins, en honum var veittur þriggja daga andmælafrestur. Kærandi lagði ekki fram andmæli við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun. Framburður kæranda í skýrslutöku hjá lögreglu var nokkuð óreiðukenndur og lagði kærunefnd fyrir kæranda að leggja fram gögn sem gætu varpað skýrara ljósi á dvöl hans hér á landi, sbr. tölvubréf nefndarinnar, dags. 2. júní 2025. Nánar tiltekið óskaði nefndin eftir upplýsingum um fyrirhugaða flugferð úr landi að nýju, ásamt gögnum og upplýsingum um framfærslu og gistingu hérlendis. Með tölvubréfi kæranda, sama dag, kom fram að hann hafi ekki verið búinn að kaupa sér nýjan farmiða úr landi þegar hin kærða ákvörðun var tekin. Þá hafi hann dvalið með ástmanni sínum sem hafi haldið honum uppi að einhverju leyti, og hefði kærandi því hvorki gögn um gistingu né framfærslu.

Með vísan til 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga og 1. mgr. 8. gr. reglugerðar um útlendinga hefur kærandi heimild til dvalar í allt að 90 daga hér á landi. Samhliða því verður að játa honum svigrúm til breytinga á ferðahögum í samræmi við almennar ferðavenjur. Þrátt fyrir það er ljóst að kærandi framlengdi ferð sína ekki um nokkra daga vegna afmarkaðs tilgangs eða heimsókna á tiltekna ferðamannastaði.

Í skýrslu lögreglu kemur fram að kærandi hafi verið handtekinn en við öryggisleit hafi fundist meint kannabisefni, bæði í smelluláspokum og tilbúin til neyslu, ásamt öðrum hvítum efnum. Samkvæmt skýrslu lögreglu hafi munir kæranda og varsla meintra fíkniefna háttað eins og þremur öðrum málum, og höfðu aðilarnir allir eins húslykla. Grunaði lögreglu að um skipulagða brotastarfsemi væri að ræða. Kærandi hafi borið fyrir sig minnisleysi varðandi nafn og kvaðst í upphafi vera frá Írlandi. Í skýrslutöku hjá lögreglu fékk kærandi tækifæri á að skýra betur frá tilgangi dvalar sinnar. Samkvæmt framburðarskýrslu, dags. 27. janúar 2025, var kærandi margsaga um dvöl sína hér á landi. Í fyrstu kvaðst hann hafa dvalið í tvær vikur sem síðar breyttist í tvo mánuði. Hann hafi gist á hóteli í fyrstu en síðan kynnst vini og dvalið hjá honum í eina viku til tíu daga. Kærandi kvaðst engin tengsl hafa við landið nema að þekkja þennan eina strák en aðspurður hafi kærandi þó hvorki getað nafngreint umræddan vin né greint frá heimilisfangi hans. Á kærustigi hafi hann lýst honum sem ástmanni sínum og gist hjá honum í tvo mánuði. Í framburðarskýrslu hafi kærandi vísað til peninga sem hann hafði við komu auk tveggja bankareikninga varðandi framfærslu. Aðspurður um framfærslugögn af kærunefnd, t.a.m. um framlagningu bankayfirlita, hafi kærandi þó lýst því yfir að vinur hans, sem hann átti í ástarsambandi við, hafi haldið honum uppi. Aðspurður um sölu og dreifingu fíkniefna hafi umræddur vinur kæranda lánað honum úlpu, tösku og síma, og veitt honum leiðbeiningar að halda sér á aðalgötunni á meðan vinurinn ætlaði að vera með kærustunni sinni.

Með vísan til framangreinds liggur fyrir að kærandi færði fram efnislega rangar skýringar og upplýsingar sem reyndust villandi þegar lögregla hafði afskipti af honum við löggæslueftirlit, en um skyldu kæranda til upplýsingagjafar þegar þess er krafist vísast m.a. til 106. gr. laga um útlendinga og 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri. Við afskipti lögreglu 26. janúar 2025 gaf kærandi hvorki upp nafn né framvísaði vegabréfi, líkt og skylt er samkvæmt 1. mgr. 14. gr. laga um útlendinga. Framburður kæranda, m.a. í skýrslutöku hjá lögreglu og greinargerð hjá kærunefnd, er misvísandi miðað við fyrri upplýsingar og ótrúverðugur í meginatriðum. Kærandi fékk tækifæri til þess að leggja fram gögn og skýringar til stuðnings málatilbúnaði sínum, sbr. tölvubréf kærunefndar, dags. 2. júní 2025. Kærandi lagði ekki fram gögn máli sínu til stuðnings og voru skýringar hans ekki til þess fallnar að styrkja trúverðugleika framburðarins. Bera gögn málsins ekki annað með sér en að kærandi hafi verið staddur á landinu til þess að fremja refsiverða háttsemi, þ.e. sölu og dreifingu fíkniefna, og verða skýringar hans á þeim þætti málsins ekki lagðar til grundvallar.

Að framangreindu virtu gaf kærandi, af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi, efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögum um útlendinga, og eru skilyrði til brottvísunar samkvæmt b-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga uppfyllt.

Í 102. gr. laga um útlendinga er kveðið á um vernd gegn frávísun og brottvísun og takmarkanir á ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. skal brottvísun ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Ekkert í gögnum málsins eða málatilbúnaði kæranda bendir til þess að 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga standi í vegi fyrir brottvísun kæranda.

Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í ákvæðinu kemur fram að endurkomubann skuli að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár og eigi skemur en tvö ár. Þó geti endurkomubann varað lengur en fimm ár þegar útlendingur telst ógn við öryggi ríkisins, almannaöryggi eða allsherjarreglu. Við ákvörðun um lengd endurkomubanns skuli litið til einstaklingsbundinna aðstæðna hverju sinni. Í hinni kærðu ákvörðun var kæranda gert að sæta endurkomubanni til þriggja ára en varakrafa kæranda lýtur að niðurfellingu endurkomubannsins og þrautavarakrafa að styttingu þess. Samkvæmt gögnum málsins hefur því verið slegið föstu að kærandi hafi af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar til þess að vera heimiluð landganga. Kærandi hafi verið handtekinn af lögreglu við að selja og dreifa fíkniefnum hér á landi. Að teknu tilliti til atvika málsins og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar verður þriggja ára endurkomubann kæranda einnig staðfest. Er vara- og þrautavarakröfu kæranda því hafnað.

Samkvæmt 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga skal að jafnaði veita útlendingi frest í 7-30 daga til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Samkvæmt e-lið ákvæðisins er m.a. heimilt að veita styttri frest eða fella hann niður í tilvikum þegar útlendingi er vísað úr landi á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Að teknu tilliti til lagagrundvallar málsins verður einnig staðfest sú niðurstaða Útlendingastofnunar að fella niður frest kæranda til sjálfviljugrar heimfarar með vísan til e-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Er einkum litið til þess að endurkomubanni er m.a. bæði ætlað að hafa almenn og sérstök varnaðaráhrif gagnvart einstaklingum sem hafa gerst brotlegir við lög um útlendinga.

Að teknu tilliti til 4. mgr. 101. gr. laga um útlendinga hófst endurkomubann til landsins þegar hann var færður úr landi 20. febrúar 2025. Athygli kæranda er jafnframt vakin á því að samkvæmt 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga er heimilt, samkvæmt umsókn þar um, að fella endurkomubann úr gildi hafi aðstæður breyst frá því ákvörðun um brottvísun var tekin.

Í greinargerð kæranda eru gerðar athugasemdir við málsmeðferð lögreglu og Útlendingastofnunar, einkum varðandi leiðbeiningar, rannsóknarreglu, andmælarétt, meðalhóf og rökstuðning stjórnvaldsákvörðunar. Farið hefur verið yfir hina kærðu ákvörðun, fylgigögn málsins, málatilbúnað kæranda og meðferð málsins og er ekki talin ástæða til þess að gera athugasemdir við þessa þætti í málsmeðferðinni. Áréttað er að kæranda var birt tilkynning um hugsanlega brottvísun, með aðstoð túlks, og við það tilefni var honum leiðbeint um réttindi sín í samræmi við 1. mgr. 11. gr. laga um útlendinga. Jafnframt naut hann þriggja daga frests til þess að leggja fram andmæli sem hann kaus að nýta sér ekki. Er málsástæðu kæranda hvað þetta varðar því hafnað.

Samantekt

Að öllu framangreindu virtu er hin kærða ákvörðun staðfest.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

Þorsteinn Gunnarsson

Valgerður María Sigurðardóttir