Úrskurður nr. 498/2025

Hinn 20. júní 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 498/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25020001

Kæra [...]

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 1. febrúar 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Gana (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 23. janúar 2025, um að synja umsókn hans um endurnýjun dvalarleyfis vegna vistráðningar, sbr. 2. mgr. 68. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Af kæru má ráða að kærandi krefjist þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að fallist verði á umsókn hans um umbeðið dvalarleyfi.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Hinn 20. júní 2023 fékk kærandi útgefið dvalarleyfi vegna vistráðningar, sbr. 68. gr. laga um útlendinga, með gildistíma til 20. júní 2024. Hinn 13. mars 2024 sótti kærandi um endurnýjun dvalarleyfisins, sbr. 2. málsl. 5. mgr. 68. gr. laga um útlendinga. Með bréfi Útlendingastofnunar, dags. 10. júní 2024, vísaði stofnunin til lagaskilyrða fyrir útgáfu dvalarleyfis vegna vistráðningar og þess að kærandi uppfyllti ekki skilyrði 1. málsl. 2. mgr. 68. gr. laga um útlendinga að óbreyttu. Þar að auki fjallaði stofnunin um ákvæði 2. mgr. 98. gr., 1. mgr. 101. gr., og 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga varðandi brottvísun og endurkomubann. Kæranda var veittur sjö daga frestur til þess að leggja fram andmæli vegna málsins. Lögmaður kærandi hafi tvívegið óskað eftir framlengdum andmælafresti en engin andmæli höfðu borist þegar Útlendingastofnun tók hina kærðu ákvörðun 23. janúar 2025. Í ákvörðuninni kom fram að samkvæmt 2. mgr. 68. gr. laga um útlendinga skuli vistfjölskylda samanstanda af hjónum eða sambúðarmökum með barni eða börnum eða einstæðu foreldri með barn eða börn. Samkvæmt umsókn kæranda samanstandi vistfjölskylda hans af vistmóður og tveimur börnum en samkvæmt skráningu í Þjóðskrá Íslands sé vistmóðir í hjúskap en hjón ekki á sama heimili. Komst stofnunin að þeirri niðurstöðu að skilyrði 2. mgr. 68. gr. laga um útlendinga væru ekki uppfyllt og var umsókn kæranda synjað. Að auki var kæranda gert að sæta brottvísun og tveggja ára endurkomubanni, sbr. 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga var kæranda veittur 15 daga frestur til þess að yfirgefa landið sjálfviljugur en færi hann innan frestsins yrði endurkomubann hans fellt niður, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

Ákvörðun Útlendingastofnunar var birt kæranda 23. janúar 2025, og kærð til kærunefndar útlendingamála 1. febrúar 2025. Með tölvubréfi kærunefndar, dags. 3. febrúar 2025, var kæranda veittur frestur til 17. febrúar 2025 til þess að leggja fram greinargerð vegna kærumálsins. Engin greinargerð barst. Samkvæmt 2. málsl. 1. mgr. 103. gr. laga um útlendinga frestar stjórnsýslukæra ákvörðun sjálfkrafa.

III. Málsástæður og rök kæranda

Kærandi lagði ekki fram greinargerð eða aðrar röksemdir á kærustigi. Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun gerði kærandi grein fyrir aðstæðum sínum í tölvubréfi dags. 19. júní 2024. Þar kom m.a. fram að vistmóðir kæranda og maki hennar stæðu í skilnaðarferli og biðu eftir tíma hjá sýslumanni. Maki vistmóður kæranda hafi hvorki sinnt foreldraskyldum sínum né átt í samskiptum við börn þeirra. Sé fjölskyldunni því nauðsynlegt að dvalarleyfi kæranda verði endurnýjað svo vistmóðirin fái aðstoð við umönnun barnanna. Vistmóðir kæranda stundi atvinnu og muni synjun umsóknar um endurnýjun hafa neikvæð áhrif á starfsmöguleika hennar. Vistmóðir vilji ekki þurfa að reiða sig á opinbera framfærslu og því skiptir það miklu máli að hún geti sótt vinnu án þess að hafa áhyggjur af börnunum. Vistmóðir kæranda, sem er samlandi hans, hafi haft dvalarleyfi hér á landi um árabil.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Í 68. gr. laga um útlendinga er fjallað um dvalarleyfi vegna vistráðninga. Þar koma fram ákveðin skilyrði sem umsókn þarf að uppfylla til að heimilt sé að veita dvalarleyfi á grundvelli ákvæðisins, svo sem um samning um vistráðningu og skilyrði sem vistfjölskylda þarf að uppfylla. Í 2. mgr. 68. gr. laganna kemur fram að vistfjölskylda skuli samanstanda af hjónum eða sambúðarmökum með barni eða börnum eða einstæðu foreldri með barn eða börn. Ef vistfjölskylda samanstendur af aðilum sem ekki eru íslenskir ríkisborgarar þarf a.m.k. annað hjóna eða sambúðarmaka að vera komið með ótímabundið dvalarleyfi. Ekki mega vera fjölskyldutengsl milli umsækjanda og vistfjölskyldu.

Með hinni kærðu ákvörðun komst Útlendingastofnun að þeirri niðurstöðu að sökum skráningar vistmóður í Þjóðskrá Íslands sem hjón ekki á sama heimili væru skilyrði 2. mgr. 68. gr. laga um útlendinga ekki uppfyllt. Af ákvörðuninni má ráða að slík skráning falli hvorki undir viðmið um hjón eða sambúðarmaka með barn eða börn, eða einstætt foreldri með barn eða börn.

Ákvæði 2. mgr. 68. gr. laga um útlendinga var nýmæli með setningu laga um útlendinga nr. 80/2016 en í eldri lögum um útlendinga var ekki að finna áþekk lagafyrirmæli um samsetningu vistfjölskyldu. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga er skilyrði að vistfjölskylda hafi góða þekkingu á íslensku samfélagi. Tilgangur vistráðningar er m.a. að kynnast menningu landsins sem farið er til og verður því að gera þá kröfu að vistfjölskylda hafi aðlagast íslensku samfélagi að einhverju marki. Væri því gerð sú krafa að annað vistforeldri sé komið með ótímabundið dvalarleyfi ef hvorugt hjóna er íslenskt. Með dvöl til fjögurra ára hljóti viðkomandi að hafa öðlast einhverja þekkingu á samfélaginu. Lokamálsliður ákvæðisins leggur síðan bann við því að fjölskyldutengsl séu á milli umsækjanda og vistfjölskyldu. Samkvæmt athugasemdunum er það í samræmi við fyrri framkvæmd og það sem kom fram í greinargerð með þágildandi lögum um útlendinga. Verði markmiðum vistráðningar um menningarskipti ekki náð ef um fjölskyldutengsl milli aðila er að ræða.

Samkvæmt framangreindu er með setningu 2. mgr. 68. gr. laganna lögfest viðmið sem tryggja að vistfjölskylda hafi þekkingu á samfélaginu með það fyrir augum að vistin sé menningarauðgi fyrir hinn vistráðna. Framlag hins vistráðna til handa vistfjölskyldu felst einkum í barnagæslu og einföldum heimilisstörfum, sbr. 1. mgr. 16. gr. reglugerðar um útlendinga. Vistfjölskylda getur samanstaðið af hjónum, sambúðarmökum eða einstæðum foreldrum en í öllum tilfellum áskilur 2. mgr. 68. gr. laga um útlendinga að á heimilinu séu börn, eitt eða fleiri. Með hinni kærðu ákvörðun komst Útlendingastofnun að þeirri niðurstöðu að skilyrði ákvæðisins væru ekki uppfyllt þar sem vistmóðir kæranda væri í hjúskap, en að hún og maki hennar væru ekki skráð til sama heimilis. Á heimili vistfjölskyldu kæranda eru einnig skráð tvö börn, annað [...] ára en hitt [...] ára. Samkvæmt framansögðu getur fjölskylda samanstaðið af hjónum, sambúðarmökum eða einstæðum foreldrum en áhersla laganna miðast að barnafjölskyldum og þekkingu þeirra á íslensku samfélagi með fyrri dvöl eða ríkisborgararétti sem geri hinum vistráðna kleift að kynnast menningu landsins.

Að meginreglu hafa hjón sama lögheimili, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga um lögheimili og aðsetur nr. 80/2018 en er þó heimilt að halda hvort sitt lögheimilið, sbr. 2. málsl. 1. mgr. 5. gr. laganna. Á sviði laga um útlendinga hefur kærunefnd slegið því föstu að ákvæði 7. mgr. 70. gr. laga um útlendinga, sem fjallar um lögheimilisskráningu dvalarleyfishafa á grundvelli hjúskapar og sambúðar, gangi framar almennum ákvæðum laga um lögheimili og aðsetur. Á hinn bóginn mæla lagareglur um vistráðningar þó ekki fyrir um sams konar sérreglu frá lögum um lögheimili og aðsetur fyrir vistforeldra en ákvörðun Útlendingastofnunar byggðist á slíku skilyrði án skýrrar lagastoðar.

Að framangreindu virtu er óhjákvæmilegt að fella hina kærðu ákvörðun úr gildi. Í hinni kærðu ákvörðun var ekki tekin afstaða til annarra skilyrða 68. gr. laga um útlendinga og 16. gr. reglugerðar um útlendinga. Verður hin kærða ákvörðun því felld úr gildi og lagt fyrir stofnunina að taka umsókn kæranda til nýrrar meðferðar.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er felld úr gildi. Lagt er fyrir stofnunina að taka mál kæranda til meðferðar á ný.

The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the appellant‘s case.

Þorsteinn Gunnarsson

Valgerður María Sigurðardóttir