Mál nr. 346/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 346/2025

Þriðjudaginn 1. júlí 2025

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Unnþór Jónsson lögfræðingur og Kristinn Tómasson læknir.

Með rafrænni kæru, móttekinni 2. júní 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála afgreiðslu Tryggingastofnunar ríkisins frá 8. maí 2025 á umsókn kæranda um uppbót/styrk til kaupa á bifreið.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um uppbót/styrk til kaupa á bifreið með umsókn, dags. 27. mars 2025. Með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 8. maí 2025, var samþykkt að greiða kæranda uppbót til bifreiðakaupa. Með tölvupósti sama dag gerði kærandi athugasemdir við að fá ekki styrk til bifreiðakaupa. Með bréfi, dags. 20. maí 2025, veitti Tryggingastofnun rökstuðning fyrir hinni kærðu ákvörðun.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 2. júní 2025. Með bréfi, dags. 3. júní 2025, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 10. júní 2025, barst greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 12. júní 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 12. júní 2025 og voru þær sendar Tryggingastofnun ríkisins með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 18. júní 2025. Viðbótargreinargerð, dags. 23. júní 2025, barst frá Tryggingastofnun og var send kæranda til kynningar með bréfi, dags. 24. júní 2025.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því í kæru að hún hafi nýlega sótt um styrk til bifreiðakaupa. Áður hafi kærandi notið uppbótar vegna bakveikinda sinna, en nýlega hafi hún þróað með sér mjög slæmt kuldaofnæmi. Því miður virðist sem flestir hristi hausinn og andvarpi þegar þeir lesi um sjúkdómsgreiningu kæranda, en engu að síður sé um að ræða virkilega hamlandi sjúkdóm í hennar tilviki.

Kærandi komist ekki út nema þegar veður sé mjög gott, þ.e.a.s. enginn vindur, engin rigning og yfir 12 stiga hiti, sem sé ansi sjaldan. Oft sé veður hlýtt en vindkæling verði til þess að ofnæmisviðbrögð geri vart við sig og kærandi bólgni öll upp og verði eldrauð og svíði heiftarlega. Kærandi geti klætt sig vel, en iðulega sé andlitið ekki nægilega varið og verði eldrautt og nánast brennt, auk þess sem hún verði iðulega rauð og brennd á lærunum. Kærandi geti hvorki gengið heim til tengdaforeldra sinna nema mjög gott veður sé, sem búi þó í næstu götu í u.þ.b. 200 metra fjarlægð, né til föður síns, sem búi í um 300 metra fjarlægð. Kærandi hafi fengið P-merki í bílinn enda muni það oft verulega að þurfa að fara út úr bílnum í 10 sekúndur eða 30 sekúndur ef hún þurfi að leggja fjarri inngangi. Þá sé kærandi einnig í vandræðum þegar kalt sé úti og eiginmaður hennar ekki heima, því þá þurfi að ræsa bílinn áður en hún geti farið út í bílinn og lagt af stað, og því þurfi hún að láta setja upp forhitara í bílinn. Þá hafi kærandi einnig verulega lítið svigrúm til að festa og losa tvö ung börn sín í bílstólana. Hún þurfi að kaupa verulega rúmgóðan bíl til þess að geti gengið um innan bíls og sinnt börnunum ef að þess þurfi þar sem að hún geti ekki farið út úr bílnum til að sinna þeim.

Ofnæmislæknir kæranda hafi sagt henni að Tryggingastofnun ríkisins væri velkomið að hringja ef þeir hefðu einhverjar spurningar eða efasemdir. Hún hafi látið þær upplýsingar fylgja með í umsókn sinni auk þess sem læknirinn sé nefndur í vottorði sem kærandi hafi lagt fram með umsókn, þ.e. að kærandi sé í meðferð hjá honum og með staðfest kuldaofnæmi. Af synjun Tryggingastofnunar á hreyfihömlunarmati, ákvörðun í kjölfar þess og rökstuðningi með ákvörðun sé ekki að sjá að stofnunin hafi aðhafst nokkuð til að hafa samband við lækninn. Þess í stað hafi Tryggingastofnun byggt ákvörðun sína á eldra hreyfihömlunarmati. Ekki sé gerður almennilegur greinamunur á milli þess að teljast hreyfihamlaður og verulega hreyfihamlaður í lögunum eða reglugerð, þó að notkun hækja og hjólastóls sé nefnd í dæmaskyni. Tryggingastofnun hafi hins vegar neitað að framkvæma nýtt hreyfihömlunarmat þrátt fyrir að vera upplýst um nýjan sjúkdóm og ný sjúkdómseinkenni.

Kærandi notist ekki við hækjur eða hjólastól og líklega hafi Tryggingastofnun hafnað að framkvæma nýtt hreyfihömlunarmat á þeim grundvelli, en stofnunin hafi eingöngu viljað greiða uppbót líkt og áður hafði verið gert. Tryggingastofnun vísi til þess að í reglugerðinni sé talað um að það sé fyrst og fremst fólk sem noti hækjur eða hjólastóla sem eigi rétt á styrknum. Óljóst sé hvers vegna Tryggingastofnun hafi hafnað að framkvæma nýtt hreyfihömlunarmat í ljósi þess að kærandi hafi lýst sjúkdómseinkennum sínum sem séu allt önnur en fram komi í eldra hreyfihömlunarmati, auk þess sem lagt hafi verið fram vottorð frá heilsugæslu sem hafi útlistað m.a. erfiðleika vegna sjúkdóms hennar. Slík vinnubrögð séu ekki til eftirbreytni og séu auk þess í bága við rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Því miður óttist kærandi að starfsmenn Tryggingastofnunar hafi ranghvolft augunum þegar þeir hafi lesið sjúkdómsgreiningu hennar og telji að hérna sé um ýkjur að ræða.

Tryggingastofnun hafi komist að rangri niðurstöðu þar sem stofnunin hafi bersýnilega ekki horft til nýrra sjúkdómseinkenna, sem séu þó algerlega ótengd eldri einkennum, sem miðað hafi verið við í matinu. Þá hafi Tryggingastofnun ekki haft samband við lækni til að spyrjast fyrir og rannsaka málið nánar. Í þriðja lagi hafni kærandi alfarið þeim grundvelli ákvörðunar Tryggingastofnunar að notkun hækja eða hjólastóls sé skilyrði þess að hægt sé að fá úthlutað styrk samkvæmt 10. gr. laga um félagslega aðstoð.

Þess sé krafist að ákvörðun Tryggingastofnunar verði felld úr gildi og þeim gert að endurtaka málið. Það virðist sem einhver misskilningur hafi ráðið niðurstöðu Tryggingastofnunar, en viðmiðið um hækjur og hjólastóla sé nefnt í dæmaskyni í reglugerð ráðherra nr. 905/2021. Þetta skilyrði sé hvergi nefnt í 10. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð, sem reglugerðin sæki heimildir sínar í. Almennt sé ekki heimilt að þrengja rétt borgara í gegnum reglugerðir án skýrrar lagaheimildar. Í lagagreininni segi að heimilt sé að greiða styrk vegna þess að líkamsstarfsemi sé hömluð eða það vanti líkamshluta, en í tilviki kæranda sé líkamsstarfsemi vissulega hömluð, vegna ofnæmis hennar. Í reglugerðinni sé hins vegar skýrt fram tekið að skilyrðið um hækjur eða hjólastól sé í dæmaskyni, með skammstöfuninni „T.d.“ sem lesa megi í 1. mgr. 7. gr. reglugerðarinnar. Þá sé einnig ekki nefnt í 4. gr. að við mat á þörfinni skuli horft til þess sem skilyrðis að hækjur eða hjólastólar séu notaðir. Því telji kærandi að Tryggingastofnun hafi þarna misskilið inntak reglugerðarinnar og talið að dæmatalning hafi verið bindandi.

Þessi túlkun kæranda eigi sér stoð í fyrri ákvörðunum úrskurðarnefndarinnar, til að mynda úrskurði í máli nr. 294/2016, þar sem að Tryggingastofnun hafi synjaði manni sem hafi vantað eitt lunga í, um álíka styrk. Nefndin hafi meðal annars sagt:

„við túlkun á framangreindu reglugerðarákvæði lítur úrskurðarnefnd velferðarmála til þess að í 3. mgr. 10. gr. laga um félagslega aðstoð er ekki kveðið á um að það sé skilyrði fyrir veitingu styrks til bifreiðakaupa að umsækjandi sé bundinn hjálpartæki. Úrskurðarnefndin telur að orðasambandið „til dæmis“ sem kemur fram í umræddu reglugerðarákvæði vísi til þess að þörfin fyrir hjálpartækin sem nefnd eru í ákvæðinu séu tekin sem dæmi til að skýra hvað við sé átt með verulegri hreyfihömlun. Því telur nefndin að það sé ekki fortakslaust skilyrði fyrir veitingu bifreiðastyrks að umsækjandi sé bundinn hjálpartæki.“

Því ætti 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, hin svokallaða jafnræðisregla, að tryggja að úrskurðarnefndin hljóti að komast að sömu niðurstöðu og ógilda þennan úrskurð Tryggingastofnunar á sama grundvelli.

Vegna veðurfars á Íslandi sé kærandi að staðaldri með verulega skerta hreyfigetu, þó hún geti athafnað sig innanhúss, en hún verði þó alltaf að flýta sér í gegnum mjólkur- og kjötkæla í verslunum. Kærandi geti hins vegar ekki gengið út í búð, til nágranna sinna, eða sótt mér nokkra þjónustu án þess að notast við bifreið nema í mjög takmörkuðum tilvikum. Þá ítreki kærandi enn og aftur að almennt sé óheimilt að skerða rétt borgara með reglugerðum sem þrengi rétt borgaranna umfram það sem að lög mæli fyrir um.

Kærandi geri kröfu um að ákvörðun Tryggingastofnunar í verði ógild og að fallist verði á að skilyrði fyrir styrkveitingu samkvæmt 10. gr. laga um félagslega aðstoð séu fyrir hendi. Til vara krefjist kærandi þess að ákvörðun Tryggingastofnunar verði felld úr gildi og að málið verði tekið upp að nýju með tilliti til þess að dæmatalning reglugerðar sé eingöngu dæmatalning og bindi ekki hendur Tryggingastofnunar, framkvæmt verði nýtt hreyfihömlunarmat og stofnunin taki nýja ákvörðun í kjölfar þess.

Í athugasemdum kæranda segir að óljóst sé af greinargerð Tryggingastofnunar hve gamalt hreyfihömlunarmatið sé sem byggt sé á en kærandi hafi ekki farið í slíkt mat í fjölda ára. Kærandi ítreki því varakröfu sína um að framkvæmt verði nýtt hreyfihömlunarmat.

III.  Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að kærð sé ákvörðun stofnunarinnar, dags. 8. maí 2025, um synjun umsóknar um styrk til kaupa á bifreið.

Ágreiningur málsins lúti að því hvort kærandi hafi uppfyllt skilyrði 7. gr. reglugerðar nr. 905/2021 um uppbætur og styrki til hreyfihamlaðra einstaklinga vegna bifreiða.

Samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð sé heimilt að greiða til elli- og örorkulífeyrisþega, örorkustyrksþega og umönnunargreiðsluþega uppbót vegna kaupa á bifreið sem bótaþega sé nauðsyn að hafa vegna hreyfihömlunar ef sýnt sé að bótaþegi geti ekki komist af án uppbótarinnar. Í 3. mgr. komi fram að heimilt sé að greiða styrkt til að afla bifreiðar sem nauðsynleg sé vegna þess að líkamsstarfsemi sé hömluð eða líkamshluta vanti.

Í 4. gr. reglugerðar nr. 905/2021 komi fram að við mat á þörf fyrir uppbætur og styrki samkvæmt reglugerðinni skuli fyrst og fremst líta á bifreið sem hjálpartæki hreyfihamlaðra. Meta skuli hvort umsækjandi þurfi nauðsynlega á bifreið að halda vegna hreyfihömlunar til að komast ferða sinna, einkum til vinnu, í skóla, reglubundna endurhæfingu eða læknismeðferð.

Við matið skuli einkum litið til eftirfarandi atriða:

„1. Hreyfihömlunar, þ.e. hvort mat sem staðfestir hreyfihömlun umsækjanda liggi fyrir.

2. Nauðsynjar bifreiðar, þ.e. hvort ótvírætt sé að hinum hreyfihamlaða sé nauðsynlegt að hafa bifreið.

3. Ökuréttinda, þ.e. hvort hinn hreyfihamlaði hafi sjálfur ökuréttinindi eða annar heimilismaður, sbr. þó 12. gr.

4. Ökuhæfni, þ.e. hvort hinn hreyfihamlaði eða skráður ökumaður sé fær um að aka viðkomandi bifreið.“

Í 6. gr. reglugerðar nr. 905/2021 komi fram að heimilt sé að greiða hreyfihömluðum elli- og örorkulífeyrisþega uppbót vegna kaupa á bifreið sem greiðsluþegi sé talinn þurfa nauðsynlega á að halda samkvæmt reglugerðinni.

Í 7. gr. reglugerðar nr. 905/2021 komi fram að heimilt sé að greiða styrk til að afla bifreiðar sem nauðsynleg sé vegna þess að líkamsstarfsemi sé hömluð eða líkamshluta vanti, t.d. að hinn hreyfihamlaði sé bundinn hjólastól eða noti tvær hækjur að staðaldri og því metinn verulega hreyfihamlaður.

Í 9. gr. reglugerðarinnar sé svo að finna ákvæði er varði versnun á sjúkdómsástandi. Fram komi að hafi hinn hreyfihamlaði móttekið uppbót vegna 6. gr. og sjúkdómsástand hans hafi versnað þannig að hann uppfylli skilyrði styrks skv. 7. gr. sé heimilt að greiða mismun á fjárhæð uppbótar og styrks.

Kærandi hafi sótt um uppbót/styrk vegna kaupa á bifreið með umsókn, dags. 27. mars 2025. Meðfylgjandi hafi verið læknisvottorð vegna hreyfihömlunar, dags. 27. mars 2025, og afsal vegna bifreiðakaupa, dags. 7. febrúar 2025. Samþykkt hafi verið að veita uppbót til kaupa á bifreið með bréfi, dags. 8. maí, 2025 og samdægurs hafi uppbót að fjárhæð 521.500 kr. verið greidd út.

Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi með tölvupósti 8. maí 2025 og rökstuðningur hafi verið sendur kæranda með bréfi, dags. 20. maí 2025.

Við mat á hreyfihömlun sé stuðst við þau gögn sem liggi fyrir. Með umsókn um bifreiðastyrk, dags. 27. mars 25, hafi fylgt læknisvottorð vegna hreyfihömlunar, dags. 27. mars 2025. Í læknisvottorðinu komi fram að sjúkdómsgreining kæranda sé „þina af völdum kulda og hita (L50.2)“. Fram komi að hún geti að jafnaði gengið minna en 400 metra á jafnsléttu. Spurningu um það hvort göngugeta kæranda verði óbreytt næstu tvö árin sé svarað játandi. Merkt sé við að kærandi noti „önnur“ hjálpartæki en hjólastól eða tvær hækjur. Varðandi batahorfur komi fram að ekki séu líkur á bata, búið sé að prófa líftæknilyf og aðra meðferð við kuldaofnæmi. Þá er í greinargerð Tryggingastofnunar gerð grein fyrir lýsingu á sjúkdómsástandi í vottorðinu.

Óskað hafi verið eftir rökstuðningi vegna ákvörðunar Tryggingastofnunar, dags. 8. maí 2025. Fram kom í rökstuðningi Tryggingastofnunar:

„Með líkamlegri hreyfihömlun er átt við sjúkdóm eða fötlun sem skerðir verulega færni einstaklings til að komast ferða sinna þannig að göngugeta hans er að jafnaði minni en 400 metrar á jafnsléttu. Þar er fyrst og fremst um að ræða lömun eða skertan hreyfanleika í ganglimum af völdum sjúkdóms eða fötlunar, mæði vegna hjarta- eða lungasjúkdóma eða annað sambærilegt.

Viðbótarskilyrði vegna styrks er t.d. að hinn hreyfihamlaði sé bundinn í hjólastól eða noti tvær hækjur að staðaldri.

Við mat á hreyfihömlun þann 22.04.2025 lá fyrir læknisvottorð B dags. 27.03.2025. Fram komu upplýsingar um kuldaofnæmi og slitgigt. Upplýst var að göngugeta væri minni en 400 m á jafnsléttu. Ekki voru upplýsingar um gönguhjálpartæki.

Á þessum forsendum töldust skilyrði um hreyfihömlun uppfyllt sem fyrr en ekki viðbótarskilyrði vegna styrks.“

Skilyrði séu uppfyllt fyrir veitingu uppbótar vegna kaupa á bifreið á þeim forsendum að göngugeta sé undir 400 metrum, en kærandi hafi fengið greidda uppbót til kaupa á bifreið 8. maí 2025. Við matið hafi legið fyrir læknisvottorð, dags. 27. mars 2025.

Með umsókn, dags. 27. mars 2025, hafi kærandi sótt um uppbót/styrk til kaupa á bifreið. Við yfirferð málsins hafi réttur kæranda til styrks samkvæmt 7. gr. reglugerðarinnar verið skoðaður. Þegar veittur sé styrkur samkvæmt 7. gr. þurfi skilyrði að vera til staðar um að umsækjandi sé verulegar  hreyfihamlaður  t.d.  bundinn  hjólastól  og/eða  noti  tvær  hækjur  að staðaldri. Í læknisvottorði komi fram að kærandi sé með gríðarlega slæmt og illviðráðanlegt kuldaofnæmi og hún geti því ekki farið út úr húsi í kulda til að sinna daglegum þörfum, hún noti þó ekki hjálpartæki, hvorki hjólastól né hækjur.

Það sé mat Tryggingastofnunar að kærandi uppfylli skilyrði uppbótar samkvæmt 6. gr. reglugerðarinnar en ekki styrks samkvæmt 7. gr. reglugerðarinnar. Eftir yfirferð á gögnum málsins sé ekki hægt að sjá að kærandi sé verulega hreyfihömluð í þeim skilningi sem lagður sé í 7. gr. reglugerðarinnar, þ.e. sé sambærilega hreyfihömluð og einstaklingur sem sé bundinn hjólastól eða þurfi tvær hækjur að staðaldri. Samkvæmt ofangreindum upplýsingum hafi skilyrði um hreyfihömlun talist uppfyllt en ekki viðbótarskilyrði vegna styrks.

Tryggingastofnun hafi farið ítarlega yfir mál kæranda. Í gildi sé hreyfihömlunarmat sem styðji veitingu uppbótar til kaupa á bifreið. Í ljósi framangreinds sé það niðurstaða Tryggingastofnunar að ákvörðun um að synja kæranda um styrk til kaupa á bifreið, skv. 7. gr. reglugerðar nr. 905/2021, hafi verið samkvæmt gildandi reglum. Því fari Tryggingastofnun fram á staðfestingu á ákvörðun sinni.

Í viðbótargreinargerð Tryggingastofnunar segir að ákvörðun um synjun byggist á fyrirliggjandi gögnum, þar með talið læknisvottorði, dags. 27. mars 2025, vegna hreyfihömlunar í tengslum við umsókn um styrk til bifreiðakaupa. Umrætt vottorð sé það nýjasta sem stofnunin hafi undir höndum. Í bréfi stofnunarinnar, dags. 22. apríl 2025, komi fram að í gildi sé mat á hreyfihömlun sem styðji uppbót til kaupa á bifreið og að framlagt vottorð breyti ekki því mati.

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar synjun Tryggingastofnunar ríkisins á umsókn kæranda um styrk til bifreiðakaupa.

Lagaheimild fyrir veitingu uppbótar/styrks til kaupa á bifreið er að finna í 10. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð. Í nefndri 10. gr. segir meðal annars svo:

„Heimilt er að greiða til elli- og örorkulífeyrisþega, örorkustyrkþega og umönnunargreiðsluþega uppbót vegna kaupa á bifreið sem bótaþega er nauðsyn að hafa vegna hreyfihömlunar ef sýnt er að bótaþegi geti ekki komist af án uppbótarinnar. Heimilt er að veita uppbót á fimm ára fresti vegna sama einstaklings.

[…]

Heimilt er að greiða styrk til að afla bifreiðar sem nauðsynleg er vegna þess að líkamsstarfsemi er hömluð eða vantar líkamshluta. Heimilt er að veita styrk á fimm ára fresti vegna sama einstaklings. Ráðherra setur reglugerð um greiðslur samkvæmt ákvæði þessu, m.a. um sex mánaða búsetuskilyrði.“

Með stoð í 3. málsl. 3. mgr. nefndrar 10. gr. hefur ráðherra sett reglugerð nr. 905/2021 um uppbætur og styrki til hreyfihamlaðra einstaklinga vegna bifreiða. Í 4. mgr. 2. gr. reglugerðarinnar er líkamleg hreyfihömlun skilgreind á eftirfarandi máta:

„Sjúkdómur eða fötlun sem skerðir verulega færni einstaklings til að komast ferða sinna þannig að göngugeta hans er að jafnaði minni en 400 metrar á jafnsléttu. Þar er fyrst og fremst um að ræða lömun eða skertan hreyfanleika í ganglimum af völdum sjúkdóms eða fötlunar, mæði vegna hjarta- eða lungasjúkdóma eða annað sambærilegt.“

Samkvæmt 1. tölul. 2. mgr. 4. gr. reglugerðarinnar er það skilyrði fyrir veitingu uppbótar/styrks til bifreiðakaupa að fyrir liggi mat sem staðfesti hreyfihömlun. 

Þá er í 7. gr. reglugerðarinnar að finna skilyrði sem uppfylla þarf til að Tryggingastofnun ríkisins sé heimilt að greiða styrk til kaupa á bifreið. Svohljóðandi er 1. mgr. þeirrar greinar:

„Heimilt er að greiða styrk til að afla bifreiðar sem nauðsynleg er vegna þess að líkamsstarfsemi er hömluð eða vantar líkamshluta, t.d. að hinn hreyfihamlaði sé bundinn hjólastól eða noti tvær hækjur að staðaldri og því metinn verulega hreyfihamlaður. Skilyrði er að hinn hreyfihamlaði sé sjúkratryggður hér á landi.“

Hugtakið hreyfihömlun er ekki skilgreint í lögum um félagslega aðstoð en löggjafinn hefur veitt ráðherra heimild til að útfæra umrætt lagaákvæði í reglugerð. Í 3. mgr. 10. gr. reglugerðar nr. 905/2021 er hreyfihömlun skilgreind þannig að um hreyfihömlun sé að ræða þegar sjúkdómur eða fötlun skerðir verulega færni viðkomandi til að komast ferða sinna þannig að göngugeta sé að jafnaði minni en 400 metrar á jafnsléttu. Þá eru nefnd dæmi um hvað geti valdið slíkri færniskerðingu. Af ákvæði 10. gr. laganna verður ráðið að tilgangur ákvæðisins sé að koma til móts við þá einstaklinga sem eiga erfitt með að hreyfa sig á milli staða vegna skertrar göngugetu. Úrskurðarnefnd velferðarmála gerir ekki athugasemd við að skilgreining á hreyfihömlun í 3. mgr. 10. gr. reglugerðar nr. 905/2021 taki mið af göngugetu.

Í máli þessu liggur fyrir að Tryggingastofnun ríkisins hefur veitt kæranda uppbót til kaupa á bifreið, sbr. 6. gr. reglugerðar nr. 905/2021. Ágreiningur málsins lýtur að því hvort kærandi uppfylli skilyrði fyrir greiðslu styrks til bifreiðakaupa samkvæmt 7. gr. reglugerðar nr. 905/2021. Til skoðunar kemur hvort skilyrði 1. mgr. 7. gr. reglugerðarinnar um að einstaklingur þurfi að vera verulega hreyfihamlaður, til dæmis bundinn hjólastól og/eða noti tvær hækjur að staðaldri, sé uppfyllt í tilviki kæranda. Að mati úrskurðarnefndarinnar leiðir af orðalagi reglugerðarákvæðisins að við mat á því hvort einstaklingur uppfylli skilyrðið um að teljast verulega hreyfihamlaður beri að horfa til þess hvort viðkomandi sé bundinn hjólastól og/eða þurfi að notast við tvær hækjur að staðaldri. Upptalning á hjálpartækjum er þannig tiltekin í dæmaskyni til skýringar á því hvað átt sé við með verulegri hreyfihömlun. Sú túlkun er einnig í samræmi við orðalag 3. mgr. 10. gr. laga um félagslega aðstoð en þar er veiting styrks til bifreiðakaupa ekki bundin því skilyrði að umsækjandi þurfi að nýta sér hjálpartæki. Það er því ekki fortakslaust skilyrði fyrir veitingu bifreiðastyrks að umsækjandi sé bundinn hjólastól eða noti tvær hækjur að staðaldri. Að mati úrskurðarnefndarinnar leiðir hins vegar af orðalagi reglugerðarákvæðisins að viðkomandi verði að vera hreyfihamlaður til jafns við þá sem hafa þörf fyrir framangreind hjálpartæki að staðaldri.

Við mat á því hvort skilyrði um verulega hreyfihömlun séu uppfyllt þarf að fara fram einstaklingsbundið mat í hverju tilviki fyrir sig. Fyrir liggur læknisvottorð D, dags. 27. mars 2025, þar sem fram kemur sjúkdómsgreiningin: „Þina af völdum kulda og hita“. Í lýsingu á sjúkdómsástandi segir:

„x ára kona sem er með gríðarlega slæmt og illviðráðanlegt kulda ofnæmi. Getur ekki farið út úr husi í kulda til að sinna daglegum þörfum svo sem sækja börn í leikskóla. Þarf að vera á bifreið með forhitun til þess að geta komist ferða sinna. Hefur prófað líftæknilyf með engum árangri sem og aðrar ofnæmismeðferðir. Fær meðal annars einkenni við að opna frystikistu á heimilinu. Þegar þarf að fara út úr húsi þarf að hita bílinn upp áður en hún leggur af stað.

Er einnig með slitgigt sem gerir allar hreyfingar erfiðar.

Er í meðferð/uppvinnslu hjá C, sérfræðingi í ofnæmislækningum. Er með staðfest próf við kuldaofnæmi.

Óskað er eftir styrk til þess að setja upp forhitara í bifreið svo sjúklingur geti farið ferða sinna án þess að vera útsett fyrir kulda lengur en þörf krefur.“

Merkt er við í vottorðinu að göngugeta kæranda sé að jafnaði minni en 400 metrar á jafnsléttu og að göngugeta verði að öllum líkindum óbreytt næstu tvö árin. Merkt er við „annað“ um hjálpartæki sem kærandi noti að staðaldri.

Úrskurðarnefnd velferðarmála, sem meðal annars er skipuð lækni, telur að ráðið verði af gögnum málsins að kærandi búi við skerta göngugetu en notist ekki við hjálpartæki. Þá er ljóst af gögnum málsins að kærandi sé með slæmt kuldaofnæmi. Úrskurðarnefndin telur að ekki verði ráðið af sjúkdómsástandi kæranda að hún sé hreyfihömluð til jafns við þá sem bundnir eru hjólastól eða háðir því að nota tvær hækjur að staðaldri. Með hliðsjón af framangreindu er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að kærandi uppfylli ekki skilyrði 1. mgr. 7. gr. reglugerðar nr. 905/2021 um verulega hreyfihömlun.

Kærandi byggir á því að ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins brjóti í bága við rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 þar sem byggt hafi verið á gömlu hreyfihömlunarmati. Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því. Úrskurðarnefnd velferðarmála telur ljóst af gögnum málsins að við töku hinnar kærðu ákvörðunar hafi Tryggingastofnun meðal annars litið til læknisvottorðs D, dags. 27. mars 2025. Að mati nefndarinnar er ekkert sem bendir til þess að Tryggingastofnun hafi ekki rannsakað málið nægjanlega áður en hin kærða ákvörðun var tekin.

Afgreiðsla Tryggingastofnunar ríkisins frá 8. maí 2025 á umsókn kæranda um uppbót/styrk til bifreiðakaupa er því staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Afgreiðsla Tryggingastofnunar ríkisins á umsókn A, um uppbót/styrk til kaupa á bifreið, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Rakel Þorsteinsdóttir