04 júlí 2025

Nr. 545/2025 Úrskurður

Hinn 4. júlí 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 545/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25030022

Kærur […] og barna hennar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 7. mars 2025 barst kærunefnd útlendingamála sjálfkrafa kæra, samkvæmt 3. málsl. 7. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, á ákvörðunum Útlendingastofnunar um að taka ekki til efnismeðferðar hér á landi umsóknir konu að nafni […], fd. […], ríkisborgara Úkraínu (hér eftir kærandi), og barna hennar, […], fd. […], ríkisborgara Úkraínu (hér eftir A), og […], fd. […], ríkisborgara Úkraínu (hér eftir B), um alþjóðlega vernd og brottvísa þeim frá landinu. Var kæranda gert að yfirgefa landið án tafar ellegar sæta endurkomubanni í tvö ár. Kærandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd ásamt maka sínum sem er tyrkneskur ríkisborgari. Voru málin unnin samhliða en umsókn hans sætir efnismeðferð og er fjallað um hana í úrskurði kærunefndar nr. 546/2025.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal nefndin meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju til þeirrar stofnunar sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort taka eigi mál kæranda og barna hennar til efnismeðferðar hér á landi á grundvelli 36. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun og endurkomubanni séu uppfyllt. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt.

Kærandi gerir kröfu um að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og að umsóknir kæranda og barna hennar verði teknar til efnismeðferðar samkvæmt ákvæðum 36. gr. laga um útlendinga. Þess er jafnframt krafist að ákvarðanir um brottvísun og endurkomubann verði felldar úr gildi.

2 Málsmeðferð

Kærandi lagði fram umsóknir um alþjóðlega vernd á Íslandi 30. janúar 2025 fyrir sig og börn sín. Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 18. febrúar 2025, ásamt löglærðum talsmanni sínum. Samkvæmt framburði kæranda hafi hún og eiginmaður hennar, sem sé tyrkneskur ríkisborgari, verið búsett í Tyrklandi frá ágúst 2024. Fyrir það hafi kærandi ferðast reglulega frá heimaríki til Tyrklands og eiginmaður hennar stundað viðskipti þar í landi varðandi sölu á fatnaði. Eiginmaður kæranda eigi fasteign í Tyrklandi. Útlendingastofnun ákvað 7. mars 2025 að taka umsóknir kæranda og barna hennar um alþjóðlega vernd hér á landi ekki til efnismeðferðar og að þeim skyldi brottvísað frá landinu. Útlendingastofnun taldi að kærandi og börn hennar hefðu slík tengsl við Tyrkland að eðlilegt og sanngjarnt væri að þau dveldu þar, ferðuðust eða yrðu flutt þangað, sbr. d-lið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Þá var það mat stofnunarinnar að 42. gr. laga um útlendinga kæmi ekki í veg fyrir að kærandi og börn hennar yrðu send til Tyrklands. Í ákvörðunum Útlendingastofnunar í málum A og B kom fram að það væri niðurstaða stofnunarinnar, með vísan til niðurstöðu í máli móður þeirra, að gættum ákvæðum samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, laga um útlendinga og barnaverndarlaga nr. 80/2002, að hagsmunum A og B væri ekki stefnt í hættu og að þeim væri best borgið með því fylgja foreldrum sínum til Tyrklands. Ákvarðanirnar voru birtar fyrir kæranda sama dag og barst greinargerð kæranda 17. mars 2025.

3 Greinargerð til kærunefndar

Farið hefur verið yfir greinargerð kæranda og mat lagt á öll sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er aðstæðum kæranda og fjölskyldu hennar lýst svo að kærandi og börn hennar séu ríkisborgarar Úkraínu en hafi dvalið um skeið í Tyrklandi. Eiginmaður kæranda sé með tyrkneskan ríkisborgararétt en hafi lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi ásamt kæranda.

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að aðstæður kæranda og barna hennar falli ekki undir 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga þar sem fyrir liggi að kærandi hafi hlotið sekt vegna ólögmætrar dvalar í endursendingarríki. Hún geti ekki lagt fram umsókn um dvalarleyfi í landinu sökum þessa. Kæranda verði ekki veitt innganga í landið, enda sé hún í endurkomubanni, og verði hún að öllum líkindum endursend til heimaríkis. Kærandi vísar til þess að hún óttist ofsóknir í Tyrklandi þar sem eiginmaður hennar hafi lent upp á kant við einstakling sem tilheyri tilteknum glæpasamtökum þar í landi og ítrekað verið hótað. Endursending myndi því brjóta gegn 42. gr. laga um útlendinga. Kærandi og börn hennar hafi jafnframt orðið fyrir kynþáttafordómum og þeim hafi verið neitað um heilbrigðisaðstoð og menntun.

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að aðstæður kæranda falli undir 3. mgr. 36. gr. laganna þar sem hætta sé að kærandi og börn hennar verði send til Úkraínu verði þau endursend til Tyrklands.

Kærandi telur að verði þeim gert að snúa aftur til Tyrklands muni það brjóta gegn meginreglunni um að ákvarðanir er varði börn. Beri að taka slíka ákvörðun með hliðsjón af því sem sé barninu fyrir bestu, sbr. 2. mgr. 10. gr. og 3. mgr. 25. gr. laga um útlendinga, 1. mgr. 3. gr. laga um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins nr. 19/2013, sbr. einnig 2. mgr. 1. gr. barnalaga nr. 76/2003. Kærandi vísar til þess að A og B hafi ekki fengið viðeigandi heilbrigðisþjónustu í Tyrklandi. Þá hafi þau ítrekað orðið fyrir kynþáttafordómum þar í landi og verið meinað um aðgang að menntun.

4 Umsóknir um alþjóðleg vernd

4.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda og reglugerða og tilskipana Evrópusambandsins er varða landamæraeftirlit og umsóknir um alþjóðlega vernd eftir því sem tilefni er til.

Ákvæði laga um útlendinga, reglugerðar um útlendinga sem og önnur ákvæði laga og stjórnvaldsfyrirmæla sem máli skipta við úrlausn umsókna kærenda um alþjóðlega vernd verða reifuð í viðeigandi köflum hér að neðan.

4.2 Aðstæður kæranda og barna

Kærandi er kona á […] sem stödd er hér á landi ásamt eiginmanni sínum og tveimur börnum, A og B. Eiginmaður kæranda er frá Egyptalandi og með tyrkneskan ríkisborgararétt en kærandi, A og B eru úkraínskir ríkisborgarar. Kærandi greindi frá því að hún hafi búið ásamt eiginmanni sínum í Úkraínu undanfarin ár. Eiginmaður kæranda hafi öðlast tyrkneskan ríkisborgararétt í gegnum fasteignakaup í Tyrklandi. Eiginmaður kæranda hafi stundað viðskipti með því að kaupa föt í Tyrklandi og selja þau í Úkraínu og þau hafi ferðast reglulega á milli landanna. Kærandi greindi frá því að hún og eiginmaður hennar hafi farið til Tyrklands í […] og eignast þar A, vegna stríðsátaka í Úkraínu. Þá hafi kærandi eignast B í Egyptalandi í […]. Samkvæmt upplýsingum frá yfirvöldum í Liechtenstein, dags. 28. febrúar 2025, lögðu kærandi og eiginmaður hennar fram umsóknir um tímabundna vernd í Liechtenstein 2. nóvember 2022 en afsöluðu sér verndinni 7. nóvember 2022 og fóru frá landinu. Eiginmaður kæranda kom aftur einsamall til Liechtenstein í júní 2023, lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 23. júní 2023, hlaut endanlega synjun á umsókn sinni þar í landi 11. september 2023 og fór til Istanbúl 26. september s.á. Samkvæmt upplýsingunum hafi kærandi og eiginmaður hennar þá verið aðskilin og kærandi dvalið í Póllandi ásamt börnum þeirra. Eiginmanni kæranda var synjað um að umsókn hans yrði tekin til efnismeðferðar í Liechtenstein þar sem Malta bæri ábyrgð á umsókn hans. Eiginmaður kæranda hafði þá nýverið dregið til baka umsóknir um alþjóðlega vernd á Möltu og Ítalíu. Samkvæmt framburði kæranda hafi þau farið til Tyrklands í ágúst 2024 og dvalið í um sex mánuði. Þau hafi yfirgefið landið 28. janúar 2025 og farið til Íslands og lagt fram umsóknir um alþjóðlega vernd 30. janúar 2025. Kærandi kvaðst hvorki hafa lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd né dvalarleyfi fyrir sig og börnin í Tyrklandi vegna ótta við að verða fyrir fordómum þar í landi. Kærandi greindi frá því að fjölskyldan hafi orðið fyrir kynþáttafordómum í Tyrklandi og að eiginmanni hennar hafi verið hótað lífláti af tilteknum einstaklingi sem tilheyri glæpasamtökum eftir að hann hafi haft afskipti af einstakling vegna hávaða í nágrenni sínu. Samkvæmt framburði eiginmanns kæranda tilheyri umræddur einstaklingur glæpasamtökum nafngreinds mafíuforingja. Kærandi kvaðst hafa fengið sekt vegna of langrar dvalar í Tyrklandi. Hún kvað börn sín ekki hafa haft aðgang að heilbrigðisþjónustu í Tyrklandi þar sem þau hafi ekki verið með dvalarleyfi. Hún hafi þó fætt A þar í landi. Hún greindi frá því að vera við góða líkamlega og andlega heilsu. Kærandi greindi frá því að A og B væru með ofnæmi en ofnæmi B væri haldið niðri með kremi.

Kæranda var leiðbeint í viðtali hjá Útlendingastofnun, 18. febrúar 2025, um mikilvægi öflunar gagna um heilsufar, sem hún teldi hafa þýðingu fyrir mál sitt, og um að afla skriflegra upplýsinga og leggja fram við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun. Þá var kæranda jafnframt leiðbeint með tölvubréfi nefndarinnar 7. mars 2025 um framlagningu frekari gagna í málunum. Engin frekari heilsufarsgögn bárust kærunefnd. Með vísan til fyrrgreindrar málsmeðferðar og þeirra gagna sem liggja fyrir í málinu eru mál kæranda og barna hennar nægjanlega upplýst hvað varðar heilsufar og aðra þætti varðandi einstaklingsbundnar aðstæður þeirra. Þá er ekkert sem bendir til þess að frekari gögn um heilsufar kæranda og barna hennar geti haft áhrif á niðurstöðu málanna.

4.3 Réttarstaða barna kæranda

Staða barna á flótta ræðst af viðeigandi reglum í þjóðarétti og landsrétti. Í 22. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, segir í fyrsta lagi að aðildarríki skuli gera viðeigandi ráðstafanir til að tryggja að barn sem leiti eftir réttarstöðu sem flóttamaður, eða sem talið sé flóttamaður samkvæmt viðeigandi reglum eða starfsháttum þjóðaréttar eða landslaga, fái, hvort sem það sé í fylgd foreldra eða annarra eða ekki, viðeigandi vernd og mannúðlega aðstoð við að nýta sér þau réttindi sem við eigi og kveðið sé á um í samningnum.

Í 2. mgr. 10. gr. laga um útlendinga segir að ákvarðanir sem varði barn skuli teknar með það sem því sé fyrir bestu að leiðarljósi, því tryggður réttur til að tjá skoðanir sínar í málum sem það varði og að tekið sé tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Í 3. mgr. 25. gr. laga um útlendinga kemur fram að við ákvörðun sem sé háð mati stjórnvalds skuli huga að öryggi barns, velferð þess og félagslegum þroska og möguleika þess til að sameinast fjölskyldu sinni.

Farið hefur verið yfir gögn málanna, þ. á m. viðtöl við kæranda og eiginmann hennar hjá Útlendingastofnun. Allt bendir til þess að hagsmunum A og B sé best borgið með því að tryggja rétt fjölskyldunnar til að vera saman og að réttarstaða þeirra verði ákvörðuð í samræmi við meginregluna um einingu fjölskyldunnar. Börnin A og B eru í fylgd foreldra sinna. Verður því tekin afstaða til mála fjölskyldunnar í tveimur úrskurðum og voru málin unnin samhliða.

4.4 Landaupplýsingar

Lagt hefur verið mat á aðstæður í Tyrklandi, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum og gögnum:

· 2023 Country Reports on Human Rights Practices: Turkey (U.S. Department of State, 22. apríl 2024);

· 2023 Türkiye Earthquake Disaster Brief (The International Federation of Red Cross and Crescent Societies (IFRC), 2023);

· 49 arrested in operations against Turkish mob boss Sedat Peker (https://www.dailysabah.com/turkey/investigations/49-arrested-in-operations-against-turkish-mob-boss-sedat-peker, skoðað 3. júlí 2025);

· Amnesty International Report 2024/25: Turkey 2024 (Amnesty International, 29. apríl 2025);

· Country Policy and Information Note: Turkey: Military service (UK Home Office, október 2023);

· Country Policy and Information Note: Turkey: Peoples’ Democratic Party (HDP) (UK Home Office, mars 2020);

· Country Policy and Information Note: Peoples’ Democratic Party/Green Left Party (HDP/YSP) (UK Home Office, október 2023);

· DFAT Country Information Report – Turkey (Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, 10. september 2020);

· Erdogan’s former ally becomes priority target as Turkey-UAE extradition deal advances (https://nordicmonitor.com/2024/12/erdogans-former-ally-becomes-priority-target-as-turkey-uae-extradition-deal-advances, skoðað 3. júlí 2025);

· Commission Staff Working Document – Turkey 2024 Report (European Commission (EC), 30. október 2024);

· Freedom in the World 2025 – Turkey (Freedom House, 2025);

· General Country of Origin Information Report – Turkey (Utanríkisráðuneyti Hollands, 24. febrúar 2025);

· Progress report on the preparation for EU membership – Türkiye 2023 Report (European Commission, 8. nóvember 2023);

· Progress report on the preparation for EU membership - Türkiye 2024 Report (European Commission, 30. október 2024);

· The World Factbook - Turkey (Central Intelligence Agency, síðast uppfært 28. maí 2025);

· Turkey’s Constitution of 1982 with Amendments through 2017 (https://www.constituteproject.org/constitution/Turkey_2017.pdf?lang=en, skoðað 3. júlí 2025);

· Turkey: Citizenship Laws (Turkey: Citizenship Law (As Amended in 2018) | Refworld)

· Turkish mafia boss Sedat Peker wanted all over the world with red notice (https://www.duvarenglish.com/turkish-mafia-boss-sedat-peker-wanted-all-over-world-with-red-notice-news-61321, skoðað 3. júlí 2025);

· Turkish Citizenship with Real Estate Investment: 5 Key Benefits for Investors (Akkaslaw);

· Türkiye – Country overview (European Observatory of Health Systems and Policies. Sótt 3. júlí 2025);

· Upplýsingar af vefsíðu útlendingayfirvalda í Tyrklandi (https://en.goc.gov.tr);

· Upplýsingar af vefsíðu UNHCR (UNHCR Türkiye - Help for refugees and asylum-seekers) og

· World Report Turkey 2025. Events of 2024 (Human Rights Watch, 16. janúar 2025).

Tyrkland er lýðveldi með rúmlega 83 milljónir íbúa. Ríkið er aðili að Evrópuráðinu og hefur fullgilt mannréttindasáttmála Evrópu. Ríkið er jafnframt aðili að m.a. flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna, alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, samningi Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu og alþjóðasamningi um afnám alls kynþáttamisréttis. Tyrkland hefur fullgilt samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins.

Í skýrslu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um Tyrkland frá október 2023 kemur fram að landið sé og verði áfram lykilsamstarfsaðili Evrópusambandsins. Tyrkland hafi verið tengt Evrópusambandinu með samstarfssamningi síðan 1964 og hafi tollabandalag verið stofnað árið 1995. Tyrkland hafi stöðu umsóknarríkis að Evrópusambandinu frá desember 1999. Aðildarviðræður hafi hafist í október 2005 en séu í biðstöðu og hafi verið frá árinu 2018. Fram kemur að ekki hafi verið brugðist við alvarlegum áhyggjum Evrópusambandsins af áframhaldandi hnignun lýðræðislegra viðmiða, réttarríkisins, sjálfstæði dómstóla og virðingu fyrir grundvallarréttindum borgara landsins. Í maí 2023 fóru fram forseta- og þingkosningar í Tyrklandi og hélt stjórnarbandalagið meirihluta sínum á þinginu og var sitjandi forseti endurkjörinn. Forgangsverkefni nýrrar ríkisstjórnar séu meðal annars aðstoð og endurreisn eftir jarðskjálfta, fjármálastöðugleiki og endurskoðun stjórnarskrárinnar. Hinn 31. mars 2024 fóru fram sveitarstjórnarkosningar í landinu þar sem að stjórnarandstaðan, einkum CHP flokkurinn, vann mikinn sigur m.a. í höfuðborginni Istanbúl. Niðurstöður kosninganna voru einnig þær að CHP flokkurinn hafi sigrað aftur í borgunum Izmir, Adana og Antalya og haldið meirihluta þar.

Í skýrslu European Council on Refugees and Exiles (ECRE) frá ágúst 2024 kemur fram að tyrknesk yfirvöld veiti þrenns konar tegundir af alþjóðlegri vernd samkvæmt tyrkneskum lögum um útlendinga og alþjóðlega vernd. Umsækjendur frá öðrum Evrópuríkjum eigi einungis rétt á réttarstöðu flóttamanns eins og hann er skilgreindur í flóttamannasamningnum, að skilyrðum uppfylltum. Ríkisborgarar þriðja ríkis geti átt rétt á skilyrtri réttarstöðu flóttamanns. Umsækjendur sem uppfylli ekki skilyrði fyrir réttarstöðu flóttamanns eða skilyrtri réttarstöðu flóttamanns, geti átt rétt á viðbótarvernd, eigi þeir á hættu dauðarefsingu eða pyndingar í heimaríki eða séu í hættu á að verða fyrir ofbeldi vegna aðstæðna, stríðs eða vopnaðra átaka í heimaríki. Tyrknesk lagaleg skilgreining á viðbótarvernd er í samræmi við skilgreiningu viðbótarverndar í hæfistilskipun Evrópusambandsins.

Í skýrslu ECRE kemur fram að þar sem Úkraína sé aðili að Evrópuráðinu geti Úkraínumenn, sem hafi lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd í Tyrklandi, verið veitt réttarstaða flóttamanns eða viðbótarvernd, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Frá innrás Rússlands í Úkraínu í febrúar 2022 hafi 140.000 Úkraínumenn komið til Tyrklands. Fjöldi Úkraínumanna í Tyrklandi hafi aftur á móti verið 95.000 í janúar 2023 samkvæmt Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna. Þar af hafi 7.131 Úkraínumenn lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd í Tyrklandi í febrúar 2023. Meirihluti Úkraínumanna sé búsettur í stærri borgum, s.s. Istanbúl, Ankara, Izmir og Antalya, vegna frekari möguleika á búsetu og atvinnutækifæra.

Í skýrslu ECRE kemur fram að útlendingayfirvöld (Presidency of Migration Management, PMM) taki ákvarðanir er varði umsóknir um alþjóðlega vernd. Umsækjendur eigi rétt á viðtali eigi síðar en 30 dögum eftir framlagningu umsóknar. Þeir eigi rétt á aðstoð túlks við meðferð mála þeirra, liggi fyrir ósk þess efnis. Almennt liggi ákvörðun fyrir innan sex mánaða en stjórnvöld séu ekki bundin ákveðnum tímafresti er varðar málsmeðferð vegna umsókna um alþjóðlega vernd. Umsækjendur séu að jafnaði upplýstir um það fari málsmeðferðtími umfram sex mánuði. Unnt sé að kæra ákvörðun um synjun til endurskoðunarnefndar er fari með mál er varði umsóknir um alþjóðlega vernd (International Protection Evaluation Commission, IPEC) innan 14 daga frá birtingu ákvörðunar. Þá sé unnt að leggja fram áframhaldandi kæru til stjórnsýsludómstóls, hafi fyrri kæra ekki borið árangur. Jafnframt sé unnt að leggja beint fram kæru á ákvörðun um synjun til stjórnsýsludómstóls innan 30 daga. Kæra fresti réttaráhrifum fyrri ákvörðunar um brottvísun frá landinu. Umsækjendur eigi þess kost að leggja fram kæru til héraðsstjórnsýsludómsóls og til ríkisráðs innan 30 daga frá niðurstöðu stjórnsýsludómstóls. Umsækjendur eigi ekki rétt á endurgjaldslausri lögfræðiaðstoð við meðferð mála þeirra á fyrra stjórnsýslustigi en geti átt rétt á lögfræðiaðstoð á kærustigi máls. Umsækjendur sem ekki geti greitt fyrir lögfræðiþjónustu á kærustigi geti óskað eftir endurgjaldslausri lögfræðiþjónustu, sem sé greidd af ríkinu. Umsækjendur eigi rétt á að njóta aðstoðar lögmanns á eigin kostnað og geti óskað eftir ráðgjöf hjá hjálparsamtökum. Í skýrslu ECRE kemur fram að umsækjendur sem hafi fengið synjun á umsókn sinni geti lagt fram viðbótarumsókn á grundvelli nýrra gagna og upplýsinga í máli þeirra. Engin tímamörk séu á því hvenær umsækjendur geti lagt fram viðbótarumsókn eða takmörk á því hve oft megi leggja fram slíka umsókn.

Fram kemur í skýrslu ECRE að í reynd fari ekki fram sérstakt mat á sérstaklega viðkvæmri stöðu. Samkvæmt lögum séu einstaklingar í sérstaklega viðkvæmri stöðu m.a. fylgdarlaus börn, einstaklingar með fötlun, aldrað fólk, barnshafandi konur, einstæðir foreldrar með ung börn, þolendur pyndinga, nauðgunar og annars líkamlegs eða andlegs eða kynferðislegs ofbeldis. Lög Tyrklands kveði á um réttindi umsækjenda um alþjóðlega vernd á sviði menntunar, heilbrigðisþjónustu, félagslegrar aðstoðar og þjónustu, aðgangs að vinnumarkaði og fjárhagsaðstoðar. Aðgangur umsækjenda að grundvallarréttindum og þjónustu sé bundin því að umsækjendur fái útgefið almannatrygginganúmer (YKN) og fái útgefin almannatryggingaskírteini samhliða því. Í ljósi ákveðinna hindrana að umsóknarferlinu geti liðið langur tími þar til almannatrygginganúmer sé gefið út og geti það leitt til þess að umsækjendur hafi ekki fullnægjandi aðgang að grundvallar þjónustu sem þau þarfnist. Umsækjendur sem ekki séu þegar tryggðir af almannatryggingakerfi og hafi ekki fjármagn til að greiða fyrir læknisþjónustu hafi aðgang að nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu í gegnum sjúkratryggingakerfi Tyrklands og eigi því rétt á gjaldfrjálsri opinberri heilbrigðisþjónustu. Tyrknesk yfirvöld hafi ekki skuldbundið sig til að tryggja öllum umsækjendum um alþjóðlega vernd búsetu en PMM hafi heimild til að setja á fót búsetuúrræði fyrir umsækjendur en aðeins eitt slíkt búsetuúrræði sé starfrækt í borginni Yozgat. Í tyrkneskum lögum um útlendinga og alþjóðlega vernd sé kveðið á um að almennt skuli umsækjendur útvega sér húsnæði á eigin vegum. Umsækjendur, sem skilgreindir séu í sérstakri þörf fyrir framfærslu eða félagslega aðstoð, geti óskað eftir slíkri aðstoð hjá PMM. Umsækjendur geti lagt fram umsókn um atvinnuleyfi hafi málsmeðferðartími farið umfram sex mánuði.

Skólaskylda sé fyrir börn á aldrinum sex til 13 ára og eigi börn rétt til endurgjaldslausrar menntunar í opinberum skólum. Til að skrá barn í skóla þurfi umsækjendur að hafa fengið útgefið almannatryggingaskírteini. Í skýrslu ECRE kemur fram að um 80% úkraínskra barna í Tyrklandi séu skráð í skóla. Ekki hafi verið tilkynnt um tilvik sem varði mismunun gagnvart úkraínskum nemendum í skólum og skólastjórnendur hafi sýnt jákvætt viðmót í garð úkraínskra nemenda. Í vissum borgum í Tyrklandi sé veittur sérstakur stuðningur við úkraínsk börn, s.s. varðandi nám og líðan. Á vefsíðu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna kemur fram að foreldrar barna geti óskað eftir sérstökum fjárstuðningi vegna menntunar barnanna sinna, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum.

Á vefsíðu útlendingayfirvalda í Tyrklandi kemur fram að einstaklingum sem brottvísað sé frá landinu beri að sæta endurkomubanni til landsins og sé óheimil koma til landsins á því tímabili sem endurkomubannið kveði á um. Á vefsíðunni kemur fram að einstaklingum sé heimilt að leggja fram umsókn um alþjóðlega vernd í landinu þrátt fyrir að hafa í gildi endurkomubann til landsins. Á vefsíðunni kemur einnig fram að maki og börn tyrknesks ríkisborgara geti lagt fram umsókn um dvalarleyfi fyrir fjölskyldumeðlimi þar í landi, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Samkvæmt tyrkneskum lögum um ríkisborgararétt geti maki tyrknesks ríkisborgara lagt fram umsókn um ríkisborgararétt á þeim grundvelli, að því tilskildu að hjónabandið hafi varað í þrjú ár. Þá öðlist börn tyrknesks ríkisborgara sjálfkrafa ríkisborgararétt í landinu. Af framangreindum landaupplýsingum verður ráðið að börn tyrknesks ríkisborgara sem hafi hlotið ríkisborgararétt í gegnum fasteignakaup, þurfi að sækja sérstaklega um ríkisborgararétt. Þá sé einstaklingi heimilt að vera með tvöfalt ríkisfang að því gefnu að upprunaríkið heimili það.

Samkvæmt stjórnarskrá Tyrklands skulu allir borgarar landsins vera jafnir fyrir lögunum óháð tungumáli, kynþætti, litarhafti, kyni, stjórnmálaskoðunum, trúarskoðunum eða öðrum sjónarmiðum. Þá kveði lög á um bann við mismunun, m.a. á grundvelli stjórnmálaskoðana, kyns og trúar. Stjórnvöld hafi verið gagnrýnd fyrir að hafa ekki framfylgt lögunum með fullnægjandi hætti. Í lögum er kveðið á um allt að þriggja ára fangelsisrefsingu fyrir hatursorðræðu eða aðrar meiðandi athafnir á grundvelli tungumáls, kynþáttar, þjóðernis, litarháttar, fötlunar og fleiri sjónarmiða.

Samkvæmt fréttamiðlum þar sem fjallað er um þann nafngreinda einstakling sem eiginmaður kæranda kveðst óttast er hann tyrkneskur mafíuleiðtogi sem sakfelldur hefur verið fyrir margvísleg brot í Tyrklandi, m.a. skipulagða brotastarfsemi. Hann hafi átt í tengslum við og unnið náið með stjórn Recep Tayyip Erdoğan. Hann hafi, meðal annars vegna ósættis við Erdoğan, flúið Tyrkland árið 2019 og verið búsettur í Sameinuðu arabísku furstadæmunum undanfarin ár þar sem hann hafi leitað eftir vernd yfirvalda. Hann sé eftirlýstur af hálfu tyrkneskra yfirvalda og Interpol. Hann sé m.a. þekktur fyrir að hafa á samfélagsmiðli sínum birt ásakanir á hendur stjórn Erdoğan. Hann hafi ásakað stjórnmála- og embættismenn, fjölmiðlamenn og öryggisfulltrúa um þátttöku í ólöglegri starfsemi, m.a. spillingu, fíkniefnainnflutning og morð. Í kjölfarið hafi tyrknesk yfirvöld hafið rannsókn á meintum brotum. Til að stemma stigu við margvíslegum brotum glæpasamtaka þessa aðila hafi stjórnvöld í Tyrklandi ráðist í aðgerðir árið 2021 gegn samtökunum sem hafi leitt til handtöku 49 sakborninga. Aðgerðirnar hafi verið hluti af rannsókn á glæpasamtökunum. Samkvæmt fréttamiðli hafi tyrknesk yfirvöld unnið markvisst að því að fá hann framseldan frá Sameinuðu arabísku furstadæmunum og hafi stjórnvöld í ríkjunum unnið að framsalssamningi sem undirritaður hafi verið í júlí 2023.

4.5 Niðurstaða um 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

Í 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir að umsókn um alþjóðlega vernd skuli tekin til efnismeðferðar nema:

d. umsækjandi hafi slík tengsl við annað ríki að eðlilegt og sanngjarnt sé að hann dvelji þar, ferðist eða sé fluttur þangað enda þurfi hann ekki að sæta ofsóknum þar, geti óskað eftir að fá viðurkennda stöðu sem flóttamaður og fengið vernd í samræmi við alþjóðasamning um stöðu flóttamanna.

Í frumvarpi til laga nr. 14/2023, um breytingu á lögum um útlendinga kemur fram að

nýr d-liður 1. mgr. 36. gr. laganna mæli fyrir um regluna um fyrsta griðland, þ.e. að umsókn um alþjóðlega vernd skuli afgreidd í fyrsta ríki sem umsækjandi kemur til og getur veitt honum vernd. Ákvæðinu um fyrsta griðland í gildandi lögum hefur ekki verið beitt að fullu þar sem það er talið óskýrt. Með frumvarpi þessu er því lagt til að ákvæðið mæli fyrir um þau tilvik þegar umsækjandi um alþjóðlega vernd hefur slík tengsl við annað ríki að sanngjarnt og eðlilegt geti talist að hann dvelji þar. Í orðalagi ákvæðisins koma fram skilyrði þess að ákvæðið eigi við, þar á meðal að stjórnvöld hafi gengið úr skugga um að verði umsækjandi sendur til ríkisins þurfi hann ekki að óttast ofsóknir eða að verða sendur áfram til heimalands síns í andstöðu við meginregluna um að vísa fólki ekki brott þangað sem líf þess eða frelsi kann að vera í hættu. Við mat á því hvað telst sanngjarnt og eðlilegt skal m.a. líta til lengdar dvalar, fjölskyldutengsla og möguleika viðkomandi til að dveljast eða öðlast rétt til dvalar í ríkinu. Getur ákvæðið þannig einnig komið til skoðunar þegar umsækjandi hefur ekki dvalið í ríkinu en hefur náin fjölskyldutengsl við það, svo sem þegar maki umsækjandans er ríkisborgari þess ríkis og getur á þeim grundvelli fengið dvalarleyfi.

Samkvæmt 3. mgr. 23. gr. laga um útlendinga skulu íslensk stjórnvöld við framkvæmd ákvæða III. og IV. kafla laganna eiga í samvinnu við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna, sbr. 35. gr. alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna, um túlkun samningsins og laga um útlendinga. Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hefur sett fram tiltekin viðmið um beitingu reglunnar um fyrsta griðland. Að mati stofnunarinnar verður að líta til þess hvort grundvallarmannréttindi umsækjanda verði virt í þriðja ríki í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar og hvort að raunhæf vernd sé veitt gegn því að einstaklingum sé brottvísað þangað sem lífi þeirra eða frelsi kunni að vera stefnt í hættu (non-refoulement) eða þar sem hætta er á ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Þá sé rétt að líta til aðstæðna í endursendingarríki, s.s. með hliðsjón af einstaklingsbundinni stöðu viðkomandi og möguleika hans á að sjá sér farborða.

Samkvæmt gögnum málsins er kærandi stödd hér á landi ásamt eiginmanni sínum og tveimur börnum. Eiginmaður kæranda er tyrkneskur ríkisborgari en samkvæmt framburði kæranda hafi hann öðlast tyrkneskan ríkisborgararétt vegna fasteignakaupa. Kærandi greindi frá því að hún hafi búið ásamt eiginmanni sínum í Úkraínu undanfarin ár. Eiginmaður kæranda hafi stundað viðskipti með því að kaupa föt í Tyrklandi og selja þau í Úkraínu og þau hafi ferðast reglulega á milli landanna. Kærandi greindi frá því að hún og eiginmaður hennar hafi farið til Tyrklands í mars 2022 og eignast þar A, vegna stríðsátaka í Úkraínu. Samkvæmt framburði kæranda hafi þau farið til Tyrklands í ágúst 2024 og dvalið í Tyrklandi í um sex mánuði áður en þau hafi yfirgefið landið 28. janúar 2025.

Á vefsíðu útlendingayfirvalda í Tyrklandi kemur fram að maki og börn tyrknesks ríkisborgara geti lagt fram umsókn um dvalarleyfi fyrir fjölskyldumeðlimi þar í landi, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Samkvæmt tyrkneskum lögum geti maki og börn tyrknesks ríkisborgara lagt fram umsókn um ríkisborgararétt í landinu á þeim grundvelli. Samkvæmt framangreindum upplýsingum verður ekki annað ráðið en að kærandi geti eftir atvikum lagt fram umsókn um dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar eða ríkisborgararétt í Tyrklandi fyrir sig og börnin. Þá verður ráðið að kærandi hafi átt þess kost að óska eftir alþjóðlegri vernd í endursendingarríki en að sögn hennar hafi hún ekki viljað það vegna kynþáttafordóma í landinu. Samkvæmt framburði eiginmanns kæranda hafi hann átt íbúð og stundað atvinnu í endursendingarríki og verður því að telja að þau hafi möguleika á að sjá sér farborða með löglegum hætti. Tekið skal fram að úkraínskir ríkisborgarar þurfa ekki vegabréfsáritun til að ferðast til Tyrklands.

Kærandi hefur greint frá því að eiginmanni hennar hafi borist líflátshótanir í endursendingarríki af hendi einstaklings sem starfi fyrir glæpasamtök nafngreinds mafíuforingja. Að teknu tilliti til gagna málsins, þ.m.t. viðtals við kæranda og eiginmann hennar og upplýsinga um endursendingarríki er ekki hægt að útiloka að þau hafi mátt sæta hótunum og áreiti í endursendingarríki en þau hafa ekki lagt fram önnur gögn en framburð sinn hvað umræddar hótanir og ofbeldi varðar. Verður ekki talið að það áreiti sem kærandi og eiginmaður hennar hafi lýst nái því marki að teljast ofsóknir í skilningi 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Jafnframt benda framangreindar landaupplýsingar til þess að löggæsla í endursendingarríki sé virk og að kærandi geti leitað til hennar telji hún þörf á því. Við það mat er litið til þess að eiginmaður kæranda hafi leitað til lögreglu og er ekkert sem bendir til þess að kærandi og eiginmaður hennar geti ekki leitað til lögreglu aftur telji þau þess þörf. Litið hefur verið til þess að heimildir bera með sér að stjórnvöld í Tyrklandi vinni að því að uppræta glæpastarfsemi umræddra samtaka í landinu. Vísast nánar til umfjöllunar í úrskurði eiginmanns kæranda um þetta atriði. Samkvæmt gögnum málsins og framangreindri umfjöllun um aðstæður í endursendingarríki telst kærandi ekki hafa ástæðu til að óttast ofsóknir þar í landi, sbr. 37. og 38. gr. laga um útlendinga, eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu að hún sé í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Litið hefur verið til þess að stjórnvöld í Tyrklandi eru aðili að flóttamannasamningnum þar sem veitt er vernd gegn endursendingum einstaklinga til ríkis þar sem þeir eiga á hættu að verða fyrir ofsóknum eða lífi þeirra og frelsi ógnað (non-refoulement). Þá er hefur ríkið fullgilt mannréttindasáttmála Evrópu þar sem mælt er fyrir um bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Jafnframt benda framangreindar landaupplýsingar til þess að löggæsla í endursendingarríki sé skilvirk og að kærandi geti leitað til hennar telji hún þörf á því. Falla því aðstæður kæranda í endursendingarríki undir skilyrði d-liðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga og verður umsókn hennar og barnanna um alþjóðlega vernd hér á landi því ekki teknar til efnismeðferðar. Teljast kærandi og börnin A og B hafa slík tengsl við endursendingarríki að eðlilegt og sanngjarnt sé að þau dvelji þar, ferðist eða séu flutt þangað í skilningi d-liðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Kærandi vísar til þess að hún hafi greitt sekt í endursendingarríki vegna of langrar dvalar í landinu. Þá hefur kærandi lagt fram gögn sem sýna fram á að hún sé með endurkomubann til landsins sem sé í gildi frá 28. janúar til 28. júlí 2025. Kærandi telur að ákvæði d-liðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga eigi því ekki við í máli hennar. Á vefsíðu útlendingayfirvalda í Tyrklandi kemur fram að einstaklingum sé heimilt að leggja fram umsókn um alþjóðlega vernd í landinu þrátt fyrir að hafa sætt ákvörðun um endurkomubann til landsins. Af þeim sökum verður lagt til grundvallar að kærandi geti, á grundvelli áritunarfrelsis, ferðast til endursendingarríkis í því skyni að leggja fram umsókn um alþjóðlega vernd þar og kemur ákvörðun um brottvísun og endurkomubann kæranda til endursendingarríkis ekki í veg fyrir það. Þá verður ekki annað ráðið af gögnum málsins en að kærandi og börn hennar geti lagt fram umsókn um dvalarleyfi í landinu eða ríkisborgararétt að liðnu endurkomubanni hennar. Verður því ekki fallist á með kæranda að endurkomubann hennar leiði til þess að d-liður 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga eigi ekki við um mál hennar.

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum þar sem hvergi í hinni kærðu ákvörðun sé fjallað um sekt eða endurkomubann kæranda í Tyrklandi. Kærandi telur að það brjóti gegn 2. mgr. 22. gr. stjórnsýslulaga. Fjallað er um framangreinda málsástæðu í ákvörðun Útlendingastofnunar með almennum hætti með vísan til landaupplýsinga. Ekki var tekin sérstök afstaða til aðstæðna kæranda hvað það varðar og er gerð athugasemd við það. Framangreindur annmarki veldur þó ekki ógildingu ákvarðana Útlendingastofnunar en bætt hefur verið úr honum á kærustigi.

4.6 Niðurstaða um 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

Í 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir:

Ef beiting 1. mgr. mundi leiða til þess að brotið væri gegn 42. gr., t.d. vegna aðstæðna í því landi sem senda á umsækjanda til, skal taka umsókn til efnismeðferðar.

Í 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga segir að ekki sé heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Þá segir í 2. mgr. ákvæðisins að 1. mgr. eigi einnig við um sendingu útlendings til svæðis þar sem ekki sé tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr. Við túlkun á inntaki 42. gr. laga um útlendinga er rétt að líta til þess að ákvörðun um brottvísun eða frávísun, sem setur einstakling í raunverulega hættu á að verða fyrir pyndingum, ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, er í andstöðu við 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. jafnframt 68. gr. stjórnarskrárinnar.

Við túlkun 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga skal líta til dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu varðandi túlkun hans á 3. gr. sáttmálans. Þá skal hafa hliðsjón af þeim meginreglum sem Evrópudómstóllinn setur fram í dómum sínum að því leyti sem þær eru til skýringar á alþjóðlegum skuldbindingum íslenska ríkisins og eru samhljóma þeim, en með þeim skýra fyrirvara að dómar Evrópudómstólsins á þessu réttarsviði eru ekki bindandi fyrir íslenska ríkið.

Meðferð og aðbúnaður einstaklings í endursendingarríki, hvort sem hann er handhafi dvalarleyfis þar í landi eða verður í stöðu umsækjanda um alþjóðlega vernd, þarf að ná tilteknu alvarleikastigi til að fela í sér brot gegn banninu. Því alvarleikastigi er náð þegar sinnuleysi stjórnvalda ríkisins hefur þær afleiðingar að einstaklingur, sem að öllu leyti er háður stuðningi þess, verður í slíkri stöðu sárafátæktar að hann getur ekki mætt grundvallarþörfum sínum og grefur undan líkamlegri og andlegri heilsu hans eða setur hann í aðstöðu sem er ósamrýmanleg mannlegri reisn. Það eitt að efnahagsstaða einstaklings versni verulega við brottvísun eða frávísun frá aðildarríki telst ekki nægjanlegt til að teljast vanvirðandi meðferð. Þá er ríkjum ekki skylt að sjá þeim sem njóta alþjóðlegrar verndar eða dvalarleyfis fyrir húsnæði eða fjárhagsaðstoð sem geri þeim kleift að viðhalda ákveðnum lífskjörum. Þá er til þess að líta að Bretland er aðili að Flóttamannasamningnum, þar sem veitt er vernd gegn endursendingum einstaklinga til ríkis þar sem þeir eiga á hættu að verða fyrir ofsóknum og lífi þeirra og frelsi er ógnað (non-refoulement), og mannréttindasáttmála Evrópu þar sem m.a. er mælt fyrir um bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð.

Í greinargerð er vísað til þess að kærandi og börn hennar hafi orðið fyrir kynþáttafordómum í Tyrklandi. Þá er vísað til þess að kæranda og börnum hennar hafi verið synjað um heilbrigðisaðstoð og menntun. Framangreindar landaupplýsingar gefa til kynna að fordómar gagnvart einstaklingum af erlendum uppruna séu fyrir hendi í endursendingarríki. Þá bera landaupplýsingar enn fremur með sér að almenningur þar í landi geti leitað sér aðstoðar löggæsluyfirvalda sökum þessa. Skýrslur bera með sér að úkraínskum nemendum hafi verið vel tekið í skólakerfinu og að markviss stuðningur sé veittur til þeirra. Tekið skal fram að kærandi og börnin dvöldu í Tyrklandi sem ferðamenn og höfðu einungis réttindi sem slíkir. Kærandi greindi frá því að henni hafi verið synjað um heilbrigðisþjónustu fyrir börnin þar sem þau hafi ekki verið með dvalarleyfi í landinu. Hún hafi þó eignast barnið A þar í landi. Samkvæmt framangreindum upplýsingum eiga umsækjendur um alþjóðlega vernd rétt á nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu og menntun. Sömuleiðis dvalarleyfishafar og ríkisborgarar hafi þeir greitt fyrir sjúkratryggingu í landinu. Verður því ekki talið að aðstæður þeirra séu sambærilegar við endurkomu til endursendingarríkis. Verður ekki talið að þær aðstæður sem kærandi hefur borið fyrir sig nái því alvarleikastigi að teljast ofsóknir eða ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð þannig að til skoðunar komi að beita 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Litið hefur verið til einstaklingsbundinna aðstæðna kæranda og barnanna í endursendingarríki með hliðsjón af aðstæðum einstaklinga í sambærilegri stöðu og þær, sbr. gögn málsins og framangreindar landaupplýsingar. Ekkert bendir til að endursending kæranda og barnanna til ríkisins sé í andstöðu við 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Þá benda öll gögn til þess að kærandi og börnin hafi raunhæf úrræði í Tyrklandi sem tryggja að þær verði ekki sendar áfram til annars ríkis þar sem líf þeirra eða frelsi kann að vera í hættu, sbr. 2. mgr. 42. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til framangreindra viðmiða, umfjöllunar um aðstæður í Tyrklandi og einstaklingsbundinna aðstæðna kæranda og barnanna, hefur ekki verið sýnt fram á að þær eigi á hættu meðferð sem gangi gegn 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Synjun á efnismeðferð umsókna kæranda og barnanna um alþjóðlega vernd og flutningur þeirra til endursendingarríkis leiðir því ekki til brots gegn 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga, sbr. jafnframt 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Samkvæmt framansögðu verða umsóknir kæranda og barnanna ekki teknar til efnismeðferðar á grundvelli 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

5 Brottvísun og endurkomubann

5.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar brottfarar sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Umræddar lagabreytingar voru m.a. gerðar til að tryggja að framkvæmd brottvísana hér á landi væri í samræmi við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2008/115/EB um sameiginleg viðmið og skilyrði fyrir brottvísun og endursendingum ríkisborgara utan EES sem dveljast ólöglega á yfirráðasvæði aðildarríkjanna (brottvísunartilskipunin) sem Ísland er skuldbundið af vegna þátttöku í Schengen-samstarfinu.

5.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Kærandi lagði fram umsóknir um alþjóðlega vernd hér á landi 30. janúar 2025. Eins og að framan greinir hefur umsóknum hennar og barnanna um alþjóðlega vernd verið synjað um efnismeðferð. Hafa þær því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinum kærðu ákvörðunum var réttilega bundinn endir á heimild kæranda og barnanna til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa þeim úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi.

Kæranda var gefið færi á að andmæla mögulegri brottvísun frá Íslandi og endurkomubanni í viðtali hjá Útlendingastofnun. Kærandi kvaðst ekki eiga fjölskyldu innan Evrópu og kvað slíka ráðstöfun ekki vera ósanngjarna gagnvart sér af þeim sökum. Með vísan til framkominna gagna, athugasemda kæranda og framangreindrar umfjöllunar um aðstæður kæranda og barnanna í Tyrklandi telst brottvísun kæranda frá Íslandi og endurkomubann ekki fela í sér ósanngjarna ráðstöfun í skilningi 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til 1. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur til að yfirgefa landið. Endurkomubann fellur niður yfirgefi kærandi og börnin landið sjálfviljugar innan þess frests.

Ákvarðanir Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann eru staðfestar.

6 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru staðfestar.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur nefndin þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum frá birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur nefndin tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð: