Nr. 546/2025 Úrskurður

 

Hinn 4. júlí 2025 kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 546/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25030042

 

Kæra […]

1           Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 12. mars 2025 kærði […], fd. […], ríkisborgari Tyrklands og Egyptalands (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 7. mars 2025, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016. Kærandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd ásamt maka sínum og börnum sem eru úkraínskir ríkisborgarar. Voru málin unnin samhliða en umsóknir þeirra sæta málsmeðferð samkvæmt d-lið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Fjallað er um umsóknir þeirra í úrskurði kærunefndar nr. 545/2025 og verður tekin afstaða til málsástæðna er varða eiginkonu kæranda og börn þeirra í þeim úrskurði.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt.

Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2           Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Tyrklandi ásamt eiginkonu sinni og börnum 28. janúar 2025 og lögðu þau fram umsóknir um alþjóðlega vernd 30. janúar 2025 fyrir sig og börn sín. Þau greindu frá því að hafa verið búsett í Úkraínu undanfarin ár en hafa farið þaðan til Tyrklands í ágúst 2024 vegna stríðsátaka í landinu. Þau hafi ferðast á milli Tyrklands og Úkraínu vegna fjölskylduaðstæðna. Þau hafi dvalið í Tyrklandi til 28. janúar 2025 en þá hafi þau yfirgefið landið og farið til Íslands. Samkvæmt upplýsingum frá yfirvöldum í Liechtenstein, dags. 28. febrúar 2025, lögðu kærandi og eiginkona hans fram umsóknir um tímabundna vernd þar í landi 2. nóvember 2022 en afsöluðu sér verndinni 7. nóvember 2022 og fóru frá landinu. Kærandi kom aftur einsamall til Liechtenstein í júní 2023 og lagði að nýju fram umsókn um alþjóðlega vernd. Samkvæmt upplýsingunum hafi hann og eiginkona hans þá verið aðskilin og hún dvalið í Póllandi ásamt börnum þeirra. Stjórnvöld í Liechtenstein synjuðu að taka umsókn kæranda til efnismeðferðar þar sem Malta bar ábyrgð á umsókn hans. Kærandi hafði þá nýverið dregið til baka umsóknir um alþjóðlega vernd á Möltu og Ítalíu. Kærandi fór frá Liechtenstein til Tyrklands 26. september 2023.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 19. febrúar 2025 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá ástæðum flótta síns. Í viðtali greindi kærandi frá því að hafa alist upp í Egyptalandi en hann hafi farið þaðan til Úkraínu árið 2010. Kærandi hafi verið búsettur ásamt fjölskyldu sinni síðustu fimmtán ár í Úkraínu en eiginkona hans og börn séu úkraínskir ríkisborgarar. Kærandi hafi öðlast tyrkneskan ríkisborgararétt fyrir um þremur og hálfu ári síðan vegna fasteignakaupa. Kærandi kvaðst hafa stundað viðskipti í Tyrklandi frá árinu 2014 með því að hafa keypt fatnað þar í landi og selt hann í Úkraínu. Kærandi hafi því ferðast á milli landanna og dvalið í um fjóra til sjö daga í senn í Tyrklandi en hafi að jafnaði verið búsettur í Úkraínu. Þá hafi kærandi og eiginkona hans farið til Tyrklands árið 2022 og Egyptalands árið 2023 þegar nálgast hafi settan dag hjá eiginkonu kæranda til þess að eignast börnin þeirra tvö. Vegna stríðsátaka í Úkraínu hafi kærandi og fjölskylda hans flutt til Tyrklands í ágúst 2024. Kærandi greindi frá því að ástæða flótta kæranda og fjölskyldu hans frá Tyrklandi hafi verið vegna hótana sem honum hafi borist. Kærandi greindi frá atviki sem hafi komið upp fyrir um þremur til fjórum mánuðum er hann hafi kvartað undan hávaða vegna brúðkaupsveislu sem hafi verið haldin í næsta húsi við hann. Kærandi hafi rætt við viðkomandi einstakling en hann hafi ýtt við kæranda og hafi kærandi farið aftur í íbúð sína og óskað eftir aðstoð lögreglunnar. Lögregla komið á staðinn og talað við viðkomandi einstakling. Kærandi hafi fengið fregnir af því eftir á að viðkomandi einstaklingur starfi fyrir nafngreindan mafíuleiðtoga. Kærandi kvað lögregluna vera meðvitaða um glæpasamtökin en ekki hafa burði til að takast á við þau. Eftir kvörtunina hafi kæranda borist hótanir og stuttu áður en hann hafi yfirgefið Tyrkland hafi hann lent í átökum við fyrrgreindan einstakling sem að hefði, að sögn kæranda, getað leitt til beitingar vopns ef kærandi hefði ekki flúið aðstæður. Kærandi kvaðst jafnframt hafa fengið fregnir frá nágranna sínum um fyrirætlanir umrædds einstaklings gagnvart kæranda. Kærandi kvað hótanir sem þessar alvarlegar og að fjöldi fólks hafi verið myrtur í Tyrklandi í kjölfar slíkra hótana.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var brottvísað frá landinu og honum ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfi kærandi landið sjálfviljugur innan frests sem honum hefði verið veittur yrði endurkomubann hans fellt niður. Kærandi kærði ákvarðanirnar til kærunefndar 12. mars 2025 og kærunefnd barst greinargerð kæranda 17. mars 2025 ásamt fylgigögnum. Viðbótargögn og upplýsingar bárust kærunefnd 21. mars, 7. júní og 1. júlí 2025.

3           Greinargerð til kærunefndar

Farið hefur verið yfir greinargerð kæranda og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er aðstæðum kæranda og fjölskyldu hans lýst. Fram kemur að kærandi hafi komið til landsins ásamt eiginkonu sinni og börnum, sem séu úkraínskir ríkisborgarar. Kærandi sé frá Egyptalandi en sé jafnframt með tyrkneskan ríkisborgararétt. Kærandi hafi verið búsettur ásamt fjölskyldu sinni í Úkraínu undanfarin ár og þau hafi dvalið reglulega í Tyrklandi vegna stríðsátaka í Úkraínu. Eiginkona kæranda og börn séu ekki með dvalarleyfi í Tyrklandi og eiginkona kæranda hafi fengið endurkomubann til landsins vegna of langrar dvalar í landinu.

Kærandi vísar til greinargerðar sinnar til Útlendingastofnunar hvað varðar lagarök, málsástæður og rökstuðning. Kærandi krefst þess að honum verði veitt alþjóðleg vernd hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá krefst kærandi þess að honum verði veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kærandi krefst þess að ákvörðun um brottvísun og endurkomubann verði felld úr gildi.

Kærandi gerir athugasemd við að hvergi í hinni kærðu ákvörðun sé minnst á það að eiginkona kæranda sé með endurkomubann til Tyrklands vegna ólögmætrar dvalar þar í landi. Kærandi telur að það stríði gegn 2. mgr. 22. gr. stjórnsýslulaga. Þá gerir kærandi athugasemd við að fram komi rangfærsla í ákvörðun Útlendingastofnunar en það renni stoðum undir að Útlendingastofnun hafi ekki vandað nægilega til verka hvað varðar umsókn kæranda. Með tilliti til sjónarmiða um fjölskyldusameiningu sé ótækt að senda kæranda og fjölskyldu hans til Tyrklands, þar sem eiginkona hans sé með endurkomubann til landsins til 28. júlí 2025. Auk þess hafi börn kæranda ekki heimild til dvalar í landinu. Kærandi telur ljóst að börnum hans verði meinuð innganga í landið og þeim frávísað til Úkraínu en það myndi brjóta gegn 42. gr. laga um útlendinga. Kærandi vísar til sérviðmiða er varða börn, sbr. 2. mgr. 10. gr. og 3. mgr. 25. gr. laga um útlendinga og að hagsmuni barns skuli hafa að leiðarljósi við ákvarðanatöku, sbr. 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Með endursendingu kæranda og fjölskyldu til Tyrklands yrði brotið gegn framangreindum ákvæðum. Kærandi telur að réttur barnanna til aðgangs að heilbrigðis- og menntakerfinu sé ekki tryggður. Þá liggi fyrir að kærandi hafi sætt ofsóknum og hótunum í heimaríki. Kærandi byggir m.a. á því í tölvubréfi frá 7. júní og 1. júlí 2025 að hann sé skuldugur í Tyrklandi og að viðskiptabanki hans hafi hafið innheimtumál gegn honum. Kærandi muni vera handtekinn af þeim sökum við komuna til landsins.

4           Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda er kemur fram sú afstaða kæranda að Útlendingastofnun hafi ekki vandað nægilega til verka við vinnslu umsóknar kæranda vegna rangfærslu er komi fram í ákvörðun Útlendingastofnunar og því beri að fella ákvörðunina úr gildi. Kærandi gerir jafnframt athugasemd við að hvergi í hinni kærðu ákvörðun sé minnst á það að eiginkona kæranda sé með endurkomubann til Tyrklands vegna ólögmætrar dvalar þar í landi. Kærandi telur að það stríði gegn 2. mgr. 22. gr. stjórnsýslulaga.

Farið hefur verið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hina kærðu ákvörðun sem er í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga. Um er að ræða misritun í ákvörðun Útlendingastofnunar og er ekki ástæða til að fella ákvörðunina úr gildi af þeim sökum. Því er engu að síður beint til Útlendingastofnunar að vanda vel til verka við ritun ákvörðunar og gæta að því að umfjöllun er komi þar fram varði einungis mál þess umsækjanda sem um ræður. Ekki er tekið undir með kæranda að Útlendingastofnun hafi borið að fjalla um framangreinda málsástæðu í ákvörðun kæranda, en fjallað er um hana í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli eiginkonu kæranda. Fjallað verður um málsástæðu er varðar endurkomubann eiginkonu kæranda í úrskurði í máli hennar og barnanna nr. 545/2025.

5           Alþjóðleg vernd

5.1          Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga ber m.a. að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2          Auðkenni

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærandi framvísað tyrknesku vegabréfi. Að því virtu hafi það verið mat Útlendingastofnunar að kærandi hafi sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti. Ekki er ástæða til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé tyrkneskur ríkisborgari.

5.3          Landaupplýsingar

Lagt hefur verið mat á aðstæður í Tyrklandi, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

·         2021 Country Reports on Human Rights Practices: Turkey (U.S. Department of State, 12. apríl 2022);

·         2022 Country Reports on Human Rights Practices: Turkey (U.S. Department of State, 20. mars 2023);

·         2023 Country Reports on Human Rights Practices: Turkey (U.S. Department of State, 22. apríl 2024);

·         2022 Report on International Religious Freedom: Turkey (U.S. Department of State, 15. maí 2023);

·         2023 Report on International Religious Freedom: Turkey (U.S. Department of State, 26. júní 2024);

·         2023 Türkiye Earthquake Disaster Brief (The International Federation of Red Cross and Crescent Societies (IFRC), 2023);

·         49 arrested in operations against Turkish mob boss Sedat Peker (https://www.dailysabah.com/turkey/investigations/49-arrested-in-operations-against-turkish-mob-boss-sedat-peker, skoðað 3. júlí 2025);

·         Amnesty International Report 2022/23: Turkey 2022 (Amnesty International, 28. mars 2023);

·         Amnesty International Report 2023/24: Turkey 2023 (Amnesty International, 24. apríl 2024);

·         Amnesty International Report 2024/25: Turkey 2024 (Amnesty International, 29. apríl 2025);

·         Country Policy and Information Note: Turkey: Military service (UK Home Office, október 2023);

·         Country Policy and Information Note: Turkey: Peoples’ Democratic Party (HDP) (UK Home Office, mars 2020);

·         Country Policy and Information Note: Peoples’ Democratic Party/Green Left Party (HDP/YSP) (UK Home Office, október 2023);

·         DFAT Country Information Report – Turkey (Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, 10. september 2020);

·         EASO Country of Origin Information Report – Country Focus Turkey (European Asylum Office (EASO), nóvember 2016);

·         Erdogan’s former ally becomes priority target as Turkey-UAE extradition deal advances (https://nordicmonitor.com/2024/12/erdogans-former-ally-becomes-priority-target-as-turkey-uae-extradition-deal-advances, skoðað 3. júlí 2025);

·         Commission Staff Working Document – Turkey 2024 Report (European Commission (EC), 30. október 2024);

·         Freedom in the World 2023 – Turkey (Freedom House, 2023);

·         Freedom in the World 2024 – Turkey (Freedom House, 2024);

·         Freedom in the World 2025 – Turkey (Freedom House, 2025);

·         General Country of Origin Information Report – Turkey (Utanríkisráðuneyti Hollands, 2. mars 2022);

·         General Country of Origin Information Report – Turkey (Utanríkisráðuneyti Hollands, 31. ágúst 2023);

·         General Country of Origin Information Report – Turkey (Utanríkisráðuneyti Hollands, 24. febrúar 2025);

·         Progress report on the preparation for EU membership – Türkiye 2023 Report (European Commission, 8. nóvember 2023);

·         Progress report on the preparation for EU membership - Türkiye 2024 Report (European Commission, 30. október 2024);

·         The World Factbook - Turkey (Central Intelligence Agency, síðast uppfært 28. maí 2025);

·         Turkey’s Constitution of 1982 with Amendments through 2017 (https://www.constituteproject.org/constitution/Turkey_2017.pdf?lang=en, skoðað 3. júlí 2025);

·         Turkey Healthcare Technologies Resource Guide (U.S. International Trade Administration. Sótt 3. júlí 2025);

·         Turkish madia boss Sedat Peker wanted all over the world with red notice (https://www.duvarenglish.com/turkish-mafia-boss-sedat-peker-wanted-all-over-world-with-red-notice-news-61321, skoðað 3. júlí 2025);

·         Türkiye – Country overview (European Observatory of Health Systems and Policies. Sótt 3. júlí 2025);

·         World Report Turkey 2023. Events of 2022 (Human Rights Watch, 12. janúar 2023);

·         World Report Turkey 2024. Events of 2023 (Human Rights Watch, 11. janúar 2024) og

·         World Report Turkey 2025. Events of 2024 (Human Rights Watch, 16. janúar 2025).

Tyrkland er lýðveldi með rúmlega 83 milljónir íbúa. Ríkið er aðili að Evrópuráðinu og hefur fullgilt mannréttindasáttmála Evrópu. Ríkið er jafnframt aðili að m.a. flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna, alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, samningi Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu og alþjóðasamningi um afnám alls kynþáttamisréttis.

Í skýrslu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um Tyrkland frá október 2023 kemur fram að landið sé og verði áfram lykilsamstarfsaðili Evrópusambandsins. Tyrkland hafi verið tengt Evrópusambandinu með samstarfssamningi síðan 1964 og hafi tollabandalag verið stofnað árið 1995. Tyrkland hafi stöðu umsóknarríkis að Evrópusambandinu frá desember 1999. Aðildarviðræður hafi hafist í október 2005 en séu í biðstöðu og hafi verið frá árinu 2018. Fram kemur að ekki hafi verið brugðist við alvarlegum áhyggjum Evrópusambandsins af áframhaldandi hnignun lýðræðislegra viðmiða, réttarríkisins, sjálfstæði dómstóla og virðingu fyrir grundvallarréttindum borgara landsins. Í maí 2023 fóru fram forseta- og þingkosningar í Tyrklandi og hélt stjórnarbandalagið meirihluta sínum á þinginu og var sitjandi forseti endurkjörinn. Forgangsverkefni nýrrar ríkisstjórnar séu meðal annars aðstoð og endurreisn eftir jarðskjálfta, fjármálastöðugleiki og endurskoðun stjórnarskrárinnar. Hinn 31. mars 2024 fóru fram sveitarstjórnarkosningar í landinu þar sem að stjórnarandstaðan, einkum CHP flokkurinn, vann mikinn sigur m.a. í höfuðborginni Istanbúl. Niðurstöður kosninganna voru einnig þær að CHP flokkurinn hafi sigrað aftur í borgunum Izmir, Adana og Antalya og haldið meirihluta þar.

Stjórnarskrá ríkisins gerir ráð fyrir einu þjóðerni fyrir alla ríkisborgara og viðurkennir ekki minnihlutahópa á grundvelli þjóðernis, svo sem Kúrda, eða kynþáttar að undanskildum Armenum, gyðingum og þeim sem tilheyri grísku rétttrúnaðarkirkjunni. Rétturinn til eigin tungumáls, menningarlegra og trúarlegra réttinda sé ekki tryggður öðrum hópum fyllilega samkvæmt lögum. Samkvæmt stjórnarskrá Tyrklands skulu allir borgarar landsins vera jafnir fyrir lögunum óháð tungumáli, kynþætti, litarhafti, kyni, stjórnmálaskoðunum, trúarskoðunum eða öðrum sjónarmiðum. Þá kveði lög á um bann við mismunun, m.a. á grundvelli stjórnmálaskoðana, kyns og trúar. Stjórnvöld hafi verið gagnrýnd fyrir að hafa ekki framfylgt lögunum með fullnægjandi hætti. Í lögum er kveðið á um allt að þriggja ára fangelsisrefsingu fyrir hatursorðræðu eða aðrar meiðandi athafnir á grundvelli tungumáls, kynþáttar, þjóðernis, litarháttar, fötlunar og fleiri sjónarmiða.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2024 kemur fram að stjórnarskrá kveði á um sjálfstæðan dómstól og rétt einstaklinga til réttarlátrar málsmeðferðar fyrir dómstólum. Dómsvaldið sé þó undir áhrifum frá framkvæmdavaldinu og dómara og saksóknaranefnd, sem hafi það verkefni að skipa dómara og saksóknara landsins, sé undir beinum áhrifum frá framkvæmdavaldinu. Í skýrslum bandaríska utanríkisráðuneytisins frá árunum 2022, 2023 og 2024 kemur fram að lögreglan, undir stjórn innanríkisráðuneytisins, beri ábyrgð á öryggi borgara í þéttbýli og dreifbýli og á landamærum Tyrklands. Herinn beri ábyrgð á landamæraeftirliti og yfirvöld hafi viðhaft virkt eftirlit með öryggissveitum. Yfirvöld hafi gert ráðstafanir til að hefja rannsókn á embættismönnum og starfsmönnum öryggissveita sem hafi verið ásakaðir um mannréttindabrot eða þátttöku í spillingu. Ríkisstjórnin hafi gert lítilvægar ráðstafanir í því skyni að rannsaka meint brot hinna æðstu embættismanna.

Samkvæmt fréttamiðlum þar sem fjallað er um þann nafngreinda einstaklings sem kærandi kveðst óttast kemur fram að hann sé tyrkneskur mafíuleiðtogi sem sakfelldur hefur verið fyrir margvísleg brot í Tyrklandi, m.a. skipulagða brotastarfsemi. Hann hafi átt í tengslum við og unnið náið með stjórn Recep Tayyip Erdoğan. Hann hafi, meðal annars vegna ósættis við Erdoğan, flúið Tyrkland árið 2019 og verið búsettur í Sameinuðu arabísku furstadæmunum undanfarin ár þar sem hann hafi leitað eftir vernd yfirvalda. Hann sé eftirlýstur af hálfu tyrkneskra yfirvalda og Interpol. Hann sé m.a. þekktur fyrir að hafa á samfélagsmiðli sínum birt ásakanir á hendur stjórn Erdoğan. Hann hafi ásakað stjórnmála- og embættismenn, fjölmiðlamenn og öryggisfulltrúa um þátttöku í ólöglegri starfsemi, m.a. spillingu, fíkniefnainnflutning og morð. Í kjölfarið hafi tyrknesk yfirvöld hafið rannsókn á meintum brotum. Til að stemma stigu við margvíslegum brotum glæpasamtaka þessa aðila hafi stjórnvöld í Tyrklandi ráðist í aðgerðir árið 2021 gegn samtökunum sem hafi leitt til handtöku 49 sakborninga. Aðgerðirnar hafi verið hluti af rannsókn á glæpasamtökunum. Samkvæmt fréttamiðli hafi tyrknesk yfirvöld unnið markvisst að því að fá hann framseldan frá Sameinuðu arabísku furstadæmunum og hafi stjórnvöld í ríkjunum unnið að framsalssamningi sem undirritaður hafi verið í júlí 2023.

Á vefsíðu International Trade Administration kemur fram að heilbrigðisráðuneytið í Tyrklandi setji stefnu í heilbrigðismálum og sé stærsti veitandi heilbrigðisþjónustu í landinu. Það séu um 880 ríkisreknir spítalar í landinu, 570 einkareknir spítalar og 68 háskólasjúkrahús. Heildarfjöldi sjúkrarúma séu um 226.000. Tyrkland eyði um 4,5% af vergri landsframleiðslu í heilbrigðismál og hafi það hlutfall margfaldast síðan árið 2002 þegar að átak hafi verið gert í heilbrigðismálum í Tyrklandi. Tyrkland hafi sett sér framsækna stefnu í rafrænni heilbrigðisþjónustu. Allar upplýsingar um læknisheimsóknir, rannsóknir, meðferðir og lyfjaávísanir séu skráðar í rafræna sjúkraskrá. Lyfseðlar séu gefnir út rafrænt og þeim lyfjum sem sé ávísað fáist afgreidd í apótekum samkvæmt rafrænu lyfseðlum. Þá hafi almenningur aðgang að sjúkraskrá sinni í gegnum snjallsímaforrit. Á vefsíðu European Observatory of Health Systems and Policies kemur fram að í Tyrklandi sé almannatryggingakerfi og að allir íbúar sem séu skráðir hjá almannatryggingum (e. Social Security Institution) fái endurgjaldslausa heilbrigðisþjónustu. Almannatryggingar séu fjármagnaðar með framlagi atvinnurekanda og starfsmanna en þeir sem hafi lága innkomu séu undanþegnir greiðslu. Svo til nær öll heilbrigðisþjónusta fellur undir almanntryggingar nema lýtalækningar og tannlækningar, og tæknifrjóvgun sé aðeins greitt að hluta. Vegna skorts á læknum á landsvísu hafi sífellt fleiri keypt viðbótarheilbrigðistryggingu til að greiða fyrir meðferð á einkareknum sjúkrahúsum.

5.4          Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að hann og fjölskylda hans séu í hættu í Tyrklandi þar sem honum hafi borist hótanir af hendi einstaklings sem tilheyri glæpasamtökum nafngreinds mafíuleiðtoga.

Kærandi greindi frá því í viðtali hjá Útlendingastofnun að vera uppalinn í Egyptalandi en hafi öðlast ríkisborgararétt í Tyrklandi fyrir um þremur og hálfu ári síðan vegna fasteignar sem hann hafi verið eigandi að þar í landi. Kærandi hafi verið búsettur í Úkraínu síðastliðin fimmtán ár og stundað viðskipti með því að kaupa fatnað í heildsölu í Tyrklandi og selja hann í Úkraínu. Kærandi hafi því ferðast reglulega til landsins. Kærandi hafi flúið Úkraínu vegna stríðsátaka þar í landi og farið ásamt fjölskyldu sinni til Tyrklands í ágúst 2024. Kærandi kvaðst ekki geta búið í Tyrklandi þar sem hann hafi orðið fyrir líflátshótunum af hendi tilgreinds einstaklings sem tilheyri glæpasamtökum nafngreinds mafíuforingja. Kærandi hafi eitt kvöld haft afskipti af brúðkaupsveislu vegna hávaða og tilgreindur einstaklingur hafi ógnað kæranda. Kærandi hafi lagt fram kvörtun hjá lögreglu en telji að lögregla muni ekki aðhafast frekar vegna málsins. Síðar hafi kærandi frétt að umræddur einstaklingur starfi fyrir framangreindan mafíuforingja. Eftir kvörtunina hafi kæranda borist hótanir og stuttu áður en hann hafi yfirgefið Tyrkland hafi hann lent í átökum við fyrrgreindan einstakling, sem að sögn kæranda hefði getað leitt til beitingar vopns ef kærandi hefði ekki flúið aðstæður. Kærandi kvaðst hafa fengið fregnir frá nágranna sínum um fyrirætlanir umrædds einstaklings um að láta verða af hótunum sínum gagnvart kæranda. Kærandi kvaðst að auki hafa orðið fyrir fordómum og mismunun á grundvelli uppruna síns í Tyrklandi.

Að teknu tilliti til gagna um heimaríki er ekki ástæða til að draga í efa frásögn kæranda um að hann hafi orðið fyrir áreiti og hótunum af hendi einstaklings sem tilheyri glæpasamtökum umrædds mafíuforingja en tekið skal fram að kærandi hefur ekki lagt fram önnur gögn en framburð sinn um umræddar hótanir og ofbeldi. Frásögn kæranda ber með sér að um tvö atvik hafi verið að ræða þar sem honum hafi verið ógnað og honum borist hótanir, m.a. í gegnum nágranna sinn. Kærandi hafi leitað til lögreglu og lögregla hafi brugðist við með því að ræða við viðkomandi einstakling. Þá hafi kærandi lagt fram kvörtun hjá lögreglu. Samkvæmt framangreindum landaupplýsingum hafa stjórnvöld í Tyrklandi unnið að því að uppræta glæpastarfsemi samtaka umrædds mafíuforingja í landinu. Framangreindar landaskýrslur, m.a. skýrslur frá bandaríska utanríkisráðuneytinu um stöðu mannréttinda frá árinu 2024, bera með sér að lögregluyfirvöld í Tyrklandi séu alla jafna skilvirk. Ekkert í landaupplýsingum bendir til þess að tyrknesk yfirvöld geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn áreiti eða ofbeldi sem fellur undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir, sbr. c-lið 4. mgr. 38. gr. laganna. Heimildir benda ennfremur ekki til þess að ítök og áhrif glæpahópa séu slík að ómögulegt sé fyrir kæranda að leita aðstoðar yfirvalda telji hann þörf á því. Við það mat er litið til þess að kærandi hafi leitað til lögreglu og er ekkert sem bendir til annars en að kærandi geti leitað til lögreglu aftur telji hann þess þörf. Gögn málsins bera ekki með sér að framangreint atvik hafi eða geti náð því alvarleikastigi að teljast ofsóknir í skilningi 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Þá verður ekki talið að frásögn kæranda um að hafa orðið fyrir fordómum og mismunun í Tyrklandi nái alvarleikastigi sem 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga setur. Kærandi hefur jafnframt borið fyrir sig að skulda fjármuni í heimaríki og að viðskiptabanki hans hafi hafið innheimtuaðgerðir gegn honum. Kærandi lagði fram skjal frá tyrkneskum yfirvöldum sem ber með sér að opið innheimtumál sé skráð á kæranda. Kærandi hefur ekki lagt fram gögn sem renna stoðum undir það að hann verði handtekinn við komuna til Tyrklands vegna fjárskuldar, líkt og kærandi hefur borið fyrir sig. Ekki verður talið að framangreindar aðstæður geti náð því alvarleikastigi að teljast ofsóknir í skilningi framangreinds ákvæðis.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum hans og fjölskyldu í heimaríki, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hann eigi á hættu ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Sama á við þegar litið er til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.5          Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir á því að hann eigi á hættu að verða fyrir frekari árásum og ofsóknum í Tyrklandi og að aðstæður hans falli undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til umfjöllunar undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um aðstæður kæranda er ljóst að þau atvik sem kærandi hefur lýst ná ekki því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins eða framburði kæranda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda leiði til þess að kærandi eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu snúi kærandi til baka.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa verið búsettur í Esenler, Istanbúl, frá því að hann yfirgaf Úkraínu með fjölskyldu sína og fór til Tyrklands. Með vísan til framangreindra heimilda nær ástandið á heimasvæðum kæranda ekki því alvarleikastigi að kærandi eigi á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Að teknu tilliti til gagna málsins og heimilda bendir ekkert til þess að kærandi sé í raunverulegri hættu, á heimasvæði sínu, á að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu verði hann sendur aftur til Tyrklands.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, eru einstaklingsbundnar aðstæður kæranda ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6          Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á hann ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6           Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

6.1          Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, verður  dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við 74. gr. frumvarps til laga um útlendinga kemur fram að í samræmi við ákvæði alþjóðlegra skuldbindinga og almennra laga sé lagt til að tekið sé sérstakt tillit til barna, hvort sem um er að ræða fylgdarlaus börn eða önnur börn. Í því ljósi og með hliðsjón af meginreglunni um að það sem barni er fyrir bestu skuli hafa forgang þegar teknar eru ákvarðanir um málefni þess, sbr. jafnframt 2. mgr. 10. gr. og 3. mgr. 25. gr. laga nr. 80/2016, verður talið að við mat á því hvort skilyrði 1. mgr. 74. gr. laganna séu fyrir hendi skuli taka sérstakt tillit til þess ef um barn er að ræða og skuli það sem er barni fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

6.2          Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kæranda og aðstæður í heimaríki hans er það niðurstaða kærunefndar að gögn málsins bendi ekki til þess að almennar aðstæður sem bíði kæranda í heimaríki nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveður á um.

Í viðtali greindi kærandi frá því að andleg heilsa hans væri ekki nógu góð vegna aðstæðna sinna. Þá fái hann reglulega verk fyrir brjósti og geti ekki staðið lengi vegna verkja í fótum. Af framburði kæranda verður ekki séð að hann glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð er að muni valda honum alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Að framangreindu virtu verður hvorki talið að kærandi þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að hann geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir hann verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Verður ekki annað séð en að kærandi hafi getað leitað sér heilbrigðisaðstoðar í heimaríki. Hefur jafnframt ekkert komið fram sem bendir til annars en að hann muni áfram geta fengið heilbrigðisaðstoð verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að hann hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Kærandi greindi frá því að hann hafi verið búsettur í Úkraínu síðastliðin fimmtán ár en hafi yfirgefið landið vegna stríðsátaka og farið til Istanbúl í ágúst 2024. Fyrir það hafi kærandi reglulega ferðast til landsins vegna viðskipta. Kærandi er almennt heilsuhraustur og vinnufær. Samkvæmt framanröktu teljast félagslegar aðstæður kæranda við komu til heimaríkis ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, verður ekki talið að kærandi hafi sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að hann hafi ríka þörf fyrir vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Aðstæður kæranda í heimaríki eru ekki með þeim hætti að veita beri honum dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

6.3          Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd fyrir sig 30. janúar 2025 og á ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.

7           Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

7.1          Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

7.2          Niðurstaða um bann við endursendingu

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda eiga þær aðstæður sem ákvæðið tekur til ekki við í máli kæranda. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.

8           Brottvísun og endurkomubann

8.1          Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

8.2          Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Eins og að framan greinir hefur umsókn kæranda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur hann því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa honum úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

Kæranda var í viðtali hjá Útlendingastofnun leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa honum frá Íslandi og ákvarða honum endurkomubann hingað til lands. Var kæranda gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Kærandi kvaðst einungis vera með tengsl við Úkraínu. Kærandi kvað slíka ráðstöfun vera ósanngjarna ef eiginkonu hans og börnum yrði einnig brottvísað en ef honum einum yrði brottvísað myndi hann fara til Úkraínu.

Með vísan til framangreindrar umfjöllunar og af þeim svörum sem kærandi gaf um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki verður ekki séð að brottvísun og endurkomubann kæranda verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð þeirra eða nánustu aðstandenda þeirra, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá er jafnframt horft til þess að kærandi getur komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi hann Ísland innan þess frest sem honum er gefinn. Er ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann staðfest og kröfu kæranda um að það verði fellt úr gildi hafnað.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið með sjálfviljugri heimför og þannig fá endurkomubannið fellt niður.

Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kæranda til að yfirgefa landið. Endurkomubann kæranda fellur niður yfirgefi hann landið innan framangreinds frests.

9           Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Endurkomubann kæranda verður fellt úr gildi fari hann frá Íslandi innan 15 daga.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. If the appellant leaves Iceland voluntarily within 15 days, his re-entry ban will be revoked.

 

 

 

Valgerður María Sigurðardóttir                                                 Vera Dögg Guðmundsdóttir