Endurupptekið mál nr. 153/2025

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Endurupptekið mál nr. 153/2025

Miðvikudaginn 9. júlí 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 10. mars 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 10. mars 2025, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 16. janúar 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 10. mars 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt en með vísan til starfsloka hjá fyrrum vinnuveitanda væri réttur til atvinnuleysisbóta hins vegar felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kærandi kærði ákvörðun Vinnumálastofnunar til úrskurðarnefndar velferðarmála 10. mars 2025. Úrskurðarnefndin kvað upp úrskurð í máli kæranda 30. maí 2025 þar sem hin kærða ákvörðun var staðfest. Sama dag barst erindi frá kæranda þar sem hann fór fram á endurupptöku málsins. Úrskurðarnefndin féllst á beiðni kæranda um endurupptöku og var kæranda tilkynnt um það með erindi nefndarinnar, dags. 1. júlí 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 1. júlí 2025, var óskað eftir tilteknum upplýsingum frá  fyrrum vinnuveitanda kæranda, B, vegna málsins. Svar barst frá fyrirtækinu 2. júlí 2025 og var það kynnt kæranda samdægurs. Athugasemdir frá kæranda samdægurs og frekari athugasemdir frá fyrirtækinu daginn eftir, þann 3. júlí 2025. Þá bárust frekari athugasemdir frá kæranda þann sama dag.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hann hafi viljað vinna en vinnuveitandi hafi sagt honum upp störfum. Kærandi hafi misst vinnuna en hafi ekki gert neitt rangt. Vinnuveitandinn hafi logið til um kæranda til að komast hjá því að greiða honum laun í uppsagnarfresti. Á grundvelli þeirra lyga hafi Vinnumálastofnun fellt niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði. Kærandi krefjist þess að fá full laun allan uppsagnarfrestinn og fullar atvinnuleysisbætur frá 1. febrúar 2025.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Vinnumálastofnunar bendir kærandi á að hann hafi verið í fullu starfi hjá B frá júní 2023 til janúar 2025. Kærandi hafi aldrei verið handtekinn og það sé lygi af hálfu fyrirtækisins að halda því fram.

Þann 21. mars 2025, klukkan 10:00, hafi kærandi átt klukkutíma fund með aðila hjá Samtökunum 78 í Reykjavík. Eftir að hafa útskýrt málið sé ljóst að vinnuveitandi hafi logið til um kæranda, skaðað orðspor hans, hindrað aðgang hans að grundvallarréttindum, neitað að greiða honum laun í uppsagnarfresti og rekið hann eftir að hafa komist að því að hann væri samkynhneigður. Það sé ólöglegt að reka einhvern vegna þess að viðkomandi sé hinsegin.

Kærandi hafi unnið næstum alla daga frá því í júní 2023. Ekkert hafi breyst varðandi viðhorf kæranda til heilsu og öryggis né heldur hegðun hans. Það sé móðgandi að halda því fram að kærandi sé erfiður í samskiptum þar sem hann hafi verið þekktur rithöfundur og blaðamaður frá því í byrjun árs 2020. Kærandi hafi tekið hundruð viðtala við háttsettar persónur víðsvegar að úr heiminum. Margir hjá B tali ekki ensku og kærandi hafi verið þýðandi hjá fyrirtækinu í fjölmörg skipti.

Kærandi verði leiður þegar aðrir leggi hann í einelti og viðurkenni að það sé hans veikleiki að vera viðkvæm manneskja sem líki ekki að verða fyrir einelti. Hann hafi tjáð tilfinningar sínar á viðeigandi hátt. Lögfræðingar hafi allan rétt á að skilja tilfinningar kæranda.

B skuldi kæranda laun í uppsagnarfresti til loka janúar 2025 og Vinnumálastofnun skuldi honum atvinnuleysisbætur frá 1. febrúar 2025. Telji Vinnumálastofnun ranglega að B segi satt ætti tveggja mánaða biðtími kæranda þó að hefjast 16. janúar 2025 en ekki 1. febrúar 2025. Hins vegar sé vinnuveitandinn að segja ósatt. Hægt sé að staðfesta hjá lögreglu að kærandi hafi aldrei verið handtekinn.

Í athugasemdum kæranda vegna svars B, dags. 2. júlí 2025, kemur fram að um alvarlegar rangfærslur sé að ræða og ærumeiðandi ásakanir. Ásakanirnar séu algjörlega ástæðulausar og virðist vera tilraun til að réttlæta óréttmæta uppsögn kæranda. Kæranda hafi verið sagt upp skömmu eftir að hann hafi leitað aðstoðar hjá bókhaldsdeild B vegna skattamála eiginmanns hans. Tímasetningin bendi sterklega til þess að raunveruleg ástæða uppsagnarinnar hafi verið tengd kynhneigð kæranda, sem sé bæði mismunun og ólögmætt.

Kærandi vilji leggja áherslu á að hann hafi aldrei verið handtekinn. Það geti lögreglan staðfest. Allar fullyrðingar sem gefa annað í skyn séu rangar og ærumeiðandi.

Á meðan kærandi hafi starfað hjá B hafi hann ætíð fylgt öllum öryggisreglum, sýnt fagmennsku í samskiptum og aldrei hótað neinum. Þvert á móti hafi kæranda verið sýnd niðurlægjandi framkoma og honum gert að sinna verkefnum langt undir hans menntunar- og hæfnistigi. Kærandi sé með viðurkennd prófskírteini samkvæmt ENIC/NARIC en þau hafi verið hunsuð eða vanvirt af einstaklingum innan fyrirtækisins, þar á meðal sumum sem hafi tekið sér stjórnunarhlutverk án viðeigandi heimilda eða virðingar fyrir skjalfestum hæfiskröfum.

Kærandi hafni alfarið öllum ásökunum um líkamlegt atvik við stjórnendur, hvort sem þeir hafi verið formlega skipaðir eða sjálfskipaður. Þessar ásakanir séu með öllu órökstuddar. Að auki hafi sjálfskipaður framkvæmdastjóri B móðgað kæranda með því að kalla hann „heimskan“ og hafi reynt að taka upp samræður án samþykkis. Það geti falið í sér brot á íslenskum persónuverndarlögum.

Það sé réttur allra að tilkynna áhyggjur til lögreglu. Það hafi kærandi sjálfur gert í nóvember 2024 á lögreglustöðinni við Hlemm eftir að B hafi gefið til kynna að fyrirtækið hygðist gera persónulega farsíma starfsmanna upptæka, sem væri annað alvarlegt brot.

Að lokum vilji kærandi leiðrétta persónulegt atriði sem hafi verið rangtúlkað. Þrátt fyrir að kærandi hafi fengið byssu að gjöf frá C þann 6. maí 2022, á einkafundi, hafi hann aldrei notað hana, ekki einu sinni í sjálfsvörn þrátt fyrir hótanir og illa meðferð af hálfu einstaklinga sem tengist B. Að kærandi hafi sýnt stillingu og fylgt lögum í gegnum þetta allt endurspegli heiðarleika hans og persónulegan styrk.

Í ljósi ærumeiðandi ummæla og mismununarinnar sem kærandi hafi orðið fyrir hvetji hann viðeigandi yfirvöld og eftirlitsstofnanir til að rannsaka málið ítarlega. B verði að axla ábyrgð á því tjóni sem fyrirtækið hafi valdið orðspori kæranda, andlegri líðan og starfsferli.

Í athugasemdum kæranda, dags. 3. júlí 2025, er takið fram að það sé ljóst að málsatvikalýsing B stangist á við staðreyndir málsins, sem hann hafi ítarlega lýst í fyrri samskiptum við fyrirtækið og úrskurðarnefnd velferðarmála. Kærandi ítreki að ásakanir hans um mismunun, niðurlægjandi meðferð, ólögmæta uppsögn og meinta refsiverða háttsemi fyrirtækisins séu alls ekki tilhæfulausar. Þær séu byggðar á raunverulegum atvikum og alvarlegum brotum á lögum, sem kærandi hafi þegar lagt fram. Það sé á ábyrgð B að sanna sínar ásakanir gegn kæranda og að verja sig gegn hans. Kærandi bíði enn eftir sönnunargögnum sem styðji fullyrðingar fyrirtækisins, sérstaklega varðandi meinta handtöku og óviðeigandi hegðun.

Kærandi áskilji sér fullan rétt til að halda áfram að verja rétt sinn og leita réttlætis og muni gera allar nauðsynlegar ráðstafanir eftir því sem málinu vindi fram.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta þann 16. janúar 2025. Með erindi, dags. 21. febrúar 2025, hafi verið óskað eftir skriflegri afstöðu kæranda til starfsloka hans hjá fyrrverandi vinnuveitanda.

Skýringar kæranda á starfslokum hans auk afriti af uppsagnarbréfi hafi borist þann 24. og 28. febrúar 2025. Þá hafi borist staðfesting á starfstímabili kæranda þann 4. mars 2025. Í skýringum kæranda hafi hann borið við að ekki væri hægt að treysta upplýsingum frá fyrrverandi atvinnurekanda sínum, B, og að hann hygðist leita til stéttarfélags síns. Þá hafi kærandi talið sig vera of menntaðan til að sinna umræddu starfi sem hafi krafist lágmarks menntunar. Einnig hafi kærandi talið sig hafa verið lagðan í einelti sökum þess að hann væri ólíkur öðru samstarfsfólki. Í því samhengi hafi kærandi vísað til menntunar og fjölskylduaðstæðna sinna. Hann hefði tilkynnt eineltið til starfsmannastjóra. Þá hafi kærandi sagt að samstarfsmaður sinn hafi óskað eftir að kærandi myndi ávarpa sig sem yfirmann. Það hafi orðið ágreiningur á milli hans og samstarfsmanns kæranda sem hafi endað á því að hringt hafi verið á lögreglu. Í skýringum sínum segist hann hafa leitað aðstoðar hjá stéttarfélagi sínu og óskað eftir upplýsingum um hvað hann ætti að gera. Þá telji kærandi sig hafa gert allt rétt og sótt um aðra vinnu en ekki fengið neitt jákvætt svar.

Þann 4. mars 2025 hafi Vinnumálastofnun sent fyrirspurn á fyrrverandi atvinnurekanda kæranda, B, um ástæður þess af hverju kæranda hefði verið sagt upp störfum. Fyrirspurn Vinnumálastofnunar hafi verið svarað samdægurs þar fram hafi komið að kæranda hefði verið sagt upp störfum þar sem hann hefði ekki fylgt reglum um öryggi í matvælaframleiðslu og hefði verið erfiður í samskiptum.

Þann 10. mars 2025 hafi borist staðfesting frá stéttarfélagi kæranda um að honum hefði verið sagt upp störfum.

Með erindi, dags. 10. mars 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%. Með vísan til starfsloka hafi kæranda verið gert að sæta tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysistrygginga á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Lögin veiti þeim fjárhagslegt úrræði og beri að gera ríkar kröfur til þeirra sem segi upp störfum sínum að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Í 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi:

,,Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf sitt af ástæðum sem hann sjálfur á sök á.“

Orðalagið ,,gildar ástæður“ hafi verið túlkað þröngt og fá tilvik hafi verið talin falla þar undir. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar komi fram að með ákvæði þessu sé verið að undirstrika það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Í ljósi þess sé ekki gefinn kostur á að fólk segi upp starfi sínu til að fá greiddar atvinnuleysisbætur án þess að sérstakar ástæður liggi að baki uppsögninni í tilvikum þar sem annað starf sé ekki í boði. Þar sé jafnframt sérstaklega tekið fram að það sé erfiðleikum bundið að skilgreina nákvæmlega í lögum og reglugerðum hvaða ástæður, sem liggi að baki uppsögn, séu gildar, þar sem þær ástæður geti verið af margvíslegum toga.

Í ljósi þess að um matskennda ákvörðun sé að ræða sé Vinnumálastofnun falið að meta hvernig atvik og aðstæður þess máls er fyrir henni liggi falli að umræddri reglu. Vinnumálastofnun beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Ljóst sé að kæranda hafi verið sagt upp störfum hjá B þann 17. janúar 2025. Fyrrverandi atvinnurekandi kæranda hafi greint frá því að kæranda hefði verið sagt upp störfum vegna þess að hann hefði ekki farið eftir settum reglum við matvælaframleiðslu og hefði verið erfiður í samskiptum. Kærandi hafi veitt ítarlegar skýringar á ástæðum starfsloka sinna. Kærandi telji að honum hafi verið sagt upp störfum sem rekja megi til ástæðna sem honum verði ekki kennt um.

Að mati Vinnumálastofnunar geti skýringar sem kærandi hafi veitt á ástæðum starfsloka ekki talist gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar. Gögn í máli þessu sýni að kæranda hafi verið sagt upp störfum sökum þess að hann hefði ekki fylgt öryggisreglum við meðhöndlun matvæla hjá fyrrverandi vinnuveitanda. Þá sé ljóst að kalla hafi þurft til lögreglu vegna atviks á vinnustað þar sem kærandi hafi verið handtekinn. Almennt verði sá sem sé valdur að eigin uppsögn að færa fram skýringar sem flokkist undir gildar ástæður í skilningi 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sæki hann um atvinnuleysistryggingar í kjölfar starfsloka. Slík niðurstaða leiði af markmiði laga um atvinnuleysistryggingar og því grundvallarsjónarmiði að baki atvinnuleysistryggingakerfinu að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Skýringar kæranda lúti helst að því að hann hafi verið of hæfur til að sinna umræddu starfi, hann hafi orðið fyrir aðkasti á vinnustað og að fyrrverandi vinnuveitandi segi ósatt um atvik máls. Í ljósi fyrirliggjandi skýringa og gagna í máli þessu verði ekki fallist á að skýringar kæranda á starfslokum geti talist gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar og honum beri að sæta biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysisbóta, sbr. 1. mgr. 54. gr. laganna.

Í ljósi alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta tveggja mánaða biðtíma á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar með vísan til starfsloka hans.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 54. gr. laganna er svohljóðandi:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf af ástæðum sem hann á sjálfur sök á.“

Óumdeilt er að kæranda var sagt upp störfum hjá B og kemur því til skoðunar hvort hann hafi sjálfur átt sök á uppsögninni. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í frumvarpi til laga nr. 54/2006 kemur fram að það sé erfiðleikum bundið að takmarka þau tilvik sem geti talist til gildra ástæðna í lögum og reglugerðum þar sem ástæður þess að fólk segi störfum sínum lausum eða missi þau geti verið af margvíslegum toga. Því sé lagt til að lagareglan verði áfram matskennd og Vinnumálastofnun falið að meta atvik og aðstæður hverju sinni. Stofnuninni beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Jafnframt er bent á að um íþyngjandi ákvörðun sé að ræða.

Í fyrirliggjandi skýringum fyrrum vinnuveitanda, dags. 4. mars 2025, kemur fram að ástæða uppsagnar kæranda sé sú að kærandi hafi ekki fylgt reglum um öryggi í matvælaframleiðslu og verið erfiður í samskiptum. Í kjölfar endurupptökubeiðni kæranda þar sem því var mótmælt sem röngu óskaði úrskurðarnefndin eftir nánari skýringum á þeim upplýsingum frá fyrirtækinu. Í svari fyrirtækisins kemur fram að það sé rétt að kæranda hafi verið sagt upp vegna þess að hann hafi ekki fylgt reglum um matvælaöryggi og verið erfiður í samskiptum. Þá hafi kærandi einnig ógnað starfsfólki og stjórnendum. Í svari fyrirtækisins er einnig að finna greinargóða lýsingu á atviki sem átti sér stað í desember 2024 og atburðarás í kjölfar þess atviks.

Úrskurðarnefnd velferðarmála telur að fyrirliggjandi gögn málsins staðfesti að kærandi hafi misst starf sitt af ástæðu sem hann átti sjálfur sök á. Kærandi átti því ekki rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en að tveimur mánuðum liðnum frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006. Hin kærða ákvörðun er því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 10. mars 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir