Mál nr. 243/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 243/2025

Miðvikudaginn 9. júlí 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 14. apríl 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 27. mars 2025, um að fella niður rétt hennar til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 15. febrúar 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 27. mars 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt en að með vísan til starfsloka hennar væri réttur til atvinnuleysisbóta felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 14. apríl 2025. Með bréfi, dags. 23. apríl 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 16. maí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu 20. maí 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 18. júní 2025.

 

 

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því í kæru að hún sé ekki verið sátt við að henni sé gerður tveggja mánaða biðtími, alltof mikið álag hafi verið í starfi hennar og lág laun. Með tölvupósti 18. júní 2025 áréttaði kærandi að margir séu að hætta hjá B vegna almennrar óánægju hjá starfsfólki.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt síðast um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 15. febrúar 2025. Í umsókninni hafi kærandi tilgreint að ástæður atvinnuleysis væru þær að hún hafi sagt sjálf upp starfi sínu hjá B vegna óviðunandi kjara eða ráðningarsamnings. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hafi kærandi starfað hjá fyrirtækinu á tímabilinu 31. janúar 2024 til 28. febrúar 2025.

Samhliða umsókn sinni um atvinnuleysisbætur hafi kærandi sent Vinnumálastofnun skýringarbréf þar sem fram hafi komið að hún hafi óskað í tvígang eftir launahækkun. Beiðnum hennar um launahækkun hafi verið verið hafnað. Kærandi hafi talið laun sín hjá B óviðunandi. Með erindi Vinnumálastofnunar, dags. 25. mars 2025, hafi kæranda verið boðið að skila inn frekari skýringum á ástæðum uppsagnar. Kærandi hafi verið upplýst um mögulegan biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysisbóta. Þá hafi jafnframt verið óskað eftir að kærandi myndi skila inn staðfestingu þess efnis að hún hafi leitað til stéttarfélags, yfirmanns eða Vinnueftirlits með umkvörtunarefni sitt áður en hún hafi hætt í starfi sínu. Þann 25. mars 2025 hafi borist frekari skýringar frá kæranda á starfslokum hennar. Kærandi hafi borið við að henni hafi ekki liðið vel í starfi sínu og hafi ekki séð neina framtíð í því. Í því samhengi hafi kærandi bent á að hún hafi farið fram á launahækkun en beiðni hennar hafi verið hafnað af hálfu vinnuveitanda. Engin staðfesting þess efnis að hún hafi leitað til stéttarfélags eða Vinnueftirlits áður en hún hafi gripið til þess úrræðis að segja starfi sínu lausu hafi borist frá kæranda.

Með erindi, dags. 27. mars 2025, hafi umsókn kæranda verið samþykkt. Með vísan til starfsloka kæranda hafi réttur hennar til greiðslu atvinnuleysisbóta verið felldur niður í tvo mánuði, sbr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar um biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 14. apríl 2025. Rökstuðningur kæranda í kæru sé efnislega samhljóma þeim skýringum sem hún hafi þegar veitt Vinnumálastofnun.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Lögin veiti þeim fjárhagslegt úrræði og beri að gera ríkar kröfur til þeirra sem segi upp störfum sínum að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Í 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um þau tilvik þegar starfi er sagt upp án gildra ástæðna. Segir þar orðrétt:

,,Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf sitt af ástæðum sem hann sjálfur á sök á.“

Orðalagið ,,gildar ástæður“ hafi verið túlkað þröngt og fá tilvik verið talin falla þar undir. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar komi fram að með ákvæðinu sé verið að undirstrika það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Í ljósi þess sé ekki gefinn kostur á að fólk segi upp starfi sínu til að fá greiddar atvinnuleysisbætur án þess að sérstakar ástæður liggi að baki uppsögninni í tilvikum þar sem annað starf sé ekki í boði. Þar sé jafnframt sérstaklega tekið fram að það sé erfiðleikum bundið að skilgreina nákvæmlega í lögum og reglugerðum hvaða ástæður, sem liggi að baki uppsögn, séu gildar, þar sem þær ástæður geti verið af margvíslegum toga. Í ljósi þess að um matskennda ákvörðun sé að ræða sé Vinnumálastofnun falið að meta hvernig atvik og aðstæður þess máls er fyrir henni liggi falli að umræddri reglu. Vinnumálastofnun beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Fyrir liggi að kærandi hafi sagt starfi sínu lausu hjá B. Ágreiningur snúi að því hvort ástæður kæranda fyrir uppsögn í starfi teljist gildar í skilningi framangreinds ákvæðis 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Úrskurðarnefnd velferðarmála hafi í fyrri úrskurðum sínum talið að almennt beri að gera ríkar kröfur til atvinnuleitanda þegar metið sé hvort ástæður fyrir uppsögn séu gildar samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laganna.

Þær skýringar sem kærandi hafi veitt Vinnumálastofnun á uppsögn sinni hafi verið vegna óánægju með launakjör. Í slíkum tilvikum hafi í framkvæmd verið gerð sú krafa til launamanna að þeir nýti sér öll tiltæk úrræði til úrbóta, svo sem leita til síns stéttarfélags, eða að tryggja sér annað starf, áður en þeir ákveði að segja starfi sínu lausu. Fyrir liggi að kærandi hafi ekki tryggt sér annað starf, áður en hún hafi sagt starfi sínu lausu. Þá sé ekkert í gögnum málsins sem bendi til þess að launakjör kæranda hjá fyrrverandi atvinnurekanda hafi verið lakari en lágmarkskjör í hlutaðeigandi starfsgrein.

Í ljósi framangreinds sé það mat Vinnumálastofnunar að ástæður þær er kærandi hafi gefið fyrir uppsögn sinni teljist ekki gildar í skilningi 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Það sé því afstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta biðtíma á grundvelli ákvæðisins.

Með vísan til framangreindra sjónarmiða sé það mat Vinnumálastofnunar að greiðslur atvinnuleysisbóta skuli fyrst hefjast þegar kærandi hafi verið skráður hjá Vinnumálastofnun án bóta í tvo mánuði.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 54. gr. laganna er svohljóðandi:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf af ástæðum sem hann á sjálfur sök á.“

Óumdeilt er að kærandi sagði upp starfi sínu hjá B en ágreiningur málsins lýtur að því hvort ástæður hennar fyrir uppsögninni teljist gildar í skilningi 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006.

Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í frumvarpi til laga nr. 54/2006 kemur fram að með ákvæðinu sé undirstrikað það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Í því ljósi sé ekki gefinn kostur á að fólk segi upp starfi sínu til að fá greiddar atvinnuleysisbætur án þess að sérstakar ástæður liggi að baki uppsögninni í tilvikum þegar annað starf sé ekki í boði. Tekið er fram að það sé erfiðleikum bundið að takmarka þau tilvik sem geti talist til gildra ástæðna í lögum og reglugerðum þar sem ástæður þess að fólk segi störfum sínum lausum eða missi þau geti verið af margvíslegum toga. Því sé lagt til að lagareglan verði áfram matskennd og Vinnumálastofnun falið að meta atvik og aðstæður hverju sinni. Stofnuninni beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Jafnframt er bent á að um íþyngjandi ákvörðun sé að ræða. Í athugasemdunum er þó sérstaklega vísað til tvenns konar tilvika sem talin eru heyra til gildra ástæðna fyrir starfslokum. Annars vegar þau tilvik þegar maki hins tryggða hafi hafið störf í öðrum landshluta og fjölskyldan hafi af þeim sökum þurft að flytja búferlum. Hins vegar þau tilvik þegar uppsögn megi rekja til þess að atvinnuleitandi hafi sagt upp störfum af heilsufarsástæðum en sé að öðru leyti vinnufær.

Úrskurðarnefnd velferðarmála telur að ráða megi af framangreindu að almennt beri að gera nokkuð ríkar kröfur til atvinnuleitanda þegar metið er hvort ástæður fyrir uppsögn séu gildar samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006.

Kærandi hefur gefið þær skýringar að hún hafi sagt upp starfi sínu hjá B vegna mikils álags og óviðunandi launakjara. Þá hafi henni ekki liðið vel í starfi sínu og ekki séð neina framtíð í því. Kærandi hefur jafnframt komið því á framfæri við nefndina að margt starfsfólk sé að hætta hjá B vegna almennrar óánægju.

Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála er málefnalegt að gera þá kröfu til launþega að þeir segi ekki upp starfi sínu nema við ýtrustu nauðsyn þegar annað starf er ekki í hendi, þegar kemur að því að meta hvort viðkomandi skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Ekki verður séð að slíkt eigi við í tilviki kæranda. Þá liggja ekki fyrir í málinu gögn um að kærandi hafi leitað eftir úrbótum vegna starfskjara eða starfsaðstæðna. Hefur því að mati úrskurðarnefndar velferðarmála ekki verið sýnt fram á að um sé að ræða gildar ástæður fyrir uppsögn í skilningi 54. gr. laga nr. 54/2006. Kærandi á því ekki rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en að tveimur mánuðum liðnum frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. 1. mgr. ákvæðisins.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 27. mars 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir