Mál nr. 256/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 256/2025

Miðvikudaginn 9. júlí 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 23. apríl 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 14. mars 2025, um að synja umsókn hans um atvinnuleysisbætur.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 8. janúar 2025. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 14. mars 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hans um atvinnuleysisbætur hefði verið synjað á grundvelli 55. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar með vísan til þess að hann hefði hætt námi án gildra ástæðna. Mál kæranda var tekið fyrir að nýju hjá Vinnumálastofnun í kjölfar skýringa kæranda. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 24. mars 2025, var fyrri ákvörðun staðfest með þeim rökum að sú ákvörðun hefði að geyma efnislega rétta niðurstöðu, þrátt fyrir ný gögn. Kærandi fór fram á rökstuðning fyrir þeirri ákvörðun sem var veittur með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 22. apríl 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 23. apríl 2025. Með bréfi, dags. 28. apríl 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 5. júní 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 11. júní 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hann vilji kæra ákvörðun Vinnumálastofnunar um að breyting á húsakosti sé ekki nægileg ástæða til þess að hætta háskólanámi. Fráveitulögn hafi sprungið í húsi kæranda. Hann hafi verið að stunda nám á Suðurlandi í gegnum Háskólann í Reykjavík þar sem sé mætingarskylda á hverjum degi og gríðarlega mikil heimavinna og verkefni sem þurfi að vinna. Þegar lögnin hafi sprungið í október 2024 hafi þegar verið farið að frysta og erfitt hafi verið að komast að með vélar á þann stað sem þyrfti að laga. Allt í kringum þetta hafi tekið mikinn tíma og orku sem hafi þurft að nýtast í námið til að halda því við.

Háskólinn í Reykjavík taki sérstaklega fram á heimasíðu sinni að námið sé ekki fjarnám og sé ekki í boði sem slíkt. Þá sé ekki inntaka á vorin þar sem námið sé svolítið sérsniðið fyrir fáa sem sæki námið fyrir austan. Þegar kærandi hafi þurft að hætta í kringum nóvember 2024 þar sem hann hafi eiginlega verið hættur að skilja hvað væri í gangi hafi hann ákveðið að stíga til hliðar þar til haustið á eftir. Hann hafi þó getað nýtt tímann í að taka áfanga í stærðfræði í fjarnámi við Verzlunarskóla Íslands til að styrkja stærðfræðina enn frekar og hafi lært mikið á netinu í gegnum codecademy.com.

Kærandi stefni enn á námið en þarna hafi hann þurft að stíga til hliðar vegna ástæðna sem hann hafi einfaldlega ekki ráðið við og því farið til Reykjavíkur í húsnæði sem honum hafi boðist þangað til jörðin hefði þiðnað aðeins svo hægt væri að hefja framkvæmdir.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn, dags. 8. janúar 2025.

Kærandi hafi tilgreint í umsókn að hann hefði verið skráður í nám á seinustu námsönn en ekki lokið námi. Þann 24. janúar 2025 hafi kærandi skilað inn skýringarbréfi þar sem fram hafi komið að hann hefði skráð sig í fimm eininga fjarnám við Verzlunarskóla Íslands á vorönn 2025.

Með erindi, dags. 6. febrúar 2025, hafi Vinnumálastofnun óskað eftir skriflegum skýringum á ástæðum námsloka kæranda, þar sem hann hefði hætt námi og það kynni að varða biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysistrygginga. Með erindi, dags. 21. febrúar 2025, hafi umsókn kæranda verið synjað sökum þess að umbeðin gögn hefðu ekki borist frá kæranda.

Þann 28. febrúar 2025 hafi borist skólavottorð frá Háskólanum í Reykjavík, dags. 28. febrúar 2025. Þá hafi jafnframt borist skýringarbréf á ástæðum námsloka hans, dags. 6. mars 2025. Á skólavottorðinu hafi komið fram að kærandi hefði stundað 24 eininga nám við tölvunarfræðideild skólans. Kærandi hefði ekki lokið neinum einingum á haustönn 2024. Í skýringum kæranda hafi komið fram að hann hefði neyðst til að hætta í námi sínu sökum yfirstandandi framkvæmda á heimili hans við fráveitulagnir. Þá hafi kærandi jafnframt ekki talið sig vera með næga færni í stærðfræði til að sinna náminu. Hann hefði því ákveðið að skrá sig úr námi á haustönn 2024.

Með erindi, dags. 14. mars 2025, hafi umsókn kæranda um greiðslur atvinnuleysisbóta verið synjað. Í ljósi þess að námslok kæranda hefðu ekki verið metin gild og að kærandi hefði nýtt meira en 24 mánuði af yfirstandandi bótatímabili hafi umsókn kæranda verið synjað. Ákvörðunin hafi verið tekin á grundvelli 1. og 4. mgr. 55. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Þann 17. mars 2025 hafi kærandi óskað eftir að mál hans yrði tekið til meðferðar á ný með tilliti til nýrra gagna, en með beiðni kæranda hafi fylgt ítarlegt skýringarbréf. Þar hafi komið fram að ástæður þess að kærandi hefði hætt námi mætti rekja til þess að lögn í fráveitu hefði gefið sig í fasteign sem hann hefði búið í og nýlega keypti sér. Hann hafi misst af tímum í skólanum vegna ástands húsnæðisins. Þá hafi námið reynst erfiðara en hann hefði gert ráð fyrir. Hann hefði neyðst til að hætta í náminu af þeim sökum. Vinnumálastofnun hafi tekið mál kæranda fyrir að nýju með hliðsjón af þeim gögnum og skýringum sem kærandi hefði lagt fram. Með erindi, dags. 24. mars 2025, hafi fyrri ákvörðun stofnunarinnar verið staðfest. Þann 31. mars 2025 hafi kærandi óskað eftir skriflegum rökstuðningi fyrir ákvörðun stofnunarinnar. Rökstuðningur fyrir ákvörðun stofnunarinnar hafi legið fyrir þann 22. apríl 2025.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir. Í c. lið 3. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sé að finna eftirfarandi skilgreiningu á námi:

„Samfellt nám, verklegt eða bóklegt, í viðurkenndri menntastofnun innan hins almenna menntakerfis á Íslandi sem stendur yfir í a.m.k. sex mánuði. Enn fremur er átt við nám á háskólastigi og það nám annað sem gerir sambærilegar kröfur til undirbúningsmenntunar og nám á háskólastigi. Einstök námskeið teljast ekki til náms.“

Í X. kafla laga um atvinnuleysistryggingar sé að finna ákvæði er mæli fyrir um biðtíma er hinn tryggði skuli sæta segi hann upp starfi eða hætti námi án gildra ástæðna.

Mál þetta lúti að 1. og 4. mgr. 55. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í 1. [og 2.] mgr. segi:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur hætt námi, sbr. c-lið 3. gr., án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Staðfesting frá viðkomandi skóla um að námi hafi verið hætt skal fylgja umsókninni.

Hinn tryggði skal uppfylla skilyrði laga þessara á biðtímanum skv. 1. mgr.“

Í umfjöllun um 1. mgr. 55. gr. í greinargerð með frumvarpi er hafi orðið að lögum nr. 54/2006 sé vísað til athugasemda við 54. gr. frumvarpsins um hvaða ástæður geti talist gildar ástæður. Í fyrrnefndri greinargerð segi við 1. mgr. 54. gr. að erfitt geti reynst að telja með tæmandi hætti hvaða ástæður séu gildar í skilningi ákvæðisins. Lagareglan sé því matskennd og Vinnumálastofnun falið að meta hvernig atvik og aðstæður þess máls er fyrir henni liggi falli að umræddri reglu. Stofnunin skuli líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða og hafa í huga að um íþyngjandi ákvörðun sé að ræða. Jafnframt beri að líta til þess að orðalagið „gildar ástæður“ beri að túlka þröngt í þessu samhengi og þar af leiðandi falli færri tilvik en ella þar undir. Í dæmaskyni sem gildar ástæður í skilningi laganna séu til dæmis nefnd þau tilvik þegar fjölskylda umsækjanda flytji búferlum vegna starfa maka eða segi starfi sínu lausu vegna heilsufarsástæðna en sé að öðru leyti vinnufær.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem misst hafi starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Gera verði þá kröfu til þeirra sem segi upp starfi sínu eða hætti námi að þeir hafi til þess gildar ástæður.

Í skýringum kæranda á námslokum sínum til stofnunarinnar komi fram að ástæður fyrir að hann hafi hætti í námi sínu á haustönn [2024] megi rekja til tveggja þátta. Annars vegar vegna þess að lögn í fráveitu í húsnæði hans hafi gefið sig og hins vegar vegna þess að nám hans hafi reynst honum erfitt.

Vinnumálastofnun sé falið að túlka og meta hvernig atvik og aðstæður falli að kröfum 55. gr. hverju sinni. Með hliðsjón af þeim skýringum sem kærandi hafi veitt stofnuninni hafi það verið mat Vinnumálastofnunar að ástæður fyrir því að kærandi hafi ekki getað haldið áfram námi hafi fyrst og fremst tengst húsnæðiskosti kæranda. Með hliðsjón af þeim skýringum hafi það verið niðurstaða Vinnumálastofnunar þann 14. mars 2025 að námslok kæranda á haustönn 2024 hefðu ekki talist gild í skilningi 1. mgr. 55. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Þar sem kærandi hefði nýtt meira en 24 mánuði af yfirstandandi bótatímabili sínu hafi umsókn kæranda verið synjað.

Þegar kærandi hafi síðast sótt um atvinnuleysisbætur þann 8. janúar 2025 hafi hann nýtt 26,55 mánuði af yfirstandandi bótatímabili sínu. Því komi til beitingar 4. mgr. 55. gr. laganna en þar segi:

„Hafi hinn tryggði fengið greiddar atvinnuleysisbætur í samtals 24 mánuði eða lengur á sama tímabili skv. 29. gr. þegar atvik sem lýst er í 1. mgr. á sér stað skal hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.“

Í ljósi framangreindra atriða sé það mat stofnunarinnar að ástæður kæranda á ástæðum þess að hann hafi hætt í námi teljist ekki gildar í skilningi 55. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Þar sem kærandi hafi nýtt meira en 24 mánuði af yfirstandandi bótatímabili sínu hafi borið að synja umsókn hans um greiðslur atvinnuleysisbóta.

Með vísan til framangreindra sjónarmiða sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að staðfesta beri ákvörðun stofnunarinnar í máli kæranda.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur á grundvelli 1. og 4. mgr. 55. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 55. gr. laganna er svohljóðandi:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur hætt námi, sbr. c-lið 3. gr., án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Staðfesting frá viðkomandi skóla um að námi hafi verið hætt skal fylgja umsókninni.“

Í 4. mgr. 55. gr. laganna segir:

„Hafi hinn tryggði fengið greiddar atvinnuleysisbætur í samtals 24 mánuði eða lengur á sama tímabili skv. 29. gr. þegar atvik sem lýst er í 1. mgr. á sér stað skal hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.“

Í c. lið 3. gr. laganna er að finna skilgreiningu á námi samkvæmt lögunum en þar segir:

„Nám: Samfellt nám, verklegt eða bóklegt, í viðurkenndri menntastofnun innan hins almenna menntakerfis á Íslandi sem stendur yfir í a.m.k. sex mánuði. Enn fremur er átt við nám á háskólastigi og það nám annað sem gerir sambærilegar kröfur til undirbúningsmenntunar og nám á háskólastigi. Einstök námskeið teljast ekki til náms.“

Óumdeilt er að kærandi var skráður í nám við Háskólann í Reykjavík á haustönn 2024. Ágreiningur málsins lýtur að því hvort gildar ástæður hafi legið að baki ákvörðun kæranda um að hætta í námi. Í athugasemdum við 55. gr. í frumvarpi til laga um atvinnuleysistryggingar segir að eðlilegra þyki að þeir sem hætti í námi án þess að hafa til þess gildar ástæður þurfi að sæta sams konar biðtíma og þeir sem hætti störfum án gildra ástæðna, sbr. 54. gr. frumvarpsins. Skipti þá ekki hvenær á námsönn hlutaðeigandi hætti námi. Jafnframt er vísað til athugasemda við 54. gr. frumvarpsins. Þar kemur fram að það sé erfiðleikum bundið að takmarka þau tilvik sem geti talist til gildra ástæðna í lögum og reglugerðum þar sem ástæður þess að fólk segi störfum sínum lausum eða missi þau geti verið af margvíslegum toga. Því sé lagt til að lagareglan verði áfram matskennd og Vinnumálastofnun falið að meta atvik og aðstæður hverju sinni. Stofnuninni beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Jafnframt er bent á að þar sem um íþyngjandi ákvörðun sé að ræða séu gerðar ríkar kröfur um að þegar ákvarðanir um biðtíma séu teknar liggi fyrir hvaða ástæður hafi raunverulega legið að baki því að launamaður sagði upp starfi sínu án þess að hafa annað starf í hendi, enda oft um að ræða viðkvæm mál í slíkum tilvikum. Þá kemur fram að sem gildar ástæður í skilningi laganna geti til dæmis verið þegar fjölskylda umsækjanda flytur búferlum vegna starfa maka eða vegna heilsufarsástæðna atvinnuleitanda. Úrskurðarnefnd velferðarmála telur að ráða megi af framangreindu að almennt beri að gera nokkuð ríkar kröfur til atvinnuleitanda þegar metið er hvort ástæður fyrir úrsögn úr námi séu gildar samkvæmt 1. mgr. 55. gr. laga nr. 54/2006.

Í skýringum kæranda til Vinnumálastofnunar um ástæðu þess að hann hafi hætt í námi kemur fram að fráveitulögn á heimili hans hafi gefið sig og hann hafi misst af tímum í skólanum vegna ástands húsnæðisins. Fyrir úrskurðarnefnd velferðarmála hefur kærandi vísað til þess að mætingarskylda hafi verið í skólanum og fjarnám hafi ekki verið í boði. Allt í kringum fráveituna hafi tekið mikinn tíma og orku sem hafi þurft að nýtast í námið til að halda því við.

Að mati úrskurðarnefndarinnar teljast þær ástæður sem kærandi hefur gefið ekki til gildra ástæðna í skilningi 1. mgr. 55. gr. laga nr. 54/2006. Þar sem kærandi hafði nýtt meira en 24 mánuði á yfirstandandi bótatímabili kom til beitingar 4. mgr. 55. gr. laganna. Að því virtu var Vinnumálastofnun rétt að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur, sbr. 4. mgr. 55. gr. laga nr. 54/2006. Hin kærða ákvörðun er því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 14. mars 2025, um að synja umsókn A, um atvinnuleysisbætur, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir