Mál nr. 233/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 233/2025

Fimmtudaginn 10. júlí 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 8. apríl 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 15. janúar 2025, um að synja umsókn hans um fjárhagsaðstoð.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 12. nóvember 2024, sótti kærandi um fjárhagsaðstoð til framfærslu aftur í tímann fyrir tímabilið 1. nóvember 2024 til 30. nóvember 2024. Umsókn kæranda var synjað og staðfesti áfrýjunarnefnd velferðarráðs þá niðurstöðu með ákvörðun, dags. 15. janúar 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 8. apríl 2025. Með bréfi, dags. 10. apríl 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst 24. apríl 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 29. apríl 2025. Athugasemdir og viðbótargögn bárust frá kæranda 14. júní 2025 og var það kynnt Reykjavíkurborg með bréfi úrskurðarnefndar, dags 19. júní 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hafa ranglega verið synjað um fjárhagsaðstoð fyrir nóvember 2024 en hann hafi lagt fram öll gögn á réttum tíma til þess að eiga rétt á aðstoðinni. Kærandi hafi einnig sótt félagsmiðstöð tvisvar í viku og lokið íslenskunámskeiði. Félagsráðgjafi hafi hins vegar tjáð kæranda að þar til hann loki fyrirtæki sínu í B fái hann ekki fjárhagsaðstoð.

Kærandi hafi lagt fram gögn um að fyrirtækið hafi ekki verið starfrækt árið 2024 og reikningar þess hafi verið gerðir upptækir. Þá hafi kærandi ekki fengið neinar tekjur árið 2024. Hvað varði fjölskylduhagi kæranda hafi hann tilkynnt félagsþjónustunni árið 2023 að hann væri fráskilinn og því séu engar samanlagðar fjölskyldutekjur fyrir hendi.

Í athugasemdum kæranda, dags. 14. júní 2025, kemur fram að hann sé einungis með tvö virk fyrirtæki. Annað sé óhagnaðardrifin samtök og því geti hann ekki hagnast af því. Hitt fyrirtækið eigi íbúðina í heimalandi kæranda sem hann og foreldrar hans hafi verið búsett í. Það eigi ekki að hafa áhrif á skyldu Reykjavíkurborgar til að aðstoða kæranda. Þar að auki hafi eignir fyrirtækisins allar verið frystar. Kærandi tekur fram að hann hafi uppfyllt öll skilyrði félagsþjónustunnar. Hann hafi mætt vel á tungumálanámskeið og komið á þjónustuskrifstofu tvisvar í viku þrátt fyrir slæma heilsu. Kærandi skilji ekki af hverju Reykjavíkurborg hafi ekki greitt honum fjárhagsaðstoð þar sem hann geti ekki unnið og geti ekki snúið aftur til B til að loka fyrirtækjunum þar sem það ógni lífi hans. Kærandi hafi sannað að hann sé án innkomu í B og að öll fyrirtæki hans séu ekki starfandi.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X ára gamall maður frá B. Misvísandi upplýsingar hafi borist hvað varði fjölskylduhagi og félagslega stöðu kæranda en reynt verði eftir fremsta megni að gera grein fyrir stöðu kæranda með hliðsjón af fyrirliggjandi gögnum og upplýsingum. Kærandi sé með skráð lögheimili að C en ekki sé vitað hvar hann dvelji né hvort eða hversu mikið hann greiði í húsaleigu. Þá hafi hann um tíma nýtt neyðarskýli Reykjavíkurborgar. Að sögn kæranda eigi hann þrjú börn, tvö fullorðin og eitt undir 18 ára aldri, en óljóst sé hvar börnin dvelji. Kærandi hafi fengið dvalarleyfi hér á landi þann 16. janúar 2023. Kærandi hafi verið skráður giftur í þjóðskrá en í fyrsta viðtali sínu hjá félagsráðgjafa á vesturmiðstöð þann 8. júní 2023 hafi hann greint frá því að eiginkona sín og börn byggju í Evrópu. Í seinna viðtali sínu á vesturmiðstöð þann 17. október 2023 hafi hann verið beðinn um upplýsingar um maka hans og börn til að geta lagt mat á stöðu hans, svo sem skattskýrslur, fæðingarvottorð og giftingarvottorð. Þann 19. október 2023 hafi hann aftur verið beðinn um að skila inn fæðingarvottorði sínu, fæðingarvottorðum barnanna, skattskýrslu, bankayfirliti og yfirliti yfir eignir hans og maka í B, fyrir 15. nóvember 2023. Framangreindum gögnum hafi ekki verið skilað en eiginkona hans hafi neitað að afhenda upplýsingar um sig og börnin að hans sögn. Þann 30. nóvember 2023 hafi hjúskaparstaða hans hjá þjóðskrá verið uppfærð í ekkill eftir að kærandi hafi skilað inn fölsuðu dánarvottorði vegna látinnar eiginkonu sinnar að nafni D. Í viðtali ráðgjafa vesturmiðstöðvar við kæranda þann 3. desember 2024 hafi framangreint dánarvottorð verið dregið í efa og skömmu síðar hafi kærandi sent afrit af dómsúrskurði þar sem honum hafi verið veittur lögskilnaður við eiginkonu sína. Þjóðskrá hafi samþykkt framangreint skjal og þann 9. desember 2024 hafi hjúskaparstöðu kæranda verið breytt afturvirkt í þjóðskrá í skilinn að lögum, eða frá 28. maí 2024. Vesturmiðstöð Reykjavíkurborgar hafi sent tilkynningu til Þjóðskrár um mikilvægi þess að rýna hjúskaparstöðu kæranda nánar og skoða vel skjöl sem hann hafi skilað inn.

Kærandi eigi íbúð í B og upplýsingar úr fyrirtækjaskrá B sýni að kærandi sé skráður eigandi þriggja fyrirtækja þar í landi þrátt fyrir yfirlýsingu hans um eignaleysi. Þá hafi kærandi stofnað fyrirtæki í B eftir komu sína til Íslands í nafni eiginkonu sinnar sem hann hafi áður sagt látna en sé nú skilinn við. Samkvæmt úrskurðum héraðsdóma í B hafi kærandi verið dæmdur til að greiða meðlag með einu barni og fyrrverandi konu hans veittur skilnaður við hann. Kærandi kveðist eignalaus en jafnframt að hann eigi fyrirtæki í B sem skili engum tekjum. Kærandi hafi sótt um endurhæfingu hjá Virk og sú umsókn sé í vinnslu. Kærandi hafi skilað inn læknisvottorði vegna óvinnufærni sökum verkja í mjöðmum og hnjám, dags. 1. nóvember 2024. Samkvæmt upplýsingum úr staðgreiðsluskrá hafi hann verið í vinnu í desember 2024.

Kærandi hafi þegið fjárhagsaðstoð til framfærslu tímabilið 1. janúar 2023 til 30. september 2024, fyrir utan tímabilið 1. júní 2024 til 30. júní 2024. Þann 12. júní 2024 hafi kærandi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. júní 2024 til 30. júní 2024. Með bréfi, dags. 9. desember 2024, hafi umsókn kæranda verið synjað á grundvelli 9. mgr. 8. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg fyrir framangreint tímabil. Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 22. janúar 2025 og staðfest synjun starfsmanna á vesturmiðstöð Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð fyrir framangreint tímabil samkvæmt 1. mgr. 8. gr. og 14. gr. reglna Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð. Þann 4. mars 2025 hafi kærandi skotið framangreindri ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs til úrskurðarnefndar velferðarmála. Ekki sé búið að úrskurða í framangreindu máli.

Þann 30. október 2024 hafi kærandi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. október 2024 til 31. október 2024 sem hafi verið synjað með bréfi, dags. 11. nóvember 2024, á grundvelli 9. mgr. 8. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg. Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi staðfest synjun starfsmanna vesturmiðstöðvar á fundi sínum þann 11. desember 2024. Þann 19. desember 2024 hafi kærandi skotið framangreindri ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs til úrskurðarnefndar velferðarmála sem hafi komist að þeirri niðurstöðu að ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir framangreint tímabil skyldi felld úr gildi og vísað til nýrrar meðferðar sveitarfélagsins. Málið hafi verið endurupptekið á vesturmiðstöð og kæranda synjað með bréfi, dags. 18. mars 2025, um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. október 2024 til 31. október 2024 samkvæmt 2. og 9. mgr. 8. gr. og 14. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Þann 12. nóvember 2024 hafi kærandi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. nóvember 2024 til 30. nóvember 2024. Með bréfi, dags. 10. desember 2024, hafi umsókn kæranda verið synjað á grundvelli 1. mgr. 14. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg fyrir framangreint tímabil. Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 15. janúar 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun starfsmanna á Vesturmiðstöð Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. nóvember 2024 til 30. nóvember 2024, skv. 1. mgr. 14. gr. reglna Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð.“

Þann 8. apríl 2025 hafi kærandi skotið framangreindri ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Núgildandi reglur um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg með áorðnum breytingum hafi tekið gildi þann 1. apríl 2021 og verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 24. febrúar 2021 og á fundi borgarráðs þann 4. mars 2021. Umræddar reglur séu settar á grundvelli 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Litið sé svo á að fjárhagsaðstoð til framfærslu frá sveitarfélagi sé neyðaraðstoð sem ekki beri að veita nema engar aðrar bjargir séu fyrir hendi. Í 1. gr. reglnanna komi fram að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geti séð sér og sínum farborða án aðstoðar, sbr. IV. og VI. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, sbr. og III. kafla reglnanna. Um fjárhagsaðstoð til framfærslu frá Reykjavíkurborg gildi sú meginregla að umsækjandi fái einungis greidda fjárhagsaðstoð til framfærslu ef hann geti ekki framfleytt sér. Umrædd meginregla eigi sér stoð í 2. gr. reglna um fjárhagsaðstoð, sbr. 19. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga sem kveði meðal annars á um skyldu hvers og eins að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Líkt og komið hafi fram hafi kærandi þegið fjárhagsaðstoð sér til framfærslu fyrir tímabilið 1. janúar 2023 til 30. september 2024, fyrir utan tímabilið 1. júní 2024 til 30. júní 2024. Eftir að upplýsingar hafi borist frá Landamæraeftirlitinu um ítrekaðar ferðir kæranda erlendis á tímabilinu 1. janúar 2024 til 30. mars 2024 hafi verið talið nauðsynlegt að skoða mál hans nánar. Við framangreinda skoðun hafi komið í ljós að kærandi eigi þrjú fyrirtæki í B samkvæmt upplýsingum sem hafi komið fram á opinberum miðlum þar í landi. Hann sé skráður stofnandi og eigandi fyrirtækis (E), þar sem hann sé eigandi 20% hlutabréfa. Framangreint fyrirtæki eigi 1.000.000 X sem jafngildi 3.331.525 kr. í lögbundnum sjóði. Þá sé hann einnig skráður fyrir góðgerðarsamtökum (F) og einkahlutafélagi (D) sem hann hafi stofnað 8. janúar 2024. Að eigin sögn fái kærandi ekki tekjur frá þeim fyrirtækjum sem hann sé skráður eigandi að. Þá hafi hann neitað að loka framangreindum fyrirtækjum, eins og gerð sé krafa um í 14. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg. Miðað við framangreint hafi kærandi ekki uppfyllt ákvæði 1. mgr. 14. gr. reglna um fjárhagsaðstoð, þar sem hann hafi ekki verið búinn að loka fyrirtækjum sínum í B. Að framangreindu virtu hafi kærandi ekki átt rétt á fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. nóvember 2024 til 30. nóvember 2024.

Með hliðsjón af öllu framansögðu hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs því talið að synja bæri kæranda um fjárhagsaðstoð til framfærslu aftur í tímann fyrir tímabilið 1. nóvember 2024 til 30. nóvember 2024 á grundvelli 1. mgr. 14. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg og staðfest synjun starfsmanna vesturmiðstöðvar Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð fyrir áðurgreint tímabil.

Með vísan til alls framangreinds verði að telja að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum um fjárhagsaðstoð, sbr. 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, né öðrum ákvæðum laga nr. 40/1991, stjórnsýslulögum nr. 37/1993 eða fleiri lögum.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. nóvember 2024 til 30. nóvember 2024 á grundvelli 1. mgr. 14. gr. reglna Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Sveitarfélög skuli tryggja að stuðningur við íbúa sem hafi barn á framfæri sé í samræmi við það sem sé barninu fyrir bestu. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 1. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg er kveðið á um lagagrundvöll fjárhagsaðstoðar. Þar kemur fram í 1. mgr. að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geta séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Í 2. gr. reglnanna kemur einnig fram sama grundvallarregla og í 19. gr. laga nr. 40/1991 að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Í 14. gr. framangreindra reglna er kveðið á um atvinnurekendur, sjálfstætt starfandi einstaklinga og fólk í hlutastörfum. Þar kemur fram í 1. mgr. að atvinnurekendur og sjálfstætt starfandi einstaklingar sem hafi lægri tekjur en sem nemi grunnfjárhæð, eigi rétt á fjárhagsaðstoð að því tilskildu að umsækjandi geti sýnt fram á að hafa stöðvað atvinnurekstur sinn og leitað réttar síns til atvinnuleysisbóta í samræmi við ákvæði laga um atvinnuleysistryggingar nr. 54/2006, sbr. og 6. mgr. 1. gr. reglna þessara.

Fyrir liggur að umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 30. nóvember 2024 var synjað á þeirri forsendu að kærandi hefði ekki lokað fyrirtækjum sínum í B. Áður hafði umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð vegna tímabilsins 1.-30. júní 2024 verið synjað og úrskurðarnefnd velferðarmála staðfest þá niðurstöðu þann 22. maí 2025.

Af hálfu Reykjavíkurborgar hefur komið fram að kærandi eigi þrjú fyrirtæki í B. Hann sé skráður stofnandi og 20% eigandi E. Fyrirtækið eigi 1.000.000 X sem jafngildi 3.331.525 kr. í lögbundnum sjóði. Kærandi sé einnig skráður fyrir tilteknum góðgerðarsamtökum og einkahlutafélagi sem hann hafi stofnað 8. janúar 2024. Að eigin sögn fái kærandi ekki tekjur frá þeim fyrirtækjum sem hann sé skráður eigandi að og þau hafi ekki verið starfrækt árið 2024. Þá hefur Reykjavíkurborg vísað til þess að kærandi hafi neitað að loka framangreindum fyrirtækjum eins og gerð sé krafa um í 14. gr. reglna um fjárhagsaðstoð.

Þar sem kærandi hefur ekki sýnt fram á með fullnægjandi hætti að hann hafi stöðvað rekstur fyrirtækja sinna uppfyllir hann ekki framangreint skilyrði 14. gr. reglna Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð. Með vísan til þess er synjun Reykjavíkurborgar á umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. nóvember 2024 til 30. nóvember 2024 staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 15. janúar 2025, um að synja umsókn A, um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. nóvember 2024 til 30. nóvember 2024, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir