10 júlí 2025

Mál nr. 239/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 239/2025

Fimmtudaginn 10. júlí 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 10. apríl 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 13. mars 2025, um að afturkalla úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis.

I. Málsatvik og málsmeðferð

Kæranda var úthlutað félagslegri leiguhúsnæði að B í október 2021. Með ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 13. mars 2025, var sú úthlutun afturkölluð og kæranda tilkynnt að Félagsbústaðir myndu í kjölfarið senda riftun leigusamnings.

Kærandi lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála 10. apríl 2025. Með bréfi, dags. 8. maí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar vegna kærunnar. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst 2. júní 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 5. júní 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 5. og 10. júní 2025 og voru þær kynntar Reykjavíkurborg með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 27. júní 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að Félagsbústaðir hafi sent henni bréf með ábyrgðarpósti um grunaða framleigu. Svo sé ekki og það sé búið að ræða það að móðir kæranda hafi af og til verið í íbúðinni í fjarveru kæranda, enda megi samkvæmt 27. gr. nákomnir ættingja dvelja í íbúðinni. Bréfið hafi ekki borist til kæranda en það hefði verið lítið mál að koma því til hennar sem beri vott um viljandi verk. Í bréfinu hafi kæranda verið gefin andmælaréttur en hún hafi svarað því formlega 8. apríl, enda hafi bréfið ekki borist fyrr en með tölvupósti Félagsbústaða um afturköllun leigusamnings. Að mati kæranda beri að líta til þess að ekki hafi verið gefinn réttur til að andmæla og því ætti þessi ákvörðun að vera dregin til baka á meðan farið verði yfir málið aftur. Kærandi bendi á að hún sé öryrki og eigi eðlilega erfitt með að útvega sér annað húsnæði. Kærandi krefjist þess að þetta verði allt dregið til baka af Félagsbústöðum.

Í athugasemdum kæranda, dags. 5. júní 2025, er vísað til þess að kærandi sé í gæsluvarðhaldi en ekki að afplána dóm. Þá sé dómurinn í áfrýjunarferli til Hæstaréttar. Þess vegna hafi móðir kæranda kíkt á heimili hennar og litið eftir íbúðinni en móðir kæranda sé ekki búsett þar. Kærandi hyggist fara aftur heim til sín þrátt fyrir að eitthvað rugl sé í gangi með fyrri dómstig, því muni verða breytt. Lögfræðingur kæranda hafi tilkynnt Félagsbústöðum að hún sé í gæsluvarðhaldi. Kærandi hafi svarað bréfinu um leið og það hafi borist með tölvupósti, enda enginn í íbúðinni til að athuga póstinn. Móðir kæranda hafi bara verið með stutta viðveru að kíkja á íbúðina og hafi til að mynda ekki verið á landinu þegar umrætt bréf hafi borist. Kærandi hafi sent félagsþjónustunni upplýsingar um að móðir hennar þurfi stundum að vera í eftirliti og hafi gist eina og eina nótt á heimili kæranda.

Í athugasemdum kæranda, dags. 10. júní 2025, er meðferð og tilkynningu um fyrirhugaða riftun leigusamnings frá Félagsbústöðum hf. mótmælt en ábyrgðarbréfið hafi aldrei skilaði sér til hennar. Þrátt fyrir að ábyrgðarbréfið hafi ekki borist hafi kærandi brugðist tafarlaust við þegar hún hafi orðið vör við málið og sent svar/andmæli í tölvupósti. Engu að síður virðist sem Félagsbústaðir hafi vísvitandi stillt afhendingu bréfsins þannig að það bærist ekki fyrr en eftir andmælafrest, sem brjóti í bága við 13. gr. stjórnsýslulaga um rétt kæranda til að tjá sig áður en ákvörðun sé tekin.

Jafnframt liggi engin formleg stjórnvaldsákvörðun fyrir með tilgreindum lagagrundvelli og málefnalegum rökum fyrir riftun. Það sé sérstaklega alvarlegt í ljósi þess að kærandi njóti verndar sem leigjandi í félagslegu húsnæði og af hennar hálfu sé um að ræða örorku og félagslega aðstoð, þar sem ráðstöfunarfé kæranda nemi aðeins um fjórðungi örorkugreiðslna. Það sé því um að ræða viðkvæma stöðu sem stjórnvald (eða opinbert félag) verði að sýna meðalhóf og varfærni við meðferð. Kærandi krefjist þess að málið verði tekið til meðferðar að nýju, að andmæli hennar verði tekin til skoðunar og að hætt verði við allar aðfarargerðir þar sem skilyrðum laga nr. 90/1989 um aðför, sérstaklega 78. gr., sé ekki fullnægt.

III. Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X ára gömul einhleyp kona. Kærandi hafi átt góða æsku og gengið vel félagslega. Hún hafi hafið nám í C en ekki lokið námi. Þá hafi kærandi lokið undirbúningsdeild í D. Kærandi hafi ekki unnið síðan 2016 og þegið fjárhagsaðstoð til framfærslu síðan um mitt árið 2018. Kærandi hafi flutt úr íbúð sem hún hafi átt um mitt ár 2018 og í kjölfarið orðið húsnæðislaus. Þá hafi kærandi glímt við andleg vandamál en hún hafi að sögn ekki verið í neyslu fíkniefna. Kærandi hafi sótt um félagslega leiguíbúð með umsókn, dags. 30. apríl 2019, sem hafi verið samþykkt. Kærandi hafi endurnýjað umsókn sína um félagslegt leiguhúsnæði með umsóknum þann 26. júní 2020 og 28. maí 2021. Með bréfi, dags. 7. október 2021, hafi kæranda verið tilkynnt um að henni hefði verið úthlutað almennu félagslegu leiguhúsnæði með áfangasamningi að B. Hún hafi skrifað undir leigusamning þann 21. október 2021 og samning um eftirfylgd í áfangahúsnæði þann 2. maí 2020 sem hafi verið endurnýjaður þann 19. október 2021. Þann X hafi kærandi hlotið 10 ára fangelsisdóm í Héraðsdómi Reykjavíkur sem hafi verið þyngdur í 16 ár í Landsrétti þann X og hún sé nú í afplánun. Kærandi hafi verið í fangelsi síðan í lok september 2023. Samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum hafi móðir kæranda dvalið í íbúð hennar að B meira eða minna síðan kærandi hafi hafið afplánun. Félagsbústaðir hafi reynt að ná á kæranda eða nánustu fjölskyldu hennar til að óska eftir því að hún eða einhver fyrir hennar hönd myndu skila inn lyklum af íbúðinni að B, án árangurs. Með bréfi þann 12. september 2024 hafi Félagsbústaðir óskað eftir því að Fangelsismálastofnun myndi hlutast til um að kærandi myndi skila íbúðinni að B þar sem hún afplánaði dóm og um félagslega leiguíbúð væri að ræða. Í símtali félagsráðgjafa við kæranda þann 19. desember 2024 hafi kærandi greint frá því að hún ætlaði ekki að láta íbúðina sína af hendi og að hún væri ekki að framleigja húsnæðið heldur leyfði móður sinni að vera í húsnæðinu þar til hún væri laus úr haldi.

Með bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 5. febrúar 2025, hafi kæranda verið send tilkynning um fyrirhugaða afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis. Engin andmæli hafi borist frá kæranda. Mál kæranda hafi verið tekið fyrir á fundi úthlutunarteymis fyrir almennt leiguhúsnæði þann 13. mars 2025 og í fundargerð sé bókað:

„Ákvörðun úthlutunarteymis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis, dags. 5. október 2021, að B, til A er afturkölluð.

Vísað er til bréfs dags. 5. febrúar 2025 um fyrirhugaða afturköllun úthlutunar félagsleg leiguhúsnæðis þar sem fyrir liggur að A hafi hlotið 10 ára fangelsisdóm auk þess sem móðir hennar dvaldi í íbúðinni en úthlutun tók ekki til hennar. Var A gefin kostur á að koma á framfæri andmælum vegna fyrirhugaðrar afturköllunar úthlutunar félagsleg leiguhúsnæðis. Engin andmæli bárust.“

Með bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 13. mars 2025, hafi kæranda verið send tilkynning um afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis og yfirvofandi riftun leigusamnings. Vísað hafi verið til tilkynningar Reykjavíkurborgar um fyrirhugaða afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæði, dags. 5. febrúar 2025, vegna brota á reglum Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði, húsaleigusamningi og húsaleigulögum nr. 36/1994. Þann 8. apríl 2025 hafi Félagsbústaðir sent riftun leigusamnings. Í framangreindu bréfi hafi verið vísað til tilkynningar um fyrirhugaða afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis vegna grunaða framleigu, dags. 5. febrúar 2025. Samkvæmt upplýsingum frá Félagsbústöðum hf. dvelji móðir kæranda enn í húsnæðinu að B en unnið sé að því að móðir kæranda yfirgefi húsnæðið.

Reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði með síðari breytingum hafi verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 13. mars 2019 og á fundi borgarráðs þann 2. maí 2019. Reglurnar hafi tekið gildi þann 1. júní 2019. Reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði kveði á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum sé skylt að veita og séu settar með stoð í XII. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, 9. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir og 4. tölul. 13. gr. laga nr. 125/1999 um málefni aldraðra.

Í 2. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði komi fram að félagslegt leiguhúsnæði skiptist í fjóra flokka, þ.e. almennt félagslegt leiguhúsnæði, húsnæði fyrir fatlað fólk, húsnæði fyrir heimilislausa með miklar og flókar þjónustuþarfir og þjónustuíbúðir fyrir aldraða. Um framangreinda flokka húsnæðis sé fjallað í sérköflum reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði en mismunandi skilyrði eigi við um hvern flokk húsnæðis.

Kærandi hafi sótt um almennt félagslegt leiguhúsnæði með umsókn, dags. 30. apríl 2019, sem hafi verið samþykkt. Þann 7. október 2021 hafi henni verið úthlutað almennu félagslegu leiguhúsnæði með áfangasamningi að B. Líkt og að framan greini hafi kærandi hlotið fangelsisdóm og afpláni nú dóm sinn í fangelsi og hafi setið inni síðan 23. september 2023. Fyrir liggi upplýsingar um að móðir kæranda hafi dvalið í íbúð kæranda. Þar sem fyrir liggi að kærandi hafi verið í gæsluvarðandi síðan 23. september 2023 hafi kærandi ekki búið í íbúðinni síðan þá og því dvelji hún ekki ásamt móður sinni í íbúðinni. Því verði að telja að um framleigu á íbúðinni sé að ræða. Með bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 5. febrúar 2025, hafi kæranda verið send tilkynning um fyrirhugaða afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis. Kærandi hafi greint frá því að hún hefði heimilað móður sinni að dvelja í húsnæðinu á meðan hún væri í afplánun. Í bréfinu hafi verið vikið að því að ákvörðun um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis væri stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og að um væri að ræða skilyrta stjórnvaldsákvörðun sem væri háð því skilyrði að umsækjandi uppfylli reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði og fari að þeim ákvæðum sem gildi samkvæmt húsaleigulögum nr. 36/1994 og ákvæðum leigusamnings. Í bréfinu hafi einnig verið greint frá því að það væri í andstöðu við 3. mgr. 27. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði að framleigja húsnæði eða heimila öðrum afnot þess. Þá komi einnig fram í 4. mgr. 27. gr. reglna um félagslegt leiguhúsnæði að ef leigutaki dvelji lengur en sex mánuði á hjúkrunarheimili, eða sambærilegri stofnun, beri honum að skila leiguíbúð sinni. Líkt og fram hafi komið liggi fyrir að kærandi muni ekki nýta húsnæðið næstu árin þar sem hún afpláni fangelsisdóm. Framangreind háttsemi sé í andstöðu við 9. tölul. húsaleigusamnings hennar, auk 4. og 6 tölul. 1. mgr. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994. Þá komi fram í bréfinu að til stæði að taka ákvörðun um afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis til kæranda og henni hafi verið veittur 10 daga frestur til að koma að andmælum, sbr. 10 og 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Í 19. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði sé að finna almenn ákvæði um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis og í 8. og 9. mgr. 19. gr. reglnanna segi:

„Ákvörðun um úthlutun er stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Um er að ræða skilyrta stjórnvaldsákvörðun þar sem gert er að skilyrði að umsækjandi uppfylli reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði, fari að þeim ákvæðum sem gilda samkvæmt húsaleigulögum nr. 36/1994 og ákvæðum leigusamnings um viðkomandi leiguhúsnæði.

Heimilt er að afturkalla stjórnvaldsákvörðun um úthlutun sé skilyrðum reglna þessara ekki lengur fullnægt. Sama gildir ef eigi er farið að ákvæðum húsaleigulaga nr. 36/1994 eða ákvæðum leigusamnings um viðkomandi leiguhúsnæði.“

Sérstaklega sé vikið að afturköllun stjórnvaldsákvörðunar um úthlutun húsnæðis í 25. gr. reglnanna en þar segi að réttur Reykjavíkurborgar til afturköllunar ákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis sé bundinn við þau tilvik þegar leigutaki uppfylli ekki skilyrði reglnanna eða brjóti gegn ákvæðum leigusamnings, þjónustusamnings/dvalarsamnings eða ákvæðum húsaleigulaga nr. 36/1994 að öðru leyti. Þá komi fram í 2. mgr. 25. gr. reglnanna að afturköllun ákvörðunar um úthlutun félaglegs leiguhúsnæðis sé stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og sú ákvörðun geti eftir atvikum leitt til uppsagnar eða riftunar á húsaleigusamningi. Um uppsögn og riftun gildi ákvæði húsaleigulaga nr. 36/1994.

Í 27. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði sé að finna ákvæði um afnot húsnæðis og í 3. og 4. mgr. 27. gr. reglnanna segi:

„Framleiga félagslegs leiguhúsnæðis er með öllu óheimil. Verði leigutaki uppvís að því að framleigja félagslegt leiguhúsnæði eða heimila öðrum afnot af því getur það leitt til afturköllunar á stjórnvaldsákvörðun varðandi úthlutun á félagslegu leiguhúsnæði.

Dveljist leigutaki lengur en sex mánuði á hjúkrunarheimili, eða sambærilegri stofnun, ber honum að skila leiguíbúð sinni.“

Með bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 5. febrúar 2025, sé vísað til framangreindra ákvæða 8. og 9. mgr. 19. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði hvað varði að ákvörðun um úthlutun sé skilyrt stjórnvaldsákvörðun sem sé háð því að umsækjandi uppfylli reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði og fari að þeim ákvæðum sem gildi samkvæmt húsaleigulögum nr. 36/1994 og ákvæðum leigusamnings um viðkomandi leiguhúsnæði. Því sé heimilt að afturkalla stjórnvaldsákvörðun um úthlutun húsnæðis sé skilyrðum reglna þar að lútandi ekki lengur fullnægt. Slík háttsemi væri í andstöðu við 9. tölul. í húsaleigusamningi, sbr. einnig 4. og 6. tl. 1. mgr. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994.

Í 4. tölul. 1. mgr. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 komi fram að leigusala sé heimilt að rifta leigusamningi ef leigjandi framselji leigurétt sinn eða misnoti heimild sína til framleigu á húsnæðinu skv. IX. kafla laganna eða ef framleigjandi gerist sekur um einhverja þá háttsemi sem heimili leigusala riftun gagnvart upphaflegum leigjanda. Þá segi í 6. tölul. 1. mgr. 61. gr. framangreindra laga að leigusala sé heimilt að rifta ef leigjandi flytjist úr húsnæðinu áður en leigutíma sé lokið án þess að hafa gert nauðsynlegar ráðstafanir til gæslu og verndar þess.

Í 9. tölul. húsaleigusamnings kæranda og Félagsbústaða hf. komi m.a. fram að leigjanda sé óheimilt að heimila öðrum afnot af hinu leigða húsnæði. Ákvæðinu sé þó ekki ætlað að koma í veg fyrir að leigjandi heimili fjölskyldumeðlimum, s.s. afkomendum eldri en 18 ára, foreldrum eða systkinum leigjanda, að dvelja í íbúð með sér til skemmri tíma. Börnum leigjanda sem búsett séu hjá honum og ná 18 ára aldri eftir úthlutun félagsleg leiguhúsnæðis, sé heimilt að vera áfram búsett hjá leigjanda eftir að 18 ára aldri sé náð. Þá sé jafnframt tekið fram að framleiga félagslegs leiguhúsnæðis sé með öllu óheimil. Verði leigjandi uppvís að því að framleigja félagslegt leiguhúsnæðis eða heimili öðrum afnot af því geti það leitt til afturköllunar á stjórnvaldsákvörðun varðandi úthlutun á félagslegu leiguhúsnæði. Að lokum sé tekið fram að dvelji leigjandi lengur en sex mánuði á hjúkrunarheimili eða sambærilegri stofnun, beri honum að skila leiguíbúð sinni.

Með framangreindu bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 5. febrúar 2025, hafi kæranda verið veittur 10 daga frestur frá dagsetningu bréfsins til að koma að athugasemdum í samræmi við 10. og 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þar hafi einnig komið fram að afturköllun stjórnvaldsákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis muni leiða til þess að Félagsbústaðir hf. muni rifta leigusamningi í beinu framhaldi án frekari viðvörunar ásamt því að krefjast rýmingu íbúðar með skömmum fyrirvara. Engin andmæli hafi borist frá kæranda. Með bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 13. mars 2025, hafi kæranda verið send tilkynning um afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis og yfirvofandi riftun leigusamnings. Vísað hafi verið til tilkynningar Reykjavíkurborgar um fyrirhugaða afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæði, dags. 5. febrúar 2025, vegna brota á reglum Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði, húsaleigusamningi og húsaleigulögum nr. 36/1994. Tekið hafi verið fram að ákvörðun um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis væri stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sem væri háð því skilyrði að umsækjandi uppfylli reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði og færi að þeim ákvæðum sem gildi samkvæmt húsaleigulögum nr. 36/1994 og ákvæðum leigusamnings um viðkomandi húsnæði. Þá hafi verið vísað til þess að heimilt væri að afturkalla stjórnvaldsákvörðun um úthlutun leiguhúsnæðis væri skilyrðum reglna þar að lútandi ekki lengur fullnægt. Sama gildi ef ekki væri farið eftir ákvæðum húsaleigulaga eða ákvæðum húsaleigusamnings, sbr. 8. og 9. mgr. 19. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði. Fyrir hafi legið að kærandi hafi hlotið fangelsisdóm og að hún væri í afplánun. Þá hafi móðir kæranda dvalið í íbúðinni en úthlutunin að B hafi ekki tekið til hennar. Kæranda hafi verið gefin frestur til 16. febrúar 2025 til að andmæla en engin andmæli hafi borist. Eftir rannsókn málsins, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga, hafi verið tekin ákvörðun út frá fyrirliggjandi gögnum og upplýsingum. Niðurstaðan hafi verið sú að brotið hafi verið gegn ákvæðum 3. og 4. mgr. 27. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði, auk 9. tölul. húsaleigusamnings, sbr. einnig 4. og 6. tölul. 1. mgr. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 og slíkt varðaði afturköllun úthlutunar og riftun leigusamnings.

Þann 8. apríl 2025 hafi Félagsbústaðir sent riftun leigusamnings. Í framangreindu bréfi hafi verið vísað til tilkynningar um fyrirhugaða afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis vegna grunaða framleigu, dags. 5. febrúar 2025. Í bréfinu, dags. 8. apríl 2025, hafi komið fram að kærandi hefði ekki komið á framfæri athugasemdum vegna gruns um framleigu. Þá hafi komið fram að úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis að B hefði verið afturkölluð með bréfi, dags. 13. mars 2025. Skorað hafi verið á kæranda að rýma íbúðina fyrir 15. apríl 2025 og skila lyklum íbúðarinnar á skrifstofu Félagsbústaða, að öðrum kosti yrði leitað útburðar með aðstoð dómstóla. Framangreint bréf hafi einnig verið sent á kæranda með tölvupósti.

Eins og að framan sé rakið hafi mál kæranda verið tekið fyrir á fundi úthlutunarteymis fyrir almennt leiguhúsnæði og þar hafi ákvörðun úthlutunarteymis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði með áfangasamningi frá 13. mars 2025 um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis að B til kæranda verið afturkölluð. Engin andmæli hafi borist.

Þann 13. mars 2025 hafi kæranda verið tilkynnt af hálfu úthlutunarteymis húsnæðis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangahúsnæði að B væri afturkallað. Félagsbústaðir hf. myndu í kjölfarið senda kæranda riftun leigusamnings. Kæranda hafi verið leiðbeint um að unnt væri að skjóta ákvörðuninni til úrskurðarnefndar velferðarmála, sbr. 63. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, auk þess að hægt væri að óska eftir rökstuðningi, sbr. 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 en fram hafi komið að beiðni um rökstuðning eða málskot til úrskurðarnefndar velferðarmála myndi hvorki fresta réttaráhrifum afturköllunar ákvörðunar um úthlutun félagslegt leiguhúsnæðis né riftun Félagsbústaða hf. Samkvæmt upplýsingum frá Félagsbústöðum hf. dvelji móðir kæranda enn í húsnæðinu að B en unnið sé að því að móðir kæranda yfirgefi húsnæðið. Með hliðsjón af framangreindu sé það mat velferðarsviðs Reykjavíkurborgar að málsmeðferð í máli kæranda hafi verið í samræmi við reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði og húsaleigulög nr. 36/1994. Einnig sé það mat velferðarsviðs Reykjavíkurborgar að ekki hafi verið brotið gegn ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 eða ákvæðum annarra laga.

IV. Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að afturkalla úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við húsnæðismál, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í XII. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um húsnæðismál. Þar segir í 1. mgr. 45. gr. að sveitarstjórnir skuli, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna.

Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á húsnæðismálum einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í reglum Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði er kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum er skylt að veita, sbr. XII. kafla laga nr. 40/1991. Í 1. mgr. 2. gr. kemur fram að með félagslegu leiguhúsnæði sé átt við almennt félagslegt leiguhúsnæði, húsnæði fyrir fatlað fólk, húsnæði fyrir heimilislausa með miklar og flóknar þjónustuþarfir og þjónustuíbúðir aldraðra. Í 2. mgr. 2. gr. reglnanna kemur fram að almennt félagslegt leiguhúsnæði sé ætlað þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki séu á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum félagslegra aðstæðna, þungrar framfærslubyrðar og lágra launa. Með almennu félagslegu leiguhúsnæði sé átt við hverja þá íbúð í eigu Félagsbústaða hf. sem ekki sé sérstaklega skilgreind sem þjónustuíbúð aldraðra, húsnæði fyrir fatlað fólk eða húsnæði fyrir heimilislausa með miklar og flóknar þjónustuþarfir. Jafnframt falli þar undir húsnæði sem Reykjavíkurborg leigi til einstaklinga þar sem umsýsla sé á vegum Félagsbústaða hf. Til almenns félagslegs leiguhúsnæðis teljist einnig áfangahúsnæði. Áfangahúsnæði sé almennt félagslegt leiguhúsnæði sem úthlutað sé tímabundið og með skilyrði um samning um eftirfylgd. Almennu félagslegu leiguhúsnæði sé úthlutað sem áfangahúsnæði þegar aðstæður leigutaka séu með þeim hætti að gera verði kröfu um að hann þiggi stuðning og þjónustu á meðan leigusamningur sé í gildi og úthlutun húsnæðisins sé tímabundin með tilliti til þess.

Í 19. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði er fjallað almennt um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis. Þar segir í 8. mgr. að ákvörðun um úthlutun sé stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Um sé að ræða skilyrta stjórnvaldsákvörðun þar sem gert sé að skilyrði að umsækjandi uppfylli reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði, fari að þeim ákvæðum sem gildi samkvæmt húsaleigulögum nr. 36/1994 og ákvæðum leigusamnings um viðkomandi leiguhúsnæði. Þá segir í 9. mgr. 19. gr. að heimilt sé að afturkalla stjórnvaldsákvörðun um úthlutun sé skilyrðum reglnanna ekki lengur fullnægt. Sama gildi ef eigi sé farið að ákvæðum húsaleigulaga nr. 36/1994 eða ákvæðum leigusamnings um viðkomandi leiguhúsnæði.

Í 25. gr. framangreindra reglna er kveðið á um afturköllun stjórnvaldsákvörðunar um úthlutun húsnæðis. Þar segir í 1. mgr. að réttur Reykjavíkurborgar til afturköllunar ákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis sé bundinn við þau tilvik þegar leigutaki uppfylli ekki skilyrði reglnanna eða brjóti gegn ákvæðum leigusamnings, þjónustusamnings/dvalarsamnings eða ákvæðum húsaleigulaga nr. 36/1994 að öðru leyti. Þá segir í 2. mgr. að afturköllun ákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis sé stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Afturköllun ákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis geti eftir atvikum leitt til uppsagnar eða riftunar á húsaleigusamningi. Um uppsögn og riftun gildi ákvæði húsaleigulaga nr. 36/1994.

Í 27. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði er að finna ákvæði um afnot húsnæðis. Þar segir í 1. mgr. að leigutaka sé óheimilt að heimila öðrum afnot af hinu leigða húsnæði. Ákvæðinu sé þó ekki ætlað að koma í veg fyrir að leigutaki heimili fjölskyldumeðlimum, s.s. afkomendum eldri en 18 ára, foreldrum eða systkinum leigutaka, að dvelja í íbúð með sér til skemmri tíma. Þá segir svo í 3. og 4. mgr. 27. gr. reglnanna:

Dveljist leigutaki lengur en sex mánuði á hjúkrunarheimili, eða sambærilegri stofnun, ber honum að skila leiguíbúð sinni.“

Ákvörðun um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis að B var afturkölluð með vísan til þess að kærandi hefði brotið gegn ákvæðum 3. og 4. mgr. 27. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði, 9. tölul. húsaleigusamnings ásamt 4. og 6. tölul. 1. mgr. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994. Vísað var til þess að kærandi hefði hlotið 10 ára fangelsisdóm og væri í afplánun. Þá dveldi móðir kæranda í íbúðinni að B.

Af hálfu kæranda hefur komið fram að móðir hennar hafi af og til verið í íbúðinni í fjarveru kæranda til að líta eftir íbúðinni. Móðir kæranda sé ekki búsett þar.

Líkt og að framan greinir er leigutaka félagslegs leiguhúsnæðis óheimilt að heimila öðrum afnot af hinu leigða húsnæði. Leigutaki hefur þó leyfi til þess að heimila fjölskyldumeðlimum að dvelja til skemmri tíma í íbúð með honum sjálfum. Úrskurðarnefndin telur ljóst að það eigi ekki við í tilviki kæranda þar sem hún hefur verið vistuð í fangelsi frá því í september 2023 og því ljóst að móðir hennar dvaldi ekki með kæranda sjálfri í íbúðinni. Að því virtu er það mat úrskurðarnefndarinnar að Reykjavíkurborg hafi verið heimilt að afturkalla úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis að B. Hin kærða ákvörðun er því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 13. mars 2025, um að afturkalla úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis til A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir