Mál nr. 311/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 311/2025

Fimmtudaginn 10. júlí 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 15. maí 2025, kærði B lögmaður, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 13. mars 2025, um að afturkalla úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis til kæranda.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur verið búsett í félagslegu leiguhúsnæði hjá Reykjavíkurborg um árabil. Þann 21. september 2020 fékk kærandi samþykktan milliflutning úr einu félagslegu leiguhúsnæði í annað. Kæranda var úthlutað almennu félagslegu leiguhúsnæði þann 26. maí 2021. Með ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 13. mars 2025, var sú úthlutun afturkölluð og kæranda tilkynnt að Félagsbústaðir myndu í kjölfarið senda riftun leigusamnings.

Kærandi lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála 15. maí 2025. Með bréfi, dags. 20. maí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar vegna kærunnar. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst með bréfi, dags. 28. maí 2025, og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 3. júní 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 20. júní 2025 og voru þær kynntar Reykjavíkurborg með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 24. júní 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki. Með erindi, dags. 3. júlí 2025, var óskað eftir frekari gögnum frá Reykjavíkurborg. Umbeðin gögn bárust 8. júlí 2025.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru er greint frá því að kæranda hafi verið úthlutað félagslegu leiguhúsnæði á vegum Reykjavíkurborgar fyrir allnokkrum árum. Kærandi hafi búið í félagslegu leiguhúsnæði til fjölda ára og aldrei klikkað á því að greiða leigu eða annað.

Sökum vandkvæða við húsið sem kærandi hafi búið í hafi hún þurft að flytja úr því og verið úthlutað húsnæði að C. Kærandi hafi gert leigusamning um húsnæðið þann 1. júní 2021 og flutt þangað í kjölfarið. Kærandi hafi strax upplifað sig óvelkomna í húsnæðinu af hálfu annarra íbúa og þá einkum formanns húsfélagsins. Þar hafi ákveðinn aðili haft orð á því að einstaklingar sem flyttu í húsið á vegum félagsþjónustunnar hefðu reynst illa sem nágrannar. Þetta hafi skapað kergju og illindi á milli kæranda og annarra íbúa, enda hafi samskipti annarra íbúa við kæranda verið fyrir neðan allar hellur.

Þetta hafi leitt til þess að kærandi upplifi einelti af hálfu tiltekinna íbúa í húsinu og hafi átt í deilu við tiltekinn aðila í húsinu sem hafi ítrekað kvartað yfir kæranda að tilefnislausu. Þeim ásökunum um meinta háttsemi kæranda sem hafi falið í sér óreglu og ónæði sé mótmælt harðlega af hálfu kæranda. Í því ljósi hafi kæranda borist aðvaranir/áminningar frá Félagsbústöðum vegna meintrar háttsemi hennar sem hún mótmæli ítrekað þar sem kæranda sé gerð upp margítrekuð háttsemi um óreglu og ónæði. Með erindi, dags. 16. október 2024, hafi kæranda verið send aðvörun frá Félagsbústöðum með vísan til þess að hafa sýnt af sér óreglu og ónæði. Með erindi, dags. 5. febrúar 2025, hafi kæranda verið send lokaaðvörun frá Félagsbústöðum vegna meintrar háttsemi sem hafi falið í sér óreglu og ónæði. Með erindi, dags. 7. febrúar 2025, hafi Reykjavíkurborg sent kæranda tilkynningu um fyrirhugaða afturköllun úthlutunar á félagslegu húsnæði. Með erindi, dags. 13. mars 2025, hafi kæranda verið tilkynnt um ákvörðun um afturköllun úthlutunar á félagslegu húsnæði. Með yfirlýsingu, dags. 14. mars 2025, hafi kæranda verið tilkynnt um riftun leigusamnings að C af hálfu Félagsbústaða. Það hafi svo verið með erindi, dags. 27. mars 2025, sem kærandi hafi fengið aðra aðvörun frá Félagsbústöðum vegna ætlaðra brota á leigusamningi með vísan til óreglu og ónæðis.

Kærandi hafni og mótmæli harðlega framangreindum ásökunum og sé sá kostur einn að kæra ákvörðun Reykjavíkurborgar.

Þess sé krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Krafist sé ógildingar á hinni kærðu ákvörðun annars vegar á grundvelli stjórnsýslulegra annmarka við meðferð málsins af hálfu Reykjavíkurborgar og hins vegar á þeim grundvelli að efnisleg skilyrði fyrir afturköllun hafi ekki verið fyrir hendi samkvæmt húsaleigusamningi kæranda við Reykjavíkurborg, sbr. einnig húsaleigulög nr. 36/1994.

Í hinni kærðu ákvörðun sé byggt á því að kærandi hafi gerst brotleg við efni húsaleigusamnings og ákvæði húsaleigulaga nr. 36/1994. Eftirfarandi komi fram í hinni kærðu ákvörðun:

„Eftir rannsókn málsins til samræmis við 10 gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 var tekin ákvörðun út frá fyrirliggjandi gögnum. Niðurstaðan er sú að þú hefur gerst brotlegur við 12. gr. húsleigusamnings auk og 8. tl. 1. mgr. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994. Varðar slíkt afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis og riftun leigusamnings.“

Samkvæmt 21. gr. stjórnsýslulaga geti aðili máls krafist þess að stjórnvald rökstyðji ákvörðun sína hafi rökstuðningur ekki fylgt ákvörðuninni þegar hún hafi verið tilkynnt. Með vísan til hinnar kærðu ákvörðunar sé þar engan rökstuðning að finna og sérstaklega vísað til þess að kærandi geti óskað eftir rökstuðningi með vísan til 3. mgr. 21. gr. stjórnsýslulaga. Samkvæmt 22. gr. stjórnsýslulaga sé áskilið um efni rökstuðnings að þar skuli meðal annars rekja í stuttu máli upplýsingar um þau málsatvik sem hafi haft verulega þýðingu við úrlausn málsins og vísa til þeirra réttarreglna sem ákvörðun byggist á auk þeirra meginsjónarmiða sem hafi verið ráðandi við matið. Með vísan til hinnar kærðu ákvörðunar sé ljóst af forsendum og efni ákvörðunarinnar að ekki sé rökstutt að hvaða leyti Reykjavíkurborg telji að kærandi hafi gerst brotleg við húsaleigusamning og ákvæði húsaleigulaga.

Kærandi hafi sent Reykjavíkurborg erindi þann 27. mars 2025 og krafist rökstuðnings fyrir ákvörðuninni. Reykjavíkurborg hafi enn ekki sent kæranda rökstuðning og þar með brotið gegn 2. mgr. 21. gr., sbr. 22. gr. stjórnsýslulaga. Þar sem ákvörðunin hafi ekki verið rökstudd af Reykjavíkurborg hafi kæranda ekki gefist kostur á að gera sér fullnægjandi grein fyrir forsendum hinnar kærðu ákvörðunar og hún brjóti því gegn skýrleikareglu stjórnsýsluréttar, sem og 21. og 22. gr. stjórnsýslulaga. Í ljósi þessa sé rökstuðningi hinnar kærðu ákvörðunar svo áfátt að óhjákvæmilegt sé að fella ákvörðunina úr gildi með vísan til skýrleikareglu stjórnsýsluréttar og áskilnaðar um að stjórnvaldsákvarðanir skuli rökstuddar og gerð grein fyrir forsendum ákvarðana.

Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga beri stjórnvaldi að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun sé tekin í því. Í bréfsefnum þeirra aðvarana sem kæranda hafi verið sendar sé vísað til þess að kvartanir hafi borist vegna ætlaðra brota kæranda á leigusamningi, húsreglum og húsaleigulögum nr. 36/1994. Svo virðist vera sem inntak þeirra kvartana sem hafi verið lagðar fram til Reykjavíkurborgar/Félagsbústaða hafi verið lagðar til grundvallar við áminningar til kæranda án þess að tilefni þeirra hafi verið rannsakað nánar. Kærandi hafni því að hún hafi gerst svo ítrekað brotleg við skyldur sínar sem leigjandi. Við málsmeðferð og í hinni kærðu ákvörðun hafi ekki verið rannsakað nánar tilefni og inntak kvartana eða þá meintu hegðun sem kærandi hafi átt að hafa sýnt af sér og því hafi þær aðvaranir/áminningar verið þýðingarlausar, enda hafni kærandi alfarið að hafa sýnt af sér háttsemi sem geti orðið grundvöllur fyrir áminningu eða riftun á leigusamningi.

Í ljósi þess að í þeim áminningum sem hafi verið sendar kæranda, þar sem hvergi sé að finna nánari lýsingu á meintri háttsemi kæranda eða að hvaða leyti eða hvenær hin meinta óregla og ónæði hafi átt sér stað, hafi verið brotið gegn rannsóknarreglu sem og andmælarétti kæranda við meðferð málsins sem jafnframt leiði óhjákvæmilega til þess að fella verði hina kærðu ákvörðun úr gildi.

Það liggi í hlutarins eðli að kærandi geti ekki nýtt andmælarétt sinn þegar bornar séu á hana sakir um „óreglu og ónæði“ í áminningum sem hafi verið sendar af Reykjavíkurborg/Félagsbústöðum án þess að þar sé tilgreind dagsetning eða tilgreint nánar í hverju hin meinta háttsemi hafi átt að fela í sér. Kærandi vísi til þess að áminningar sem henni hafi verið sendar uppfylli ekki lágmarkskröfur sem gera verði til stjórnvalda samkvæmt rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar og hafi jafnframt falið í sér brot á andmælarétti, enda verði að gera þá lágmarkskröfu að gerð sé nánari grein fyrir hinni meintu ámælisverðu háttsemi sem kærandi eigi að hafa sýnt af sér, önnur en að hafa sýnt af sér „óreglu og ónæði“ án þess að þar sé vísað til dagsetningar og/eða annarra atvika sem eigi að hafa falist í hinni meintu háttsemi.

Með því að byggja hina kærðu ákvörðun á ótilgreindri háttsemi sem hvorki sé dagsett né gerð nánari skil við meðferð málsins eða í hinni kærðu ákvörðun hafi ekki verið uppfyllt skilyrði rannsóknarreglu eða skýrleikareglu stjórnsýsluréttarins og de facto verið brotið gegn andmælarétti kæranda. Á þeim grundvelli sé óhjákvæmilegt annað en að fella hina kærðu ákvörðun úr gildi þar sem brotið hafi verið gegn 10. og 13. gr. stjórnsýslulaga við meðferð málsins.

Í aðvörunum/áminningum sem kæranda hafi borist frá Félagsbústöðum, sem og í hinni kærðu ákvörðun, sé vísað til þess að rökstuddur grunur hafi legið fyrir um brot á leigusamningi, húsreglum og húsaleigulögum nr. 36/1994.

„Um var að ræða svo sem óreglu, ónæði auk truflun á svefnfriði.“

Með erindi Reykjavíkurborgar, dags. 13. mars 2025, hafi kæranda verið tilkynnt um afturköllun á úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis að C og að slíkt varðaði riftun leigusamnings. Í aðvörunum þeim sem vísað sé til af hálfu Reykjavíkurborgar og Félagsbústaða sé vísað til ítrekaðra tilkynninga af hálfu tiltekins nágranna sem kærandi hafi einnig lagt fram kvörtun yfir til húsfélagsins. Kærandi hafi strax upplifað mikla fordóma frá viðkomandi aðila eftir að hafa flutt inn í íbúðina og hafni því og mótmæli að efni tilkynninganna eigi við rök að styðjast. Kærandi byggi á því að ekki liggi fyrir að hún hafi gerst brotleg við ákvæði leigusamnings og 8. tölul. 61. gr. húsaleigulaga, enda telji kærandi að kvartanir þessar eigi ekki við rök að styðjast. Í ljósi þess að Reykjavíkurborg hafi ekki uppfyllt rannsóknarskyldu sína með fullnægjandi hætti teljist ekki sannað í málinu að kærandi hafi gerst brotleg við framangreindar skyldur sínar. Ljóst sé að ákvörðunin sé ekki rökstudd með vísan til framangreinds og kærandi geti því ekki komið á framfæri sjónarmiðum eða andmælum og skýrt mál sitt nánar vegna kvartana sem lúti að meintri háttsemi hennar. Í öllu falli hafni kærandi og mótmæli því harðlega að hafa gerst sek um að hafa brotið gegn ákvæðum húsaleigusamningsins, reglum Reykjavíkurborgar um félagslegt húsnæði, sem og 8. tölul. 61. gr. húsaleigulaga.

Með vísan til alls framangreinds sé þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Reykjavíkurborgar er vísað til þess að í greinargerðinni komi fram að kærandi hafi sótt um milliflutning frá C þann 4. janúar 2024. Í andmælabréfi kæranda, dags. 12. febrúar 2025, komi meðal annars fram að kæranda hafi aldrei liðið vel í íbúðinni, bæði vegna hávaða og mengunar en einnig vegna ágreinings við nágranna og að hún hafi upplifað fordóma af hálfu eins nágrannans sem hafi fylgst með henni og nýtt hvert tækifæri til að kvarta undan henni.

Í greingargerð Reykjavíkurborgar sé það lagt til grundvallar að kærandi „virðist því vel kannast við þau atvik sem voru aðdragandi þess að aðvaranir bárust frá Félagsbústöðum hf. og að úthlutun húsnæðis að C væri afturkölluð“. Þessari staðhæfingu sé mótmælt, enda útskýri það þvert á móti í samræmi við það sem kærandi hafi haldið fram að kvartanir hafi verið tilefnislausar og að undirlögðu ráði af hálfu nágrannans sem hafi lýst því yfir að vilja losna við kæranda sem og Félagsbústaði úr stigaganginum.

Að því sögðu ítreki kærandi fyrrgreind sjónarmið sem hafi komið fram í kæru og krefjist þess að afturköllunin verði felld úr gildi, enda hafi meðferð í máli hennar ekki samræmst stjórnsýslureglum.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé rúmlega X kona sem eigi að baki langa sögu um félagslegan vanda. Hún hafi verið í mikilli neyslu vímuefna í mjög langan tíma en hafi á tíðum náð góðum tímabilum þar sem hún hafi ekki neytt vímuefna og reynt af bestu getu að vinna í sínum málum.

Kærandi hafi sótt um milliflutning á milli almenns félagslegs leiguhúsnæðis með umsókn, dags. 21. september 2020, og með bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dagsettu sama dag, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt. Með bréfi, dags. 26. maí 2021, hafi kæranda verið tilkynnt um að henni hefði verið úthlutað almennu félagslegu leiguhúsnæði að C.

Þann 4. janúar 2024 hafi kærandi aftur sótt um milliflutning á milli almenns félagslegs leiguhúsnæðis og með bréfi, dags. 8. maí 2024, hafi kæranda verið tilkynnt um að umsóknin hefði verið samþykkt á biðlista.

Á tímabilinu frá maí 2024 til og með mars 2025 hafi Félagsbústöðum hf. borist ítrekaðar kvartanir vegna umgengni kæranda auk áreitis. Félagsbústaðir hf. hafi sent kæranda aðvörun og áminningu vegna ætlaðra brota á leigusamningi með bréfi, dags. 16. október 2024. Lokaaðvörun hafi verið send til kæranda frá Félagsbústöðum hf. með bréfi, dags. 5. febrúar 2025.

Með bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 7. febrúar 2025, hafi kæranda verið send tilkynning um fyrirhugaða afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis. Í bréfinu hafi verið vísað til lokaaðvörunar Félagsbústaða hf. og að borist hefðu tilkynningar um óreglu, ónæði auk truflunar á svefnfriði nágranna. Slík háttsemi væri í andstöðu við 8. tölul. 1. mgr. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 og 12. gr. leigusamnings auk húsreglna. Til stæði að taka ákvörðun um afturköllun úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis til kæranda og henni hafi verið veittur tíu daga frestur til að koma að andmælum, sbr. 10. og 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Andmæli hafi borist frá kæranda með bréfi, dags. 12. febrúar 2025, þar sem hafi meðal annars komið fram að kæranda hafi aldrei liðið vel í íbúðinni, bæði vegna hávaða og mengunar en einnig vegna ágreinings við nágranna. Hún upplifi fordóma af hálfu nágranna auk þess sem nágranni fylgist vel með henni og nýti hvert tækifæri til að kvarta undan henni.

Mál kæranda hafi verið tekið fyrir á 432. fundi úthlutunarteymis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili þann 11. mars 2025 og í fundargerð sé bókað:

„Ákvörðun úthlutunarteymis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis, dags. 5. maí 2021, að C, til A er afturkölluð.

Með tölvupósti frá Félagsbústöðum, dags. 5. febrúar 2025, var úthlutunarteymi fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili upplýst um að leigutaka hefði verið send lokaaðvörun vegna húsreglnabrota. Í kjölfarið var leigutaka sent bréf úthlutunarteymis, dags. 7. febrúar 2025, þar sem A, var gefin kostur á að koma á framfæri andmælum vegna fyrirhugaðrar afturköllunar úthlutunar félagslegs leiguhúsnæðis. Andmæli bárust en eru ekki tekin til greina.“

Með bréfi, dags. 13. mars 2025, hafi kæranda verið tilkynnt af hálfu úthlutunarteymis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili að úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis að C, væri afturkölluð og að Félagsbústaðir hf. myndu í kjölfarið senda henni riftun leigusamnings.

Óskað hafi verið eftir rökstuðningi á framangreindri ákvörðun úthlutunarteymis með bréfi, dags. 27. mars 2025. Vegna mikilla anna hafi dregist að svara erindinu og beðist hafi verið velvirðingar á því er rökstuðningur hafi verið sendur kæranda með bréfi, dags. 21. maí 2025.

Samkvæmt upplýsingum frá Félagsbústöðum hf. hafi húsaleigusamningi við kæranda verið rift en hún dveljist enn í húsnæðinu að C en unnið sé að því að hún yfirgefi húsnæðið.

Reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði með síðari breytingum hafi verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 13. mars 2019 og á fundi borgarráðs þann 2. maí 2019. Reglurnar hafi tekið gildi þann 1. júní 2019.

Reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði kveði á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum sé skylt að veita og séu settar með stoð í XII. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, 9. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir og 4. tölul. 13. gr. laga nr. 125/1999 um málefni aldraðra.

Í 2. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði komi fram að félagslegt leiguhúsnæði skiptist í fjóra flokka, þ.e. almennt félagslegt leiguhúsnæði, húsnæði fyrir fatlað fólk, húsnæði fyrir heimilislausa með miklar og flókar þjónustuþarfir og þjónustuíbúðir fyrir aldraða. Um framangreinda flokka húsnæðis sé fjallað í sérköflum reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði en mismunandi skilyrði eigi við um hvern flokk húsnæðis.

Kærandi hafi sótt um milliflutning á milli almenns félagslegs leiguhúsnæðis með umsókn, dags. 21. september 2020, og þann 26. maí 2021 hafi henni verið úthlutað húsnæði að C.

Á tímabilinu frá því í maí 2024 til og með mars 2025 hafi Félagsbústöðum hf. borist ítrekaðar kvartanir vegna umgengni kæranda auk áreitis. Kvartanir nágranna hafi meðal annars lotið að því að kærandi væri með ónæði um nætur og hávaða á daginn. Auk þess væru samskipti við hana erfið og hún væri dónaleg, með áreitni og yfirgang. Félagsbústöðum hf. hafi borist myndbönd sem hafi stutt kvartanir nágranna. Einnig hafi lögregla verið kölluð til vegna hávaða frá íbúð kæranda.

Með bréfi Félagsbústaða hf., dags. 16. október 2024, hafi kæranda verið send aðvörun og áminning vegna ætlaðra brota á leigusamningi. Fram hafi komið að um væri að ræða óreglu og ónæði sem truflaði daglegt líf nágranna. Í því samhengi hafi verið vísað til 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 og 12. gr. leigusamnings aðila. Tekið hafi verið fram að ef ekki yrði orðið við áskorun um úrbætur án tafar þá hefði velferðarsvið Reykjavíkurborgar heimild til að afturkalla stjórnvaldsákvörðun um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis, sbr. 25. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði. Einnig hafi athygli verið vakin á því að skilyrði og forsenda fyrir leigusamningi væri að ekki hefði verið fallið frá ákvörðun um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis auk þess sem afturköllun stjórnvaldsákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis myndi leiða til þess að Félagsbústaðir hf. myndu rifta leigusamningi í beinu framhaldi án frekari viðvörunar.

Félagsbústaðir hf. hafi sent kæranda lokaviðvörun með bréfi, dags. 5. febrúar 2025, en í því bréfi hafi komið fram að ef ekki yrði orðið við viðvöruninni án tafar yrði málið sent til velferðarsviðs Reykjavíkurborgar sem tæki ákvörðun um afturköllun stjórnvaldsákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis. Slík afturköllun myndi leiða til þess að Félagsbústaðir hf. myndu rifta leigusamningi í beinu framhaldi án frekari aðvörunar og gera kröfu um rýmingu íbúðar með skömmum fyrirvara.

Eftir að kæranda hafi verið send lokaaðvörun frá Félagsbústöðum hf. hafi ítrekað verið tilkynnt um hávaða frá íbúð hennar auk þess sem tilkynnt hafi verið um að hún hefði hótað formanni húsfélagsins lífláti og skemmt hurð að íbúð hans. Þá hafi Félagsbústöðum hf., sem þinglýsts eiganda íbúðar C, þann 7. febrúar 2025 borist almenn áminning frá stjórn húsfélagsins að C vegna ónæðis og röskunar á högum annarra íbúa að C. Í áminningunni hafi komið fram að ef áminningin leiddi ekki til betri umgengni og meira næðis annarra íbúa þyrfti húsfélagið að grípa til áminningar samkvæmt 55. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús.

Í 19. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði sé að finna almenn ákvæði um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis og í 8. og 9. mgr. 19. gr. reglnanna segi:

„Ákvörðun um úthlutun er stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Um er að ræða skilyrta stjórnvaldsákvörðun þar sem gert er að skilyrði að umsækjandi uppfylli reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði, fari að þeim ákvæðum sem gilda samkvæmt húsaleigulögum nr. 36/1994 og ákvæðum leigusamnings um viðkomandi leiguhúsnæði.

Heimilt er að afturkalla stjórnvaldsákvörðun um úthlutun sé skilyrðum reglna þessara ekki lengur fullnægt. Sama gildir ef eigi er farið að ákvæðum húsaleigulaga nr. 36/1994 eða ákvæðum leigusamnings um viðkomandi leiguhúsnæði.“

Sérstaklega sé vikið að afturköllun stjórnvaldsákvörðunar um úthlutun húsnæðis í 25. gr. reglnanna en þar segi að réttur Reykjavíkurborgar til afturköllunar ákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis sé bundinn við þau tilvik þegar leigutaki uppfylli ekki skilyrði reglnanna eða brjóti gegn ákvæðum leigusamnings, þjónustusamnings/dvalarsamnings eða ákvæðum húsaleigulaga nr. 36/1994 að öðru leyti. Þá komi fram í 2. mgr. 25. gr. reglnanna að afturköllun ákvörðunar um úthlutun félaglegs leiguhúsnæðis sé stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og sú ákvörðun geti eftir atvikum leitt til uppsagnar eða riftunar á húsaleigusamningi. Um uppsögn og riftun gildi ákvæði húsaleigulaga nr. 36/1994.

Með bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 7. febrúar 2025, hafi kæranda verið tilkynnt um fyrirhugaða afturköllun úthlutunar þar sem vísað hafi verið til framangreindrar lokaaðvörunar Félagsbústaða hf. og að borist hefðu tilkynningar um óreglu, ónæði auk truflunar á svefnfriði nágranna. Slík háttsemi væri í andstöðu við 8. tölul. 1. mgr. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 og 12. gr. leigusamnings auk húsreglna.

Í 8. tölul. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 komi fram að leigusala sé heimilt að rifta leigusamningi ef leigjandi vanræki, þrátt fyrir skriflegar áminningar leigusala, skyldur sínar til að sjá um að góð regla og umgengni haldist í hinu leigða húsnæði, sbr. 30. gr. húsaleigulaga, eða gerist sekur um persónulega meingerð gagnvart leigusala eða fjölskyldu hans.

Í 12. gr. húsaleigusamnings kæranda og Félagsbústaða hf. komi meðal annars fram að um uppsögn og riftun leigusamnings gildi ákvæði húsaleigulaga um tilkynningar, aðvaranir og áskoranir. Þá komi fram að uppsögn eða riftun vegna ónæðis, vanskila eða annarra samnings- eða lögbrota gagnvart leigusala eða öðrum íbúum séu á hendi leigusala en Félagsbústaðir sendi velferðarsviði tilkynningu um fyrirhugaða riftun. Í 7. gr. húsaleigusamnings kæranda og Félagsbústaða hf. komi fram að leigjanda sé skylt að ganga vel og snyrtilega um hið leigða húsnæði og gæta settra reglna og góðra venja um hreinlæti, hollustuhætti, dýrahald og heilbrigði. Þá segi einnig í 7. gr. samningsins að leigjanda beri að fara í einu og öllu að settum húsreglum í fjöleignarhúsum og gæta þess að raska ekki ró annarra íbúa að óþörfu. Einnig komi þar fram að Félagsbústaðir hf. taki strangt á allri óreglu og ónæði sem leigjendur valdi öðrum íbúum og félagið krefjist útburðar leigjanda við alvarleg og endurtekin brot.

Þá sé í bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 7. febrúar 2025, vísað til framangreindra ákvæða 8. og 9. mgr. 19. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði hvað varði að ákvörðun um úthlutun sé skilyrt stjórnvaldsákvörðun sem sé háð því að umsækjandi uppfylli reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði og fari að þeim ákvæðum sem gildi samkvæmt húsaleigulögum nr. 36/1994 og ákvæðum leigusamnings um viðkomandi leiguhúsnæði. Heimilt sé að afturkalla stjórnvaldsákvörðun um úthlutun leiguhúsnæðis ef skilyrðum þar að lútandi sé ekki lengur fullnægt. Það sama gildi ef eigi sé farið að ákvæðum húsaleigulaga nr. 36/1994 eða ákvæðum leigusamnings um viðkomandi húsnæði.

Með framangreindu bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 7. febrúar 2025, hafi kæranda verið veittur tíu daga frestur frá dagsetningu bréfsins til að koma að athugasemdum í samræmi við 10. og 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þar hafi einnig komið fram að afturköllun stjórnvaldsákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis myndi leiða til þess að Félagsbústaðir hf. myndu rifta leigusamningi í beinu framhaldi án frekari viðvörunar ásamt því að krefjast rýmingar íbúðar með skömmum fyrirvara.

Andmæli hafi borist frá kæranda með bréfi, dags. 12. febrúar 2025. Í bréfinu komi fram að henni hafi aldrei liðið vel í íbúðinni, bæði vegna hávaða og mengunar en einnig vegna ágreinings við nágranna. Þá komi fram að hún hafi átt umsókn um milliflutning frá 4. janúar 2024 en hún hafi ekki getað sótt um milliflutning fyrr sökum skilyrða. Þá viðurkenni hún að hafa misst stjórn á skapi sínu við einn nágranna en hún upplifi fordóma af hans hálfu sökum þess að hún leigi hjá Félagsbústöðum. Nágranninn hafi fylgst vel með henni og nýtt hvert tækifæri til að kvarta undan henni.

Eins og rakið sé í málavöxtum hafi mál kæranda verið tekið fyrir á 432. fundi úthlutunarteymis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili þann 11. mars 2025 og þar hafi ákvörðun úthlutunarteymis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili frá 5. maí 2021 um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis að C til kæranda verið afturkölluð. Andmæli kæranda hafi ekki verið tekin til greina.

Við ákvörðun úthlutunarteymis hafi legið fyrir að ítrekaðar tilkynningar sem hafi borist til Félagsbústaða hf. frá nágrönnum vegna kæranda á tímabilinu frá [maí 2024 til og með mars 2025], sbr. það sem rakið sé hér að framan. Tilkynningarnar hafi meðal annars lotið að ónæði og truflun á svefnfriði auk erfiðra samskipta við kæranda, áreitni og yfirgangs. Tilkynningar hafi borist til Félagsbústaða hf. frá mismunandi nágrönnum auk þess sem Félagsbústöðum hf. hafi borist myndbönd af hegðun kæranda. Það hafi verið mat úthlutunarteymis að ekki bæri að taka andmæli kæranda til greina.

Þann 13. mars 2025 hafi kæranda verið tilkynnt af hálfu úthlutunarteymis fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði og áfangaheimili að úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis að C væri afturkölluð. Félagsbústaðir hf. myndu í kjölfarið senda kæranda riftun leigusamnings. Kæranda hafi verið leiðbeint um að unnt væri að skjóta ákvörðuninni til úrskurðarnefndar velferðarmála, sbr. 63. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, auk þess að hægt væri að óska eftir rökstuðningi, sbr. 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, en fram hafi komið að beiðni um rökstuðning eða málskot til úrskurðarnefndar velferðarmála fresti hvorki réttaráhrifum afturköllunar ákvörðunar um úthlutun félagslegt leiguhúsnæðis né riftun Félagsbústaða hf.

Í kæru kæranda til úrskurðarnefndar velferðarmála sé vikið að því að rökstuðningur hafi ekki borist til kæranda og brotið hafi verið gegn 2. mgr. 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sbr. 22. gr. sömu laga. Rökstuðningur hafi verið sendur kæranda með bréfi þann 21. maí 2025 en vegna mikilla anna hafi tafir orðið á því að rökstuðningur væri sendur til kæranda. Kærandi hafi verið beðin velvirðingar á töfunum.

Einnig sé vísað til þess í kæru að kærandi hafi ekki getað nýtt sér andmælarétt sinn þar sem ekki hafi verið nægjanlega tilgreint hvenær og í hverju hin meinta háttsemi kæranda hafi falist. Auk þess komi fram í kærunni að með þessu hafi rannsóknarregla og skýrleikaregla stjórnsýsluréttarins ekki verið uppfyllt og því brotið gegn andmælarétti kæranda. Í því samhengi sé rétt að ítreka að kærandi hafi sett fram andmæli sín með bréfi, dags. 12. febrúar 2025, og þar með nýtt andmælarétt sinn. Í andmælabréfi kæranda segi orðrétt:

„Í dag er ég í neyslu en tel mig almennt ekki til ónæðis fyrir nágranna. Ég viðurkenni hins vegar að ég hef misst stjórn á skapi mínu við einn nágranna í nokkur skipti vegna þess sem ég upplifi sem fordóma hans á stöðu minni og að leigja hjá Félagsbústöðum. Hef ég fengið á mig fjölda kvartana en hann virðist fylgjast vel með mér og mínum athöfnum og nýtir hvert tækifæri til þess að kvarta undan mér.“

Kærandi virðist því kannast við þau atvik sem hafi verið aðdragandi þess að aðvaranir hafi borist frá Félagsbústöðum hf. og að úthlutun húsnæðis að C væri afturkölluð. Þá liggi fyrir samkvæmt upplýsingum frá félagsráðgjafa kæranda að ágreiningur og ósætti kæranda við nágranna hafi verið ræddur í símtölum og viðtölum þeirra á milli auk þess sem kærandi hafi verið meðvituð um að til séu myndbandsupptökur af ýmsum atvikum. Kærandi viti því um hvaða atvik sé að ræða og hafi því haft allar forsendur til að nýta sér andmælarétt sinn. Að mati velferðarsviðs Reykjavíkurborgar hafi mál kæranda verið nægjanlega upplýst áður en ákvörðun hafi verið tekin í málinu, sbr. það sem að framan sé rakið og ekki sé fallist á það með kæranda að brotið hafi verið gegn 10. og 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Samkvæmt upplýsingum frá Félagsbústöðum hf. hafi húsaleigusamningi við kæranda verið rift en hún dveljist enn í húsnæðinu að C en unnið sé að því að hún yfirgefi húsnæðið.

Með hliðsjón af framangreindu sé það mat velferðarsviðs Reykjavíkurborgar að málsmeðferð í máli kæranda hafi verið í samræmi við reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði og húsaleigulög nr. 36/1994. Einnig sé það mat velferðarsviðs Reykjavíkurborgar að ekki hafi verið brotið gegn ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 eða ákvæðum annarra laga.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að afturkalla úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við húsnæðismál, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í XII. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um húsnæðismál. Þar segir í 1. mgr. 45. gr. að sveitarstjórnir skuli, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna.

Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á húsnæðismálum einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í reglum Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði er kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum er skylt að veita, sbr. XII. kafla laga nr. 40/1991. Í 1. mgr. 2. gr. kemur fram að með félagslegu leiguhúsnæði sé átt við almennt félagslegt leiguhúsnæði, húsnæði fyrir fatlað fólk, húsnæði fyrir heimilislausa með miklar og flóknar þjónustuþarfir og þjónustuíbúðir aldraðra. Í 2. mgr. 2. gr. reglnanna kemur fram að almennt félagslegt leiguhúsnæði sé ætlað þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki séu á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum félagslegra aðstæðna, þungrar framfærslubyrðar og lágra launa. Með almennu félagslegu leiguhúsnæði sé átt við hverja þá íbúð í eigu Félagsbústaða hf. sem ekki sé sérstaklega skilgreind sem þjónustuíbúð aldraðra, húsnæði fyrir fatlað fólk eða húsnæði fyrir heimilislausa með miklar og flóknar þjónustuþarfir. Jafnframt falli þar undir húsnæði sem Reykjavíkurborg leigi til einstaklinga þar sem umsýsla sé á vegum Félagsbústaða hf. Til almenns félagslegs leiguhúsnæðis teljist einnig áfangahúsnæði. Áfangahúsnæði sé almennt félagslegt leiguhúsnæði sem úthlutað sé tímabundið og með skilyrði um samning um eftirfylgd. Almennu félagslegu leiguhúsnæði sé úthlutað sem áfangahúsnæði þegar aðstæður leigutaka séu með þeim hætti að gera verði kröfu um að hann þiggi stuðning og þjónustu á meðan leigusamningur sé í gildi og úthlutun húsnæðisins sé tímabundin með tilliti til þess.

Fyrir liggur að kærandi fékk úthlutuðu húsnæði að C sem almennt félagslegt leiguhúsnæði. Kærandi skrifaði undir húsaleigusamning um félagslegt leiguhúsnæði með ótímabundnum leigutíma þar sem upphafsdagur var 1. júní 2021. Í 7. gr. samningsins um afnot og umgengni segir meðal annars:

„Leigjanda er skylt að ganga vel og snyrtilega um hið leigða húsnæði og gæta settra reglna og góðra venja um hreinlæti, hollustuhætti og heilbrigði. Leigjanda ber að fara í einu og öllu að settum húsreglum í fjöleignarhúsum og gæta þess að raska ekki ró annarra íbúa að óþörfu.“

Í 3. gr. framangreinds samnings er fjallað um leigutíma. Þar kemur meðal annars fram í 3. mgr. að leigusali geti valið uppsögn á samningnum vegna brota á húsaleigulögum, samningnum eða öðrum skyldum leigjanda, ef hann telji ástæðu til þess fremur en að beita riftun, enda séu skilyrði hennar fyrir hendi.

Í 19. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði er fjallað almennt um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis. Þar segir í 8. mgr. að ákvörðun um úthlutun sé stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Um sé að ræða skilyrta stjórnvaldsákvörðun þar sem gert sé að skilyrði að umsækjandi uppfylli reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði, fari að þeim ákvæðum sem gildi samkvæmt húsaleigulögum nr. 36/1994 og ákvæðum leigusamnings um viðkomandi leiguhúsnæði. Þá segir í 9. mgr. 19. gr. að heimilt sé að afturkalla stjórnvaldsákvörðun um úthlutun sé skilyrðum reglnanna ekki lengur fullnægt. Sama gildi ef eigi sé farið að ákvæðum húsaleigulaga nr. 36/1994 eða ákvæðum leigusamnings um viðkomandi leiguhúsnæði.

Í 25. gr. framangreindra reglna er kveðið á um afturköllun stjórnvaldsákvörðunar um úthlutun húsnæðis. Þar segir í 1. mgr. að réttur Reykjavíkurborgar til afturköllunar ákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis sé bundinn við þau tilvik þegar leigutaki uppfylli ekki skilyrði reglnanna eða brjóti gegn ákvæðum leigusamnings, þjónustusamnings/dvalarsamnings eða ákvæðum húsaleigulaga nr. 36/1994 að öðru leyti. Þá segir í 2. mgr. að afturköllun ákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis sé stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Afturköllun ákvörðunar um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis geti eftir atvikum leitt til uppsagnar eða riftunar á húsaleigusamningi. Um uppsögn og riftun gildi ákvæði húsaleigulaga nr. 36/1994.

Ákvörðun um úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis að C var afturkölluð með vísan til þess að kærandi hefði gerst brotleg við 12. gr. húsaleigusamnings og 8. tölul. 1. mgr. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994.

Í 8. tölul. 61. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 kemur fram að leigusala sé heimilt að rifta leigusamningi ef leigjandi vanrækir, þrátt fyrir skriflegar áminningar leigusala, skyldur sínar til að sjá um að góð regla og umgengni haldist í hinu leigða húsnæði, sbr. 30. gr. húsaleigulaga, eða gerist sekur um persónulega meingerð gagnvart leigusala eða fjölskyldu hans.

Í 12. gr. fyrirliggjandi húsaleigusamnings kæranda og Félagsbústaða hf. kemur meðal annars fram að um uppsögn og riftun samningsins gildi ákvæði húsaleigulaga um tilkynningar, aðvaranir og áskoranir. Uppsögn eða riftun vegna ónæðis, vanskila eða annarra samnings- eða lögbrota gagnvart leigusala eða öðrum íbúum séu á hendi leigusala. Félagsbústaðir sendi velferðarsviði tilkynningu um fyrirhugaðar riftanir.

Reykjavíkurborg hefur vísað til þess að á tímabilinu maí 2024 til mars 2025 hafi Félagsbústöðum hf. borist ítrekaðar kvartanir vegna umgengni kæranda auk áreitis. Tilkynningar hafi borist um óreglu, ónæði auk truflunar á svefnfriði nágranna. Kvartanir nágranna hafi meðal annars lotið að því að kærandi væri með ónæði um nætur og hávaða á daginn. Auk þess væru samskipti við hana erfið og hún væri dónaleg, með áreitni og yfirgang. Félagsbústöðum hf. hafi borist myndbönd sem hafi stutt kvartanir nágranna. Einnig hafi lögregla verið kölluð til vegna hávaða frá íbúð kæranda. Loks hafi verið tilkynnt um að kærandi hefði hótað formanni húsfélagsins lífláti og skemmt hurð að íbúð hans.

Á grundvelli rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 óskaði úrskurðarnefnd velferðarmála eftir afriti af framangreindum tilkynningum til að unnt væri að leggja mat á hvort skilyrði fyrir afturköllun úthlutunar húsnæðis í reglum Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði hefði verið uppfyllt í máli kæranda. Umbeðin gögn voru afhent úrskurðarnefndinni í trúnaði og með vísan til 17. gr. stjórnsýslulaga verður kæranda ekki veittur aðgangur að þeim. Samkvæmt ákvæðinu er stjórnvaldi heimilt að takmarka aðgang aðila máls að gögnum ef hagsmunir hans af því að notfæra sér vitneskju úr þeim þykja eiga að víkja fyrir mun ríkari almanna- og einkahagsmunum.

Að virtum fyrirliggjandi tilkynningum er ljóst að töluvert ónæði var fyrir aðra íbúa húsnæðisins af kæranda frá maí 2024 og til loka febrúar 2025 þótt kærandi mótmæli því. Slíkt fellur undir vanefnd á leigusamningi, sbr. 12. gr. húsaleigusamnings kæranda og Félagsbústaða hf. og voru kæranda sendar viðeigandi aðvaranir og áskoranir 16. október 2024 og 5. febrúar 2025. Með vísan til þess er það mat úrskurðarnefndarinnar að Reykjavíkurborg hafi verið heimilt að afturkalla úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis að C. Hin kærða ákvörðun er því staðfest.

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 13. mars 2025, um að afturkalla úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis til A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir