Mál nr. 312/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 312/2025

Miðvikudaginn 13. ágúst 2025

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með rafrænni kæru, móttekinni 15. maí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 15. maí 2025, um endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta vegna ársins 2024 og innheimtu ofgreiddra bóta.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Niðurstaða endurreiknings og uppgjörs tekjutengdra bóta ársins 2024 var sú að kæranda hefðu verið ofgreiddar bætur það ár að fjárhæð 142.115 kr., að teknu tilliti til endurgreiddrar staðgreiðslu. Kæranda var tilkynnt um framangreinda ofgreiðslu og fyrirhugaða innheimtu með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 15. maí 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 15. maí 2025. Með bréfi, dags. 20. maí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Greinargerð stofnunarinnar barst með bréfi, dags. 23. maí 2025, og var hún send kæranda til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 27. maí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að kærð sé niðurstaða Tryggingastofnunar ríkisins um uppgjör tekjutengdra greiðslna. Enginn rökstuðningur hafi fylgt kröfunni en ljóst sé að kærandi sé undir skattleysismörkum. Vísað hafi verið í inneign á sparnaðarreikningi, en kærandi hafi fengið smá arf frá ömmu sinni árið 2022 og virðist Tryggingastofnun reikna það sem tekjur. Kærandi hafi greitt 10% erfðafjárskatt og amma hennar hafi einnig greitt tekjur af upphæðinni. Verið sé að leggja þriðja skattinn ofan á sem sé ólöglegt. Með vísun til þess sé ákvörðunin kærð. Kærandi hafi einnig haft samband við lögmann vegna þessa þjófnaðar. Kærandi hafi hugsað sér að eiga þetta inni á sparnaðarreikning í von um að vextir gæti hjálpað henni að kaupa íbúð eftir nokkur ár. Tryggingastofnun hafi komið í veg fyrir þau áform og hafi stolið af arfi sem búið sé að greiða skatta af og gott betur en það. Kærandi óski því eftir niðurfellingu og endurgreiðslu á því sem Tryggingastofnun hafi tekið af arfi hennar, því engin lagastoð sé fyrir þeim þjófnaði.

III. Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar kemur fram að kærð sé niðurstaða endurreiknings og uppgjörs tekjutengdra greiðslna ársins 2024, dags. 15. maí 2025.

Í 30. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar sé kveðið á um tekjutengingu lífeyristrygginga og hvernig Tryggingastofnun skuli standa að útreikningi bóta. Í 1. mgr. segi að til tekna samkvæmt VI. kafla skuli telja tekjur samkvæmt II. kafla laga nr. 90/2003 um tekjuskatt með tilteknum undantekningum.

Samkvæmt 3. mgr. 33. gr. sömu laga skuli Tryggingastofnun endurreikna bótafjárhæðir á grundvelli tekna þegar endanlegar upplýsingar um tekjur bótagreiðsluársins liggi fyrir við álagningu skattayfirvalda á opinberum gjöldum.

Ákvæði um endurreikning megi einnig finna í reglugerð nr. 598/2009 um útreikning, endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta og vistunarframlags.

Komi í ljós við endurreikning að bætur hafi verið ofgreiddar fari um það samkvæmt 34. gr. laga um almannatryggingar. Þar sé kveðið á um skyldu Tryggingastofnunar til að innheimta ofgreiddar bætur. Sú meginregla sé jafnframt ítrekuð í 9. gr. reglugerðar nr. 598/2009.

Undantekningu frá þessari meginreglu sé að finna í 11. gr. reglugerðarinnar. Þar komi fram að þrátt fyrir að endurreikningur samkvæmt III. kafla leiði í ljós að bætur hafi verið ofgreiddar sé heimilt að falla frá endurkröfu að fullu eða að hluta ef alveg sérstakar aðstæður séu fyrir hendi. Skuli þá einkum litið til fjárhagslegra og félagslegra aðstæðna bótaþega og þess hvort hann hafi verið í góðri trú um greiðslurétt sinn.

Í 47. gr. laga um almannatryggingar sé fjallað um upplýsingaskyldu umsækjanda eða greiðsluþega gagnvart Tryggingastofnun. Þar komi fram að umsækjanda eða greiðsluþega sé skylt að veita stofnuninni allar nauðsynlegar upplýsingar til að hægt sé að taka ákvörðun um bótarétt, fjárhæð og greiðslu bóta og annarra greiðslna samkvæmt lögunum og endurskoðun þeirra. Enn fremur sé skylt að tilkynna stofnuninni um breytingar á tekjum eða öðrum aðstæðum sem geti haft áhrif á bætur eða greiðslur.

Málavextir séu þeir að kærandi hafi verið með örorkulífeyri, tekjutryggingu, aldurstengda örorkuuppbót og sérstaka uppbót til framfærslu allt árið 2024 og heimilisuppbót frá 1. ágúst 2024 til ársloka.

Kæranda hafi verið tilkynnt um endurreikning og uppgjör tekjutengdra greiðslna ársins 2024 með bréfi, dags. 15. maí 2025. Uppgjörið hafi leitt til 142.115 kr. ofgreiðslu að teknu tilliti til greiddrar staðgreiðslu. Kærandi hafi kært þá ákvörðun 15. maí 2025.

Ástæða endurkröfu í uppgjöri sé sú að við samkeyrslu við tekjuupplýsingar úr skattframtali 2025, vegna tekjuársins 2024, hafi komið í ljós að tekjur kæranda hafi reynst hærri en gert hafi verið ráð fyrir í tekjuáætlun. Endurreikningur sé byggður á upplýsingum úr skattframtölum greiðsluþega.

Kærandi hafi fengið senda tillögu að tekjuáætlun fyrir árið 2024 með bréfi, dags. 5. desember 2023. Samkvæmt henni hafi verið gert ráð fyrir að kærandi hefði vexti og verðbætur að fjárhæð 1.560 kr. Engar athugasemdir hafi borist frá kæranda vegna áætlunarinnar og hafi réttindin því verið greidd úr frá henni til 30. apríl 2025.

Kærandi hafi 26. mars 2024 skilað inn nýrri tekjuáætlun í gegnum mínar síður Tryggingastofnunar og hafi áætlað 400.000 kr. í vexti af innistæðum. Endurreikningur á greiðslum hafi verið framkvæmdur þann 9. apríl 2024 á grundvelli þeirrar áætlunar og hafi kæranda í kjölfarið verið sent bréf með upplýsingum um áætlaða skuld að fjárhæð 60.471 kr. Réttindi kæranda hafi verið greidd út samkvæmt þessari tekjuáætlun frá 1. maí 2024 til ársloka.

Við bótauppgjör ársins 2024 hafi komið í ljós að kærandi hefði haft vexti og verðbætur að fjárhæð 574.375 kr. Umræddar tekjur flokkast sem fjármagnstekjur og leiði, samkvæmt 30. gr. laga um almannatryggingar og c. lið 7. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, til lækkunar á greiðslum frá Tryggingastofnun.

Tryggingastofnun sé skylt lögum samkvæmt að framkvæma endurreikning ár hvert þegar endanlegar upplýsingar um tekjur greiðsluársins liggi fyrir við álagningu skattayfirvalda á opinberum gjöldum. Tryggingastofnun sé ekki heimilt að horfa fram hjá tekjum sem birtist á framtali greiðsluþega eða hvernig þær séu skráðar á skattframtalið, eins og ítrekað hafi verið staðfest af úrskurðarnefnd og hafi einnig verið staðfest fyrir dómstólum.

Niðurstaða endurreiknings tekjutengdra greiðslna ársins 2024 hafi verið að kærandi hafi fengið greitt 4.744.859 kr., en samkvæmt endurreikningi hefði hún átt að fá greitt 4.537.454 kr. Mismunurinn, að teknu tilliti til endurgreiddrar staðgreiðslu, hafi því numið ofgreiðslu að fjárhæð 142.115 kr.

Kærð ákvörðun sé í samræmi við lög og reglur sem gildi um uppgjör og endurreikning tekjutengdra greiðslna. Tryggingastofnun fari því fram á að kærð ákvörðun frá 15. maí 2025 um niðurstöðu endurreiknings og uppgjörs tekjutengdra greiðslna ársins 2024 verði staðfest fyrir nefndinni.

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar endurreikning og uppgjör á tekjutengdum bótum kæranda vegna ársins 2024 og innheimtu ofgreiddra bóta.

Kærandi fékk greiddan örorkulífeyri og tengdar greiðslur frá Tryggingastofnun á árinu 2024. Samkvæmt 47. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar er umsækjanda eða greiðsluþega skylt að veita stofnuninni allar nauðsynlegar upplýsingar til að hægt sé að taka ákvörðun um bótarétt, fjárhæð og greiðslu bóta og annarra greiðslna samkvæmt lögunum og endurskoðun þeirra. Enn fremur er skylt að tilkynna stofnuninni um breytingar á tekjum eða öðrum aðstæðum sem geta haft áhrif á bætur eða greiðslur. Af framangreindu verður ráðið að sú skylda hvíli á greiðsluþegum að upplýsa Tryggingastofnun um tekjur á bótagreiðsluári sem kunna að hafa áhrif á bótarétt.

Í 30. gr. og 33. gr. laga um almannatryggingar er kveðið á um tekjutengingu lífeyristrygginga og hvernig Tryggingastofnun ríkisins skuli standa að útreikningi bóta. Í 1. mgr. 30. gr. segir að til tekna samkvæmt VI. kafla skuli telja tekjur samkvæmt II. kafla laga nr. 90/2003 um tekjuskatt með tilteknum undantekningum. Á grundvelli 3. mgr. 33. gr. laga um almannatryggingar ber Tryggingastofnun ríkisins að endurreikna bótafjárhæðir eftir að endanlegar upplýsingar um tekjur bótagreiðsluárs liggja fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum. Leiði endurreikningur í ljós að bætur hafi verið ofgreiddar ber Tryggingastofnun að innheimta þær samkvæmt 34. gr. laga um almannatryggingar. Sú meginregla er ítrekuð í 9. gr. reglugerðar nr. 598/2009 um útreikning, endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta og vistunarframlags.

Samkvæmt gögnum málsins gerði tillaga Tryggingastofnunar að tekjuáætlun, dags. 5. desember 2023, ráð fyrir kærandi fengi á árinu 1.560 kr. í fjármagnstekjur á árinu 2024. Kærandi gerði ekki athugasemdir við þá áætlun og voru bótaréttindi því reiknuð og bætur greiddar út frá þessum tekjuforsendum. Kærandi breytti tekjuáætlun Tryggingastofnunar 26. mars 2024 og gerði ráð fyrir 400.000 kr. í fjármagnstekjur á árinu. Með bréfi Tryggingastofnunar, dags. 9. apríl 2024, staðfesti stofnunin breytta tekjuáætlun og upplýsti hana um áætlaða kröfu að fjárhæð 60.471 kr. Bótaréttindi kæranda voru reiknuð á ný út frá þessum tekjuforsendum.

Samkvæmt upplýsingum skattyfirvalda vegna tekjuársins 2024 reyndust tekjur kæranda hafa verið 574.375 kr. í fjármagnstekjur. Endurreikningur Tryggingastofnunar á tekjutengdum bótagreiðslum vegna ársins leiddi í ljós 142.115 kr. ofgreiðslu á árinu 2024 að teknu tilliti til endurgreiddrar staðgreiðslu og áður myndaðrar kröfu. Kærandi hefur verið krafinn um endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar.

Samkvæmt framangreindu reyndust tekjur kæranda vera hærri á árinu 2024 en gert hafði verið ráð fyrir. Um var að ræða fjármagnstekjur sem er tekjustofn sem hefur áhrif við útreikning Tryggingastofnunar á bótafjárhæð, sbr. 30. gr. laga um almannatryggingar og C-lið 7. gr. laga um tekjuskatt. Tryggingastofnun greiðir tekjutengdar bætur á grundvelli upplýsinga úr tekjuáætlun viðkomandi greiðsluþega. Þá ber stofnuninni lögum samkvæmt að endurreikna bætur með hliðsjón af upplýsingum skattyfirvalda og innheimta ofgreiddar bætur.

Í kæru greinir kærandi frá því að um sé að ræða innstæðu vegna arfs sem hún hafi fengið og hafi þegar greitt erfðafjárskatt af. Úrskurðarnefndin bendir á að arfur kæranda sem slíkur, eða innstæða á bankareikningi vegna hans, hefur ekki áhrif á endurreikning bóta kæranda. Á móti teljast vaxtatekjur af innstæðunni til fjármagnstekna. Eins og áður hefur komið fram eru fjármagnstekjur tekjustofn sem skerðir tekjutengdar bætur. Tryggingastofnun er ekki heimilt að horfa fram hjá tekjum sem birtast á skattframtali, enda kveður 3. mgr. 33. gr. laga um almannatryggingar skýrt á um að eftir að endanlegar upplýsingar um tekjur bótagreiðsluársins liggja fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum skuli stofnunin endurreikna bótafjárhæðir á grundvelli tekna samkvæmt þessari grein.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að staðfesta ákvörðun um endurreikning og uppgjör Tryggingastofnunar ríkisins á tekjutengdum bótum kæranda á árinu 2023 og innheimtu ofgreiddra bóta.

Í ljósi þess að kærandi gefur til kynna í kæru að hún óski niðurfellingar á kröfunni telur úrskurðarnefnd velferðarmála rétt að vekja athygli kæranda á því að hún geti freistað þess að leggja fram beiðni um niðurfellingu ofgreiddra bóta til Tryggingastofnunar á grundvelli undanþáguákvæðis 11. gr. reglugerðar nr. 598/2009 um útreikning, endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta og vistunarframlags. Þar kemur fram að heimilt sé að falla frá endurkröfu að fullu eða að hluta ef alveg sérstakar aðstæður séu fyrir hendi. Þá skuli einkum litið til fjárhagslegra og félagslegra aðstæðna greiðsluþega og þess hvort hann hafi verið í góðri trú um greiðslurétt sinn.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um endurreikning og uppgjör á tekjutengdum bótum A, og innheimtu á ofgreiddum bótum er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir