14 ágúst 2025
/
Mál nr. 362/2025-Úrskurður
Úrskurðarnefnd velferðarmála
Mál nr. 362/2025
Fimmtudaginn 14. ágúst 2025
A
gegn
Suðurnesjabæ
Ú R S K U R Ð U R
Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.
Með kæru, dags. 10. júní 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Suðurnesjabæjar, dags. 16. maí 2025, um að synja beiðni hennar um styrk vegna aðkeyptrar sérfræðiþjónustu.
I. Málsatvik og málsmeðferð
Í mars 2025 var óskað eftir styrk frá Suðurnesjabæ vegna kostnaðar við atferlisþjálfun fyrir son kæranda. Þeirri beiðni var synjað með bréfi Suðurnesjabæjar, dags. 19. mars 2025, og var sú ákvörðun staðfest af fjölskyldu- og velferðarráði Suðurnesjabæjar með bréfi, dags. 16. maí 2025.
Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 10. júní 2025. Með bréfi, dags. 12. júní 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Suðurnesjabæjar vegna kærunnar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Suðurnesjabæjar barst 15. júlí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 17. júlí 2025. Athugasemdir bárust ekki.
II. Sjónarmið kæranda
Í kæru kemur fram að sonur kæranda sé einhverfur, með ADHD forgreiningu og bíði fullnaðargreiningar. Sonur kæranda hafi ekki náð viðunnandi stjórn á hægðum og þvagi. Nokkur árangur hafi náðst á hægðarstjórnun en lítið við stjórnun á þvaglátum. Teymi sérfræðinga komi að syni kæranda.
Á teymisfundi síðastliðinn vetur hafi komið fram að samnemendur hans veiti því aukna athygli að hann pissi á sig, hann sé illa lyktandi og verði fyrir aðkasti. Einnig hafi foreldrar bekkjarfélaga haft samband vegna þessa og hann hafi upplifað útilokun. Ráðgjafi hjá Landsteymi hafi lagt til aðkomu klínísks atferlisfræðings þar sem sú sérfræðimeðferð beri oft góðan árangur hjá einhverfum einstaklingum sem glími við þennan vanda. Það hafi verið haft samband við klínískan atferlisfræðing sem hafi um árabil starfað við þessa meðferð, m.a. hjá Ráðgjafar- og greiningarstöð. Hún hafi greint frá því að tvö sveitarfélög hafi greitt þessa meðferð fyrir þrjá skjólstæðinga á árinu 2025. Umsókn hafi því verið send til Suðurnesjabæjar sem hafi hafnað greiðslu meðferðar. Niðurstöðu hafi verið áfrýjað og áfrýjun hafi verið hafnað.
Tekið er fram að sonur kæranda sé á biðlista. Vandinn sé orðinn mjög íþynjandi og heftandi fyrir hann. Að láta hann bíða eftir aðstoð geti haft verulegan skaða í för með sér, einkum sálfélagslega en félagsleg staða hans versni eftir því sem hann eldist. Það hafi verið haft samráð við framkvæmdastjóra Sjónarhóls, réttindagæslumann fatlaðra hjá Mannréttindastofnun og umboðsmann barna en engin lausn hafi fundist. Ráðgjafar- og greiningarstöð hafi sagt að hún veiti ekki þessa meðferð þar sem hann sé ekki skjólstæðingur þeirra og Geðheilbrigðismiðstöð bjóði ekki upp á þessa meðferð þegar hann verði skjólstæðingur þeirra. Skýrt sé að börn á biðlistum eigi að fá þjónustu við sitt hæfi. Atferlismeðferð sé kerfisbundið inngrip við hegðunarvanda þar sem unnið sé með markvissum hætti við að kenna æskilega hegðun og draga úr óæskilegri hegðun. Atferlisfræðingar séu sérmenntaðir við að setja upp skipulag fyrir börn, foreldra og skóla til að leiðbeina og kenna æskilega hegðun og styðja barnið í átt að skilgreindum markmiðum. Atferlismeðferð sé gagnreynt úrræði sem sýni gjarnan skjótan árangur. Mikilvægt sé að drengnum líði vel í skólanum, að hann nái að vera í skólanum með jafnöldrum sínum og geti bæði sinnt þar námi og átt góð félagslegsamskipti við jafnaldra.
III. Sjónarmið Suðurnesjabæjar
Í greinargerð Suðurnesjabæjar kemur fram að sonur kæranda sé X ára gamall og búi með foreldrum sínum í Suðurnesjabæ, B. Hann hafi lokið frumgreiningu hjá sálfræðingi og sé á bið eftir nánari greiningu á einhverfurófi, ADHD og misstyrk hjá Geðheilsumiðstöð barna. Mál drengsins sé komið í samþættingu á öðru stigi hjá félagsþjónustunni, myndað hafi verið stuðningsteymi og stuðningsáætlun sett af stað. Félagsþjónustu Suðurnesjabæjar hafi borist beiðni um styrk vegna aðkeyptrar sérfræðiþjónustu á fundi þann 6. mars 2025 og þá hafi málastjóri hafið vinnu við að taka saman nauðsynleg gögn sem hafi legið fyrir hjá félagsþjónustunni. Gott samráð hafi verið haft við aðstandendur og teymi barnsins við að leggja mat á þjónustuþörf. Beiðnin hafi verið tekin fyrir á 548. afgreiðslufundi félagsmála hjá Suðurnesjabæ þann 19. mars 2025. Eftirfarandi bókun hafi verið gerð og forráðamönnum send bókunin í bréfpósti:
„Beiðni synjað um styrk til greiðslu sérfræðiþjónustu. Sveitarfélaginu barst beiðni um styrk að upphæð allt að 538.000 kr. vegna aðkeyptrar sérfræðiþjónustu. Sveitarfélagið hefur ekki reglur sem heimila styrkveitingu í formi sérfræðiþjónustu barna og er beiðni því hafnað. Ráðgjafa velferðarsviðs er falið að leita lausna í samráði við umsækjanda og veita leiðbeiningar um mögulegar leiðir og/eða úrræði sem gæti komið til móts við þarfir fjölskyldunnar.“
Foreldrar drengsins hafi áfrýjað ákvörðun þessari til fjölskyldu- og velferðarráðs Suðurnesjabæjar þann 2. apríl 2025. Greinargerð ásamt nauðsynlegum fylgiskjölum hafi verið lögð fyrir 59. fund fjölskyldu- og velferðarráðs þann 15. maí 2025 og eftirfarandi bókað:
„Fjölskyldu- og velferðarráð staðfestir bókun afgreiðslufundar félagsmála þann 19. mars 2025. Þar kemur fram að sveitarfélagið hefur ekki reglur sem heimila beinar styrkveitingar til einstaklinga í formi sérfræðiþjónustu fyrir börn. Þess ber að geta að þroskaþjálfar hjá Velferðarsviði Suðurnesjabæjar veita sérhæfða ráðgjöf og þjónustu vegna fötlunar barns. Sú ráðgjöf felur í sér leiðsögn og stuðning fyrir börn og fjölskyldu þeirra inn á heimili.“
Foreldrar hafi sótt um sérfræðiráðgjöf þroskaþjálfa inn á heimilið þann 27. maí 2025 og á 559. afgreiðslufundi félagsmála þann 4. júní hafi sérfræðiráðgjöfin verið samþykkt, allt að tíu klukkustundir. Markmið sérfræðiteymis sé að veita sérhæfða þjónustu vegna fötlunar barns. Sérfræðiteymið veiti ráðgjöf og stuðning við einstaklinga, börn og fjölskyldu þeirra. Þörf fyrir þjónustu sé metin út frá fötlun barns, aðstæðum þess og fjölskyldu. Þjónustan fari fram á heimili fjölskyldunnar eða þar sem barnið dvelji. Í sérfræðiteyminu starfi einstaklingar með menntun í þroskaþjálfafræðum eða sambærilegu námi. Sérfræðiráðgjöfin muni hefjast í ágúst eftir sumarleyfi starfsfólks. Þjónustan sem foreldrar hafi sótt um styrk fyrir sé í formi klósettþjálfunar atferlisfræðings en drengurinn eigi við hamlandi vanda við að stýra þvagi og hægðum. Þessi þjónusta sé veitt á 3. stigs stofnun hjá Ráðgjafar- og greiningarstöð en samkvæmt svörum frá Geðheilsumiðstöð barna bjóðist engin sambærileg þjónusta þeim börnum sem þau sinni.
IV. Niðurstaða
Kærð er ákvörðun Suðurnesjabæjar, dags. 16. maí 2025, um að synja beiðni kæranda um styrk vegna kostnaðar við atferlisþjálfun fyrir son hennar. Beiðninni var synjað á þeim grundvelli að sveitarfélagið væri ekki með reglur er heimili beinar styrkveitingar til einstaklinga í formi sérfræðiþjónustu fyrir börn.
Í 1. mgr. 1. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir kemur fram að markmið laganna sé að fatlað fólk eigi kost á bestu þjónustu sem unnt sé að veita á hverjum tíma til að koma til móts við sértækar stuðningsþarfir þess. Þjónustan skal miða að því að fatlað fólk fái nauðsynlegan stuðning til þess að það geti notið fullra mannréttinda til jafns við aðra og skapa því skilyrði til sjálfstæðs lífs á eigin forsendum. Við framkvæmd þjónustu við fatlað fólk skal virðing borin fyrir mannlegri reisn þess, sjálfræði og sjálfstæði, sbr. 1. mgr. 1. gr. laganna. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. skal þjónusta samkvæmt lögunum miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður viðkomandi, óskir og önnur atriði sem skipta máli, svo sem kyn, kynferði, aldur, þjóðernisuppruna, trúarbrögð og fleira.
Í 3. gr. laganna er fjallað um rétt til þjónustu. Í 1. mgr. segir að fatlað fólk skuli eiga rétt á allri almennri þjónustu ríkis og sveitarfélaga. Ávallt skuli veita fötluðu fólki þjónustu samkvæmt almennum lögum á sviði félagsþjónustu, húsnæðismála, menntunar, vinnumarkaðar, öldrunarþjónustu og heilbrigðisþjónustu.
Í IV. kafla laga nr. 38/2018 er kveðið á um þjónustu við fötluð börn og fjölskyldur þeirra. Segir þar í 1. mgr. 13. gr. að tryggja skuli að fötluð börn fái nauðsynlega þjónustu svo að þau geti notið mannréttinda og mannhelgi til jafns við önnur börn, lifað sjálfstæðu lífi og tekið þátt í samfélaginu án aðgreiningar. Þá skuli fötluð börn hafa raunverulegan aðgang að og njóta menntunar, þjálfunar, starfsundirbúnings og tómstunda. Í 2. mgr. greinarinnar segir að fjölskyldur fatlaðra barna skuli fá nægilega þjónustu til þess að fötluð börn þeirra geti notið réttinda sinna til fulls og jafns við aðra.
Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga nr. 38/2018 fer um rétt fatlaðra barna, sem hafa þörf fyrir fjölþætta þjónustu á öðru og/eða þriðja stigi til lengri tíma, til málstjóra, stuðningsteymis og stuðningsáætlunar samkvæmt lögum um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna. Þá segir í 1. mgr. 20. gr. laganna að mennta- og barnamálaráðuneytið skuli skipa sérfræðingateymi vegna barna með fjölþættan vanda og barna sem vegna fötlunar sinnar þurfi annars konar og meiri þjónustu en unnt sé að veita á heimili fjölskyldna þeirra. Teymið skuli vera sveitarfélögum til ráðgjafar vegna þjónustu og úrræða. Teymið ákvarði jafnframt hvort barn þarfnist úrræða samkvæmt lögunum, á grundvelli barnaverndarlaga eða hvorra tveggja laganna.
Í 1. mgr. 12. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.
Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.
Suðurnesjabær hefur sett reglur um fjárhagsaðstoð á grundvelli framangreindrar 21. gr. laga nr. 40/1991. Þar segir í 2. mgr. 1. gr. að heimilt sé að veita einstaklingum og fjölskyldum aðstoð vegna sérstakra aðstæðna eða óvæntra áfalla, sbr. IV. kafla reglnanna. Samkvæmt a. lið 17. gr. reglnanna er heimilt að veita tekjulágum foreldrum fjárhagsaðstoð vegna sérstaka aðstæðna að undangengnu mati ráðgjafa. Tekjuviðmið sé að öllu jöfnu grunnfjárhæð framfærslu undanfarna fjóra mánuði. Um sé að ræða sérstaka aðstoð vegna barna, s.s. til að greiða daggæslu, skólamáltíðir, frístundaskóla, sumardvöl og/eða þátttöku barna í þroskandi félags- og tómstundastarfi. Viðmiðunarmörk aðstoðar með hverju barni skuli samsvara hálfu meðlagi á mánuði.
Líkt og að framan greinir var beiðni kæranda um styrk vegna kostnaðar við atferlisþjálfun fyrir son hennar synjað á þeim grundvelli að sveitarfélagið væri ekki með reglur er heimili beinar styrkveitingar til einstaklinga í formi sérfræðiþjónustu fyrir börn. Kæranda var í hinni kærðu ákvörðun bent á að þroskaþjálfar hjá Velferðarsviði Suðurnesjabæjar veittu sérhæfða ráðgjöf og þjónustu vegna fötlunar barns. Sú ráðgjöf fæli í sér leiðsögn og stuðning fyrir börn og fjölskyldur þeirra inn á heimili. Í greinargerð Suðurnesjabæjar kom fram að sótt hafi verið um sérfræðiráðgjöf þroskaþjálfa inn á heimilið þann 27. maí 2025 sem hafi verið samþykkt þann 4. júní 2025, allt að tíu klukkustundir. Sérfræðiráðgjöfin muni hefjast í ágúst eftir sumarleyfi starfsfólks.
Með vísan til þess að engin lagaskylda hvílir á sveitarfélögum til greiðsluþátttöku í sérfræðikostnaði vegna fatlaðra barna og engar reglur liggja fyrir þess efnis hjá Suðurnesjabæ telur úrskurðarnefnd velferðarmála ekki ástæðu til að gera athugasemd við þá ákvörðun Suðurnesjabæjar að synja beiðni kæranda um styrk vegna kostnaðar við atferlisþjálfun fyrir son hennar. Hin kærða ákvörðun er því staðfest.
Ú R S K U R Ð A R O R Ð
Ákvörðun Suðurnesjabæjar, dags. 16. maí 2025, um að synja beiðni A, um styrk vegna aðkeyptrar sérfræðiþjónustu, er staðfest.
Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir