Mál nr. 368/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 368/2025

Fimmtudaginn 14. ágúst 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 12. júní 2025, kærði B lögmaður, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 31. mars 2025, um að synja umsókn hennar um þjónustuíbúð aldraðra.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 13. janúar 2025, sótti kærandi um þjónustuíbúð aldraðra hjá Reykjavíkurborg. Umsókn kæranda var synjað með bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 28. janúar 2025, og var sú ákvörðun staðfest af áfrýjunarnefnd velferðarráðs, dags. 31. mars 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 12. júní 2025. Með bréfi, dagsettu sama dag, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar vegna kærunnar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst 8. júlí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 10. júlí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru er greint frá því að rökstuðningur vegna ákvörðunar áfrýjunarnefndar velferðarráðs hafi borist þann 29. apríl 2025. Þar komi fram að kæranda hafi verið synjað um þjónustuíbúð aldraðra þar sem hún hafi ekki náð 67 ára aldri. Í rökstuðningnum komi ekki fram hvers vegna kærandi hafi ekki uppfyllt skilyrði fyrir undanþágu frá þeirri reglu og hvergi sé að finna upplýsingar um hvaða verklagsreglur gildi um slíkar undanþágur.

Þegar sótt hafi verið um þjónustuíbúð aldraðra fyrir hönd kæranda hafi henni verið kunnugt um að reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt húsnæði hafi miðað við að umsækjendur væru búnir að ná ákveðnum aldri. Kæranda hafi hins vegar jafnframt verið kunnugt um að í mörgum tilvikum hafi verið veittar undanþágur frá framangreindri reglu. Á þeim grundvelli hafi verið sótt um félagslega íbúð fyrir hönd kæranda.

Með umsókn kæranda hafi fylgt ítarlegt læknisvottorð með upplýsingum um veikindi hennar og bataferli. Líkt og fram komi í framangreindu læknisvottorði sé mikilvægt fyrir kæranda að búa í návígi við fólk og eiga kost á þjónustu í sínu nærumhverfi svo hún einangrist ekki aftur. Kærandi sé með þéttan stuðning frá spítalanum en það sé afar mikilvægt fyrir hana að vera einnig í umhverfi þar sem hún geti sótt í félagsskap og annars konar þjónustu.

Kærandi verði X ára á árinu 2025 og sé í augljósri og rökstuddri þörf fyrir félagslega þjónustuíbúð. Hún geri kröfu um að jafnræðis verði gætt við úthlutun íbúða og að henni verði veitt undanþága frá aldursskilyrðinu eins og mörg fordæmi séu fyrir, enda uppfylli hún öll önnur skilyrði. Annað sé að mati kæranda brot á jafnræði.

III. Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X ára gömul kona. Kærandi hafi í gegnum tíðina verið í stopulum samskiptum við ættingja og eigi sögu um félagslega einangrun. Þá hafi hún átt við langvarandi geðræna erfiðleika að stríða og sé greind með aðsóknargeðklofa. Kærandi hafi verið nauðungarvistuð á geðdeild Landspítala þann 27. október 2024. Kærandi hafi misst íbúð sína þegar hún hafi lagst inn á geðdeild Landspítala vegna ítrekaðra kvartana frá nágrönnum. Samfélagsgeðteymi Landspítala muni halda utan um eftirfylgd hjá kæranda. Þann 13. janúar 2025 hafi kærandi sótt um þjónustuíbúð fyrir aldraða hjá Reykjavíkurborg. Með bréfi þann 28. janúar 2025 hafi umsókn kæranda verið synjað þar sem skilyrði a. liðar 14. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði hafi ekki verið uppfyllt en þar sé kveðið á um að umsækjandi skuli vera 67 ára eða eldri.

Með bréfi, dags. 28. janúar 2025, hafi kærandi skotið framangreindri ákvörðun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs og óskað eftir undanþágu frá a. lið 14. gr. reglna um félagslegt leiguhúsnæði. Áfrýjunarnefnd velferðarráðs hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 31. mars 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun starfsmanna á Austurmiðstöð Reykjavíkurborgar um undanþágu frá a-lið 14. gr. reglna Reykjavíkurborgar um almennt félagslegt leiguhúsnæði.“

Þann 10. apríl 2025 hafi kærandi óskað eftir rökstuðningi fyrir framangreindri ákvörðun og hún hafi verið send með bréfi þann 29. apríl 2025. Kærandi hafi nú kært ákvörðun áfrýjunarnefndarinnar til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Samkvæmt upplýsingum frá félagsráðgjafa kæranda á austurmiðstöð hafi lögráðamaður haft milligöngu um kaup á íbúð handa kæranda sem hún búi nú í. Þá hafi kærandi sótt um félagslegt leiguhúsnæði fyrir fatlað fólk með umsókn þann 28. apríl 2025 sem hafi verið samþykkt og kæranda tilkynnt það með bréfi, dags. 5. júní 2025.

Um félagslegt leiguhúsnæði í Reykjavík gildi reglur sem samþykktar hafi verið í velferðarráði þann 13. mars 2019 og í borgarráði þann 2. maí 2019. Reglurnar hafi tekið gildi 1. júní 2019. Í reglunum sé kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum sé skylt að veita, sbr. XII. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, 4. tölul. 13. gr. laga nr. 125/1999 um málefni aldraðra og 9. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir, sbr. og reglugerð um húsnæðisúrræði fyrir fatlað fólk, sbr. 1. gr. framangreindra reglna.

Í 2. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði komi fram að með félagslegu leiguhúsnæði sé átt við almennt félagslegt leiguhúsnæði, húsnæði fyrir fatlað fólk, húsnæði fyrir heimilislausa með miklar og flóknar þjónustuþarfir og þjónustuíbúðir aldraðra. Með þjónustuíbúð aldraðra sé átt við félagslegt leiguhúsnæði sem sé sérstaklega ætlað öldruðum, sbr. 4. tölul. 13. gr. laga nr. 125/1999 um málefni aldraðra. Sama gildi um íbúðir fyrir aldraða sem úthlutað sé á grundvelli sérstakra samninga við velferðarsvið Reykjavíkurborgar. Þjónustuíbúðir aldraðra séu ætlaðar þeim sem þurfi aðstoð og stuðning til að geta búið á eigin heimili, sbr. 1. gr. laga nr. 125/1999 um málefni aldraðra. Um þjónustuíbúðir aldraðra sé fjallað í V. kafla reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði.

Í 14. gr. framangreindra reglna sé kveðið á um skilyrði fyrir því að umsókn um þjónustuíbúð aldraðra verði samþykkt á biðlista. Eftirfarandi komi fram í a. lið 14. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði:

„Umsækjandi skal vera 67 ára eða eldri og eiga lögheimili í Reykjavík þegar sótt er um.“

Líkt og fram komi í áðurnefndri grein beri umsækjendum að vera 67 ára eða eldri til að umsókn verði samþykkt á biðlista. Kærandi hafi ekki náð tilskildum aldri.

Fagfundur hafi ekki mælt með undanþágu frá a. lið 14. gr. reglna um félagslegt leiguhúsnæði þar sem faglegt mat ráðgjafa hafi verið að félagslegt leiguhúsnæði fyrir fatlað fólk myndi falla betur að þörfum kæranda. Taka skuli fram að umsókn kæranda um félagslegt leiguhúsnæði fyrir fatlað fólk hafi verið samþykkt. Áfrýjunarnefnd velferðarráðs hafi tekið undir mat fagfundar á austurmiðstöð og því ekki talið að málefnalegar ástæður lægju fyrir til að veita undanþágu frá reglum um félagslegt leiguhúsnæði hvað varði þjónustuíbúð aldraðra.

Það hafi því verið mat áfrýjunarnefndar velferðarráðs að ekki væri ástæða til að breyta mati austurmiðstöðvar og fagfundar með vísan til aðstæðna kæranda. Því hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfest synjun starfsmanna austurmiðstöðvar, sbr. a. lið 14. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði.

Með vísan til alls framanritaðs verði að telja að framangreind ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn framangreindum reglum Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði né lögum nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja umsókn kæranda um þjónustuíbúð aldraðra. Umsókninni var synjað á þeirri forsendu að skilyrði a. liðar 14. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði væri ekki uppfyllt.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við húsnæðismál, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í XII. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um húsnæðismál. Þar segir í 1. mgr. 45. gr. að sveitarstjórnir skuli, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna. Samkvæmt 46. gr. laganna skulu félagsmálanefndir sjá til þess að veita þeim fjölskyldum og einstaklingum, sem ekki eru færir um það sjálfir, úrlausn í húsnæðismálum til að leysa úr bráðum vanda á meðan unnið er að varanlegri lausn.

Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á húsnæðismálum einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í reglum Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði er kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum er skylt að veita, sbr. XII. kafla laga nr. 40/1991. Í 5. mgr. 2. gr. reglnanna kemur fram að með þjónustuíbúð aldraðra sé átt við félagslegt leiguhúsnæði sem sérstaklega sé ætlað öldruðum, sbr. 4. tölul. 13. gr. laga nr. 125/1999 um málefni aldraðra. Sama gildi um íbúðir fyrir aldraða sem úthlutað sé á grundvelli sérstakra samninga við velferðarsvið Reykjavíkurborgar. Þjónustuíbúðir aldraðra séu ætlaðar þeim sem þurfi aðstoð og stuðning til að geta búið á eigin heimili, sbr. 1. gr. laga nr. 125/1999 um málefni aldraðra.

Í 14. gr. reglnanna er að finna skilyrði fyrir því að umsókn um þjónustuíbúð aldraðra verði samþykkt á biðlista og þarf umsækjandi að uppfylla öll skilyrði sem fram koma í a. til c. liðum 1. mgr. ákvæðisins. Samkvæmt a. lið 14. gr. skal umsækjandi vera 67 ára eða eldri og eiga lögheimili í Reykjavík þegar sótt er um. Samkvæmt gögnum málsins hefur kærandi ekki náð 67 ára aldri og uppfyllir hún því ekki skilyrði a. liðar 14. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði. Að því virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að staðfesta beri synjun Reykjavíkurborgar á umsókn kæranda um þjónustuíbúð aldraðra.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 31. mars 2025, um að synja umsókn A, um þjónustuíbúð aldraðra, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir