Mál nr. 381/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 381/2025

Fimmtudaginn 14. ágúst 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 18. júní 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 18. júní 2025, um að synja umsókn hans um sérstaka aðstoð.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 6. maí 2025, sótti kærandi um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 31. maí 2025 og var samþykkt að veita honum fjárhagsaðstoð að fjárhæð 123.786 kr., þann 12. maí 2025. Kærandi skaut þeirri ákvörðun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs og óskaði eftir því að fá greidda fjárhagsaðstoð að fjárhæð 208.591 kr. á grundvelli c. liðar 27. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg. Áfrýjunarnefnd velferðarráðs synjaði þeirri beiðni með ákvörðun, dags. 18. júní 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 18. júní 2025. Með bréfi, dags. 24. júní 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst 9. júlí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 15. júlí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að fjárhagsaðstoð til hans hafi verið skert þar sem hann búi hjá foreldrum sínum sem kærandi myndi skilja ef móðir hans ætti íbúðina. Kærandi og móðir hans leigi saman íbúð þar sem leigan sé 240.000 kr. á mánuði. Móðir hans hafi farið snemma á lífeyri og þiggi alls 131.000 kr. í lífeyrisgreiðslur.

Kærandi hafi unnið við að keyra mat til eldri borgara og mötuneyta fyrir Reykjavíkurborg fyrir um þremur árum. Vinnuálagið hafi aukist þar til kærandi hafi fengið þrjú kvíðaköst. Hann hafi síðar lent í ástarsorg og sé með geðröskun. Kærandi hafi lifað á yfirdrætti til að fylla í skarðið í kjölfar ákvörðunar Reykjavíkurborgar þar sem hann eigi 3.000 kr. eftir þegar búið sé að borga leigu. Þá eigi eftir að borga fyrir hita, rafmagn, internet og mat. Kærandi hafi sent inn gögn um að hann sé að borga sinn hluta af leigunni en ekkert virðist duga. Líkja megi þeim viðbrögðum sem kærandi fái við „tölvan segir nei“.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X ára gamall maður. Hann sé atvinnulaus án bótaréttar. Kærandi hafi þurft að hætta vinnu vegna kvíðakasts sem hann hafi fengið sökum álags. Hann hafi þegið fjárhagsaðstoð til framfærslu í fjóra mánuði og fengið fyrstu greiðslu fjárhagsaðstoðar fyrir tímabilið 1. til 28. febrúar 2025, sem samsvari upphæð fyrir einstakling sem búi með öðrum, leigi húsnæði án þinglýsts leigusamnings eða hafi ekki aðgang að húsnæði. Þann 12. mars 2025 hafi kærandi sent leigusamning móður sinnar á rafræna miðstöð Reykjavíkurborgar og þá hafi orðið ljóst að hann búi hjá foreldri. Móðir hans þiggi lífeyrisgreiðslur sér til framfærslu. Þá fái hún greiddar almennar húsnæðisbætur sem og sérstakan húsnæðisstuðning. Kærandi greiði helming af húsaleigu móður sinnar án þess að tekið sé tillit til almennra húsnæðisbóta og sérstaks húsnæðisstuðnings.

Kærandi hafi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu með umsókn, dags. 3. mars 2025, fyrir tímabilið 1. til 31. mars 2025. Með bréfi, dags. 18. mars 2025, hafi verið samþykkt að greiða kæranda fjárhagsaðstoð að upphæð 123.786 kr. Þá hafi kærandi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu með umsókn, dags. 3. apríl 2025, fyrir tímabilið 1. til 30. apríl 2025. Með bréfi, dags. 14. apríl 2025, hafi verið samþykkt að greiða kæranda fjárhagsaðstoð að upphæð 123.786 kr. Í viðtali þann 1. apríl 2025 hafi félagsráðgjafi kæranda upplýst hann um upphæðir grunnfjárhæða fjárhagsaðstoðar, sbr. 10. gr. reglna. Þann 14. apríl 2025 hafi kærandi óskað eftir því að hann fengi greidda grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar til einstaklings líkt og einstaklingur sem búi með öðrum, leigi húsnæði án þinglýsts leigusamnings eða hafi ekki aðgang að húsnæði að upphæð 208.591 kr., sbr. 4. mgr. 10. gr. reglna. Félagsráðgjafi hafi upplýst hann um rétt hans til að áfrýja vegna beiðni um hærri grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar, sbr. 2. mgr. 34. gr. reglna.

Kærandi hafi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu með umsókn, dags. 6. maí 2025, fyrir tímabilið 1. til 31. maí 2025. Framangreind umsókn hafi verið samþykkt að upphæð 123.786 kr. með bréfi þann 12. maí 2025. Með beiðni um áfrýjun, dags. 25. maí 2025, hafi kærandi óskað eftir því að fá greidda fjárhagsaðstoð að upphæð 208.591 kr., sbr. c. lið 27. gr. reglna og skotið framangreindri ákvörðun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 18. júní 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun starfsmanna á Norðurmiðstöð Reykjavíkurborgar um sérstaka aðstoð, skv. c. lið 27. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.“

Þann 18. júní 2025 hafi kærandi skotið framangreindri ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Núgildandi reglur um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg með áorðnum breytingum hafi tekið gildi þann 1. apríl 2021 og verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 24. febrúar 2021 og á fundi borgarráðs þann 4. mars 2021. Umræddar reglur séu settar á grundvelli 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 1. mgr. 78. gr. stjórnarskrárinnar skuli sveitarfélag sjálf ráða málum sínum og verkefnum nema lög ákveði annað. Lög nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga séu rammalög, það er þau veiti svigrúm til mats miðað við staðbundnar aðstæður hverju sinni og það sé verkefni hvers sveitarfélags að útfæra hver réttur hvers einstaklings sé. Lögin skyldi sveitarfélög til að tryggja framkvæmd laganna og að þeim verkefnum sem lögin kveði á um verði sinnt en lögin veiti sveitarfélaginu að sama skapi heimild og svigrúm til að setja sér eigin reglur um framkvæmd og útfærslu innan marka laganna. Lögunum sé því aðeins ætlað að tryggja rétt fólks en ekki skilgreina hann. Það sé því verkefni hvers sveitarfélags að útfæra nánar rétt hvers einstaklings og taka afstöðu til þess hvernig fjárhagsaðstoð sé háttað til íbúa sveitarfélagsins til þess að tryggja þeim nauðsynlega framfærslu. Sveitarfélög hafi því talsvert svigrúm til að meta hvert tilvik fyrir sig.

Litið sé svo á að fjárhagsaðstoð til framfærslu frá sveitarfélagi sé neyðaraðstoð sem ekki beri að veita nema engar aðrar bjargir séu fyrir hendi. Í 1. gr. reglnanna komi fram að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geti séð sér og sínum farborða án aðstoðar, sbr. IV. og VI. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, sbr. og III. kafla reglnanna. Um fjárhagsaðstoð til framfærslu frá Reykjavíkurborg gildi sú meginregla að umsækjandi fái einungis greidda fjárhagsaðstoð til framfærslu ef hann geti ekki framfleytt sér. Umrædd meginregla eigi sér stoð í 2. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg en samkvæmt framangreindu ákvæði sé hverjum manni skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára, sbr. hjúskaparlög nr. 31/1993 og 19. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Á hjónum hvíli því gagnkvæm framfærsluskylda samkvæmt hjúskaparlögum.

Í III. kafla framangreindra reglna sé kveðið á um rétt til fjárhagsaðstoðar og útreikning fjárhagsaðstoðar til framfærslu. Grunnfjárhæðir fjárhagsaðstoðar séu tilgreindar í 10. gr. reglnanna. Samkvæmt 4. mgr. 10. gr. reglnanna geti grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar til einstaklings sem búi með öðrum, leigi húsnæði án þinglýsts leigusamnings eða hafi ekki aðgang að húsnæði numið allt að 208.591 kr. Samkvæmt 5. mgr. 10. gr. reglna geti grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar til einstaklings sem búi hjá foreldrum numið allt að 123.786 kr. (247.572:2). Þá komi jafnframt fram að hafi einstaklingur sem falli undir framangreint forsjá barns skuli viðkomandi reiknuð grunnfjárhæð sem nemi 208.591 kr. á mánuði. Í IV. kafla framangreindra reglna sé að finna heimildir vegna sérstakra aðstæðna og í 27. gr. sé að finna heimild til að veita styrki vegna sérstakrar aðstoðar vegna stuðningsvinnu og/eða annarra sérstakra aðstæðna. Eftirfarandi komi fram í c. lið 27. gr. reglnanna:

„Heimilt er að veita sérstaka aðstoð til einstaklinga sem sýna fram á að þeir njóti augljóslega ekki fjárhagslegs ávinnings af því að búa með öðrum.“

Kærandi búi með móður sinni sem þiggi lífeyrisgreiðslur sér til framfærslu. Kærandi fái greidda grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar til framfærslu að upphæð 123.786 kr., þar sem hann búi hjá foreldri sínu, sbr. 5. mgr. 10. gr. reglna. Samkvæmt upplýsingum frá kæranda fái móðir hans greiddar almennar húsaleigubætur ásamt sérstökum húsnæðisstuðningi. Kærandi leyfi móður sinni að njóta góðs af framangreindum bótum vegna húsnæðisins og greiði helming af leigukostnaði, að upphæð 110.000 kr., án þess að tekið sé tillit til almennra húsaleigubóta og sérstaks húsnæðisstuðnings. Kærandi búi hjá móður sinni og njóti því fjárhagslegs ávinnings af því að búa með öðrum og greiði helming af húsaleigu móður sinnar. Fagfundur hafi ekki mælt með samþykki þar sem kærandi njóti fjárhagslegs ávinnings af því að búa með öðrum. Áfrýjunarnefnd velferðarráðs hafi tekið undir framangreint mat.

Með hliðsjón af framansögðu hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs því talið að staðfesta bæri synjun starfsmanna á norðurmiðstöð um sérstaka aðstoð samkvæmt c. lið 27. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Með vísan til alls framangreinds verði að telja að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum um fjárhagsaðstoð, sbr. 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, né öðrum ákvæðum laga nr. 40/1991 eða ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 18. júní 2025, um að synja umsókn kæranda um sérstaka aðstoð á grundvelli c. liðar 27. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Sveitarfélög skuli tryggja að stuðningur við íbúa sem hafi barn á framfæri sé í samræmi við það sem sé barninu fyrir bestu. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 1. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg er kveðið á um lagagrundvöll fjárhagsaðstoðar. Þar kemur fram í 1. mgr. að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geta séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Í 2. gr. reglnanna kemur einnig fram sama grundvallarregla og í 19. gr. laga nr. 40/1991 að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Samkvæmt 3. gr. framangreindra reglna skal við ákvörðun um fjárhagsaðstoð leggja til grundvallar grunnfjárþörf til framfærslu og frá henni dregnar heildartekjur. Grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar til einstaklings sem býr hjá foreldrum er 123.786 kr., sbr. 5. mgr. 10. gr. reglnanna.

Fyrir liggur að umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 31. maí 2025 var samþykkt og upphæð fjárhagsaðstoðar ákveðin 123.786 kr. Kærandi skaut þeirri ákvörðun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs og óskaði eftir því að fá greidda fjárhagsaðstoð að fjárhæð 208.591 kr. á grundvelli c. liðar 27. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Í 27. gr. reglnanna er kveðið á um sérstaka aðstoð vegna stuðningsvinnu og/eða annarra sérstakra aðstæðna. Samkvæmt c. lið 27. gr. er heimilt að veita sérstaka aðstoð til einstaklinga sem sýna fram á að þeir njóti augljóslega ekki fjárhagslegs ávinnings af því að búa með öðrum.

Samkvæmt gögnum málsins býr kærandi hjá móður sinni og greiðir helming leigufjárhæðar. Það er því mat úrskurðarnefndar velferðarmála að kærandi njóti fjárhagslegs ávinnings af því að búa með öðrum. Með vísan til þess er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja umsókn kæranda um sérstaka aðstoð á grundvelli c. liðar 27. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg staðfest.

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 18. júní 2025, um að synja umsókn A, um sérstaka aðstoð, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir