Mál nr. 383/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 383/2025

Fimmtudaginn 14. ágúst 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 18. júní 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 14. maí 2025, um að synja umsókn hans um félagslegt leiguhúsnæði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 28. mars 2022, sótti kærandi um félagslegt leiguhúsnæði hjá Reykjavíkurborg og var umsóknin samþykkt á biðlista. Í kjölfar endurmats á umsókninni var kæranda synjað um félagslegt leiguhúsnæði með bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 6. mars 2025, og var sú ákvörðun staðfest af áfrýjunarnefnd velferðarráðs, dags. 14. maí 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 18. júní 2025. Með bréfi, dags. 24. júní 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar vegna kærunnar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst 8. júlí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 9. júlí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Rökstuðningur fylgdi ekki kæru en af henni má ráða að kærandi óski eftir að ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja umsókn hans um félagslegt leiguhúsnæði verði felld úr gildi.

III. Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X ára gamall karlmaður frá B. Hann tali einungis X og skilji lítið í íslensku en hafi búið hér á landi í 25 ár. Hann sé með litla menntun að baki og sé óvinnufær eftir að hafa lent í slysi árið 2019 og sé að sögn einnig hjartasjúklingur. Frá janúar 2022 til október 2024 hafi kærandi verið í endurhæfingu og á því tímabili fengið endurhæfingarlífeyri frá Tryggingastofnun sér til framfærslu. Honum hafi verið synjað um áframhaldandi endurhæfingarlífeyri frá Tryggingastofnun í lok október 2024 og heimilislæknir hans hafi sótt um örorkumat í kjölfarið. Hann hafi verið á bið eftir því að fá örorkumat og fengið lán til framfærslu frá miðstöð Reykjavíkurborgar auk lífeyrisgreiðslna. Kærandi kveðist skulda Tryggingastofnun og Skattinum og sé að sögn orðinn örvæntingafullur vegna þessa. Kærandi leigi íbúð á almennum leigumarkaði og greiði 40% af tekjum sínum að frádregnum húsnæðisbótum og sérstaks húsnæðisstuðnings í húsaleigu. Kærandi sé með húsaleigusamning sem gildi til 31. mars 2026 en kveðist þurfa að flytja úr íbúðinni næstu áramót þar sem búið sé að selja hana og nýr eigandi taki þá við íbúðinni. Andleg heilsa kæranda fari hrakandi vegna ástandsins og hann telji erfitt að finna íbúð á almennum leigumarkaði sökum heilsubrests.

Þann 28. mars 2022 hafi kærandi sótt um félagslegt leiguhúsnæði hjá Reykjavíkurborg sem hafi verið synjað með bréfi, dags. 29. mars 2022, þar sem skilyrði 1. tölul. e. liðar 1. mgr. 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði hafi ekki verið uppfyllt en þar sé kveðið á um að aðstæður einstaklings/hjóna/sambúðarfólks verði að vera metnar til tíu stiga eða meira. Umsókn kæranda hafi verið metin til níu stiga. Kærandi hafi áfrýjað framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs og óskað eftir að samþykkt yrði eitt auka stig til að umsókn hans yrði samþykkt á biðlista. Áfrýjunarnefnd hafi þann 13. apríl 2022 samþykkt að veita kæranda eitt stig vegna framangreindrar umsóknar um félagslegt leiguhúsnæði. Umsókn hans hafi í kjölfarið verið samþykkt á biðlista fyrir almennt félagslegt leiguhúsnæði. Kærandi hafi endurnýjað framangreinda umsókn sína um félagslegt leiguhúsnæði árin 2023 og 2024. Í byrjun árs 2025 hafi þær breytingar orðið á verklagsreglum velferðarsviðs Reykjavíkurborgar varðandi félagslegt leiguhúsnæði að við endurnýjun á umsókn um félagslegt leiguhúsnæði endurnýist ekki sjálfkrafa þau stig sem umsækjendum hafi verið veitt af hálfu áfrýjunarnefndar velferðarráðs, sbr. e. lið 1. mgr. 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði, á grundvelli undanþágu frá framangreindum reglum. Því þurfi að óska eftir undanþágu til áfrýjunarnefndar að nýju, óski umsækjandi eftir hækkun á stigagjöf.

Við endurmat á framangreindri umsókn hafi samþykkt kæranda á biðlista verið afturkölluð og honum synjað um félagslegt leiguhúsnæði með bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 6. mars 2025, þar sem skilyrði 1. tölul. e. liðar 1. mgr. 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði hafi ekki verið uppfyllt en þar sé kveðið á um að aðstæður einstaklings/hjóna/sambúðarfólks verði að vera metnar til tíu stiga eða meira. Umsókn kæranda hafi verið metin til níu stiga.

Með bréfi, dags. 25. apríl 2025, hafi kærandi skotið framangreindri ákvörðun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs og óskað eftir undanþágu frá 1. tölul. e. liðar 1. mgr. 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði. Áfrýjunarnefnd velferðarráðs hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 14. maí 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti mat starfsmanna á Vesturmiðstöð Reykjavíkurborgar á stigagjöf vegna umsóknar um almennt félagslegt leiguhúsnæði og synjun umsóknar um almennt félagslegt leiguhúsnæði, sbr. e. lið 1. mgr. 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði.“

Um félagslegt leiguhúsnæði í Reykjavík gildi reglur sem samþykktar hafi verið í velferðarráði þann 13. mars 2019 og í borgarráði þann 2. maí 2019. Reglurnar hafi tekið gildi 1. júní 2019.

Í 2. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði komi fram að almennt félagslegt leiguhúsnæði sé ætlað þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki séu á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar og annarra félagslegra erfiðleika. Í 4. gr. reglnanna séu sett fram tiltekin skilyrði sem umsækjandi þurfi að uppfylla til að umsóknin taki gildi. Skilyrði 1. tölul. e. liðar 4. gr. reglna hafi ekki verið uppfyllt, en þar sé kveðið á um að aðstæður einstaklings/hjóna/sambúðarfólks verði að vera metnar til tíu stiga eða meira.

Umsókn kæranda hafi verið metin á grundvelli framangreinds matsviðmiðs og hafi niðurstaðan verið sú að kærandi hafi verið metinn til níu stiga. Sumir þættir séu ekki háðir mati, eins og staða og tekjur umsækjanda, en aðrir þættir séu háðir mati, svo sem húsnæðisstaða og félagslegur vandi umsækjanda. Þau atriði sem ekki eigi við í máli kæranda séu staða maka og sérstakar aðstæður barna.

Stig vegna lögheimilis í Reykjavík sé veitt ef umsækjandi hafi átt lögheimili í Reykjavík í meira en 12 mánuði. Kærandi hafi fengið eitt stig fyrir að eiga lögheimili í Reykjavík.

Stig vegna stöðu umsækjanda séu metin út frá aðstæðum umsækjanda og séu gefin núll eða tvö stig. Kærandi hafi fengið tvö stig og verið metinn undir matsviðmið: „75% öryrki eða fær greiddan endurhæfingarlífeyri“.

Stig vegna tekna séu metin út frá árstekjum umsækjanda. Kærandi hafi fengið eitt stig vegna tekna á ársgrundvelli og falli undir matsviðmið: „Árstekjur eru á bilinu kr. 4.310.974 til kr. 6.632.000.“

Þættir er varði félagslegar aðstæður kæranda séu háðir mati. Stig fyrir húsnæðisstöðu umsækjenda séu metin út frá umfangi húsnæðisvanda og séu gefin núll, eitt, tvö eða þrjú stig. Kærandi hafi fengið eitt stig og falli undir matsviðmið: „Verulega íþyngjandi húsnæðiskostnaður. Húsnæðiskostnaður að frádregnum húsnæðisbótum og sérstökum húsnæðisstuðningi er hærri en 30% af heildartekjum heimilis (miðað er við brúttótekjur)“. Kærandi sé með húsaleigusamning til 31. mars 2026. Hann sé því í öruggu húsnæði og ekki unnt að veita fleiri stig hvað þennan þátt varði.

Stig vegna félagslegs vanda umsækjenda séu metin út frá umfangi vanda og séu gefin núll, tvö, fjögur eða sex stig. Félagslegur vandi kæranda hafi verið metinn til fjögurra stiga og falli undir matsviðmið: „Umsækjandi glímir við fjölþættan vanda sem hefur afgerandi áhrif á húsnæðisstöðu og/eða færni til að leigja á almennum markaði, þrátt fyrir stuðning félagsþjónustu eða annarra viðurkenndra atriða.“

Í þeim tilfellum þegar umsækjendur séu metnir til sex stiga vegna félagslegs vanda séu málefni barna umsækjanda til meðferðar hjá Barnavernd Reykjavíkur eða upp hafi komið skyndileg alvarleg veikindi sem hafi afgerandi áhrif á húsnæðisstöðu, þar með talið getu viðkomandi til að finna húsnæði samkvæmt mati ráðgjafa. Það eigi ekki við um stöðu kæranda og því sé ekki heldur unnt að veita fleiri stig hvað þennan þátt varði.

Miðlægur húsnæðisfundur hafi ekki mælt með undanþágu frá 1. tölul. e. liðar 4. gr. reglna um félagslegt leiguhúsnæði þar sem kærandi væri í öruggu leiguhúsnæði og með leigusamning til 31. mars 2026. Áfrýjunarnefnd velferðarráðs hafi því talið að staðfesta bæri niðurstöðu vesturmiðstöðvar um níu stig samkvæmt matsviðmiðum Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði og þar með synja umsókn kæranda um félagslegt leiguhúsnæði.

Rétt sé að geta þess að með notkun matsblaðsins sé leitast við að gæta jafnræðis meðal umsækjenda og veita þeim stig á grundvelli atriða sem séu nánar tilgreind í matsblaðinu og stigagjöf taki mið af aðstæðum viðkomandi. Það hafi því verið mat áfrýjunarnefndar velferðarráðs að ekki væri ástæða til að breyta fyrirliggjandi stigagjöf miðstöðvar með vísan til aðstæðna kæranda og jafnræðisreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Því hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfest synjun starfsmanna vesturmiðstöðvar á grundvelli stigagjafar, sbr. 1. tölul. e. liðar 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði.

Með vísan til alls framanritaðs verði að telja að framangreind ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn framangreindum reglum Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði né lögum nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja umsókn kæranda um félagslegt leiguhúsnæði. Umsókninni var synjað á þeirri forsendu að skilyrði e. liðar 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði væri ekki uppfyllt.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við húsnæðismál, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í XII. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um húsnæðismál. Þar segir í 1. mgr. 45. gr. að sveitarstjórnir skuli, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna. Samkvæmt 46. gr. laganna skulu félagsmálanefndir sjá til þess að veita þeim fjölskyldum og einstaklingum, sem ekki eru færir um það sjálfir, úrlausn í húsnæðismálum til að leysa úr bráðum vanda á meðan unnið er að varanlegri lausn.

Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á húsnæðismálum einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í reglum Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði er kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum er skylt að veita, sbr. XII. kafla laga nr. 40/1991. Í 2. mgr. 2. gr. reglnanna kemur fram að almennt félagslegt leiguhúsnæði sé ætlað þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki séu á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum félagslegra aðstæðna, þungrar framfærslubyrðar og lágra launa. Í 4. gr. reglnanna er að finna skilyrði fyrir því að umsókn verði samþykkt á biðlista og þarf umsækjandi að uppfylla öll skilyrði sem fram koma í a. til e. liðum 1. mgr. ákvæðisins.

Samkvæmt e. lið 4. gr. skulu umsóknir metnar samkvæmt ákveðnum matsviðmiðum, sbr. fylgiskjal nr. 1 með reglunum. Við lok mats eru reiknuð stig fyrir hvern þátt fyrir sig. Til þess að umsókn verði samþykkt á biðlista skal umsækjandi vera metinn að lágmarki til tíu stiga þegar um er að ræða einstakling líkt og á við í tilviki kæranda.

Í þeim þætti matsins er varðar lögheimili umsækjanda fékk kærandi eitt stig, eða hámarksfjölda stiga sem í boði eru. Staða kæranda var metin til tveggja stiga þar sem hann er 75% öryrki. Kærandi fékk ekkert stig vegna stöðu maka þar sem það á ekki við. Kærandi fékk eitt stig fyrir tekjur á ársgrundvelli þar sem tekjur hans eru á bilinu 4.310.974 til 6.632.000 kr. Í þeim lið matsins sem varðar börn fékk kærandi ekkert stig þar sem það á ekki við. Húsnæðisstaða kæranda var réttilega metin til eins stigs, sem úrskurðarnefndin gerir ekki athugasemd við, enda er kærandi með húsaleigusamning til 31. mars 2026. Kærandi fékk ekki stig fyrir sérstakar aðstæður barna þar sem það á ekki við. Þá fékk kærandi fjögur stig fyrir félagslegan vanda sem úrskurðarnefndin gerir ekki athugasemd við, enda verður að telja ljóst að aðrir liðir matsviðmiðsins, sem byggja á því að um málefni barna sé að ræða eða skyndileg veikindi og gefa fleiri stig, eigi ekki við um aðstæður hans.

Samkvæmt framangreindu var umsókn kæranda metin til níu stiga og uppfyllti hann því ekki skilyrði e. liðar 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði. Að því virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að staðfesta beri synjun Reykjavíkurborgar á umsókn kæranda um félagslegt leiguhúsnæði.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 14. maí 2025, um að synja umsókn A, um félagslegt leiguhúsnæði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir