Mál nr. 399/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 399/2025

Fimmtudaginn 14. ágúst 2025

A

gegn

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun

Ú R S K U R Ð U R 

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 25. júní 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 10. júní 2025, um innheimtu ofgreiddra húsnæðisbóta.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi þáði húsnæðisbætur á tímabilinu janúar til ágúst 2024. Með bréfi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 10. júní 2025, var kæranda birt lokauppgjör vegna ársins 2024 þar sem fram kom að hann hefði fengið ofgreiddar húsnæðisbætur, að fjárhæð 66.223 kr.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 25. júní 2025. Með bréfi, dags. 26. júní 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð stofnunarinnar barst 2. júlí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 14. júlí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur sé bæði ruglingsleg og stressandi. Hann óski því eftir skýringum og ítarlegri endurskoðun á ákvörðuninni.

Húsnæðisbætur kæranda hafi verið í lágmarki árið 2024 þrátt fyrir takmarkaðar tekjur og viðvarandi fjárhagserfiðleika. Fjölskyldan hafi fengið alls fimm greiðslur árið 2024 og eftir að hafa greitt 300.000 kr. mánaðarlega í leigu, sem skiptist á milli tveggja einstaklinga, hafi framfærsla þeirra numið að meðaltali 10.000 kr. á mánuði.

Umrædd aðstoð hafi þegar leitt til mikilla áskorana. Það sem geri núverandi stöðu sérstaklega erfiða sé að svo virðist sem kærandi sé nú krafinn um endurgreiðslu. Það veki áhyggjur af nákvæmni og sanngirni þeirra útreikninga sem hafi verið notaðir við lokauppgjörið. Kærandi hafi jafnframt stöðugt farið eftir mánaðarlegu tekjumati Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Í hverjum mánuði hafi hann fengið gögn sem staðfesti endurmat á tekjum og allar breytingar sem hafi orðið á bótagreiðslum til hans. Þessi gögn hafi verið undirrituð og gefin út af Húsnæðis- og mannvirkjastofnun og hefðu að mati kæranda átt að tryggja að bætur til hans héldust nákvæmar og uppfærðar allt árið 2024. Í ljósi þessa sé erfitt að sætta sig við misræmið í lokauppgjörinu.

Hafi mistök verið gerð við útreikninga geri kærandi sér fulla grein fyrir því að þörf geti verið á leiðréttingu en miðað við fyrirliggjandi uppgjör virðist vera litið á alla bótafjárhæðina sem ofgreiðslu sem hann telji óeðlilegt. Kærandi óski því eftir að úrskurðarnefnd velferðarmála endurskoði málið en ástandið hafi leitt til verulegs álags á heimili hans.

III.  Sjónarmið Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar

Í greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar kemur fram að kærandi hafi á árinu 2021 fengið samþykkta umsókn vegna leigu á húsnæðinu að B. Með bréfi, dags. 2. febrúar 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans um húsnæðisbætur hefði verið færð í leigulok þann 31. janúar 2024 þar sem hann væri ekki lengur með lögheimili í leiguhúsnæðinu.

Þann 12. febrúar 2024 hafi kærandi fengið samþykkta umsókn vegna leigu á húsnæðinu C. Auk kæranda hafi D verið skráð sem heimilismaður á umsókn. Í samþykktarbréfi sé niðurstaða útreiknings sú að húsnæðisbætur séu 8.216 kr. á mánuði eða 98.592 kr. á ári. Athygli kæranda hafi verið vakin á því að breytingar á forsendum húsnæðisbóta hefðu áhrif á rétt til bóta. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun sé heimilt að endurreikna húsnæðisbætur svo fjárhæð samræmist þeim breytingum sem hafi orðið á aðstæðum umsækjanda eða annarra heimilismanna.

Þann 18. mars 2024 hafi kæranda verið tilkynnt að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hefði fjallað um rétt hans til húsnæðisbóta og frestað afgreiðslu umsóknar um bætur, dags. 12. febrúar 2024. Frestunin hafi verið á þeirri forsendu að tekjur skertu húsnæðisbætur að fullu og kærandi hafi verið upplýstur um útreikning húsnæðisbóta. Útreikningurinn hafi byggt á upplýsingum frá ríkisskattstjóra. Athygli kæranda hafi jafnframt verið vakin á því að ef hann teldi að þær upplýsingar sem væru notaðar við útreikning húsnæðisbóta endurspegluðu ekki tekjur og eignir ársins óskaði Húsnæðis- og mannvirkjastofnun eftir skriflegri afstöðu hans til að unnt væri að meta rétt kæranda til húsnæðisbóta.

Þann 8. apríl 2024 hafi umsókn kæranda um húsnæðisbætur verið synjað þar sem tekjur og/eða eignir allra heimilismanna skertu bætur að fullu. Athygli kæranda hafi verið vakin á því að synjun kæmi ekki í veg fyrir að hægt væri að sækja um að nýju ef aðstæður breyttust svo sem ef tekjur eða eignir myndu lækka eða breyting yrði á fjölda heimilismanna.

Umsókn um húsnæðisbætur haldi gildu sínu svo lengi sem skilyrði fyrir rétti til húsnæðisbóta séu uppfyllt en þó aldrei lengur en til loka leigusamnings.

Þann 28. júní 2024 hafi kærandi fengið samþykkta umsókn vegna leigu á húsnæðinu C. Auk kæranda hafi D verið skráð sem heimilismaður á umsókn. Í samþykktarbréfi hafi niðurstaða útreiknings verið sú að húsnæðisbætur væru 13.324 kr. á mánuði fyrir heilan mánuð. Athygli kæranda hafi eins og áður verið vakin á því að breytingar á forsendum húsnæðisbóta hefðu áhrif á rétt til bóta.

Þann 24. september 2024 hafi kæranda verið tilkynnt að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hefði fjallað um rétt hans til húsnæðisbóta og frestað afgreiðslu umsóknar um bætur, dags. 28. júní 2024. Frestunin hafi verið vegna tekna sem skertu húsnæðisbætur að fullu og kærandi hafi verið upplýstur um útreikning húsnæðisbóta. Þann 15. október 2024 hafi umsókn kæranda um húsnæðisbætur verið synjað þar sem tekjur og/eða eignir allra heimilismanna skertu bætur að fullu.

Með bréfi, dags. 10. júní 2025, hafi kærandi fengið sent lokauppgjör húsnæðisbóta vegna ársins 2024. Þar hafi komið í ljós að kærandi hefði fengið ofgreiddar húsnæðisbætur sem hafi numið 66.223 kr.

Umsókn          Heimilisfang               Mánuður         Bótafjárh.        Áður greitt      Mismunur

69116              B                                 jan.                  4.469               18.038             13.569

108898            C                                 feb.                 0                      8.216               8.216

114098            C                                 júní-ágúst        5.382               49.820             44.438

                                                                                   9.851               76.074             66.223

Kærandi hafi verið upplýstur um að þær upplýsingar sem hafi verið lagðar til grundvallar lokauppgjörinu hafi byggt á skattskyldum tekjum og eignastöðu samkvæmt skattframtali 2025. Athygli kæranda hafi jafnframt verið vakin á því að ef þær upplýsingar sem hafi verið lagðar til grundvallar lokauppgjörinu endurspegluðu ekki rauntekjur og eignastöðu fyrir árið 2024 gæti hann sent athugasemdir til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar innan tíu daga. Bærust engar athugasemdir innan þess tíma yrði farið eftir þeim upplýsingum sem hafi verið notaðar við endurreikninginn við endanlega ákvörðun lokauppgjörs húsnæðisbóta fyrir árið 2024. Engin gögn eða rökstuðningur hafi borist frá kæranda um að fyrirliggjandi upplýsingar sem hafi verið lagðar til grundvallar endurreikningi hafi verið rangar. Í framhaldi af birtingu lokauppgjörs hafi kærandi átt í samskiptum við ráðgjafa á húsnæðisbótasviði Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar sem hafi veitt frekari skýringar á lokauppgjörinu.

Þann 25. júní 2025 hafi ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um ofgreiddar húsnæðisbætur verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Í máli þessu sé deilt um lokauppgjör húsnæðisbóta vegna ársins 2024. Samkvæmt niðurstöðu lokauppgjörs hafi kærandi fengið ofgreiddar húsnæðisbætur árið 2024. Skerðing hafi verið bæði vegna tekna og eigna. Húsæðis- og mannvirkjastofnun endurreikni húsnæðisbætur í samræmi við álagningu skattyfirvalda samkvæmt lögum nr. 75/2016 um húsnæðisbætur. Endurreikningurinn byggi á skattskyldum tekjum, þar með talið fjármagnstekjum og nettóeignastöðu allra heimilismanna, 18 ára og eldri, þá mánuði sem kærandi hafi verið með virka umsókn um húsnæðisbætur.

Í V. kafla laga um húsnæðisbætur, sbr. IV. kafla reglugerðar nr. 1200/2016 um húsnæðisbætur sé fjallað um útreikning húsnæðisbóta og áhrif eigna og tekna á grunnfjárhæðir húsnæðisbóta.

Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur megi endurskoða rétt til húsnæðisbóta hvenær sem er og endurreikna fjárhæð þeirra þannig að húsnæðisbætur verði í samræmi við þær breytingar sem hafi orðið á aðstæðum umsækjanda eða annarra heimilismanna.

Í 2. mgr. 25. gr. komi skýrt fram að þegar endanlegar upplýsingar um tekjur og eignir næstliðins almanaksárs samkvæmt 17. og 18. gr. laga um húsnæðisbætur liggi fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum skuli framkvæmdaraðili endurreikna fjárhæðir húsnæðisbóta vegna þess almanaksárs á grundvelli þeirra upplýsinga.

Eftir lokauppgjör 2024 hafi komið í ljós að kærandi hafi fengið ofgreiddar húsnæðisbætur og honum beri að endurgreiða þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd, sbr. 26. gr. laga um húsnæðisbætur.

Af hálfu Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar sé byggt á því að málsmeðferðin hafi að öllu leyti verið í samræmi við ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og að ákvörðunin hafi verið gerð í samræmi við ákvæði laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur og reglugerð nr. 1200/2016 um húsnæðisbætur, með síðari breytingum.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun geri þá kröfu að hin kærða ákvörðun stofnunarinnar í málinu verði staðfest.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 10. júní 2025, um innheimtu ofgreiddra húsnæðisbóta vegna ársins 2024, að fjárhæð 66.223 kr.

Í 8. gr. laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur kemur fram að húsnæðisbætur séu mánaðarlegar greiðslur sem greiðast til umsækjanda, sbr. þó 4. mgr. 21. gr., og skuli ákvarðaðar og reiknaðar út miðað við grunnfjárhæðir sem miðast við fjölda heimilismanna, sbr. 3. tölul. 3. gr., að teknu tilliti til tekna, sbr. 17. gr., eigna, sbr. 18. gr., og greiðsluþátttöku í húsnæðiskostnaði, sbr. 19. gr. Samkvæmt 14. gr. laga nr. 75/2016 er umsækjanda skylt að veita framkvæmdaraðila allar þær upplýsingar og gögn þeim til staðfestingar sem óskað er eftir og nauðsynlegar eru til að staðreyna rétt hans til húsnæðisbóta. Enn fremur er skylt að upplýsa um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans eða heimilismanna eða öðrum þeim atriðum sem kunna að hafa áhrif á rétt viðkomandi til húsnæðisbóta samkvæmt lögunum á þeim tíma sem hann fær greiddar húsnæðisbætur. Af framangreindu verður ráðið að sú skylda hvíli á greiðsluþegum að upplýsa Húsnæðis- og mannvirkjastofnun um meðal annars tekju- og eignabreytingar á bótagreiðsluári sem kunna að hafa áhrif á bótarétt.

Í 18. gr. laga nr. 75/2016 segir að grunnfjárhæðir samkvæmt 2. mgr. 16. gr., eftir atvikum að teknu tilliti til lækkunar vegna tekna samkvæmt 17. gr., lækki sem nemi hlutfalli af samanlögðum eignum allra heimilismanna, 18 ára og eldri, sem fari umfram 6.500.000 kr., nú 8.000.000 kr., sbr. 15. gr. reglugerðar nr. 1200/2016 um húsnæðisbætur, uns þær falli alveg niður við 60% hærri fjárhæð, eða 12.800.000 kr. Samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laganna skal miða við eignir í lok þess almanaksárs þegar greiðslur húsnæðisbóta stóðu yfir. Þó skuli fasteign eða búseturéttur samkvæmt lögum um húsnæðissamvinnufélög, sem geti orðið andlag réttar til vaxtabóta, ekki teljast til eigna samkvæmt 1. mgr. hafi fasteignin eða búseturétturinn ekki verið í eigu umsækjanda eða annarra heimilismanna meðan á greiðslum húsnæðisbóta hafi staðið á almanaksárinu. Þá kemur fram í 3. mgr. 18. gr. að með eignum í lögunum sé átt við allar eignir samkvæmt 72. gr. laga um tekjuskatt að frádregnum skuldum samkvæmt 1. mgr. 75. gr. sömu laga, sbr. þó 2. málsl. 2. mgr. Í 2. mgr. 72. gr. laga um tekjuskatt segir að framtalsskyldar eignir séu allar fasteignir, lausafé og hvers konar önnur verðmæt eignarréttindi, með þeim takmörkunum sem um ræði í 74. gr., og skipti ekki máli hvort eignirnar gefi af sér arð eða ekki.

Í 25. gr. laganna er kveðið á um endurreikning á húsnæðisbótum. Þar segir í 1. mgr. að rétt til húsnæðisbóta megi endurskoða hvenær sem er og endurreikna fjárhæð húsnæðisbóta þannig að húsnæðisbætur verði í samræmi við þær breytingar sem orðið hafa á aðstæðum umsækjanda eða annarra heimilismanna. Í 2. mgr. kemur fram að þegar endanlegar upplýsingar um tekjur og eignir næstliðins almanaksárs samkvæmt 17. og 18. gr. liggi fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum skuli framkvæmdaraðili endurreikna fjárhæðir húsnæðisbóta vegna þess almanaksárs á grundvelli þeirra upplýsinga. Í 3. mgr. kemur fram að leiði endurreikningur samkvæmt 1. og 2. mgr. til breytinga á fjárhæð húsnæðisbóta skuli leiðrétta húsnæðisbæturnar samkvæmt 26. gr. laganna. Þar segir í 1. mgr. að hafi umsækjandi fengið hærri húsnæðisbætur en honum bar á umræddu tímabili beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var.

Kærandi þáði húsnæðisbætur á hluta tímabilsins janúar til ágúst 2024. Samkvæmt útreikningi húsnæðisbóta, dags. 12. febrúar 2024, voru heildartekjur kæranda áætlaðar 1.041.072 kr. á mánuði og heildareignir 3.369.891 kr. Samkvæmt endurútreikningi, dags. 28. júní 2024, voru heildartekjur kæranda áætlaðar 1.123.722 kr. á mánuði og heildareignir 8.289.008 kr. Við lokauppgjör ársins 2024 reyndust tekjur og eignir kæranda á tímabilinu, þ.e. janúar til ágúst 2024, vera hærri en framangreindar áætlanir gerðu ráð fyrir, en tekjur námu 1.226.210 kr. á mánuði og heildareignir 11.472.692 kr. og 13.434.834 kr. Samkvæmt útreikningi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar nam skerðing vegna tekna því 24.471 kr., 53.741 kr. og 65.503 kr. á mánuði og skerðing vegna eigna 11.693 kr. og 256 kr. á mánuði. Mismunur var því 13.569 kr., 8.216 kr., 11.530 kr. og 21.378 kr. á mánuði eða 66.223 kr. á leigutímabilinu. Kæranda ber í samræmi við ákvæði 26. gr. laga nr. 75/2016 að endurgreiða þá fjárhæð.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um innheimtu ofgreiddra húsnæðisbóta til handa kæranda staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 10. júní 2025, um innheimtu ofgreiddra húsnæðisbóta A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir