Nr. 571/2025 Úrskurður

Hinn 14. ágúst 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 571/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25030001

 

Kæra [...]

I.          Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 1. mars 2025 kærði [...], kt. [...], ríkisborgari Litháen ( hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 19. febrúar 2025, um brottvísun og endurkomubann til Íslands í sjö ár.

Kærandi krefst þess aðallega að ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi. Til vara krefst kærandi þess að endurkomubanni hans verði markaður skemmri tími.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, EES-samningurinn, sbr. lög nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið, tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2004/38 um rétt borgara Sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsrar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna (Sambandsborgaratilskipunin), auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.            Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi skráði dvöl sína hér á landi 1. júní 2023. Samkvæmt fyrirliggjandi sakavottorði hefur kærandi hlotið tvo refsidóma, sem voru kveðnir upp 3. september 2024 og 27. maí 2025, vegna ítrekaðra brota gegn almennum hegningarlögum nr. 19/1940, lögum um ávana- og fíkniefni nr. 65/1974, og umferðarlögum nr. 77/2019. Með bréfi Útlendingastofnunar, dags. 10. febrúar 2025, var kæranda tilkynnt að til skoðunar væri að brottvísa honum og ákvarða endurkomubann með vísan til allsherjarreglu, almannaöryggis eða almannaheilbrigðis, sbr. 1. og 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga. Í bréfinu vísaði Útlendingastofnun til afbrotasögu kæranda en einnig til umsagnar Lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu hvar greint væri frá opnum málum til meðferðar hjá lögreglu vegna ítrekaðra brota kæranda. Í bréfinu fjallaði Útlendingastofnun um atvinnusögu og framfærslu kæranda samkvæmt upplýsingum sem skráðar væru hjá skattyfirvöldum. Var kæranda veittur þriggja daga frestur til þess að leggja fram andmæli vegna málsins. Bréfið var birt fyrir kæranda 10. febrúar 2025. Engin andmæli bárust Útlendingastofnun. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur nr. R-968/2025, dags. 13. febrúar 2025, var kæranda gert að sæta gæsluvarðhaldi til 12. mars 2025 vegna síbrota, sbr. c-lið 1. mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 19. febrúar 2025, var kæranda vísað brott frá Íslandi á grundvelli 1., sbr. 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga og honum ákvarðað endurkomubann til landsins í sjö ár, sbr. 1. mgr. 96. gr. sömu laga. Í ákvörðuninni fjallaði Útlendingastofnun um brotaferil kæranda ásamt upplýsingum í umsögn lögreglu um ítrekuð afskipti af kæranda vegna margvíslegra brota. Þá vísaði stofnunin einnig til gæsluvarðhaldsúrskurðar kæranda sem ætlað var að forða áframhaldandi brotahrinu. Hafi stofnunin komist að þeirri niðurstöðu að 97. gr. laga um útlendinga stæði ekki í vegi fyrir brottvísun hans. Þegar ákvörðunin var rituð hafi kærandi ekki lagt fram andmæli og ekkert í gögnum málsins bent til þess að kærandi ætti nánasta ættingja hér á landi. Kærandi hafi dvalið á landinu í stuttan tíma, atvinnuþátttaka hans verið takmörkuð, hann hafi þegið félagslega aðstoð og væri brotaferill hans til marks um verulega erfiðleika við að standa á eigin fótum og aðlagast íslensku samfélagi. Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 21. febrúar 2025.

Með tölvubréfi, dags. 1. mars 2025, var ákvörðunin kærð til kærunefndar útlendingamála og 17. mars 2025 lagði kærandi fram greinargerð vegna málsins. Kærandi er ríkisborgari Litháen og nýtur dvalarréttar hér á landi eftir ákvæðum XI. kafla laga um útlendinga. Með hliðsjón af framangreindu frestaði stjórnsýslukæra réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar á meðan málið er til meðferðar hjá kærunefnd, sbr. 3. málsl. 3. mgr. 103. gr. laga um útlendinga. Þá gilda ákvæði XI. kafla laga um útlendinga um stjórnsýslumál þetta að öðru leyti.

III.       Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð vísar kærandi til lagaskilyrða fyrir brottvísun, sbr. 95. og 97. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir á því að skilyrði 95. gr. laga um útlendinga séu ekki uppfyllt í málinu þar sem framferði hans hafi ekki verið slíkt að í því felist raunveruleg yfirvofandi og nægilega alvarleg ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins. Þá telji kærandi að brottvísun fæli í sér verulega ósanngjarna ráðstöfun, sbr. 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafi eingöngu hlotið einn refsidóm, hann hafi játað brot sín að fullu sem hann lýsi sem minniháttar auðgunarbrotum og umferðarlagabrotum. Kærandi hafi búið á landinu frá 2023 og ekki hlotið refsidóma fyrir alvarleg brot en fyrri refsilagabrot nægi ekki ein og sér til þess að brottvísun verði ákvörðuð. Ekki verði annað ráðið en að hin kærða ákvörðun byggi einungis á fyrri refsilagabrotum kæranda. Séu skilyrði til brottvísunar því ekki fyrir hendi.

Að auki sé brottvísun bersýnilega ósanngjörn, sbr. 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga. Muni það valda kæranda alvarlegum skaða að brottvísa honum frá landinu enda hafi hann aðlagast íslensku samfélagi. Líta verði til meðalhófsreglu og rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins í þeim efnum. Ákvæði 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga eigi samsvörun í 1. mgr. 28. gr. tilskipunar 2004/38/EB sem kveði á um að gistiaðildarríkið taki tillit til atriða eins og lengdar dvalar, aldurs, heilsufars, fjölskyldu og fjárhagsaðstæðna, félagslegrar og menningarlegrar aðlögunar, og tengsla við upprunaríki. Þá nægi fyrri refsilagabrot ekki ein og sér til þess að brottvísun sé beitt, sbr. 1. mgr. 27. gr. tilskipunarinnar. Að auki byggir kærandi á því að hann hafi engin tengsl við Litháen, enda hafi hann aldrei búið þar og tali ekki tungumálið. Þá eigi kærandi engin skyldmenni í Litháen og yrði brottvísun honum því sérstaklega þungbær. Að mati kæranda njóti hann ótímabundins dvalarréttar hér á landi og séu skilyrði um alvarlegar ástæður á grundvelli allsherjarreglu eða almannaöryggis ekki til staðar.

Kærandi byggir varakröfu sína um styttingu endurkomubanns á því að sjö ára bann sé of umfangsmikið og endurspegli ekki alvarleika þeirra brota sem hann hafi verið dæmdur fyrir. Hafi Útlendingastofnun ekki gætt meðalhófs við ákvörðun endurkomubanns.

IV.       Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Í samræmi við 7. gr. EES-samningsins, sbr. lög nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið, hefur tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2004/38 um rétt borgara Sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna verið tekin upp í íslenskan rétt, sbr. m.a. XI. kafla laga um útlendinga sem felur í sér sérreglur um útlendinga sem falla undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið.

Í 95. gr. laga um útlendinga er fjallað um brottvísun EES- eða EFTA-borgara eða aðstandanda hans. Samkvæmt 1. mgr. greinarinnar er heimilt að vísa EES- eða EFTA-borgara eða aðstandanda hans úr landi ef það er nauðsynlegt með skírskotun til allsherjarreglu, almannaöryggis eða almannaheilbrigðis. Í 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga segir að brottvísun samkvæmt 1. mgr. 95. gr. sé heimil ef framferði viðkomandi feli í sér raunverulega, yfirvofandi og nægilega alvarlega ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins. Ákvörðun um brottvísun skuli ekki eingöngu byggjast á almennum forvarnaforsendum. Ef viðkomandi hafi verið dæmdur til refsingar eða sérstakar ráðstafanir ákvarðaðar, sé brottvísun af þessari ástæðu því aðeins heimil, að um sé að ræða háttsemi sem geti gefið til kynna að viðkomandi muni fremja refsivert brot á ný. Fyrri refsilagabrot nægi ekki ein og sér til þess að brottvísun sé beitt.

Samkvæmt fyrirliggjandi sakavottorði hefur kærandi hlotið tvo refsidóma hér á landi, sem voru kveðnir upp 3. september 2024 og 27. maí 2025 vegna ítrekaðra brota gegn almennum hegningarlögum, lögum um ávana- og fíkniefni og umferðarlögum.

Með dómi Héraðsdóms Reykjaness nr. S-1935/2024, dags. 3. september 2024, var kærandi dæmdur til fjögurra mánaða fangelsisrefsingar, þar af voru 45 dagar skilorðsbundnir til tveggja ára, fyrir fjölda brota samkvæmt átta ákæruliðum. Kærandi var fundinn sekur um tvö þjófnaðarbrot, sbr. 244. gr. almennra hegningarlaga, þrenn eignarspjöll, sbr. 257. gr. almennra hegningarlaga, tvö húsbrot, sbr. 231. gr. almennra hegningarlaga, og þrjá nytjastuldi, sbr. 259. gr. sömu laga. Að auki var kærandi sakfelldur fyrir vörslu fíkniefna, sbr. 2. gr., sbr. 5. og 6. gr. laga um ávana- og fíkniefni í eitt sinn, og tvö umferðarlagabrot, m.a. vegna aksturs undir áhrifum fíkniefna án þess að hafa ökuréttindi. Brot kæranda voru framin á tímabilinu 4. til 16. júní 2024. Við ákvörðun refsingar leit dómurinn m.a. til skýlausrar játningar kæranda, brotasamsteypu og fjölda brota gegn almennum hegningarlögum. Verðmæti þjófnaðarbrota eru óþekkt en lutu m.a. að stuldi á 12 kveikjuláslyklum eftir innbrot á bifreiðaverkstæði, ásamt stuldi á buxum og seðlaveski af gistiheimili. Eignaspjöll kæranda lutu einkum að skemmdum á bifreiðum og gluggum á húsum, samhliða húsbrotum.

Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur nr. S-2491/2025, dags. 27. maí 2025, var kærandi dæmdur í 12 mánaða fangelsi fyrir fjölda brota samkvæmt 15 ákæruliðum. Hann var sakfelldur fyrir fimm þjófnaðarbrot, sbr. 244. gr. almennra hegningarlaga, fimm gripdeildarbrot, sbr. 245. gr. almennra hegningarlaga, fjögur fjársvikabrot, sbr. 248. gr. almennra hegningarlaga, og tvo nytjastuldi, sbr. 259. gr. almennra hegningarlaga. Að auki var kærandi sakfelldur fyrir vörslu fíkniefna í tvígang, sbr. 2. gr., sbr. 5. og 6. gr. laga um ávana- og fíkniefni, og tvö umferðarlagabrot, þar af einn fíkniefnaakstur. Brot kæranda voru framin á tímabilinu 28. apríl 2024 til 9. febrúar 2025. Dómurinn gerði kæranda hegningarauka vegna hluta brota hans en að auki rauf hann skilorð sitt í meginatriðum. Við ákvörðun refsingar leit dómurinn m.a. til skýlausrar játningar kæranda, en einnig til þess að hann hefði framkvæmt ítrekuð auðgunarbrot. Samtala fjármunabrota kæranda var 631.325 kr., en því til viðbótar laut hluti þjófnaðarbrota kæranda að innbrotum á heimili fólks og í iðnaðarhúsnæði þar sem kærandi stal munum á borð við fartölvur, farsíma, heyrnartól og öðrum raftækjum, varningi frá þekktum tískuhúsum, kortaveski, skóm og öðrum fatnaði. Samkvæmt dóminum voru munirnir að óþekktu verðmæti. Þá hafi eitt gripdeildarbrota kæranda varðað óþekkt verðmæti þegar hann greip tvær áfengisflöskur af veitingastað í miðborg Reykjavíkur án þess að greiða fyrir.

Í málinu liggja fyrir tvær umsagnir lögreglu, önnur dags. 13. júní 2024 en hin dags. 10. febrúar 2025. Umsagnirnar vísa til ítrekaðra afskipta lögreglu af kæranda og ólokinna mála vegna ítrekaðra brota, sem til meðferðar væru á ákærusviði eða í rannsókn. Einnig kemur fram í umsögnunum að kærandi hafi ítrekað lagst til svefns í annarlegu ástandi í húsnæði eða bifreiðum, hvar hann væri óvelkominn. Samkvæmt umsögnum lögreglu hefur kærandi dvalið stutt á landinu og framið mikinn fjölda brota af miklum ásetningi. Að mati lögreglu teljist hann vera yfirvofandi ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins. Samkvæmt upplýsingum Fangelsismálastofnunar ríkisins, dags. 25. júní 2025, sætti kærandi gæsluvarðhaldi frá 17. júní til 3. september 2024, og aftur frá 13. febrúar 2025 til 2. júní 2025 en frá þeim degi hófst afplánun kæranda á fangelsisrefsingu hans. Samkvæmt bréfinu er lokadagur afplánunar 7. febrúar 2026.

Við mat á því hvort framferði kæranda sé þess eðlis að skilyrði 1. mgr. 95. gr. laga um útlendinga séu uppfyllt, sbr. 27. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2004/38, verður einkum að líta til þess að kærandi hafi tvívegis verið dæmdur til fangelsisrefsingar fyrir ítrekuð brot yfir langt tímabil. Af brotaferli kæranda verður jafnframt ráðið að tíðni brotanna hafi aukist eftir því sem leið á og verðmæti einstakra auðgunarbrota farið hækkandi. Þá hafi kærandi í nokkur skipti brotist inn á heimili fólks, m.a. í félagi við aðra, og stolið einstökum munum sem er til marks um virðingarleysi gagnvart eignum og friðhelgi heimilis borgara samfélagsins. Að auki hefur kærandi í nokkur skipti verið sakfelldur fyrir akstur undir áhrifum fíkniefna. Um er að ræða almannahættubrot sem eru einstaklega alvarleg og í háttseminni felst mikið skeytingarleysi og hætta gegn lífi og velferð annarra vegfarenda. Þá verður ekki litið fram hjá úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur nr. R-958/2025, dags. 13. febrúar 2025, þar sem kæranda var gert að sæta gæsluvarðhaldi til þess að sporna gegn áframhaldandi brotastarfsemi. Ekki varð hlé á brotasamsteypu kæranda fyrr en hann var hnepptur í varðhald. Með vísan til framangreinds gefur háttsemi kæranda til kynna að hann muni fremja refsiverð afbrot á ný, sbr. 2. málsl. 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga.

Ljóst er að einstök brot gegn almennum hegningarlögum og öðrum sérrefsilögum fela ekki sjálfkrafa í sér alvarlega ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins. Þvert á móti þarf mat stjórnvalda á 1. og 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga að endurspegla háttsemi og brotahegðun kæranda í víðara samhengi. Að virtri tíðni afbrota, langs brotaferils og aukins alvarleika þeirra felur framferði kæranda í sér raunverulega og yfirvofandi ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins í skilningi 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt áðurnefndum umsögnum lögreglu liggur fyrir að kærandi eigi ólokin mál til meðferðar hjá lögreglu, en ljóst er að kærandi hefur verið sakfelldur fyrir hluta þeirra, sbr. áðurnefndan dóm nr. S-2491/2025. Hin óloknu mál og aðrar lýsingar lögreglu eru þó til marks um hegðunarmynstur. Er skilyrðum fyrir brottvísun samkvæmt 1., sbr. 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga fullnægt.

Í 1. mgr. 97. gr. laga um útlendinga eru ákvæði um takmarkanir á heimild til brottvísunar samkvæmt 95. gr. laga um útlendinga. Í a-lið 1. mgr. 97. gr. laganna er kveðið á um að brottvísun samkvæmt 95. gr. skuli ekki ákveða ef viðkomandi hefur rétt til ótímabundinnar dvalar skv. 87. gr. nema alvarlegar ástæður liggi til þess á grundvelli allsherjarreglu og almannaöryggis. Samkvæmt gögnum málsins skráði kærandi lögheimili sitt hér á landi 1. júní 2023. Í málatilbúnaði kæranda kemur m.a. fram að hann njóti ótímabundins dvalarréttar hér á landi en sú málsástæða er ekki rökstudd haldbærum gögnum, í bersýnilegu ósamræmi við gögn málsins og verður ekki lögð til grundvallar.

Í 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga koma jafnframt fram takmarkanir á heimild til brottvísunar samkvæmt 95. gr. laganna. Í ákvæðinu segir að brottvísun skuli ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum og tengslum EES- eða EFTA-borgara eða nánustu aðstandendum hans við landið, myndi fela í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart viðkomandi eða nánustu aðstandendum hans. Við matið skuli m.a. tekið mið af lengd dvalar á landinu, aldri, heilsufari, félagslegri og menningarlegri aðlögun, fjölskyldu- og fjárhagsaðstæðum og tengslum viðkomandi við heimaland sitt, sbr. 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga.

Í greinargerð er byggt á því að kærandi hafi aðlagast íslensku samfélagi og að hann hafi engin tengsl við heimaríki sitt. Líkt og þegar hefur verið rakið skráði kærandi dvöl sína 1. júní 2023. Samkvæmt umsögnum lögreglu hafði hún fyrst afskipti af kæranda 14. febrúar 2024 og samkvæmt fyrirliggjandi refsidómum var fyrsti brotaliður sem kærandi var sakfelldur fyrir framinn 28. apríl 2024. Liggur því fyrir að brotaferill kæranda hófst skömmu eftir komu hans til landsins en gögn málsins gefa fremur til kynna skeytingarleysi kæranda gagnvart lögum landsins. Málsástæður kæranda um að hann hafi engin tengsl við heimaríki né tali tungumálið hafa takmarkað vægi enda er kærandi litháískur ríkisborgari.

Tilskipun Evrópusambandsins um frjálsa för nr. 2004/38 grundvallast á sjónarmiðum um efnahagslega virkni. Ákvæði XI. kafla laga um útlendinga endurspegla þetta m.a. með þeim hætti að réttur til dvalar grundvallast á atvinnuþátttöku, veitingu þjónustu, eða innritun í viðurkennda námsstofnun en í öllu falli þurfi rétthafi að geta framfært sjálfum sér og aðstandendum sínum. Samkvæmt upplýsingum úr staðgreiðsluskrá ríkisskattstjóra var kærandi í stöðugri vinnu frá júní 2023 og fram til apríl 2024. Frá maí 2024 hefur kærandi eingöngu þegið greiðslur úr atvinnuleysistryggingasjóði og frá félagsþjónustu Kópavogs. Hefur kærandi því ekki haldist í stöðugri vinnu hér á landi og er lítil atvinnuþátttaka hans til marks um takmarkaða félagslega og menningarlega aðlögun. Þvert á móti bendir brotaferill kæranda til þess að hann hafi reynt að sjá sér farborða með ítrekuðum auðgunarbrotum. Ekkert í gögnum málsins bendir til þess að kærandi eigi nánustu aðstandendur hér á landi.

Að framangreindu virtu stendur 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga ekki í vegi fyrir brottvísun kæranda frá landinu. Verður ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun kæranda því staðfest. Samkvæmt 1. mgr. 96. gr. laga um útlendinga felur brottvísun samkvæmt 1. mgr. 95. gr. í sér bann við komu til landsins síðar. Í sama ákvæði er kveðið á um að endurkomubann geti verið varanlegt eða tímabundið en þó ekki styttra en tvö ár. Við mat á því skuli sérstaklega litið til atriða sem talin eru upp í 1. og 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga. Með hinni kærðu ákvörðun var kæranda bönnuð endurkoma til Íslands í sjö ár. Að málsatvikum virtum og með hliðsjón af tíðni brota kæranda verður endurkomubann hans staðfest. Málsástæðu kæranda um að lengd endurkomubannsins sé úr hófi er af þeim sökum hafnað sem og varakröfu kæranda um styttingu þess. Athygli er vakin á því að samkvæmt 2. mgr. 96. gr. laga um útlendinga er heimilt að fella endurkomubann úr gildi ef nýjar aðstæður mæla með því og rökstutt er að orðið hafi verulegar breytingar á þeim aðstæðum sem réttlættu ákvörðun um endurkomubann. Þá er athygli kæranda jafnframt vakin á því að tímabilið sem kæranda er bönnuð endurkoma til landsins hefst við framkvæmd brottvísunar.

Samantekt

Að öllu framangreindu virtu er ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann kæranda staðfest.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

 

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

 

 

Valgerður María Sigurðardóttir                                 Vera Dögg Guðmundsdóttir