Mál nr. 288/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 288/2025

Fimmtudaginn 21. ágúst 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 7. maí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 5. maí 2025, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 25. mars 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 5. maí 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt en með vísan til starfsloka hjá fyrrum vinnuveitanda væri réttur til atvinnuleysisbóta hins vegar felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 7. maí 2025. Með bréfi, dags. 8. maí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 25. júní 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust frá kæranda 25. júní 2025 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 26. júní 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi krefjist þess að ákvörðun Vinnumálastofnunar verði endurskoðuð og felld úr gildi svo kærandi fái greiddar atvinnuleysisbætur frá umsóknardegi án biðtíma, enda telji hann að ákvörðunin byggi á röngum forsendum og ófullnægjandi mati á aðstæðum hans.

Kæranda hafi verið sagt upp störfum hjá B þann X vegna atviks sem hafi átt sér stað þegar kærandi hafi verið staddur í C þann X. Þar hafi síma kæranda verið stolið, komist hafi verið inn í heimabanka hans og fjárhæðir teknar af reikningi kæranda og reikningi sem hafi tengst fyrirtækinu. Um leið og kærandi hafi komið heim til Íslands þann X hafi málið tafarlaust verið kært til lögreglu og héraðssaksóknara. Kærandi hafi upplifað sig sem þolanda í málinu og hvorki haft ásetning né sýnt af sér vítavert gáleysi. Hann hafi ekki haft neina stjórn á aðstæðum og sýnt fulla ábyrgð með því að tilkynna málið strax við heimkomu.

Vinnuveitandi hafi ákveðið að segja kæranda upp störfum vegna málsins. Ákvörðun vinnuveitanda hafi ekki verið byggð á ásetningi af hálfu kæranda. Kærandi telji því að niðurfelling bótaréttar í tvo mánuði sé ekki byggð á raunverulegri sök sinni heldur afleiðingum utanaðkomandi brots gegn sér. Samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 sé aðeins heimilt að fella niður bótarétt ef viðkomandi hafi sjálfur átt sök á starfslokunum. Kærandi telji það ekki eiga við í sínu tilfelli. Hann óski því eftir að réttur hans til atvinnuleysisbóta verði viðurkenndur frá umsóknardegi og að niðurfelling bótaréttar í tvo mánuði verði felld úr gildi.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Vinnumálastofnunar ítrekar kærandi fyrri sjónarmið sín og bendir á að hann hafi í kjölfar framangreinds atviks tæknilega séð verið í veikindaleyfi þar sem hann hafi glímt við alvarlega vanlíðan samkvæmt læknisvottorði. Honum hafi engu að síður verið sagt upp störfum. Kærandi hafi því ekki verið vinnufær á þeim tíma sem honum hafi verið sagt upp störfum og haft enga möguleika á að koma í veg fyrir starfslokin eða verja sig með fullnægjandi hætti.

Kærandi bendi á að í framkvæmd úrskurðarnefndar velferðarmála hafi komið upp mál þar sem biðtími hafi verið felldur niður eða styttur vegna sérstakra aðstæðna umsækjanda, meðal annars í málum nr. 11/2009 og 132/2012. Í þeim málum hafi verið ljóst að starfsmaður hafi ekki ætlað sér að brjóta gegn starfsskyldum og ekki átt sök á uppsögninni. Kærandi telji að sitt mál falli undir svipaðar kringumstæður þar sem hann hafi bersýnilega verið þolandi glæps og andlegra áfalla og ekki haft ásetning til að valda vinnuveitanda sínum tjóni eða brjóta gegn starfsskyldum sínum.

Kærandi telji einnig mikilvægt að benda á að ef ekki sé hægt að sækja um atvinnuleysisbætur án biðtíma í jafn alvarlegum og ófyrirsjáanlegum aðstæðum eins og að verða fyrir margra milljóna króna þjófnaði, hvenær megi þá yfirhöfuð sækja um bætur án biðtíma.

Tveggja mánaða biðtími kunni að virðast stuttur í stærra samhengi en fyrir kæranda og fjölskyldu hans skipti þessi tími gríðarlega miklu máli til að jafna sig eftir umrætt atvik. Kærandi telji sanngjarnt að fella niður biðtímann með tilliti til sérstakra aðstæðna hans, andlegra veikinda og þess að hann hafi augljóslega verið þolandi í málinu en ekki gerandi.

Kærandi óski því eftir að úrskurðarnefndin taki þessi atriði til ítarlegrar skoðunar og viðurkenni rétt hans til atvinnuleysisbóta frá umsóknardegi án biðtíma.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um atvinnuleysisbætur þann 25. mars 2025. Í umsókn hafi kærandi tilgreint að ástæður atvinnuleysis væru þær að honum hefði verið sagt upp störfum hjá B vegna brota í starfi. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hafi kærandi starfað hjá félaginu sem framkvæmdastjóri á tímabilinu X til X.

Með erindi, dags. 11. apríl 2025, hafi kærandi verið inntur eftir skýringum á ástæðum uppsagnar. Kærandi hafi verið upplýstur um mögulegan biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysisbóta.

Þann 11. apríl 2025 hafi borist afrit af uppsagnarbréfi þar sem fram hafi komið að kæranda hefði verið sagt upp störfum fyrirvaralaust og að engar frekari greiðslur [yrðu] inntar af hendi af hálfu atvinnurekanda. Þá hafi borist staðfesting frá embætti héraðssaksóknara þess efnis að embættið væri með mál til meðferðar vegna kæru tengt atvika sem hefðu átt sér stað í C á tímabilinu X til X. Jafnframt hafi borist læknisvottorð þar sem fram hafi komið að kærandi hefði sökum atviks glímt við andlega vanlíðan og verið óvinnufær á tímabilinu X.

Þann 29. apríl 2025 hafi borist ítarlegar skýringar frá kæranda á ástæðum starfsloka. Í skýringum kæranda hafi komið fram að brotist hefði verið í síma hans þegar hann hefði verið staddur í C. Ólögmæt viðskipti hafi verið framkvæmd í heimabanka í síma hans sem hafi leitt til fjárhagslegs tjóns. Þegar kærandi hafi komið aftur til landsins hafi vinnuveitandi kæranda sagt honum upp störfum vegna brota í starfi. Kærandi hafi ítrekað að hann væri þolandi í málinu en ekki gerandi. Hann hafi óskað eftir að umsókn hans um atvinnuleysisbætur yrði tekin til afgreiðslu.

Með erindi, dags. 5. maí 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%. Með vísan til starfsloka hafi kæranda verið gert að sæta tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysistrygginga á grundvelli 1. mgr. 54. laga um atvinnuleysistryggingar.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Lögin veiti þeim fjárhagslegt úrræði og beri að gera ríkar kröfur til þeirra sem segi upp störfum sínum að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Í 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi orðrétt:

,,Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf sitt af ástæðum sem hann sjálfur á sök á.“

Orðalagið ,,gildar ástæður“ hafi verið túlkað þröngt og fá tilvik hafi verið talin falla þar undir. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar komi fram að með ákvæði þessu sé verið að undirstrika það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks.

Fyrir liggi að kæranda hafi verið sagt upp störfum hjá B í kjölfar ólögmætrar úttektar af reikningum félagsins. Atvinnurekandi hafi að endingu gripið til þess úrræðis að rifta ráðningarsamningi við kæranda þann X. Launagreiðslur til kæranda hafi fallið niður á sama tíma og riftun á ráðningarsambandi hafi tekið gildi. Erindi B sé afdráttarlaust um að ástæður riftunar megi rekja til ólögmætra úttekta kæranda af bankareikningum félagsins. Úttektir af bankareikningum félagsins hafi staðið yfir lengra tímabil en ferð kæranda til C hafi staðið. Riftun á ráðningarsambandi af hálfu atvinnurekanda hafi verið tilkomin vegna meðferðar kæranda á fjármunum félagsins sem honum hafi verið treyst fyrir.

Í skýringum kæranda komi fram að síma hans hafi verið rænt í vinnuferð í C. Brotist hafi verið inn í heimabanka í gegnum síma hans og fjármunum í eigu fyrrverandi atvinnurekanda hans verið stolið.

Almennt verði sá sem sé valdur að eigin uppsögn að færa fram skýringar sem flokkist undir gildar ástæður í skilningi 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar ef hann sæki um atvinnuleysistryggingar í kjölfar starfsloka. Slík niðurstaða leiði af markmiði laga um atvinnuleysistryggingar og því grundvallarsjónarmiði að baki atvinnuleysistryggingakerfinu að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Í riftun á ráðningarsambandi kæranda, sem liggi fyrir í máli þessu, komi skýrt fram að kæranda hafi verið sagt upp störfum vegna ólögmætra úttekta af reikningum fyrrverandi vinnuveitanda yfir lengra tímabil en atvik í ferð kæranda til C hafi orsakað. Um ræði alvarlegt brot sem hafi leitt til fyrirvaralausrar riftunar á ráðningarsambandi milli kæranda og þess fyrirtækis sem hann hafi verið í forsvari fyrir.

Það sé afstaða Vinnumálastofnunar að skýringar kæranda á starfslokum geti ekki talist gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar og kæranda beri að sæta biðtíma í tvo mánuði eftir greiðslu atvinnuleysisbóta, sbr. 1. mgr. 54. gr.

Í ljósi alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta tveggja mánaða biðtíma á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar með vísan til starfsloka hans.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 54. gr. laganna er svohljóðandi:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf af ástæðum sem hann á sjálfur sök á.“

Óumdeilt er að kæranda var sagt upp störfum hjá B og kemur því til skoðunar hvort hann hafi sjálfur átt sök á uppsögninni. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í frumvarpi til laga nr. 54/2006 kemur fram að það sé erfiðleikum bundið að takmarka þau tilvik sem geti talist til gildra ástæðna í lögum og reglugerðum þar sem ástæður þess að fólk segi störfum sínum lausum eða missi þau geti verið af margvíslegum toga. Því sé lagt til að lagareglan verði áfram matskennd og Vinnumálastofnun falið að meta atvik og aðstæður hverju sinni. Stofnuninni beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Jafnframt er bent á að um íþyngjandi ákvörðun sé að ræða.

Í fyrirliggjandi uppsagnarbréfi fyrrum vinnuveitanda, dags. X, kemur fram að ástæðu uppsagnar kæranda megi rekja til ólögmætra úttekta kæranda af reikningum fyrirtækisins. Þá kemur fram að í ferð kæranda til C hafi um 15 milljónum króna verið eytt af reikningi fyrirtækisins og að við nánari skoðun hafi fleiri úttektir komið í ljós yfir lengra tímabil. Af gögnum málsins verður ráðið að um réttar upplýsingar sé að ræða þrátt fyrir andmæli af hálfu kæranda. Að því virtu er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að kærandi hafi misst starf sitt af ástæðu sem hann átti sjálfur sök á. Hin kærða ákvörðun er því staðfest.

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 5. maí 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir