Mál nr. 296/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 296/2025

Fimmtudaginn 21. ágúst 2025

A

gegn

Fjarðabyggð

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Björn Jóhannesson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 9. maí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Fjarðabyggðar, dags. 9. maí 2025, um að synja umsókn hans um fjárhagsaðstoð.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 26. febrúar 2025, sótti kærandi um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir febrúarmánuð. Með bréfi Fjarðabyggðar, dags. 9. maí 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hans hefði verið synjað á þeirri forsendu að hann hefði ekki skilað inn tilskildum gögnum, sbr. 29. gr. reglna Fjarðabyggðar um fjárhagsaðstoð.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 9. maí 2025. Með bréfi, dags. 13. maí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Fjarðabyggðar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Fjarðabyggðar barst 17. maí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 21. maí 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda sama dag og voru þær kynntar Fjarðabyggð með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 22. maí 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 11. júlí 2025, var óskað eftir tilteknum upplýsingum frá Fjarðabyggð. Svar barst 24. júlí 2025 og var það kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 29. júlí 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hann vilji kæra synjun á umsókn hans um fjárhagsaðstoð fyrir febrúarmánuð 2025 og vekja athygli á alvarlegum mistökum sem hafi orðið við greiðslu fjárhagsaðstoðar sem hann hafi fengið fyrir aprílmánuð 2025. Kæranda hafi verið tilkynnt að umsókn hans um fjárhagsaðstoð fyrir marsmánuð 2025 (innsend 26. febrúar 2025) hefði verið synjað á þeim forsendum að ekki hefði náðst í hann símleiðis. Kærandi taki fram að í umsókninni hafi hann gefið upp bæði símanúmer og netfang. Þrátt fyrir að reynt hafi verið að hringja í kæranda hafi aldrei verið gerð tilraun til að hafa samband við hann í gegnum uppgefið netfang, né hafi honum borist nein skilaboð eða tilkynningar í gegnum island.is. Kærandi telji það ámælisvert að umsókn sé synjað á grundvelli þess að ekki náist í umsækjanda án þess að allar uppgefnar samskiptaleiðir séu reyndar. Kærandi óski því eindregið eftir því að umsókn hans fyrir febrúarmánuð 2025 verði tekin til endurskoðunar.

Varðandi ranga greiðslu fyrir aprílmánuð 2025 þá hafi kærandi fengið samþykkta fjárhagsaðstoð fyrir þann mánuð. Hins vegar hafi sú upphæð verið ranglega greidd inn á bankareikning sem hann hafi ekki gefið upp í umsókn sinni fyrir þá greiðslu. Reikningurinn sem um ræði sé gamall reikningur sem hann hafi verið hættur að nota. Í umsókn kæranda hafi hann tilgreint annan og réttan bankareikning fyrir greiðsluna. Vegna þessara mistaka af hálfu Fjarðabyggðar hafi 59.172 kr. verið teknar sjálfkrafa af þeim (ranga) reikningi til greiðslu á yfirdrætti og óuppgerðum gjöldum sem tengdust þeim eldri reikningi. Þetta fjárhagslega tjón hefði ekki átt sér stað ef greiðslan hefði verið lögð inn á þann reikning sem kærandi hafi gefið upp. Kærandi telji að þetta sé afar ámælisverð mistök af hálfu Fjarðabyggðar og óski eftir því að þetta verði leiðrétt, að honum verði bætt það fjárhagslega tjón sem hann hafi orðið fyrir sökum þessara mistaka. Kærandi óski eftir skjótri og réttlátri málsmeðferð. Hann sé reiðubúinn að leggja fram öll nauðsynleg gögn til að styðja við mál hans, þar með talið afrit af umsóknum og öðrum samskiptum ef þörf krefji. 

Einnig vilji kærandi koma því á framfæri að það sé ekki rétt að tölvupóstur og skilaboð hafi verið send á hann í gegnum vefsvæðið www.island.is þann 11. mars 2025 vegna umsóknar hans um fjárhagsaðstoð fyrir febrúarmánuð. Kærandi hafi enga slíka tölvupósta móttekið á það netfang sem hann hafi gefið upp, né hafi nokkur skilaboð þessa efnis borist honum í gegnum pósthólf hans á www.island.is, hvorki þann 11. mars né á öðrum tíma í kringum þá dagsetningu. Kærandi hafi yfirfarið öll sín pósthólf (bæði tölvupósts og island.is) mjög gaumgæfilega og engin skilaboð sé þar að finna. Kærandi hvetji úrskurðarnefnd velferðarmála (ásamt Fjarðabyggð) eindregið til að fara ofan í saumana á þessu máli og kanna ítarlega hvort hugsanlegar villur, svo sem stafsetningarvilla í netfangi, tæknileg mistök við sendingu eða önnur sambærileg atriði gætu skýrt hvers vegna þessi meintu skilaboð hafi aldrei borist honum. Þar sem upphafleg synjun á umsókn kæranda fyrir febrúarmánuð hafi verið rökstudd með því að ekki hefði náðst í hann sé þetta atriði lykilatriði í málinu og skipti sköpum fyrir sanngjarna niðurstöðu. Kærandi treysti því að nefndin taki þessar upplýsingar alvarlega og að þær verði kannaðar til hlítar.

Í athugasemdum kæranda er vísað til þess að þrátt fyrir að Fjarðabyggð haldi því fram að hafa hringt þrisvar sinnum hafi sú samskiptaleið augljóslega ekki orðið til þess að upplýsingar um meintan vanda eða nauðsynleg viðbrögð kæmust til hans á skilvirkan hátt áður en umsókninni hafi verið synjað. Kærandi ítreki að hann hafi gefið upp bæði símanúmer og netfang í umsókn sinni en engin talhólfsskilaboð hafi verið skilin eftir sem hafi gefið til kynna eðli erindisins. Þá sé rétt að árétta að þegar Fjarðabyggð hafi reynt að hafa samband við kæranda með tölvupósti í tengslum við hans mál hafi að minnsta kosti í eitt skipti verið notað netfang sem hann hafi aldrei gefið upp í umsókn sinni né hafi hann nokkurn tímann átt það netfang eða gefið sveitarfélaginu það upp. Sú staðreynd ein og sér sýni fram á verulega annmarka í samskiptaháttum Fjarðabyggðar og skýri hvers vegna tölvupóstsamskipti, ef einhver hafi verið ætluð vegna febrúarumsóknarinnar, hafi ekki borist kæranda á réttan stað.

Fjarðabyggð haldi því fram að umsókn kæranda hafi verið „breytt“ á www.island.is. Kæranda sé með öllu ókunnugt um hvaða tilteknu „breytingu“ sé átt við, hvenær hún eigi að hafa verið gerð eða hvaða þýðingu hún hafi átt að hafa. Kærandi hafi ekki fengið neinar tilkynningar í pósthólf sitt á www.island.is né tölvupóst um neinar breytingar, athugasemdir, eða stöðuuppfærslur varðandi umsókn hans fyrir febrúarmánuð. Ef Fjarðabyggð hafi gert breytingar sem krefðust viðbragða hafi honum ekki verið gert viðvart um slíkt með þeim hætti að hann hefði raunhæft tækifæri til að bregðast við.

Til að undirstrika þá kerfisbundnu vankanta sem kærandi telji vera til staðar í málsmeðferð Fjarðabyggðar, og sem varpi ljósi á skort á nákvæmni í þeirra vinnubrögðum, vilji hann einnig minna á alvarleg mistök sem hafi átt sér stað við greiðslu samþykktrar fjárhagsaðstoðar fyrir marsmánuð. Þá hafi greiðslan ranglega verið lögð inn á bankareikning sem hann hafi ekki gefið upp í umsókninni fyrir þá tilteknu greiðslu. Þessi mistök Fjarðabyggðar hafi leitt til þess að fjármunir sem hafi verið ætlaðir til framfærslu kæranda hafi tapast að hluta í yfirdráttargjöld og kostnað á þeim ranga reikningi.

Kærandi telji að framangreind atriði, bæði varðandi meintar samskiptatilraunir vegna febrúarumsóknarinnar og fyrri mistök í greiðslum, sýni fram á að verulegir annmarkar hafi verið á málsmeðferð Fjarðabyggðar. Fullnægjandi og árangursrík samskiptatilraun hafi ekki átt sér stað áður en umsókn hans fyrir febrúarmánuð hafi verið synjað og notkun á röngum samskiptaupplýsingum af hálfu Fjarðabyggðar sé ámælisverð.

III.  Sjónarmið Fjarðabyggðar

Í greinargerð Fjarðabyggðar kemur fram að félagsráðgjafi sveitarfélagsins hafi reynt að ná í kæranda símleiðis 3., 5. og 11. mars 2025, án árangurs. Þann 3. og 11. mars 2025 hafi félagsráðgjafinn sent skilaboð inn á umsókn kæranda á island.is.

Kærandi hafi einnig sótt um fjárhagsaðstoð fyrir aprílmánuð og sú umsókn hafi verið samþykkt þar sem þá hafi náðst í hann og hann hafi getað gert grein fyrir aðstæðum sínum. Kærandi hafi þá óskað eftir því að umsókn hans um fjárhagsaðstoð fyrir febrúarmánuð yrði einnig samþykkt. Félagsráðgjafinn hafi þá lagt umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir febrúarmánuð fyrir meðferðarfund Fjölskyldusviðs þann 8. maí og bókun fundarins hafi verið eftirfarandi: „Þar sem umsækjandi skilaði ekki inn tilskildum gögnum í febrúar samkvæmt 29. gr. reglna Fjarðabyggðar um fjárhagsaðstoð er umsókninni hafnað.“

Í svari Fjarðabyggðar við fyrirspurn úrskurðarnefndarinnar kemur fram að umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir febrúarmánuð hafi verið synjað þar sem ekki hafi verið taldar nægilegar upplýsingar í umsókninni einni og sér og ekki hafi náðst í kæranda til að fá frekari upplýsingar um stöðu hans. Þau gögn sem Fjarðabyggð hefði viljað fá frá kæranda hafi verið frekari útlistun á tekjum þar sem engar upplýsingar hefðu verið úr staðgreiðsluskrá RSK í umsókninni. Þau gögn sem kærandi hafi skilað inn fyrir aprílmánuð sem hafi leitt til þess að hann hafi fengið greitt fyrir þann mánuð hafi verið í fyrsta lagi varðandi lengd atvinnuleysis. Kærandi hafi greint frá því að hann hefði ekki verið launþegi lengi en starfað sem verktaki. Þá hafi verið óskað eftir gögnum um verktakagreiðslur síðastliðna fjögurra mánaða. Kærandi hafi þá tilgreint að hann hefði síðast fengið greitt í desember. Í öðru lagi hafi verið óskað eftir upplýsingum um hvort veikindaréttur kæranda væri fullnýttur. Kærandi hafi veitt þær upplýsingar að þar sem hann hefði verið verktaki ætti hann ekki veikindarétt hjá vinnuveitanda. Í þriðja lagi hafi verið óskað eftir upplýsingum um rétt kæranda til atvinnuleysisbóta. Kærandi hafi tilgreint að hann væri með umsókn í vinnslu hjá Vinnumálastofnun. Í fjórða lagi hafi verið óskað eftir upplýsingum um hvort kærandi væri í samskiptum við Heilsbrigðisstofnun Austurlands eða aðra aðila sem hann hafi svarað neitandi.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Fjarðabyggðar um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir febrúarmánuð 2025 með vísan til 29. gr. reglna sveitarfélagsins um fjárhagsaðstoð.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Sveitarfélög skuli tryggja að stuðningur við íbúa sem hafi barn á framfæri sé í samræmi við það sem sé barninu fyrir bestu. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Um fjárhagsaðstoð frá Fjarðabyggð gilda reglur sveitarfélagsins um fjárhagsaðstoð frá 25. janúar 2024. Í 6. gr. reglnanna er kveðið á um umsóknir um fjárhagsaðstoð og þau gögn sem ætíð skuli liggja fyrir. Er þar meðal annars um að ræða tekju- og eignaupplýsingar og atvinnustöðu umsækjanda. Í 9. mgr. 6. gr. kemur fram að ef umsókn og fylgigögn hennar beri ekki með sér nauðsynlegar upplýsingar um þau atriði sem tilgreind eru í ákvæði 6. gr. skuli starfsmaður tilkynna umsækjanda um hvaða gögn skorti og hvaða afleiðingar slíkt geti haft. Jafnframt skuli leiðbeina umsækjanda hvert hann skuli leita til að afla viðkomandi gagna eða til að fá nánari upplýsingar um réttarstöðu sína, sbr. 29. gr. reglnanna. Samkvæmt því ákvæði er umsækjanda skylt að veita starfsmanni hverjar þær upplýsingar sem máli skipta vegna umsóknar um fjárhagsaðstoð. Þá er heimilt að synja umsókn um fjárhagsaðstoð neiti umsækjandi að veita upplýsingar um aðstæður sínar, þ.m.t. fjárhag, eignir og annað sem varðar umsókn.

Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kærandi hafi ekki skilað inn tilskildum gögnum og því væri umsókninni hafnað. Fjarðabyggð hefur vísað til þess að félagsráðgjafi sveitarfélagsins hafi þrívegis reynt að ná í kæranda símleiðis, án árangurs. Kærandi hafi fengið greidda fjárhagsaðstoð fyrir aprílmánuð þar sem þá hafi náðst í hann og hann hafi getað gert grein fyrir aðstæðum sínum. Í svari Fjarðabyggðar frá 24. júlí 2025 kemur fram að þær upplýsingar sem kærandi hafi þá veitt lytu að tekjum hans síðastliðinna mánuða, veikindarétti, rétti til atvinnuleysisbóta og hvort hann væri í samskiptum við Heilbrigðisstofnun Austurlands eða aðra aðila. Þá kom í fram í svarinu að kærandi hefði ekki verið launþegi lengi heldur starfað sem verktaki og hefði síðast fengið greidd laun í desember 2024. Kærandi ætti þess vegna ekki  veikindarétt. Þá kom fram að kærandi hefði á þeim tíma verið með umsókn í vinnslu hjá Vinnumálastofnun.

Líkt og að framan greinir ber starfsmanni Fjarðabyggðar að tilkynna umsækjanda um fjárhagsaðstoð um skort á gögnum og hvaða afleiðingar slíkt geti haft. Ljóst er að ekki var gætt að þeirri skyldu í tengslum við umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir febrúarmánuð 2025, enda var einungis reynt að hafa samband við kæranda símleiðis án árangurs og með tölvupósti í netfang sem er ekki í hans eigu. Að því virtu er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að Fjarðabyggð hafi ekki verið heimilt að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð á grundvelli 29. gr. reglna sveitarfélagsins um fjárhagsaðstoð, enda hafði hann þá ekki neitað að veita upplýsingar um aðstæður sínar.

Að því virtu og með vísan til framangreindra upplýsinga um stöðu kæranda í umsóknarmánuði er ákvörðun Fjarðabyggðar því felld úr gildi. Málinu er vísað aftur til nýrrar meðferðar sveitarfélagsins til mats á því hvort kærandi uppfylli skilyrði til veitingu fjárhagsaðstoðar fyrir febrúarmánuð 2025.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Fjarðabyggðar, dags. 9. maí 2025, um að synja umsókn A, um fjárhagsaðstoð fyrir febrúar 2025, er felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar sveitarfélagsins.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir