Mál nr. 323/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 323/2025

Fimmtudaginn 21. ágúst 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 19. maí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 2. maí 2025, um að synja kæranda um greiðslu atvinnuleysisbóta fyrir tímabilið 11. apríl til 1. maí 2025.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um útgáfu U2-vottorðs til að fá greiddar atvinnuleysisbætur í B á meðan hann stundaði atvinnuleit þar. Umsókn kæranda var samþykkt 4. apríl 2025 og U2-vottorð gefið út með þriggja mánaða gildistíma frá 11. apríl til 10. júlí 2025. Þann 2. maí 2025 var kæranda tilkynnt að hann fengi ekki greiddar atvinnuleysisbætur frá Vinnumálastofnun fyrir tímabilið 11. apríl til 1. maí 2025 þar sem hann hefði hvorki verið skráður í atvinnuleit erlendis né á Íslandi.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 19. maí 2025. Með bréfi, dags. 21. maí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 7. júlí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 9. júlí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hann hafi vissulega verið atvinnulaus og skráð sig atvinnulausan á réttum tíma. Ekkert hafi gefið til kynna að hann hefði ekki verið atvinnulaus. Kærandi hafi sótt um U2-vottorð þar sem ætlunin hafi verið að fara til B í leit að vinnu en sökum fjölskylduharmleiks og ýmsra erfiðra aðstæðna hafi kærandi ekki getað farið á þeim tíma.

Kæranda hafi láðst að sjá smáa letrið um að hann þyrfti að láta vita ef hann myndi ekki nýta sér U2-vottorðið, annars hefði hann að sjálfsögðu látið vita. Kærandi hafi farið á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar á Selfossi til að sækja um vottorðið og ekki hafi verið minnst á að hann þyrfti að láta vita ef hann myndi ekki nýta sér það.

Kærandi hafi skráð sig í atvinnuleit á Íslandi þann 22. apríl 2025 á þeim tíma sem Vinnumálastofnun haldi því fram að hann hafi ekki verið atvinnulaus. Stofnunin neiti því alfarið að kærandi hafi verið atvinnulaus og líti framhjá því að hann hafi staðfest atvinnuleit hjá vinnumiðlun framangreindan dag. Kærandi hafi talið það nægja til þess að U2-vottorðið yrði ógilt.

Kærandi hafi verið í skelfilegum málum sökum þess að hann hafi ekki fengið greiddar atvinnuleysisbætur. Hann hafi því verið án framfærslu, skuldirnar hrúgist upp og hann eigi ekki pening til að lifa. Kærandi vonist til að leyst verði farsællega úr málinu og hann fái greitt það sem hann eigi fyllilega rétt á.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um atvinnuleysistryggingar þann 28. janúar 2025.

Í byrjun apríl 2025 hafi kærandi sótt um heimild til að fara erlendis í atvinnuleit í allt að þrjá mánuði með U-vottorði, sbr. 42. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Áætluð brottför hafi verið 11. apríl 2025 og kærandi hafi ætlað að leita sér að störfum í B. Umsókn kæranda um U-vottorð hafi verið samþykkt 4. apríl [2025] og kæranda leiðbeint um næstu skref. Í leiðbeiningum hafi meðal annars komið fram að kærandi þyrfti, innan sjö virkra daga frá gildistöku vottorðsins, að fara á næstu vinnumiðlunarskrifstofu erlendis og skrá sig þar sem atvinnuleitanda. Kærandi hafi verið afskráður sem atvinnuleitandi á Íslandi frá 11. apríl [2025].

Engin tilkynning hafi borist Vinnumálastofnun frá vinnumiðlun í B um að kærandi hefði skráð sig þar. Kærandi hafi því einungis fengið greiddar atvinnuleysistryggingar til 11. apríl 2025.

Þann 30. apríl [2025] hafi kærandi haft samband við Vinnumálastofnun til að kanna hvers vegna hann hefði fengið lægri fjárhæð greidda þann mánuðinn. Hann hafi verið upplýstur um að þar sem hann væri skráður í atvinnuleit erlendis þyrfti að berast staðfesting á því að hann hefði gert grein fyrir sér hjá vinnumiðlun í B. Að öðrum kosti fengi hann ekki greiddar atvinnuleysisbætur á meðan hann væri staddur erlendis.

Þann 2. maí [2025] hafi kærandi mætt á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar á Selfossi. Hann hafi tjáð fulltrúa stofnunarinnar að sökum fjölskylduaðstæðna hefði hann aldrei farið erlendis en hafi íhugað að fara af landi brott 8. maí [2025]. Hann hafi í kjölfarið verið skráður aftur í atvinnuleit á Íslandi frá 2. maí 2025. Þar sem Vinnumálastofnun hafi ekki verið kunnugt um að kærandi hefði hætt við ferð sína til B og hann því hvorki skráður atvinnuleitandi hjá vinnumiðlun erlendis né hjá Vinnumálastofnun væru atvinnuleysisbætur ekki greiddar fyrir tímabilið 11. apríl til 1. maí 2025.

Þann 3. júní [2025] hafi kærandi afskráð sig af atvinnuleysisbótum þar sem hann væri kominn í nýtt starf.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir.

Í c. lið 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé mælt fyrir um að umsækjandi um greiðslur atvinnuleysistrygginga þurfi að vera búsettur og staddur hér á landi til að teljast tryggður samkvæmt lögunum.

Í VIII. kafla laga um atvinnuleysistryggingar sé að finna undanþágu frá framangreindri meginreglu. Í kaflanum sé að finna ákvæði er lúti að atvinnuleit eða atvinnu í öðru aðildarríki að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og stofnsamningi Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum. Samkvæmt 42. gr. laganna sé Vinnumálastofnun heimilt að greiða atvinnuleysisbætur til atvinnuleitanda sem sé í atvinnuleit í öðru EES-ríki ef hann uppfylli tiltekin skilyrði. Í d. lið 1. mgr. 42. gr. sé kveðið á um skyldu atvinnuleitanda að skrá sig í atvinnuleit í því ríki sem atvinnuleitin eigi að fara fram innan sjö virkra daga frá brottfarardegi.

Í 3. mgr. 42. gr. segi að Vinnumálastofnun gefi út viðeigandi vottorð til staðfestingar á rétti hins tryggða samkvæmt ákvæðinu. Við útgáfu vottorðs gildi lög þess ríkis þar sem atvinnuleitin fari fram um eftirfylgni með atvinnuleitinni og þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. 5. mgr. 42. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í tilviki kæranda hafi gildistími vottorðs verið frá 11. apríl til 12. júlí 2025. Kærandi hafi því ekki verið skráður í atvinnuleit á Íslandi frá og með 11. apríl [2025] og því undanþeginn þátttöku í vinnumarkaðsúrræðum á vegum Vinnumálastofnunar og nafn hans og ferilskrá hafi ekki komið upp í leit vinnumiðlunar stofnunarinnar frá þeim tíma. Síðasti dagur kæranda til að skrá sig í atvinnuleit í B hafi verið 22. apríl 2025 til að fá áframhaldandi greiðslur atvinnuleysisbóta.

Ljóst sé að kærandi hafi aldrei farið í fyrirhugaða ferð til B. Hann hafi þó ekki tilkynnt Vinnumálastofnun um þá tilhögun. Kærandi hafi ekki fengið greiddar atvinnuleysistryggingar frá upphafsdegi vottorðs og þar til hann hafi komið á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar þann 2. maí 2025, enda hafi hann hvorki verið skráður í atvinnuleit á Íslandi né í B.

Í kæru til úrskurðarnefndarinnar komi fram að kærandi hafi ekki kynnt sér upplýsingar um skyldur nægilega vel og að hann hefði að sjálfsögðu upplýst strax um breytta ferðatilhögun ef hann hefði verið meðvitaður um þessar skyldur. Þá segi kærandi að Vinnumálastofnun líti framhjá því að hann hafi staðfest atvinnuleit þann 22. apríl 2025 sem hann hafi talið duga sem tilkynning um að U2-vottorð væri ógilt. Kærandi geri kröfu um að fá greiddar atvinnuleysisbætur samfellt frá 11. apríl 2025.

Allir umsækjendur um U2-vottorð séu upplýstir um helstu réttindi og skyldur sem lúti að útgáfu U-vottorðs. Þegar kærandi hafi fyllt út umsókn um U-vottorð og við útgáfu vottorðs hafi meðal annars verið vakin athygli á því að ef atvinnuleitandi hætti við að nota vottorð verði að tilkynna slíkt til Vinnumálastofnunar um leið. Sérstaklega sé tekið fram að ef vottorðið hafi þegar verið gefið út þurfi að mæta á næstu þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar til þess að staðfesta veru á Íslandi. Hafi vottorðið ekki verið gefið út nægi að senda tilkynningu á uppgefið netfang. Þá sé einnig vakin athygli á því að mánaðarleg staðfesting á „Mínum síðum“ atvinnuleitenda skuli eins og áður, milli 20. til 25. dags hvers mánaðar, gerð á „Mínum síðum“ Vinnumálastofnunar. Allir atvinnuleitendur sem fari erlendis í atvinnuleit á grundvelli U-vottorðs þurfi að staðfesta sig til að viðhalda skráningu í greiðslukerfi stofnunarinnar. Staðfesting kæranda í apríl 2025 hafi því ekki gefið stofnuninni tilefni til að ætla að kærandi hefði aldrei farið af landi brott. Vinnumálastofnun telji að kærandi hafi verið upplýstur um allar sínar skyldur tengdar útgáfu á U-vottorði og ekki sé efni til að greiða atvinnuleysistryggingar til kæranda á tímabilinu 11. apríl til 1. maí 2025.

Með vísan til framangreindra sjónarmiða sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi eigi ekki rétt á greiðslum atvinnuleysisbóta á tímabilinu 11. apríl til 1. maí 2025.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að synja kæranda um greiðslu atvinnuleysisbóta fyrir tímabilið 11. apríl til 1. maí 2025 á grundvelli 42. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 13. gr. laga nr. 54/2006 er fjallað um almenn skilyrði þess að vera tryggður samkvæmt lögunum. Eitt af þeim skilyrðum er að vera búsettur, með skráð lögheimili og staddur hér á landi, sbr. c. lið 1. mgr. ákvæðisins. Í VIII. kafla laganna er að finna undanþágu frá framangreindu ákvæði en þar er fjallað um atvinnuleit eða atvinnu í öðru aðildarríki að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og stofnsamningi Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum.

Í 1. mgr. 42. gr. laga nr. 54/2006 segir að Vinnumálastofnun sé heimilt að greiða atvinnuleysisbætur til atvinnuleitanda sem sé í atvinnuleit í öðru EES-ríki, að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Eitt af þeim er að hinn tryggði skrái sig í atvinnuleit hjá vinnumiðlun í því ríki þar sem atvinnuleitin fer fram samkvæmt lögum þess ríkis innan sjö virkra daga frá brottfarardegi, sbr. d. lið ákvæðisins. Í 4. mgr. 42. gr. kemur fram að Vinnumálastofnun gefi út viðeigandi vottorð til staðfestingar á rétti hins tryggða samkvæmt ákvæðinu. Þá segir í 1. mgr. 43. gr. laga nr. 54/2006 að Vinnumálastofnun sé heimilt að greiða atvinnuleysisbætur samkvæmt 42. gr. samfellt í allt að þrjá mánuði frá brottfarardegi hins tryggða en þó aldrei í lengri tíma en sem eftir er af tímabili samkvæmt 29. gr. laganna.

Kærandi fékk útgefið U2-vottorð með þriggja mánaða gildistíma frá 11. apríl til 10. júlí 2025 til að fá greiddar atvinnuleysisbætur í B á meðan hann stundaði atvinnuleit þar. Fyrir liggur að kærandi skráði sig ekki í atvinnuleit hjá vinnumiðlun í B innan sjö virkra daga frá brottfarardegi eins og framangreint ákvæði d. liðar 1. mgr. 42. gr. laga nr. 54/2006 áskilur.

Af hálfu kæranda hefur komið fram að hann hafi ekki getað farið til B vegna fjölskylduharmleiks og annarra erfiðra aðstæðna. Kærandi hafi ekki vitað að hann þyrfti að láta vita ef vottorðið yrði ekki notað. Þá hafi hann staðfest atvinnuleit þann 22. apríl 2025 sem hann hafi talið duga til þess að U2-vottorð yrði ógilt. Vinnumálastofnun hefur vísað til þess að allir umsækjendur um U2-vottorð séu upplýstir um helstu réttindi og skyldur sem lúti að útgáfu U-vottorðs. Þegar kærandi hafi fyllt út umsókn um U-vottorð og við útgáfu vottorðs hafi athygli verið vakin á því að ef atvinnuleitandi hætti við að nota vottorð verði að tilkynna slíkt til Vinnumálastofnunar um leið. Sérstaklega sé tekið fram að hafi vottorðið þegar verið gefið út þurfi að mæta á næstu þjónustuskrifstofu stofnunarinnar til þess að staðfesta veru á Íslandi. Þá sé einnig vakin athygli á því að staðfesta þurfi atvinnuleit á „Mínum síðum“ milli 20. og 25. dags hvers mánaðar. Allir atvinnuleitendur sem fari erlendis í atvinnuleit á grundvelli U-vottorðs þurfi að staðfesta sig til að viðhalda skráningu í greiðslukerfi stofnunarinnar. Staðfesting kæranda í apríl 2025 hafi því ekki gefið stofnuninni tilefni til að ætla að kærandi hefði aldrei farið af landi brott.

Að framangreindu virtu telur úrskurðarnefndin að kæranda hefði mátt vera ljóst að honum bæri að skrá sig í atvinnuleit hjá vinnumiðlun í B innan sjö virkra daga frá brottfarardegi. Engar undantekningar er að finna í lögum nr. 54/2006 á þeirri skyldu. Þá hefði kæranda mátt vera ljóst að honum bæri að tilkynna Vinnumálastofnun um að hann væri ekki staddur erlendis og að U2-vottorðið yrði ekki notað.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar um að greiða kæranda ekki atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið 11. apríl til 1. maí 2025 er því staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 2. maí 2025, um að greiða ekki A, atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið 11. apríl til 1. maí 2025, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir