Mál nr. 163/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 163/2025

Miðvikudaginn 27. ágúst 2025

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Kristinn Tómasson læknir.

Með rafrænni kæru, móttekinni 12. mars 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 31. janúar 2025 þar sem umsókn kæranda um foreldragreiðslur var synjað.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um foreldragreiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins með umsókn 19. janúar 2025. Með ákvörðun stofnunarinnar, dags. 31. janúar 2025, var umsókn kæranda synjað á þeim grundvelli að vandi barnsins félli ekki undir þau sjúkdóms- og fötlunarstig sem tilgreind væru í 26. og 27. gr. laga nr. 22/2006 um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna. Með tölvupósti sama dag var farið fram á rökstuðning vegna ákvörðunar Tryggingastofnunar sem var veittur með bréfi stofnunarinnar, dags. 10. mars 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 12. mars 2025. Með bréfi, dags. 18. mars 2025, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 1. apríl 2025, barst greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins og var hún send kæranda til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 2. apríl 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 5. júní 2025 og voru þær sendar Tryggingastofnun ríkisins til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Með bréfi, dags. 19. júní 2025, barst viðbótargreinargerð Tryggingastofnunar ríkisins og var hún send kæranda til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 24. júní 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.  

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að í rökstuðningi Tryggingstofnunar, dags. 10. mars 2025, komi fram að synjun á foreldragreiðslum hafi verið gerð á eftirfarandi forsendum:

„Álitið er að ekki sé staðfest að um sé að ræða svo alvarlegan sjúkdóm eða fötlun að unnt sé að fella erfiðleika drengsins undir 1. eða 2. sjúkdóms- eða fötlunarstig, sem tilgreind eru í 26. og 27. gr., og því sé ekki til staðar réttur til almennrar fjárhagsaðstoðar skv. 19. gr. laga nr. 22/2006, með síðari breytingum.”

Gerð sé athugasemd við þetta mat stofnunarinnar, að mati kæranda falli hann undir 2. stig 27. gr. laga um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna.

„Börn sem vegna alvarlegrar fötlunar þurfa mjög víðtæka aðstoð og nær stöðuga gæslu í daglegu lífi, t.d. vegna alvarlegrar þroskahömlunar eða alvarlegrar einhverfu.“

Staðan sé sú að þrátt fyrir tvöfalda beiðni um forgang í greiningarferli bíði sonur kæranda enn á endalausum biðlistum eftir fullnaðargreiningu og hafi foreldrar hans einungis frumgreiningu á einhverfurófi að styðjast við þegar þau leiti réttar síns. Í réttindabaráttu vegna drengsins hafi foreldrar hans margoft rekið sig á mismunun vegna þess hve fötlun hans sé ósýnileg. Sonur kæranda sé vel talandi og fluggreindur og sé því ekki metinn „alvarlega einhverfur“ af hálfu samfélagsins. Hugarangur hans og togstreita séu hins vegar óþverrandi sem hafi komið fram á ýmsan hátt í gegnum tíðina, allt eftir því hvaða svigrúm hann hafi haft til að líða eins og honum þurfi að líða.

Síðasta vetur hafi sonur kæranda gjörsamlega bugast eftir að hafa brynjað sig í gegnum leikskólagönguna frá 14 mánaða aldri. Foreldrar hans hafi gengið í gegnum algjört svartnætti með drenginn og hafi allir sérfræðingar sem þau hafi talað við verið sammála um það að þetta væri ekki algengt að sjá hjá svona ungum börnum. Eins og komi fram í gögnum sem hafi verið send til Tryggingastofnunar hafi mæting drengsins í leikskóla farið þverrandi þar til að hann hafi hætt alveg. Umönnunarþörf hans hafi verið gríðarleg, erfið og endalaus á þessum tíma (og sé auðvitað enn) og þyki foreldrunum því sárt að fá þá niðurstöðu að við þau falli ekki undir 2. stig 27. gr. framangreindra laga.

Foreldrum drengsins sé ljóst að þau eigi langan veg fyrir höndum og sonur þeirra sé enn í bataferli eftir síðasta vetur og þátttaka hans sé mjög takmörkuð. Þau hafi lagt allt í sölurnar, kastað öllu frá sér þegar á hafi þurft að halda og séu til í að leggja allt á sig til að koma drengnum í gegnum þá erfiðu vegferð hans að alast upp í samfélagi sem sjái vanda hans að mjög takmörkuðu leyti. Þau ætlist ekki til þess að neinn vinni þessa vinnu fyrir þau né að fá vorkunn fyrir hlutskipti þeirra en þau ætlist til þess að velferðarkerfið grípi þau þegar á þurfi að halda.

Staðan sé sú að atvinnuþátttaka kæranda hafi verið mjög takmörkuð síðastliðið ár vegna þessa og foreldrarnir drengsins geti hreinlega ekki sætt sig við þetta huglæga mat Tryggingastofnunar um alvarleika einhverfu hans þar sem þau viti sjálf manna best hve vandinn sé mikill og umönnunin nauðsynleg. Foreldrar í þessari stöðu séu undir gríðarlegu álagi. Höfnun sem þessi sé ekki bara fjárhagsleg, heldur einnig tilfinningaleg þar sem verið sé að segja að vandi þeirra sé ekki nægur. Þau hafi fallið í þá gryfju að reyna að „nurla saman“ örfáum vinnutímum á ókristilegum tímum án þess að hafa nokkra innistæðu til þess, enda sé ekki á það bætandi að hafa fjárhagsáhyggjur í ofanálag. Spurningin sé á hverju fólk í þeirra stöðu eigi að lifa ef foreldragreiðslur séu ófáanlegar með þessa tegund fötlunar.

Það sé foreldrum drengsins mikið réttlætismál að gera allt sem í þeirra valdi standi til að leiðrétta þessa niðurstöðu, ekki bara af fjárhagslegum ástæðum heldur jafnframt til þess að greiða vonandi leið sonar þeirra um eitt lítið hænuskref svo hann muni kannski einhvern tímann standa öðrum jafnfætis þegar komi að réttindum fatlaðra barna og einstaklinga.

Í athugasemdum kæranda frá 5. júní 2025 kemur fram að samkvæmt 19. gr. laga nr. 22/2006 geti foreldri átt rétt til greiðslna hafi barn greinst með mjög alvarlega og langvinna fötlun sem falli undir 1. eða 2. fötlunarstig samkvæmt 27. gr. laganna. Í téðri grein sé hvergi gerð krafa um að greining sé endanleg eða að formleg staðfesting liggi fyrir. Það nægi að barn hafi verið greint með þá fötlun sem lýst sé í lögunum. Synjun Tryggingstofnunar sé byggð á því að greining barnsins sé aðeins frumgreining og því ekki fullnægjandi. Sú túlkun eigi sér ekki lagastoð og byggi á of þröngri túlkun sem þannig útiloki mat á grundvelli raunverulegra aðstæðna barnsins.

Frumgreining uppfylli skilyrði samkvæmt lögum nr. 22/2006.

Í 27. gr. laganna sé 2. fötlunarstig skilgreint þannig að barn þurfi mjög víðtæka aðstoð og nær stöðuga gæslu í daglegu lífi, til dæmis vegna alvarlegrar þroskahömlunar eða alvarlegrar einhverfu. Í þessu tilviki liggi fyrir frumgreining á einhverfurófi, skynúrvinnsluvandi og röskun á sálarþroska, sem hafi leitt til verulegrar skerðingar á daglegri virkni barnsins. Það valdi því að drengurinn hafi ekki getað nýtt sér leikskóladvöl með tilheyrandi álagi á foreldra. Gögn staðfesti að foreldrar hafi tæmt allan veikindarétt sinn og sjúkradagpeninga vegna umönnunarþarfa hans. Þessar aðstæður beinlínis sýni að drengurinn þurfi mjög víðtæka aðstoð og stöðuga gæslu, sem falli þar af leiðandi undir 2. fötlunarstig samkvæmt 27. gr. laganna.

Lögin geri hvergi kröfu um að greining sé endanleg eða fullkláruð til að réttur til greiðslna skapist. Það nægi að barn hafi verið greint með viðkomandi fötlun eða sjúkdóm. Að hafna greiðslum á þeirri forsendu að greiningu sé ekki „formlega“ lokið hafi ekki stoð í lögum og brjóti gegn meginreglum stjórnsýsluréttar, þar sem vafi skuli túlkaður einstaklingi í vil.

Varðandi raunverulega umönnunarþörf og áhrif á atvinnuþátttöku foreldris þá sýni gögn málsins að kærandi hafi í reynd ekki getað stundað vinnu vegna stöðugrar nærveru við drenginn. Eins og áður hafi komið fram hafi móðir fullnýtt veikindarétt og sjúkradagpeninga vegna umönnunar drengsins. Leikskóladvöl drengsins hafi verið óvirk, og staðfest hafi verið að hegðun og líðan hans hafi gert vistun ómögulega. Þessar staðreyndir séu í samræmi við skilyrði 19. gr. laganna um að foreldri geti hvorki sinnt störfum utan heimilis né námi vegna verulegrar umönnunar.

Það sé þekkt staðreynd að biðlistar eftir endanlegri greiningu séu svo langir og börn bíði oft árum saman eftir endanlegri staðfestingu greiningar. Ekki sé unnt að kenna foreldrum um þær tafir sem séu hjá ríkinu. Að krefjast fullnaðargreiningar og synja greiðslum í millitíðinni sé bæði ómálefnalegt og andstætt jafnræðisreglu. Þegar liggi fyrir faglegt mat (frumgreining), læknisvottorð og skjalfest áhrif fötlunarinnar á daglegt líf. Tryggingastofnun verði að meta réttindagrundvöll út frá raunverulegum aðstæðum en ekki því hvort kerfið hafi lokið vinnu sinni.

Það skuli tekið fram að við mat á réttindum barna og foreldra þeirra þá skuli velferð barns ávallt vera í forgangi, þetta sé í samræmi við 3. gr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, sbr. lög nr. 19/2013. Samkvæmt stjórnsýslurétti skuli skýra vafaatriði einstaklingi í hag. Það þurfi að beita meðalhófsreglu og meta réttaráhrif í heild sinni. Þegar gögn málsins sýni svo ekki verði um villst að barn glími við fötlun sem hafi áhrif á fjölskyldulíf og hamlandi áhrif á atvinnuþátttöku foreldris, verði Tryggingastofnun að leggja mat á málið efnislega.

Með vísan til alls framangreinds sé það mat kæranda að ákvörðun Tryggingastofnunar sé byggð á of þröngri og ólögmætri túlkun á 19. og 27. gr. laga nr. 22/2006 og að ekki hafi verið gætt að heildstæðu mati á aðstæðum drengsins og fjölskyldu þess. Með því að hafna greiðslum á grundvelli að ekki sé um fullnaðargreiningu að ræða sé gengið gegn stjórnsýslureglum og þeim markmiðum sem liggi til grundvallar lagasetningunni.

Farið sé fram á að úrskurðarnefnd velferðarmála ógildi ákvörðun Tryggingastofnunar, dags. 31. janúar 2025, og viðurkenni rétt kæranda til greiðslna samkvæmt 19. gr. laga nr. 22/2006, með vísan til þess að öll skilyrði ákvæðisins hafi verið uppfyllt í máli þessu.

III.  Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að kærð sé ákvörðun stofnunarinnar um synjun á greiðslum samkvæmt lögum nr. 22/2006 um greiðslur til foreldra langveikra og alvarlega fatlaðra barna, vegna sonar kæranda.

Kveðið sé á um heimild til launatengdra greiðslna til foreldra langveikra eða alvarlegra fatlaðra barna í 8. gr. laga nr. 22/2006. Þar segi að foreldri sem leggi niður launað starf vegna þeirra bráðaaðstæðna sem komi upp þegar barn þess greinist með alvarlegan og langvinnan sjúkdóm eða alvarlega fötlun geti átt sameiginlegan rétt á tekjutengdum greiðslum samkvæmt 1. mgr. 11. gr., í allt að þrjá mánuði með hinu foreldri barnsins samkvæmt mati framkvæmdaraðila.

Í 19. gr. laga um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna sé kveðið á um heimild til almennrar fjárhagsaðstoðar til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna. Fram komi að foreldri geti átt rétt á grunngreiðslum hafi barn þess greinst með mjög alvarlegan og langvinnan sjúkdóm eða mjög alvarlega fötlun sem falli undir 1. eða 2. sjúkdóms- eða fötlunarstig samkvæmt 26. eða 27. gr. laganna. Einnig komi fram að skilyrði sé að foreldri geti hvorki sinnt störfum utan heimilis né námi vegna verulegrar umönnunar barnsins.

Í V. kafla laganna sé farið yfir sameiginleg skilyrði sem uppfylla þurfi til að réttur til greiðslna myndist. Í 26. gr. laganna standi að foreldri geti átt rétt á greiðslum þegar barn þess hafi verið greint með alvarlegan og langvinnan sjúkdóm sem falli undir eitthvert eftirfarandi sjúkdómsstiga:

• 1. stig
  • Börn sem þurfa langvarandi vistun á sjúkrahúsi eða hjúkrun í heimahúsi og yfirsetu foreldris vegna alvarlegra og langvinnra sjúkdóma, t.d. börn með illkynja sjúkdóma.
• 2. stig
  • Börn sem þurfa tíðar sjúkrahúsinnlagnir og meðferð í heimahúsi vegna alvarlegra og langvinnra sjúkdóma, t.d. alvarlegra hjartasjúkdóma og alvarlegra nýrna-, lungna- eða lifrarsjúkdóma sem krefjast ónæmisbælandi meðferðar.

Í 27. gr. laganna standi að foreldri geti átt rétt á greiðslum þegar barn þess hafi verið greint með alvarlega fötlun sem falli undir eitthvert eftirfarandi fötlunarstiga:

• 1. stig
  • Börn sem vegna alvarlegrar fötlunar eru algjörlega háð öðrum með hreyfifærni eða flestar athafnir daglegs lífs.
• 2. stig
  • Börn sem vegna alvarlegrar fötlunar þurfa mjög víðtæka aðstoð og nær stöðuga gæslu í daglegu lífi, t.d. vegna alvarlegrar þroskahömlunar eða alvarlegrar einhverfu.

Í 6. gr. laganna segi að með umsókn um greiðslur skuli meðal annars fylgja vottorð sérfræðings þeirrar sérhæfðu greiningar- og meðferðarstofnunar, sem veiti barninu þjónustu, um greiningu, meðferð og umönnunarþörf barns, staðfesting frá vinnuveitanda um að foreldri leggi niður störf, staðfesting um starfstímabil, vottorð frá skóla um að foreldri hafi gert hlé á námi og fyrri námsvist, sem og aðrar upplýsingar sem framkvæmdaraðili telji nauðsynlegar. Þá komi fram að Tryggingastofnun sé heimilt að óska eftir umsögn frá öðrum aðilum vegna einstakra umsókna þegar ástæða sé til að mati stofnunarinnar.

Málavextir séu þeir að með bréfi, dags. 31. janúar 2025, hafi kæranda verið synjað um launatengdar greiðslur á grundvelli þess að skilyrði fyrir greiðslum hafi ekki verið uppfyllt. Óskað hafi verið eftir rökstuðningi fyrir ákvörðun Tryggingastofnunar sem hafi verið veittur með bréfi, dags. 10. mars 2025.

Kærandi hafi með umsókn, dags. 19. janúar 2025, sótt um launatengdar greiðslur vegna tímabilsins 1. júlí til 31. ágúst 2024. Kærandi hafi áður sótt um sama tímabil með umsókn, dags. 3. september 2024, sem hafi verið synjað með bréfi, dags. 16. september 2024.

Yfirfarin hafi verið þau gögn sem hafi legið til grundvallar mati. Í umsókn, dags. 19. janúar 2025, sé sótt um launatengdar greiðslur fyrir tímabilið 1. júlí 2024 til 31. ágúst 2024. Fram komi í umsókn að frumgreining á einhverfurófi liggi fyrir frá ágúst 2024. Skynúrvinnsluvandi sé verulegur sem geri daglegt líf strembið að öllu leyti. Drengurinn sé á leikskólanum B og sé skráður í átta tíma vistun sem hafi farið fyrir ofan garð og neðan og hafi endað í engu síðustu mánuði leikskólagöngunnar. Eftir erfiða mánuði í leikskóla hafi komið að því að barnið hafi lent í einskonar kulnun og hafi því fylgt öll einkenni þunglyndis.

Með umsókn hafi einnig fylgt bréf frá foreldrum drengsins, dags. 18. janúar 2025. Þar komi eftirfarandi m.a. fram:

„Hann er með víðtækan skynúrvinnsluvanda sem hefur mikil áhrif á daglegt líf, sýnir mikinn mótþróa við minnstu kröfum (svipar til PDA), á erfitt með félagsleg samskipti jafnaldra, á erfitt með útiveru, að fá gesti og fara út af heimilinu yfir höfuð.“ 

Þá sé farið yfir að fjölskyldan geti ekki farið saman út úr húsi vegna hamlana drengsins. Hann sé ekki sjálfbjarga með grunnþarfir sínar og þurfi hjálp við að matast og klósettferðir. Þá komi eftirfarandi einnig m.a. fram:

„Skynúrvinnsluvandi geri það að verkum að matarræði hans er mjög sérhæft og þarf að vanda til verka til að hann sé tilbúinn að borða matinn. Einnig er hann með áráttukennda hegðun; biður um plástra í gríð og erg og að láta þurrka sér svo dæmi séu tekin. Hann sé kröfuharður á föt vegna skinúrvinnsluvanda og klæðir sig sjaldnast sjálfur. Nýlega hefur komið í ljós að hann fælist sólarljós og birtuskilyrði utan dyra sem er líklega ein ástæða þess að hann hefur þvertekið fyrir alla útiveru í nokkur ár.“

Í læknisvottorði C, dags. 23. desember 2024, séu tilgreindar sjúkdómsgreiningarnar lystarleysi barna og aðrar raskanir á sálarþroska. Fram komi að drengurinn sé með ýmsa erfiðleika og sé með formlega frumgreiningu á einhverfurófi. Hann sé með óvenjulegt hitamynstur sem hugsanlega tengist álagi. Hann sé undir miklu álagi með skólagöngu og aðra þætti daglegs lífs og foreldrar hafi misst mikið úr vinnu vegna þess. Læknisvottorð, dags. 26. júní 2024, hafi einnig borist með umsókn. Þar komi fram að frá því að drengurinn hafi verið ungabarn hafi umönnun verið erfið. Hann hafi verið í grunn greiningarferli hjá D og niðurstaðan á þeirri grunngreiningu bendi til röskunar á einhverfurófi.

Í vottorði sálfræðings, dags. 26. júní 2024, sem hafi borist með umsókn, komi fram að mikilvægt þyki að drengurinn fái fullnaðargreiningu sem fyrst þar sem stuðningsþörf sé mikil og mikilvægt sé að fyrirbyggja skólaforðun.

Í bréfi frá Styrktarsjóði BHM, dags. 27. ágúst 2024, komi fram að móðir hafi fullnýtt rétt sinn á sjúkradagpeningum vegna veikinda barns. Hún hafi fengið greidda sjúkradagpeninga á tímabilinu 1. apríl 2024 til 30. júní 2024. Auk þess hafi fylgt umsókninni staðfesting frá vinnuveitanda um að móðir hafi fullnýtt veikindarétt sinn þann 1. apríl 2024.

Tryggingastofnun hafi synjað umsókn kæranda með bréfi, dags. 31. janúar 2025, um greiðslur þar sem vandi drengsins hafi ekki fallið undir sjúkdóms- eða fötlunarstig sem tilgreind séu í 26. og 27. gr. laga nr. 22/2006.

Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi vegna kærðrar ákvörðunar sem hafi verið veittur með bréfi, dags. 10. mars 2025. Í rökstuðningi sé vísað til 19. gr. laga nr. 22/2006, sem vísi til almennrar fjárhagsaðstoðar til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna. Beðist sé velvirðingar á því, en vísa hefði átt til 8. gr. laganna, þar sem sótt hafi verið um launatengdar greiðslur. Hins vegar byggi synjun á því að sameiginleg skilyrði vegna launatengdra greiðslna og almennrar fjárhagsaðstoðar hafi ekki verið uppfyllt. Uppfylla þurfi skilyrði 26. gr. eða 27. gr. laganna til þess að eiga rétt á fjárhagslegri aðstoð samkvæmt lögunum.

Af framansögðu og fyrirliggjandi gögnum sé ljóst að barnið þurfi umönnun, eftirlit og stuðning. Hins vegar telji Tryggingastofnun að ekki sé um að ræða svo alvarlegan sjúkdóm eða fötlun að unnt sé að fella erfiðleika barnsins undir 1. eða 2. sjúkdóms- eða fötlunarstig, sem tilgreind séu í 26. og 27. gr., og því sé ekki til staðar réttur til launatengdrar fjárhagsaðstoðar, samkvæmt 8. gr. laga nr. 22/2006.

Með vísan til framangreinds fari Tryggingastofnun fram á staðfestingu ákvörðunar sinnar frá 31. janúar 2025 um að synja kæranda um foreldragreiðslur vegna tímabilsins 1. júlí 2024 til 31. ágúst 2024.

Í viðbótargreinargerð Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 19. júní 2025, kemur fram að samkvæmt 26. og 27. gr. laga nr. 22/2006 þurfi að uppfylla sjúkdóms- eða fötlunarstig sem tilgreind séu í ákvæðinu. Í 27. gr. laganna komi fram að uppfylla þurfi eitthvert þeirra fötlunarstiga sem þar komi fram og séu þar tekin dæmi um greiningar sem þar falli undir. Tekið sé fram í 2. og 3. stigi að þar falli meðal annars undir börn sem séu greind með „alvarlega einhverfu“ eða „verulega einhverfu“. Í læknisvottorði, dags. 23. desember 2024, komi ekki fram að drengurinn sé með greininguna „einhverfa“ og tekið sé fram að hann sé formlega með frumgreiningu á einhverfurófi. Talið hafi verið ljóst að barnið þurfi umönnun, eftirlit og stuðning en ekki sé um að ræða svo alvarlegan sjúkdóm eða fötlun að unnt sé að fella erfiðleika barnsins undir skilyrði 27. gr. laga um foreldragreiðslur.

IV.  Niðurstaða

Kærð er synjun Tryggingastofnunar ríkisins á umsókn kæranda um foreldragreiðslur á grundvelli laga nr. 22/2006 um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna.

Með lögum nr. 22/2006 er kveðið á um réttindi foreldra til fjárhagsaðstoðar þegar þeir geta hvorki stundað vinnu né nám vegna sérstakrar umönnunar barna sinna sem greinst hafa verið með alvarlega og langvinna sjúkdóma eða alvarlega fötlun, sbr. 1. gr. laganna. Í 8. gr. laganna, sem er í III. kafla, segir að foreldri sem leggi niður launað starf vegna þeirra bráðaaðstæðna sem komi upp þegar barn þess greinist með alvarlegan og langvinnan sjúkdóm eða alvarlega fötlun geti átt sameiginlegan rétt á tekjutengdum greiðslum samkvæmt 1. mgr. 11. gr., í allt að þrjá mánuði með hinu foreldri barnsins samkvæmt mati framkvæmdaraðila.

Samkvæmt 25. gr. laganna er það skilyrði fyrir greiðslum til foreldris skv. III. og IV. kafla að langveikt eða alvarlega fatlað barn þess þarfnist sérstakrar umönnunar foreldris vegna sjúkdóms eða fötlunar sem fellur undir sjúkdómsstig skv. 26. gr. eða fötlunarstig skv. 27. gr.

Í 1. mgr. 27. gr. laganna um fötlunarstig segir að undir 1. stig falli börn sem vegna alvarlegrar fötlunar séu algjörlega háð öðrum með hreyfifærni eða flestar athafnir daglegs lífs og undir 2. stig falli börn sem vegna alvarlegrar fötlunar þurfi mjög víðtæka aðstoð og nær stöðuga gæslu í daglegu lífi, til dæmis vegna alvarlegrar þroskahömlunar eða alvarlegrar einhverfu. Undir 3. stig falli hins vegar börn sem vegna alvarlegrar fötlunar þurfi töluverða aðstoð og gæslu í daglegu lífi, til dæmis vegna miðlungs þroskahömlunar, hreyfihömlunar sem krefjist notkunar hjólastóls eða verulegrar einhverfu.

Meðfylgjandi umsókn kæranda um foreldragreiðslur var læknisvottorð C, dags 23. desember 2024, þar sem greint er frá sjúkdómsgreiningunum lystarleysi barna og aðrar raskanir á sálarþroska. Um sjúkrasögu segir: 

„Nú X ára gamall piltur, sem er með ýmsa erfiðleika, er með "formlega frumgreiningu á einhverfurófi" en aðrar pælingar líka með það. Er með óvenjulegt hitamynstur sem hugsanlega tengist álagi. Er undir miklu álagi með skólagöngu og aðra þætti dagslegs lífs og foreldrar (móðir) misst mikið úr vinnu vegna þessa. Mataræðismál að verða einhæfari með tímanum.“ 

Um núverandi meðferð segir:

„Ekki pharm rx enn sem komið er, stuðningur í skóla, sem dugar ekki til að honum líði vel þar.”

Einnig liggur fyrir læknisvottorð E, dags. 26. janúar 2024, þar sem segir:

„F er nýorðin X ára , frá því að hann var ungbarn umönun hefur verið erfið , F hefur átt erfitt með að aðlagast breytum aðstæðum ,

Verið í grun greiningarvferli á sálfræðistófu D , og niðurstaðan á þeirri grunngreiningu bendir til röskun á einhverfo rófi

á þessu ári F hefur átt erfitt með að vera í leikskóla syntt einkenni þunglindis og því hefur ekk mætt í leikskóla frá því í mars 2024 , Þar með móðir hefur þurft að synna hónum.og ekki geta synt sinum stofum sem bondi og vaerktaka vinnu nema á litlu leyti

Óskast Foreldra greiðslur“

Í fyrirliggjandi bréfi G sálfræðings og H sálfræðings, dags. 26. júní 2024, til Ráðgjafar- og greiningarstöðvar ríkisins segir:

„Vorið 2023 gerði H frumgreiningu og vísaði málinu í framhaldinu til Ráðgjafar- og greiningarstöðvar vegna gruns um röskun á einhverfurófi. G hefur hitt foreldra nokkrum sinnum s.l vetur í ráðgjöf á vegum skólaþjónustunnar. Foreldrar hafa verið duglegir að óska eftir ráðgjöf og nýta hana vel og leikskóli virðist hafa gert allt sem í þeirra valdi stendur til að mæta þörfum drengsins. Þrátt fyrir það hefur vandinn farið stigvaxandi í vetur og nú er svo komið að þegar u.r. hitti foreldra fyrir stuttu hafði F ekki mætt í leikskólann í mánuð. Skynúrvinnsluvandi er mikill og allt á hans forsendum. Hann vildi t.d. ekki halda upp á X ára afmælið sitt nýlega því hann þolir ekki allt fólkið og áreitið og endaði með að bjóða einum fullorðnum. Foreldrum gengur almennt illa að fá hann út úr húsi hvort sem það er í útiveru eða annað. Skiljanlega hafa foreldrar þungar áhyggjur af komandi skólagöngu en drengurinn á að byrja í grunnskóla næsta haust. U.r. telja mikilvægt að F fái fullnaðargreiningu sem fyrst þar sem stuðningsþörf hans er mikil og mikilvægt að fyrirbyggja skólaforðun sem miðað við söguna er hætt við.“

Fyrir liggur að kærandi hefur sótt um launatengdar foreldragreiðslur vegna tímabilsins 1. júlí 2024 til 31. ágúst 2024. Það er eitt að skilyrðum slíkra greiðsla samkvæmt 8. gr. laga nr. 22/2006 að barn hafi greinst með alvarlegan og langvinnan sjúkdóm eða alvarlega fötlun. Þá þarf sjúkdómur eða fötlun að falla undir sjúkdómsstig skv. 26. gr. eða fötlunarstig skv. 27. gr. laganna, sbr. 25. gr. laganna. Í 27. gr. laganna eru þrjú fötlunarstig skilgreind.

Samkvæmt framangreindu hefur sonur kæranda verið greindur með lystarleysi barna og aðrar raskanir á sálarþroska. Þá liggur fyrir frumgreining á einhverfurófi. Engin gögn liggja fyrir um að sonur kæranda hafi verið greindur með alvarlega eða verulegra einhverfu í skilningi 1. mgr. 27. gr. laga nr. 22/2006. Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála er ekki hægt að fella ástand sonar kæranda undir nein af þeim fötlunarstigum sem skilgreind eru í framangreindu ákvæði. Með hliðsjón af framangreindu er ljóst að kærandi uppfyllir ekki skilyrði til foreldragreiðsla samkvæmt 8. gr. laganna. Hin kærða ákvörðun er því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja umsókn A, um foreldragreiðslur, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir