Mál nr. 380/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 380/2025

Fimmtudaginn 28. ágúst 2025

A

gegn

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 18. júní 2025, kærði B lögmaður, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 19. mars 2025, um að innheimta ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 15. desember 2023, sótti kærandi um sértækan húsnæðisstuðning hjá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun og var umsóknin samþykkt 19. desember 2023. Með bréfi stofnunarinnar, dags. 19. mars 2025, var kæranda tilkynnt að hann hefði fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning að fjárhæð 2.338.812 kr. sem yrði innheimtur samkvæmt lögum nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 18. júní 2025. Með bréfi, dags. 24. júní 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð stofnunarinnar barst 3. júlí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust frá kæranda 16. júlí 2025 og voru þær kynntar Húsnæðis- og mannvirkjastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 21. júlí 2025. Athugasemdir bárust frá stofnuninni 1. ágúst 2025 og voru þær kynntar kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 12. ágúst 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru er þess krafist að ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um að fella niður og endurkrefja kæranda um hluta af sértækum húsnæðisstuðningi verði felld úr gildi.

Kærandi hafi búið í eigin húsnæði í Grindavík ásamt eiginkonu sinni og þremur börnum þeirra en þeim hafi verið gert að yfirgefa heimilið þann 10. nóvember 2023. Börnin séu fædd á árunum X, X og X.

Kærandi hafi tekið á leigu fasteignina C og leigusamningur hafi verið ótímabundinn. Upphaf leigutímabils hafi verið 13. nóvember 2023 og umsamin leiga hafi verið 340.000 kr. á mánuði. Eignin hafi verið seld og þá hafi orðið samkomulag um að leigusalinn myndi leigja kæranda aðra fasteign í staðinn að D. Leigusamningur hafi verið ótímabundinn, upphaf leigutímabils hafi verið 1. október 2024 og umsamin leiga verið 340.000 kr. á mánuði.

Kærandi og eiginkona hans hafi keypt fasteignina E, dags. 25. september 2024. Umsaminn afhendingardagur hafi verið 18. desember 2024 og þau hafi náð að flytja inn í þá fasteign í lok þess mánaðar. Leigusali hafi samþykkt að leysa þau undan leigusamningnum vegna D og honum hafi verið greidd leiga til loka desembermánaðar 2024. Fullur húsnæðisstuðningur kæranda hafi verið 90% af leigufjárhæð, það er 306.000 kr. á mánuði.

Kæranda hafi borist bréf frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, dags. 11. febrúar 2025. Þar hafi verið óskað eftir upplýsingum um leigulok og greiðslukvittanir eða önnur gögn sem staðfestu að leigugreiðslur hefðu farið fram á tímabilinu 2023 til febrúar 2025. Vísað hafi verið til þess að samkvæmt framangreindum kaupsamningi hafi heimilismönnum verið afhent fasteignin að E þann 18. desember 2024 og því væri óskað eftir upplýsingum um lok leigu. Þá hafi verið vísað til þess að leigusalinn væri faðir kæranda. Gefinn hafi verið 15 daga svarfrestur frá dagsetningu bréfsins.

Kærandi hafi tekið saman millifærslukvittanir og yfirlit yfir greiðslur með peningum sem sýni að sértækur húsnæðisstuðningur sem kærandi hafi fengið hafi verið greiddur að hluta til beint inn á bankareikning maka leigusala. Kærandi hafi þar að auki sent Húsnæðis- og mannvirkjastofnun staðfestingu/yfirlýsingu frá leigusala þess efnis að hann hefði talið fram til skatts og fengið allar leigugreiðslur greiddar samkvæmt leigusamningunum tveimur, vegna C og D. Þar komi meðal annars fram að hann hafi þurft að afhenda nýjum eigendum fasteign sína að C í byrjun októbermánaðar 2024 og þá hafi verið gerður nýr leigusamningur við kæranda um leigu á D sem hafi tekið gildi 1. október 2024 og því leigusambandi hafi lokið 31. desember 2024. Þetta hafi verið millibilsástand þar til kærandi og fjölskylda hans hafi fengið afhenta eignina að E sem kærandi og maki hans hefðu fest kaup á.

Kærandi hafi tilkynnt á myigloo.is um lyktir á leigunni þann 15. janúar 2025 en fengið greiddan húsnæðisstuðning að fjárhæð 306.000 kr. vegna janúarmánaðar 2025 sem sé augljóst að honum beri að endurgreiða, sbr. tölvupóst kæranda til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar 12. febrúar 2025.

Kæranda hafi borist bréf frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, dags. 19. mars 2025, um lokauppgjör. Kærandi hafi sent stofnuninni tölvupóst sama dag þar sem hann hafi ítrekað aðstæður sínar og fyrri svör. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun virðist hvorki taka mark á kæranda, leigusala né gögnum um að leigan hafi verið að fullu greidd til leigusalans í samræmi við leigusamningana.

Kæranda hafi borist bréf frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, dags. 5. maí 2025, það er lokaaðvörun, þar sem greiðslu sé krafist og þar segi einnig að kærufrestur sé þrír mánuðir frá dagsetningu tilkynningar um ákvörðunina. Kærandi hafi leitað til lögmanns og tilkynnt Húsnæðis- og mannvirkjastofnun að hann hygðist nýta rétt sinn til að kæra ákvörðun stofnunarinnar til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Hinn sértæki húsnæðisstuðningur hafi verið veittur kæranda á grundvelli laga nr. 94/2023. Kærandi og fjölskylda hans hafi uppfyllt öll skilyrði til að fá þennan húsnæðisstuðning. Skilyrði fyrir veitingu stuðningsins séu talin upp í 9. gr. laganna. Þar segi ekkert um að skilyrði fyrir stuðningnum séu háð því hvernig leigugreiðslur séu inntar af hendi og kærandi hafi ekki haft neina ástæðu til að ætla að greiðsla í formi reiðufjár væri metin sem ógild greiðsla á leigu. Tekið skuli fram að kærandi hafi heldur engar leiðbeiningar fengið eða fyrirmæli frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun um hvernig leigugreiðslum skyldi háttað.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi óskað eftir staðfestingu á leigugreiðslum til leigusala, föður kæranda, með bréfi til kæranda, dags. 11. febrúar 2025, sem hann hafi svarað greiðlega og staðfesting leigusala hafi fylgt um að hafa móttekið leigugreiðslur í samræmi við þau leigukjör sem samið hafi verið um.

Þá segi í bréfi frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun frá 11. febrúar 2025 að skilyrði fyrir húsnæðisstuðningnum sé að umsækjandi og heimilismenn séu búsettir í húsnæðinu, sbr. b. lið 9. gr. laga nr. 94/2023. Kærandi og fjölskylda hans hafi búið í hinum leigðu fasteignum og greitt leigusala umsamda leigu. Engir aðrir en þau hafi búið í þessum fasteignum á leigutímanum.

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 22/1968 um gjaldmiðil Íslands nefnist gjaldmiðill Íslands króna. Samkvæmt 3. gr. sömu laga séu peningaseðlar og peningar sem Seðlabanki Íslands gefi út lögeyrir í allar greiðslur hér á landi. Í 6. gr. laganna segi:

„Eigi eru aðrir en bankar og sparisjóðir skyldugir að taka við greiðslu í einu á meira fé en 500 krónum í slegnum peningum.“

Samkvæmt framangreindum lögum sé fullkomlega löglegt að notast við peninga, íslenskar krónur, sem greiðslur manna í millum og í viðskiptum hérlendis.

Ítrekað sé að í lögum nr. 94/2023 sé hvergi gert að skilyrði að leigu megi ekki greiða með peningum að fullu eða að hluta. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi enga fyrirvara gert gagnvart kæranda um hvernig stofnunin teldi að hátta skyldi leigugreiðslum.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hefur heimild til leiðréttingar á sértækum húsnæðisstuðningi samkvæmt 19. gr. laga nr. 94/2023. Samkvæmt því ákvæði sé einungis heimilt að endurkrefja umsækjanda um það sem hafi verið ofgreitt ef viðkomandi hafi fengið hærri húsnæðisstuðning en honum hafi borið á umræddu tímabili. Kærandi byggi á því að hann hafi ekki fengið ofgreiddan húsnæðisstuðning á árunum 2023 og 2024.

Svo virðist sem Húsnæðis- og mannvirkjastofnun byggi einhliða ákvörðun sína á því að umsamin leiga hafi ekki verið greidd leigusala að fullu. Í þessu máli sé reyndar erfitt að átta sig nákvæmlega á því á hverju stofnunin byggi ákvarðanir sínar. Bréf stofnunarinnar til kæranda séu ekki nægilega skýr og óljóst sé hvað stofnunin eigi við. Rökstuðningur sé fábrotinn, meintum brotum illa lýst og heimfærslu til laga sé ábótavant.

Hins vegar verði ráðið af svokölluðu lokauppgjöri að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun álykti sem svo að leiga sem hafi verið greidd með reiðufé hafi í raun ekki verið greidd. Samkvæmt því skjali hafi Húsnæðis- og mannvirkjastofnun bakfært húsnæðisstuðning nema að því marki sem leigan hafi verið millifærð milli bankareikninga. Stofnunin hafi svo reiknað út að réttmætur stuðningur nemi 90% af þeim fjárhæðum sem hafi verið millifærðar inn á bankareikning leigusala. Tekið skuli fram að þær greiðslur hafi verið greiddar inn á bankareikning maka leigusala og skráður leigusali hafi metið þá tilhögun fullgilda. Ályktanir og ákvarðanir Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar í máli þessu standist ekki og stofnunin beri sönnunarbyrðina í málinu.

Kærandi vísi til ákvæða laga nr. 22/1968, yfirlýsingar leigusala sem kærandi hafi sent Húsnæðis- og mannvirkjastofnun á fyrri stigum málsins, fyrirliggjandi leigusamninga og sundurliðun kæranda á greiðslum. Þar að auki sé nú lagður fram hluti af skattframtali leigusala og maka hans ásamt fylgiskjali Skattsins með framtalinu. Gögn þessi sýni að leigusali hafi að fullu talið fram til skatts leigutekjur af fasteignunum að C og D á árinu 2024, alls að fjárhæð 4.080.000 kr. fyrir árið 2024, eins og leigusali hafi tiltekið í yfirlýsingu sinni. Kærandi sé þar jafnframt tilgreindur sem leigutaki og greiðandi leigunnar á þeim tímabilum sem hann hafi leigt hvora eign fyrir sig á árinu 2024. Yfirlýsingu leigusala um fullar efndir hafi því ekki verið hnekkt.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun beri sönnunarbyrðina í málinu og geti hvorki byggt niðurstöður sínar á getgátum og án lagaheimilda né virt að vettugi fullkomlega löglegar og staðfestar greiðslur kæranda fyrir greiðslu á leigu.

Með vísan til alls framangreinds verði hvorki séð að niðurstöður Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar byggi á traustum grunni, sbr. framlögð sönnunargögn, né að stofnunin hafi skýra og óyggjandi lagaheimild til að endurkrefja kæranda um hluta af þeim húsnæðisstuðningi sem honum hafi verið veittur á grundvelli laga nr. 94/2023, það er til loka desembermánaðar 2024.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar bendir kærandi á að óumdeilt sé að hann hafi fengið ofgreiddan húsnæðisstuðning að fjárhæð 306.000 kr. vegna janúarmánaðar 2025. Ágreiningurinn varði endurkröfur stofnunarinnar, annars vegar að fjárhæð 403.200 kr. vegna tímabilsins 13. nóvember til 31. desember 2023 og hins vegar að fjárhæð 1.629.612 kr. vegna tímabilsins 1. janúar til 31. desember 2024.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun vísi í greinargerð sinni til þess að kærandi hafi ekki upplýst stofnunina um að hafa gert nýjan leigusamning, það er vegna D, en upphaf leigutímabils hafi verið 1. október 2024 og umsamin leiga á mánuði verið óbreytt frá eldri samningi, það er 340.000 kr. Kærandi hafi greitt leigu vegna þessarar eignar til loka desembermánaðar 2024, eða í tvo mánuði. Þess beri að geta að þessi síðari leigusamningur hafi verið skráður í kerfi „Igloo“ og sjálfkrafa verið skráð í kerfi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Vakin sé athygli á því að stofnunin byggi endurgreiðslukröfu sína ekki á þessu atriði.

Málsástæður Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar séu eingöngu þær að kærandi hafi ekki sýnt fram á eða lagt fram gögn sem staðfesti með fullnægjandi hætti, að mati stofnunarinnar, að kærandi hafi greitt nema hluta af umsaminni leigu. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun kjósi að virða að vettugi gögn sem liggi fyrir í málinu sem varði sönnun á leigugreiðslum.

Í greinargerð stofnunarinnar ríki algjör þögn um að leigusali hafi staðfest með yfirlýsingu að hann hafi móttekið leigugreiðslur í samræmi við þá tvo leigusamninga sem liggi fyrir í málinu. Stofnunin mótmæli hvorki sönnunargildi þessa skjals né rökstyðji hvers vegna eigi að líta fram hjá yfirlýsingunni. Þá sé ekki minnst á þá staðreynd að leigusali hafi talið leiguna fram til skatts. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun mótmæli hvorki sönnunargildi framtalsgagna né rökstyðji hvers vegna eigi að meta þau einskis í málinu.

Það hafi enga þýðingu í málinu að í leigusamningunum milli kæranda og leigusala séu ákvæði um með hvaða hætti eigi að greiða leiguna. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun sé ekki aðili að þeim samningum og leigusalinn hafi allt að einu fengið greitt, sbr. yfirlýsingu hans og framtalsgögn.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun beri sönnunarbyrðina í málinu og geti hvorki byggt niðurstöður sínar á getgátum og án lagaheimilda né virt að vettugi gögn sem stafi frá leigusala um að hafa móttekið leigugreiðslur í samræmi við leigusamninga kæranda við hann.

Kærandi ítreki kröfu sína um að endurgreiðslukröfur Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar verði felldar úr gildi, þó ekki hvað varði greiðslu fyrir janúarmánuð 2025.

III. Sjónarmið Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar

Í greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar kemur fram að kærandi hafi skilað inn umsókn um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavík þann 15. desember 2023 vegna leigu á húsnæðinu C. Á umsókninni hafi fimm heimilismenn verið skráðir. Sótt hafi verið um sértækan húsnæðisstuðning á grundvelli leigusamnings, dags. 15. desember 2023. Í leigusamningi sé eftirfarandi meðal annars tilgreint:

„Leigusali F (faðir kæranda), upphaf leigu 13. nóvember 2023, leigusamningur ótímabundinn og leigufjárhæð 340.000 kr. á mánuði.“

Þá sé tekið fram í samningnum að húsaleiga greiðist með kröfu í heimabanka leigutaka. Umrætt leiguhúsnæði sé einbýlishús ásamt bílskúr, samtals 157,4 fermetrar.

Umsókn kæranda hafi verið samþykkt þann 19. desember 2023. Greiðslur sértæks húsnæðisstuðnings til kæranda hafi numið 252.000 fyrir heilan mánuð eða 75% af leigufjárhæð. Í bréfi til kæranda hafi athygli verið vakin á því að það væri á ábyrgð umsækjanda að upplýsa Húsnæðis- og mannvirkjastofnun um allar þær breytingar sem yrðu á aðstæðum sem kynnu að hafa áhrif á rétt til sértæks húsnæðisstuðnings. Ef í ljós kæmi við endurreikning að umsækjandi hefði fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning bæri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem hefði verið ofgreidd.

Rétt sé að benda á að kærandi hafi ekki upplýst Húsnæðis- og mannvirkjastofnun um að hann hefði á tímabili sértæks húsnæðisstuðnings flutt frá C og gert leigusamning um annað húsnæði í eigu föður síns. Um sé að ræða leigusamning, dags. 10. október 2024, um D. Í leigusamningi um D sé meðal annars tilgreint:

„Leigusali F (faðir kæranda), upphaf leigu 1. október 2024, leigusamningur ótímabundinn og leigufjárhæð 340.000 kr. á mánuði.“

Þá sé tekið fram í samningnum að húsaleiga greiðist með bankamillifærslu. Umrætt leiguhúsnæði sé íbúð í fjölbýlishúsi, alls 100,1 fermetri að stærð og leigufjárhæðin hafi ekki tekið breytingum.

Þann 21. febrúar 2024 hafi kærandi verið upplýstur um að breytingar á fjárhæðum og útreikningi sértæks húsnæðisstuðnings hefðu tekið gildi 1. febrúar 2024, sbr. 3. gr. laga nr. 5/2024. Frá þeim tíma hafi greiðslur sértæks húsnæðisstuðnings til kæranda numið 306.000 kr. fyrir heilan mánuð eða 90% af leigufjárhæð.

Þann 11. febrúar 2025 hafi Húsnæðis- og mannvirkjastofnun fjallað um rétt kæranda til sértæks húsnæðisstuðnings og frestað afgreiðslu umsóknar. Óskað hafi verið eftir eftirfarandi upplýsingum frá kæranda:

„Upplýsingum um leigulok í húsnæðinu að C.

Greiðslukvittunum eða öðrum gögnum sem staðfesta að leigugreiðslur hafi farið fram á tímabilinu nóvember 2023 til febrúar 2025.

Koma þarf fram dagsetning og fjárhæð greiðslu ásamt kennitölu greiðanda og viðtakanda.“

Samkvæmt upplýsingum Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar úr fasteignaskrá hafi fasteignin að E verið afhent kæranda þann 31. október 2024 og stofnunin hafi því óskað eftir frekari upplýsingum um hvenær leigutíma hefði lokið í húsnæðinu að C þar sem leigutíminn hafi verið skráður ótímabundinn samkvæmt leigusamningi.

Þann 12. febrúar 2025 hafi kærandi upplýst um uppsögn á leigusamningi vegna D. Samkvæmt samkomulagi kæranda og leigusala um leigulok, dags. 15. janúar 2025, hafi leigusamningi lokið frá og með 16. janúar sama ár. Að sögn kæranda hafi leigulok vegna C verið þann 10. október 2024 en frá þeim tíma hafi kærandi búið að D og hætt að greiða leigu 1. janúar 2025.

Í framhaldi af bréfi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar frá 11. febrúar 2025 hafi kærandi verið í samskiptum við stofnunina vegna upplýsinga og gagna til staðfestingar á leigugreiðslum á tímabili sértæks húsnæðisstuðnings. Kærandi hafi talið að upplýsingarnar sem hefðu verið notaðar við lokauppgjörið væru ekki byggðar á réttum forsendum. Meðal gagna sem kærandi hafi lagt fram hafi verið millifærslukvittanir og yfirlit sem kærandi hefði útbúið yfir greiðslur með meintu reiðufé. Eins og áður hafi komið fram tengist kærandi og leigusali fjölskylduböndum, en kærandi sé sonur leigusala.

Við yfirferð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar á fyrirliggjandi gögnum hafi verið fallist á staðfestar bankamillifærslur að fjárhæð 2.209.320 kr. og þær hafi verið lagðar til grundvallar lokauppgjörinu. Í sjö skipti hafi 306.000 kr. verið millifærðar inn á reikning maka leigusala eða sem hafi numið 90% af leigufjárhæð fyrir heilan mánuð. Virðist sem einungis hafi verið millifært það sem hafi numið greiðslu frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun vegna sértæks húsnæðisstuðnings. Í eitt skipti hafi 67.320 kr. verið millifærðar. Að sögn kæranda hafi mismunur og/eða aðrar greiðslur verið greiddar með reiðufé. Samkvæmt leigusamningnum hafi leiga hins vegar átt að greiðast með kröfu í heimabanka kæranda eða bankamillifærslu til leigusala fyrsta dag hvers mánaðar.

Eins og áður segi geti sértækur húsnæðisstuðningur ekki numið hærri fjárhæð en 90% af leigugreiðslu og leigufjárhæð sú sem komi fram í leigusamningi sé sú fjárhæð sem reiknað sé með að kærandi sé að greiða. Réttur kæranda til sértæks húsnæðisstuðnings byggi meðal annars á leigufjárhæð. Í leigusamningi sé leigufjárhæð skráð sem 340.000 kr. og 90% af þeirri fjárhæð sé 306.000 kr.

Með bréfi, dags. 19. mars 2025, hafi kærandi fengið sent lokauppgjör sértæks húsnæðisstuðnings. Þar hafi komið í ljós að kærandi hefði fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning sem hafi numið samtals 2.338.812 kr. Í framangreindu bréfi hafi komið fram að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hefði endurreiknað sértækan húsnæðisstuðning kæranda samkvæmt lögum um sértækan húsnæðisstuðning. Í lögunum sé húsnæðiskostnaður skilgreindur sem sá hluti leigufjárhæðar sem sé greiddur fyrir leiguafnot af húsnæði. Að mati Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar hafi innsend gögn kæranda sýnt að leigugreiðsla væri lægri en reiknað hefði verið með. Í lokauppgjörinu hafi leigugreiðslur verið skráðar samkvæmt fyrirliggjandi gögnum sem hafi staðfest með sannanlegum hætti að hafi verið greiddar.

Í máli þessu sé deilt um lokauppgjör sértæks húsnæðisstuðnings vegna greiðslna á tímabilinu 13. nóvember 2023 til 31. janúar 2025. Samkvæmt niðurstöðu lokauppgjörs hafi kærandi fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning á tímabilinu vegna misræmis á milli leigufjárhæðar samkvæmt leigusamningi og greiddri leigu. Að mati Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar hafi kærandi ekki getað sýnt fram á eða lagt fram gögn sem hafi staðfest með fullnægjandi hætti að hann hefði greitt nema hluta leigufjárhæðar.

Í 2. gr. laga nr. 94/2023  um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ komi fram að markmið laganna sé að lækka húsnæðiskostnað Grindvíkinga sem þurfi að leigja húsnæði til íbúðar utan Grindavíkurbæjar vegna jarðhræringa á Reykjanesskaga. Í 4. tölul. 1. mgr. 3. gr. sé húsnæðiskostnaður skilgreindur sem sá hluti leigufjárhæðar sem greiddur sé fyrir leiguafnot af húsnæði.

Í V. kafla laga um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ sé fjallað um útreikning sértæks húsnæðisstuðnings. Samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga um sértækan húsnæðisstuðning ráðist mánaðarleg fjárhæð sértæks húsnæðisstuðnings af fjölda heimilismanna samkvæmt greininni, sbr. þó 14. gr.

Í 1. mgr. 14. gr. laga nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ komi fram að sértækur húsnæðisstuðningur geti aldrei numið hærri fjárhæð en 90% af húsnæðiskostnaði vegna viðkomandi húsnæðis. Fram til 1. febrúar 2024 hafi hlutfallið verið 75%. Í 2. mgr. 14. gr. komi svo fram að með húsnæðiskostnaði í lögunum sé átt við þann hluta leigufjárhæðar sem greiddur sé fyrir leiguafnot af húsnæði. Tekið sé fram í greininni að aðrar greiðslur og kostnaðarþættir sem leigjanda beri að greiða samkvæmt samningi eða lögum, svo sem fyrir hita, vatn, rafmagn, hússjóð, viðhald og fleira teljist ekki til húsnæðiskostnaðar í skilningi laganna.

Sú leigufjárhæð sem komi fram í leigusamningi sé sú fjárhæð sem réttur kæranda til sértæks húsnæðisstuðnings byggi á. Eins og áður segi komi fram í báðum framangreindum leigusamningum að leigufjárhæð skuli vera 340.000 kr. á mánuði og greiðast með kröfu í heimabanka leigutaka (kæranda) eða bankamillifærslu til leigusala fyrsta dag hvers mánaðar. Fyrir liggi að greiðslur sértæks húsnæðisstuðnings til kæranda á tímabilinu hafi verið reiknaðar út frá þeirri leigufjárhæð og numið 151.200 kr. vegna hluta af nóvember 2023, 252.000 kr. fyrir tímabilið desember 2023 til janúar 2024 og 306.000 kr. á mánuði frá febrúar 2024.

Með frestun, dags. 11. febrúar 2025, hafi afgreiðslu umsóknar kæranda verið frestað og óskað eftir að hann legði fram staðfestingu á leigugreiðslum. Innsend gögn kæranda sýni fram á að leigugreiðsla hafi verið lægri en sú sem reiknað hafi verið með og af þeim sökum hafi stofnast til ofgreiðslu á sértækum húsnæðisstuðningi. Kærandi beri hallann af því að geta ekki lagt fram fullnægjandi gögn sem staðfesti að greidd leigufjárhæð hafi verið í samræmi við leigusamning. Þar sem kærandi hafi ekki getað lagt fram gögn sem staðfesti að hann hafi verið að greiða 340.000 kr. í leigu á mánuði með greiðslu kröfu í heimabanka kæranda eða bankamillifærslu til leigusala hafi niðurstaða endurreiknings Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar verið að sértækur húsnæðisstuðningur hefði verið ofgreiddur að fjárhæð 2.338.812 kr.

Í 11. gr. laga um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ komi fram að umsækjandi skuli veita Húsnæðis- og mannvirkjastofnun allar þær upplýsingar og gögn þeim til staðfestingar sem óskað sé eftir og nauðsynlegar séu til að staðreyna rétt hans til sértæks húsnæðisstuðnings.

Í VII. kafla laga um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ sé fjallað um eftirlit og endurreikning sértæks húsnæðisstuðnings. Í 1. mgr. 17. gr. komi fram að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun skuli reglulega sannreyna þær upplýsingar sem ákvörðun um rétt til sértæks húsnæðisstuðnings byggist á. Í 1. mgr. 19. gr. laganna komi fram að hafi umsækjandi fengið hærri sértækan húsnæðisstuðning en honum hafi borið á umræddu tímabili beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun geri kröfu um að hin kærða ákvörðun stofnunarinnar í málinu verði staðfest.

Í athugasemdum Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 1. ágúst 2025, bendi stofnunin á að sértækur húsnæðisstuðningur vegna náttúruhamfara í Grindavík hafi verið sjálfstætt lagalegt fyrirbæri. Skylda umsækjenda til að skila inn gögnum og greina frá breytingum sé óháð því hvort gögn hafi mögulega verið til staðar í gagnagrunni leiguskrár Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, enda hafi tilvist tiltekins leigusamnings kæranda verið óháður umsókn hans um réttindi byggðum á öðrum húsaleigusamningi.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun meti sönnunargildi þeirra gagna sem liggi fyrir á þeim grundvelli að um tengda aðila sé að ræða, það er feðga, með hliðsjón af öðrum gögnum málsins. Það sé mat stofnunarinnar að fyrirliggjandi gögn séu ófullnægjandi til að draga úr vafa á að greiðslur hafi raunverulega átt sér stað með tilliti til rannsóknarskyldu framkvæmdaraðila laganna.

Að þessu leyti, og öðru leyti sem við eigi, sé vísað til úrskurðar úrskurðarnefndarinnar í máli nr. 93/2025. Um samskonar mál sé að ræða og í því máli hafi nefndin komist að þeirri niðurstöðu að ef greiðslur sértæks húsnæðisstuðnings taki mið af því að tiltekin leigufjárhæð sé innt af hendi með millifærslu samkvæmt húsaleigusamningi skuli umsækjandi leggja fram gögn sem staðfesti að slíkar greiðslur hafi átt sér stað með öðrum hætti, enda sé markmið laganna að lækka húsnæðiskostnað og um sé að ræða stuðning vegna þeirrar upphæðar sem sé greidd fyrir leiguafnot af húsnæði samkvæmt lögunum.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um að innheimta ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning til kæranda vegna tímabilsins nóvember 2023 til janúar 2025 á grundvelli laga nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ.

Markmið laga nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ er að lækka húsnæðiskostnað Grindvíkinga sem þurfa að leigja húsnæði til íbúðar utan Grindavíkurbæjar vegna jarðhræringa á Reykjanesskaga, sbr. 2. gr. laganna. Í 4. tölul. 1. mgr. 3. gr. laganna kemur fram að húsnæðiskostnaður sé sá hluti leigufjárhæðar sem greiddur er fyrir leiguafnot af húsnæði, sbr. 14. gr.

Í V. kafla laga nr. 94/2023 er fjallað um útreikning sértæks húsnæðisstuðning. Þar segir í 1. mgr. 13. gr. að mánaðarleg fjárhæð sértæks húsnæðisstuðnings ráðist af fjölda heimilismanna samkvæmt greininni, sbr. þó 14. gr. Í 1. mgr. 14. gr. laganna segir að sértækur húsnæðisstuðningur geti aldrei numið hærri fjárhæð en jafngildi 90% af húsnæðiskostnaði vegna viðkomandi húsnæðis. Fram til 1. febrúar 2024 var það hlutfall 75%.

Samkvæmt fyrirliggjandi leigusamningum kæranda, dags. 15. desember 2023 og 10. október 2024, voru leigufjárhæðir vegna C og D, ákveðnar 340.000 kr. sem skyldi greiða með kröfu í heimabanka kæranda eða millifærslu til leigusala fyrsta dag hvers mánaðar. Fyrir liggur að greiðslur sértæks húsnæðisstuðnings til kæranda á árunum 2023 og 2024 voru reiknaðar út frá þeirri leigufjárhæð og námu 151.200 kr. vegna hluta af nóvember 2023, 252.000 kr. fyrir tímabilið desember 2023 til janúar 2024 og 306.000 kr. á mánuði frá febrúar 2024 til janúar 2025.

Í VII. kafla laga nr. 94/2023 er kveðið á um eftirlit og endurreikning sértæks húsnæðisstuðnings. Þar segir í 1. mgr. 17. gr. að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun skuli reglulega sannreyna þær upplýsingar sem ákvörðun um rétt til sértæks húsnæðisstuðnings byggist á. Í 1. mgr. 19. gr. laganna segir að hafi umsækjandi fengið hærri sértækan húsnæðisstuðning en honum bar á umræddu tímabili beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var.

Í febrúar 2025 var óskað eftir að kærandi legði fram staðfestingu á leigugreiðslum fyrir tímabilið nóvember 2023 til febrúar 2025. Í kjölfarið lagði kærandi fram gögn sem sýndu fram á millifærslur til maka leigusala að fjárhæð 306.000 kr. fyrir febrúar, mars, apríl, júní, júlí ágúst og september 2024 og 67.320 kr. fyrir nóvember 2024. Kærandi vísaði jafnframt til þess að sértækur húsnæðisstuðningur hefði verið greiddur að hluta til beint inn á bankareikning maka leigusala en mismunur og/eða aðrar greiðslur með reiðufé.

Líkt og að framan greinir voru greiðslur sértæks húsnæðisstuðnings frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun til kæranda reiknaðar út frá því að hann væri að greiða 340.000 kr. í leigu á mánuði með greiðslu kröfu í heimabanka hans eða millifærslu til leigusala. Þar sem kærandi gat ekki lagt fram gögn sem staðfestu að svo há fjárhæð hefði verið greidd til leigusala leiddi endurreikningur stofnunarinnar til þeirrar niðurstöðu að ofgreiddur hefði verið sértækur húsnæðisstuðningur að fjárhæð 2.338.812 kr. Kæranda ber í samræmi við ákvæði 19. gr. laga nr. 94/2023 að endurgreiða þá fjárhæð.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um innheimtu sértæks húsnæðisstuðnings til handa kæranda staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 19. mars 2025, um að innheimta ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir