Mál nr. 411/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 411/2025

Fimmtudaginn 28. ágúst 2025

A

gegn

Reykjanesbæ

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 29. júní 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Reykjanesbæjar, dags. 10. júní 2025, um að synja umsókn hennar um fjárhagsaðstoð.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn sótti kærandi um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir mars 2025. Umsókn kæranda var synjað og staðfesti áfrýjunarnefnd velferðarráðs Reykjanesbæjar þá niðurstöðu með ákvörðun, dags. 10. júní 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 29. júní 2025. Með bréfi, 1. júlí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjanesbæjar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjanesbæjar barst 14. júlí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 17. júlí 2025. Viðbótargögn bárust frá kæranda 17. júlí 2025 og voru þau kynnt Reykjanesbæ með bréfi úrskurðarnefndar, dags 21. júlí 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að henni hafi verið synjað um fjárhagsaðstoð fyrir marsmánuð 2025 þegar hún hafi verið veik en hún hafi lagt fram læknisvottorð þess efnis. Þann 1. maí 2025 hafi kærandi flutt til Hafnarfjarðar. Hún hafi verið boðuð á fund í Reykjanesbæ í júní 2025 en hún hafi ekki getað mætt sökum þess að hún búi í Hafnarfirði. Kærandi sé hvorki með bíl né fjárhagslega getu til að ferðast frá Hafnarfirði til Reykjanesbæjar vegna fundar. Fundurinn hafi jafnframt átt að fara fram klukkan níu um morguninn.

III.  Sjónarmið Reykjanesbæjar

Í greinargerð Reykjanesbæjar kemur fram að kærandi hafi óskað eftir því að fá greidda fjárhagsaðstoð vegna mars 2025 en verið synjað þar sem hún hefði ekki sinnt boðunum í viðtal, hvorki skilað inn umbeðnum gögnum um stöðu bankareikninga né staðfestingu á atvinnuleit og ekki sýnt fram á það með óyggjandi hætti að hún væri staðsett á Íslandi. Það sé gert með vikulegri mætingu í þjónustuver bæjarskrifstofu Reykjanesbæjar þar sem umsækjendur um fjárhagsaðstoð hitti ráðgjafa félagsþjónustunnar.

Þann 31. mars 2025 hafi kærandi verið boðuð í viðtal, dags. 1. apríl 2025. Þar sem kærandi hafi ekki haft samband hafi umsókn hennar um fjárhagsaðstoð verið synjað þann 15. apríl 2025 á grundvelli 8. mgr. 8. gr. og þar sem hún hafi ekki sinnt vikulegum mætingarskyldum til félagsþjónustunnar. Kærandi hafi átt að mæta dagana 8., 15., 22. og 29. apríl 2025 en ekki gert það og enga skýringu gefið á fjarvistum sínum. Þau gögn sem óskað hafi verið eftir og hafi ekki borist frá kæranda séu stöðuyfirlit um innistæður í bönkum, sparisjóðum eða öðrum fjármálastofnunum fyrsta dag mánaðar í umsóknarmánuði og fyrsta dag mánaðarins á undan samkvæmt 3. mgr. 8. gr. reglna um fjárhagsaðstoð.

Kærandi hafi áfrýjað synjun um fjárhagsaðstoð til áfrýjunarnefndar velferðarsviðs, dags. 25. apríl 2025. Þá hafi verið haft samband við kæranda og óskað eftir því að hún kæmi í viðtal. Kærandi hafi þá verið flutt til Hafnarfjarðar og sagst ekki komast í viðtal. Kæranda hafi verið bent á að æskilegt væri að hún myndi senda með áfrýjuninni framangreind gögn sem hafi enn vantað og skýringu sína á ástæðum þess að hún hefði hvorki sinnt vikulegum mætingum hjá félagsþjónustunni né viðtalsboðunum ráðgjafa.

Þann 19. maí 2025 hafi kærandi sent bankayfirlit sem hafi verið óskað eftir og þar hafi engar hreyfingar sést. Þann 21. maí 2025 hafi kærandi sent tölvupóst þar sem hún hafi útskýrt að hún hefði ekki haft neinar tekjur eða færslur frá áramótum. Hún hafi að auki sagst ekki hafa haft neinar tekjur í október, nóvember og desember [2024] sem stemmi við bankayfirlit sem hafi verið send 19. maí 2025. Í framhaldinu hafi áfrýjun kæranda verið lögð fyrir áfrýjunarnefnd þann 10. júní 2025.

Áfrýjunarnefnd hafi staðfest synjun um fjárhagsaðstoð þann 10. júní 2025 á þeim grundvelli að fullnægjandi gögnum hefði ekki verið skilað inn með umsókn um fjárhagsaðstoð vegna marsmánaðar. Í ljósi þess að kærandi hafi ekki mætt í neitt skipti í þjónustuver hafi ekki þótt sýnt með óyggjandi hætti að kærandi væri stödd á Íslandi á umsóknartímabilinu.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjanesbæjar um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir mars 2025 á grundvelli 8. gr. reglna velferðarsviðs Reykjanesbæjar um fjárhagsaðstoð.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Sveitarfélög skuli tryggja að stuðningur við íbúa sem hafi barn á framfæri sé í samræmi við það sem sé barninu fyrir bestu. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Samkvæmt 1. gr. reglna velferðarsviðs Reykjanesbæjar um fjárhagsaðstoð er markmið fjárhagsaðstoðar hjá Reykjanesbæ að styðja við einstaklinga og fjölskyldur til þess að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi þeirra og stuðla að velferð íbúa sveitarfélagsins.

Í 2. gr. framangreindra reglna er kveðið á um lagagrundvöll fjárhagsaðstoðar. Þar kemur fram í 1. mgr. að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geta séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Í 3. gr. reglnanna kemur fram sama grundvallarregla og í 19. gr. laga nr. 40/1991 að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Í 8. gr. reglnanna er kveðið á um umsókn um fjárhagsaðstoð og fylgigögn. Þar kemur fram í 3. mgr. að með umsókn skuli fylgja staðfest skattframtal vegna síðastliðins árs, sbr. 24. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga, yfirlit yfir allar tekjur og aðrar greiðslur til umsækjanda og maka eða sambýlismanns þann mánuð sem umsókn er lögð fram og tvo mánuði þar á undan, þar með taldar greiðslur frá almannatryggingum, lífeyrissjóðum, Vinnumálastofnun, sjúkrasjóðum stéttafélaga o.s.frv. Einnig ber að skila stöðuyfirliti um innistæður í bönkum, sparisjóðum eða öðrum fjármálastofnunum fyrsta dag mánaðar í umsóknarmánuði og fyrsta dag mánaðarins á undan. Þá kemur fram að þegar umsækjandi er án atvinnu skal hann framvísa vottorði frá Vinnumálastofnun er staðfestir atvinnuleysi hans, atvinnuleit og rétt til atvinnuleysisbóta. Njóti umsækjandi réttar til atvinnuleysisbóta skal hann framvísa greiðsluseðli. Í 8. mgr. kemur fram að sé umsókn ófullnægjandi eða henni fylgi ekki nauðsynleg gögn skuli umsækjanda gerð grein fyrir því sem ábótavant er og honum gefinn kostur á að bæta úr þeim annmörkum innan 14 daga frá tilkynningu. Umsókn sé ekki hægt að taka til umfjöllunar og afgreiðslu fyrr en öll nauðsynleg gögn liggi fyrir. Þá segir að heimilt sé að synja umsókn um fjárhagsaðstoð ef umsækjandi neitar að veita upplýsingar um fjárhag sinn og/eða maka síns eða aðrar upplýsingar samkvæmt reglunum.

Fyrir liggur að umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir mars 2025 var synjað á þeirri forsendu að kærandi hefði ekki skilað inn upplýsingum um stöðu bankareikninga. Þá hefði hún ekki sýnt fram á með óyggjandi hætti að hún væri staðsett á Íslandi.

Af hálfu Reykjanesbæjar hefur komið fram að kærandi hafi ekki sinnt boðunum í viðtal, hvorki skilað inn umbeðnum gögnum um stöðu bankareikninga né staðfestingu á atvinnuleit og ekki sýnt fram á það með óyggjandi hætti að hún væri staðsett á Íslandi.

Líkt og að framan greinir kveður 8. gr. reglna Reykjanesbæjar á um hvaða gögn skuli fylgja með umsókn um fjárhagsaðstoð og hvernig skuli bregðast við ef umsókn er ófullnægjandi og kæranda gefinn kostur á að bæta úr. Af þeim gögnum sem Reykjanesbær hefur lagt fram verður ekki séð að því ferli hafi verið fylgt varðandi umsókn kæranda. Þá verður ekki séð að reglur Reykjanesbæjar geri þá kröfu til umsækjanda um fjárhagsaðstoð að hann mæti á skrifstofu og sanni á sér deili, líkt og fram kemur í reglum margra sveitarfélaga, eða hvaða áhrif það hafi ef viðtalsboðunum er ekki sinnt. Að því virtu er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að Reykjanesbæ hafi ekki verið heimilt að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð á framangreindum forsendum. Með vísan til framangreinds er ákvörðun Reykjanesbæjar því felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar sveitarfélagsins.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjanesbæjar, dags. 10. júní 2025, um að synja umsókn A, um fjárhagsaðstoð fyrir mars 2025, er felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar sveitarfélagsins.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir