Nr. 636/2025 Úrskurður

Hinn 28. ágúst 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 636/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25030052

 

Kæra […]

I.          Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 14. mars 2025 kærði […], kt. […], ríkisborgari Grikklands ( hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 10. mars 2025, um brottvísun og endurkomubann til Íslands í sex ár.

Kærandi krefst þess að ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi. Til vara krefst kærandi þess að ákvörðun um endurkomubann verði felld úr gildi. Til þrautavara krefst kærandi þess að ákvörðun um endurkomubann verði markaður skemmri tími.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, EES-samningurinn, sbr. lög nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið, tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2004/38 um rétt borgara Sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsrar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna (Sambandsborgaratilskipunin), auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.            Málsatvik og málsmeðferð

Hinn 17. september 2018 skráði kærandi dvöl sína hér á landi. Samkvæmt fyrirliggjandi sakavottorði, dags. 27. febrúar 2025, hefur kærandi hlotið einn refsidóm hér á landi, dags. 3. apríl 2024, vegna brota á umferðarlögum nr. 77/2019 og lögum um ávana- og fíkniefni nr. 65/1974. Þá hefur kærandi greitt fjórar lögreglustjórasektir vegna brota á umferðarlögum og lögum um ávana- og fíkniefni.

Með bréfi Útlendingastofnunar, dags. 11. febrúar 2025, var kæranda tilkynnt að til skoðunar væri að brottvísa honum og ákvarða endurkomubann með vísan til allsherjarreglu, almannaöryggis eða almannaheilbrigðis, sbr. 1. og 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga. Í bréfinu fjallaði Útlendingastofnun um refsidóm kæranda hérlendis og umsögn Lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu þar sem vísað sé m.a. til opinna mála til meðferðar hjá lögreglu vegna ítrekaðra brota kæranda gegn almennum hegningarlögum, umferðarlögum og lögum um ávana- og fíkniefni. Í bréfinu voru raktar upplýsingar frá skattayfirvöldum um framfærslu kæranda hér á landi auk upplýsinga um hjúskaparstöðu hans. Með bréfinu var kæranda veittur þriggja daga frestur til þess að leggja fram andmæli vegna málsins. Bréfið var birt fyrir kæranda 14. febrúar 2025 og lýsti hann því yfir að hann hygðist leggja fram andmæli vegna málsins. Kærandi lagði fram andmælabréf 20. febrúar 2025. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 10. mars 2025, var kæranda vísað brott frá Íslandi á grundvelli 1., sbr. 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga og honum ákvarðað endurkomubann til landsins í sex ár, sbr. 1. mgr. 96. gr. sömu laga.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar er brotaferill kæranda hér á landi rakinn, auk umsagnar og viðbótargreinargerðar lögreglu þar sem tilgreind eru ítrekuð afskipti lögreglu af kæranda vegna margvíslegra brota. Þá lagði Útlendingastofnun til grundvallar að kærandi nyti ekki ótímabundins dvalarréttar, sbr. 87. gr. laga um útlendinga, þar sem dvöl kæranda hefði að hluta til ekki verið í samræmi við lagaskilyrði 1. mgr. 84. gr. laga um útlendinga. Leit stofnunin einkum til þess að stærstur hluti framfærslu kæranda hefði verið fjármögnuð með aðstoð hins opinbera. Kærandi lagði fram andmæli hjá Útlendingastofnun, þ. á m. ljósmynd af innistæðu á bandareikningi í Grikklandi. Var það niðurstaða Útlendingastofnunar að ljósmyndin gæfi ekki fullnægjandi sönnun fyrir því að kærandi hafi nægilegt fé til að vera ekki byrði á félagslega kerfinu á meðan dvöl stæði. Stofnunin komst að þeirri niðurstöðu að 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga stæði ekki í vegi fyrir brottvísun kæranda. Við matið var litið til þess að kærandi ætti bróður og eiginkonu sem væru búsett hér á landi. Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 12. mars 2025.

Með tölvubréfi, dags. 14. mars 2025, var ákvörðunin kærð til kærunefndar útlendingamála. Hinn 28. mars 2025 lagði kærandi fram greinargerð vegna málsins. Með tölvubréfum, dags. 10. júní og 7. og 20. ágúst 2025, ítrekaði kærandi kröfu sína um frestun réttaráhrifa á meðan málið væri til meðferðar hjá kærunefnd, sbr. 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að kæra fresti framkvæmd hinnar kærðu ákvörðunar með vísan til 1. mgr. 103. gr. laga um útlendinga. Er umræddri kröfu kæranda af þeim sökum vísað frá.

III.       Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð vísar kærandi til þess að skilyrði 1. og 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga séu ekki uppfyllt í máli hans. Framangreint ákvæði eigi sér fyrirmynd og stoð í 27. gr. tilskipunar Evrópusambandsins nr. 38/2004/EB. Eftirlitsstofnun EFTA hafi veitt það álit að frávísun EES- eða EFTA-borgara á grundvelli upplýsinga um fyrri refsidóma komi aðeins til álita ef þær aðstæður sem leitt hafi til refsidóms gefi til kynna að framferði viðkomandi ógni almannaöryggi. Evrópudómstóllinn hafi slegið því föstu í máli Régina gegn Pierre Bouchereau í máli nr. C-30/77 frá 27. október 1977, að fyrri sakfellingar geti ekki verið sjálfstæður eða sjálfvirkur grundvöllur takmarkana á frjálsri för vegna ógnar við allsherjarreglu. Gæta verði meðalhófs í að takmarka ferðarfrelsi og túlka skuli frávik frá ferðafrelsi einstaklinga með þröngum hætti, sbr. m.a. dóm EFTA-dómstólsins Jan Anfinn Wahl gegn íslenska ríkinu nr. E-15/12 frá 2013.

Kærandi byggir á því að brottvísun feli í sér refsikennd stjórnsýsluviðurlög og að um þau gildi sömu grundvallarsjónarmið og aðrar refsingar. Túlka beri ákvæði 95. gr. laga um útlendinga með þröngri lögskýringu enda sé það í samræmi við þær túlkunarreglur að túlka beri vafa um hvort háttsemi varði stjórnsýsluviðurlög borgaranum í hag og að skýra beri ákvæði laga, sem með einum eða öðrum hætti skerði frelsi manna og réttindi, þröngt, sbr. framangreindan dóm EFTA-dómstólsins frá 2013. Kærandi telur að þau brot sem hann hafi verið sakfelldur fyrir í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. S-841/2023 frá 3. apríl 2024, séu ekki alvarleg ógn við grundvallarþjóðfélagssjónarmið. Kærandi vísar til tilkynningar Útlendingastofnunar þar sem tilgreind séu fimm opin mál sem séu til meðferðar hjá embætti lögreglu þar sem kærandi hafi réttarstöðu sakbornings. Kærandi telur að málin gefi ekki til kynna að hann sé ógn við almannaöryggi eða allsherjarreglu. Kærandi gerir athugasemd við að ákvörðun Útlendingastofnunar byggi á viðbótargreinargerð lögreglu þar sem komi fram að kærandi sé skráður sakborningur í 28 málum í lögreglukerfinu. Kærandi telur að með því hafi verið vegið að rétti hans til að teljast saklaus uns sekt sé sönnuð. Útlendingastofnun hafi aflað viðbótargreinargerðar lögreglu eftir að kæranda hafi verið tilkynnt um hugsanlega brottvísun og endurkomubann, án þess að kærandi hafi fengið að njóta andmælaréttar síns samkvæmt 12. gr. laga um útlendinga og 13. gr. stjórnsýslulaga. Kærandi hafnar þeirri staðhæfingu að háttsemi hans gefi til kynna að hann muni fremja afbrot á ný. Kærandi telur að ekki hafi verið sýnt fram á að brýnar ástæður er varði almannaöryggi eða allsherjarreglu séu fyrir hendi.

Kærandi byggir á því til vara að ákvæði 97. gr. laga um útlendinga standi brottvísun hans í vegi. Kærandi eigi rétt til ótímabundinnar dvalar hér þar sem hann hafi dvalið hérlendis samfellt í nær sjö ár og því njóti hann aukinnar verndar 97. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafnar því að hann hafi ekki öðlast rétt til ótímabundinnar dvalar hér á landi þar sem hann hafi ekki uppfyllt lagaáskilnað 84. gr. laga um útlendinga um framfærslu á grundvelli sjálfsaflafjár eða atvinnuþátttöku. Kærandi vísar m.a. til þess að hann hafi ekki notið félagslegrar aðstoðar, utan þess að hann hafi á tímabili fengið greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði, sem falli ekki undir félagslega aðstoð.

Kærandi byggir á því að brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum og fjölskyldu hans, sbr. 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga, þar sem bróðir hans og eiginkona séu búsett hér á landi. Kærandi hafi sjálfur verið búsettur hér í nær sjö ár og myndað rík tengsl við landið. Ákvörðunin sé því íþyngjandi fyrir kæranda og muni raska tengslum við fjölskyldu hans. Kærandi telur að Útlendingastofnun hafi brotið gegn rétti hans til friðhelgi einkalífs og fjölskyldu, sbr. 71. gr. stjórnarskrár Íslands og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Maki kæranda, sem sé albanskur ríkisborgari, hafi dvalarrétt hér á landi sem maki EES-borgara á grundvelli hjúskapar við kæranda. Hvorki sé unnt að leggja til grundvallar að maki kæranda geti fengið dvalarleyfi í Grikklandi, heimaríki kæranda, né öfugt, að kærandi geti fengið dvalarleyfi í Albaníu, heimaríki maka síns. Þá telur kærandi að ákvæði b-liðar 4. mgr. 97. gr. laga um útlendinga standi því í vegi að honum verði brottvísað, en í ákvæðinu sé mælt fyrir um að ekki sé heimilt að vísa á brott EES-borgara eða aðstandanda hans ef viðkomandi sé í atvinnuleit, svo lengi sem viðkomandi geti lagt fram sönnun á því. Kærandi bendir á að hann sé í skráður í atvinnuleit frá og með 5. október 2021 og því í virkri atvinnuleit í skilningi ákvæðisins. Kærandi telur að ákvörðun um brottvísun samrýmist ekki alþjóðlegum skuldbindingum íslenska ríkisins gagnvart EES-samningnum og mannréttindasáttmála Evrópu. Kærandi telur að Útlendingastofnun hafi brotið gegn tilteknum stjórnsýslureglum við meðferð málsins sem veldur því að hún sé haldin verulegum annmarka og því ógildanleg.

Kærandi byggir á því að ákvörðun um endurkomubann teljist ósanngjörn gagnvart honum, sérstaklega í ljósi framangreindra annmarka á málsmeðferð Útlendingastofnunar og persónulegra aðstæðna hans. Þá byggir kærandi á því að úrskurða eigi um skemmra endurkomubann með vísan til sjónarmiða um meðalhóf og sanngirni.

IV.       Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Í samræmi við 7. gr. EES-samningsins, sbr. lög nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið, hefur tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2004/38 um rétt borgara Sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna verið tekin upp í íslenskan rétt, sbr. m.a. XI. kafla laga um útlendinga sem felur í sér sérreglur um útlendinga sem falla undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið.

Í 95. gr. laga um útlendinga er fjallað um brottvísun EES- eða EFTA-borgara eða aðstandanda hans. Samkvæmt 1. mgr. greinarinnar er heimilt að vísa EES- eða EFTA-borgara eða aðstandanda hans úr landi ef það er nauðsynlegt með skírskotun til allsherjarreglu, almannaöryggis eða almannaheilbrigðis. Í 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga segir að brottvísun samkvæmt 1. mgr. 95. gr. sé heimil ef framferði viðkomandi feli í sér raunverulega, yfirvofandi og nægilega alvarlega ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins. Ákvörðun um brottvísun skuli ekki eingöngu byggjast á almennum forvarnaforsendum. Ef viðkomandi hafi verið dæmdur til refsingar eða sérstakar ráðstafanir ákvarðaðar, sé brottvísun af þessari ástæðu því aðeins heimil, að um sé að ræða háttsemi sem geti gefið til kynna að viðkomandi muni fremja refsivert brot á ný. Fyrri refsilagabrot nægi ekki ein og sér til þess að brottvísun sé beitt.

Líkt og kemur fram í málsatvikalýsingu skráði kærandi dvöl sína hér á landi 17. september 2018. Samkvæmt fyrirliggjandi sakavottorði hefur kærandi hlotið einn refsidóm á Íslandi fyrir brot gegn umferðarlögum og lögum um ávana- og fíkniefni. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur nr. S-841/2023, frá 3. apríl 2024, var kærandi dæmdur til tveggja mánaða fangelsisrefsingar, skilorðsbundið til tveggja ára, auk greiðslu 750.000 kr. sektar og sviptur ökurétti í 21 mánuð. Í dóminum var kærandi sakfelldur fyrir sex fíkniefnalagabrot, sbr. 2., sbr. 5. og 6. gr. laga um ávana- og fíkniefni, fyrir að hafa haft fíkniefni í vörslum sínum og í sölu- og dreifingarskyni. Kærandi var einnig sakfelldur fyrir sex umferðalagabrot, sbr. 2., sbr. 4. mgr. 37. gr., sbr. 1. mgr. 95. gr. umferðarlaga, auk 1., sbr. 2. mgr. 50. gr. og 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 95. gr. sömu laga fyrir ölvunar- og fíkniefnaakstur, akstur án ökuréttinda og hraðakstur.

Í málinu liggur fyrir umsögn lögreglu, dags. 13. janúar 2025 auk viðbótargreinargerðar lögreglu, dags. 4. mars 2025. Í umsögninni er fjallað um refsidóm kæranda og þar að auki kemur fram að lögregla hafi haft ítrekuð afskipti af honum vegna margvíslegra brota frá árinu 2019. Samkvæmt umsögninni hefur kærandi verið skráður sakborningur í alls 27 málum sem fela í sér 54 brot gegn almennum hegningarlögum og umferðarlögum. Þá hafi kærandi verið skráður aukaaðili í 60 málum þar sem hann sé í félagahópi einstaklinga sem þekktir séu í kerfum lögreglu en málin varði ofbeldis- og fíkniefnalagabrot. Í umsögninni kemur fram að kærandi eigi fimm opin mál til meðferðar hjá lögreglu vegna sex brota, sem ýmist eru til rannsóknar eða meðferðar á ákærusviði. Samkvæmt málayfirliti varði brotin stórfellda líkamsárás, vörslu og meðferð ávana- og fíkniefna, fyrirmælum lögreglu ekki hlýtt, peningaþvætti vegna ávinnings af eigin broti og lög um útlendinga. Að mati lögreglu muni kærandi halda áfram brotaferli sínum hér á landi og telur lögregla að hann sé yfirvofandi ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins. Í viðbótargreinargerð lögreglu, dags. 4. mars 2025, kemur fram að kærandi sé skráður sakborningur í 28 málum sem feli í sér 56 brot. Brotin feli í sér akstur án ökuréttinda, akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna og lyfja og vörslu og meðferð ávana- og fíkniefna. Lögregla hafi haft afskipti af kæranda vegna gruns um akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna og lyfja en í tíu skipti hafi munnvatns- eða þvagsýni sýnt jákvæða svörun um að kærandi væri undir áhrifum ávana- eða fíkniefna en efnin hafi ekki verið í mælanlegu magni í blóði svo ekki hafi verið unnt að halda málunum áfram. Kærandi hafi greitt fjórar sektargerðir fyrir hraðakstur, akstur á nagladekkjum og vörslu fíkniefna. Þá kemur fram nánari lýsing á málum í málayfirliti.

Við mat á því hvort framferði kæranda sé þess eðlis að skilyrði 1. mgr. 95. gr. laga um útlendinga sé uppfyllt, sbr. 27. gr. Sambandsborgaratilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2004/38, verður einkum að líta til þess að kærandi hefur verið dæmdur til fangelsisrefsingar hér á landi fyrir ítrekuð brot yfir tveggja ára tímabil. Þar að auki hefur kærandi verið sakfelldur og greitt sektargerðir vegna ítrekaðs aksturs án ökuréttinda, undir áhrifum áfengis og ávana- og fíkniefna og hraðaksturs. Þá eru fimm opin mál til meðferðar hjá lögreglu. Akstur undir áhrifum áfengis og fíkniefna eru almannahættubrot. Sérstök hætta er af slíkum brotum sem eru ítrekuð og yfir langt tímabil, enda felst í háttseminni mikið skeytingarleysi og hætta gegn lífi og velferð annarra.

Í greinargerð vísar kærandi m.a. til þess að brot hans séu hvorki alvarleg ógn við almannaöryggi né allsherjarreglu auk þess sem hann ber fyrir sig að það brjóti gegn grundvallarrétti hans, að teljast saklaus uns sekt sé sönnuð, að horfa til ólokinna mála sem séu til meðferðar hjá lögreglu. Áréttað er að einstök refsiverð afbrot fela ekki sjálfkrafa í sér alvarlega ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins, sbr. til hliðsjónar niðurlag 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga. Þvert á móti þarf mat stjórnvalda á 1. og 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga að endurspegla háttsemi og brotastarfsemi málsaðila í víðara samhengi. Í úrskurðaframkvæmd hefur kærunefnd horft til málaskrár lögreglu sem vísbendingu um hegðunarmynstur brotamanna, til viðbótar við önnur gögn, sbr. til hliðsjónar dóm Landsréttar nr. 419/2022, dags. 1. desember 2023. Þá hefur einkum verið litið til þess hvort að hegðun og framferði viðkomandi sé með þeim hætti að lögregla hafi þurft að hafa ítrekuð afskipti af þeim.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða kærunefndar að framferði kæranda feli í sér raunverulega og yfirvofandi ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins í skilningi 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga og er það niðurstaða kærunefndar að skilyrðum fyrir brottvísun samkvæmt 1. mgr. 95. gr. laga um útlendinga sé fullnægt. Háttsemi kæranda gefur til kynna að hann muni fremja refsiverð afbrot á ný, sbr. 2. málsl. 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga.

Samkvæmt skráningu í Þjóðskrá Íslands skráði kærandi dvöl sína hér á landi 17. september 2018 og hefði að skilyrðum uppfylltum notið ótímabundins dvalarréttar, sbr. 87. gr. laga um útlendinga, 17. september 2023. Frá því tímamarki hefði kærandi því notið aukinnar verndar gegn brottvísun, sbr. a-lið 1. mgr. 97. gr. laga um útlendinga, en þó ekki á grundvelli b-liðar sama ákvæðis fyrr en 17. september 2028, að óbreyttu. Í hinni kærðu ákvörðun komst Útlendingastofnun að þeirri niðurstöðu að kærandi nyti ekki ótímabundins dvalarréttar á Íslandi. Um rökstuðning þess vísaði stofnunin til þess að dvöl kæranda frá árinu 2021 hafi ekki verið í samræmi við lagaáskilnað 84. gr. laga um útlendinga um framfærslu á grundvelli sjálfsaflafjár eða atvinnuþátttöku. Hafi kærandi því ekki uppfyllt skilyrði 87. gr. laga um útlendinga að hafa dvalist löglega skv. 84. gr. samfellt í fimm ár.

Ljóst er að réttur til dvalar á grundvelli XI. kafla laga um útlendinga er ekki skilyrðislaus sbr. 10. lið formálsorða Sambandsborgaratilskipunarinnar. Réttur til ótímabundinnar dvalar grundvallast á 1. mgr. 16. gr. tilskipunarinnar og öðlast rétthafar hann almennt eftir fimm ára samfellda löglega dvöl, sem er ekki án skilyrða, eins og þegar hefur komið fram. Meðal undirstöðuatriða frjálsrar farar og dvalar, sem hluta svonefnds fjórfrelsis Evrópuréttarins, er að einstaklingar verði ekki ósanngjörn byrði á kerfi félagslegrar aðstoðar í gistiaðildarríki. Af því leiðir að dvöl sem einkum er fjármögnuð með félagslegri aðstoð fullnægir ekki skilyrðum um lögmæta dvöl og leiðir ekki til ótímabundins dvalarréttar, sbr. til hliðsjónar einkum 1. mgr. 83. gr. og c-lið 1. mgr. 84. gr. laga um útlendinga, og b-lið 1. mgr. 7. gr. tilskipunarinnar. Rökin að baki þessu eru þau að réttinum til frjálsrar farar er ætlað að efla efnahagslega virkni, og auðvelda ríkisborgurum sambandsins að dvelja í öðrum ríkjum Sambandsins. Frelsi til farar og dvalar er ekki ætlað að tryggja skilyrðislausan aðgang að velferðarkerfum annarra ríkja. Grundvallast það á þeirri hugmynd að Evrópusamstarfið lúti að efnahagslegri samvinnu en ekkert aðildarríkja sambandsins hefði bolmagn til þess að veita öllum íbúum sambandsins óheft aðgengi að kerfum félagslegrar aðstoðar. Ákvæði XI. kafla laga um útlendinga endurspegla þetta m.a. með þeim hætti að réttur til dvalar byggist á atvinnuþátttöku, veitingu þjónustu, eða innritun í viðurkennda námsstofnun en í öllu falli þurfi rétthafi að geta framfært sjálfum sér og aðstandendum sínum, sbr. einkum 1. mgr. 84. gr. laga um útlendinga. Þannig er borgurum sambandsins gert kleift að ferðast með frjálsum hætti og dvelja með nokkuð auðveldum hætti án þess þó að stefna fjárhagslegri sjálfbærni velferðarkerfa aðildarríkjanna í tvísýnu. Um þetta hefur Evrópudómstóllinn t.a.m. fjallað í málum nr. C-333/13 Dano frá 11. nóvember 2014, C-140/12 Brey, frá 19. september 2013, og C-308/14 Framkvæmdastjórnin gegn Stóra Bretlandi, frá 27. júní 2014.

Líkt og þegar hefur komið fram skráði kærandi dvöl sína hér á landi 17. september 2018. Til að öðlast ótímabundinn dvalarrétt á grundvelli 87. gr. laga um útlendinga þarf kærandi að hafa dvalist löglega á landinu í minnst fimm ár, en í því felst skírskotun til 1. mgr. 84. gr. laga um útlendinga, sem áskilur almennt að rétthafar hafi nægt fé fyrir sig og aðstandendur til þess að verða ekki byrði á kerfi félagslegrar aðstoðar á meðan dvöl stendur. Samkvæmt staðgreiðsluskrá Ríkisskattstjóra stundaði kærandi atvinnu hér á landi á tímabilinu október til desember árið 2018. Þá greiddi hann staðgreiðslu af launum árið 2019 og 2020. Árið 2021 hafi hann greitt staðgreiðslu af launum frá janúar til september og í nóvember sama ár. Þá greiddi kærandi staðgreiðslu af einum mánuði árið 2022. Það sem eftir var af ári 2021, og árin 2022, 2023 og 2024 hafi kærandi fengið greiðslur út atvinnuleysistryggingasjóði. Kærandi var skráður í atvinnuleit hjá Vinnumálastofnun frá 5. október 2021 til 1. maí 2024. Samkvæmt framansögðu hefur dvöl kæranda að miklum hluta verið fjármögnuð með aðstoð hins opinbera.

Í greinargerð kæranda er vísað til þess að kærandi hafi ekki verið byrði á kerfi félagslegrar aðstoðar. Greiðslur úr atvinnuleysistryggingasjóði sé ekki félagsleg aðstoð heldur séu þær fjármagnaðar með atvinnutryggingagjaldi auk vaxta af innistæðufé sjóðsins. Þá hefur kærandi lagt fram skjáskot af innistæðu á reikningi í grískum banka.

Dvöl EES-borgara á grundvelli XI. kafla laga um útlendinga, með hliðsjón af Sambandsborgaratilskipuninni grundvallast einkum á atvinnuþátttöku, eða nægu sjálfsaflafé fyrir sig og aðstandendur til þess að verða ekki byrði á kerfi félagslegrar aðstoðar, sbr. 1. mgr. 84. gr. laga um útlendinga. Til samræmis við framangreint er markmið frjálsrar farar og dvalar að auðvelda borgurum Sambandsins að sinna efnahagslegri virkni í öðrum aðildarríkjum, en ekki að veita þeim óhindrað aðgengi að félagslegum kerfum aðildarríkjanna. Er það niðurstaða kærunefndar að dvöl kæranda frá og með 5. október 2021 hafi ekki verið í samræmi við lagaáskilnað 84. gr. laga um útlendinga um framfærslu á grundvelli sjálfsaflafjár, eða atvinnuþátttöku. Hefur kærandi því ekki uppfyllt það skilyrði 87. gr. laga um útlendinga að hafa dvalist löglega skv. 84. gr. í samfellt fimm ár. Samkvæmt framansögðu hefur kærandi ekki rétt til ótímabundinnar dvalar hér á landi, og nýtur því ekki verndar gegn brottvísun samkvæmt ákvæði a-liðar 1. mgr. 97. gr. laga um útlendinga. Er málsástæðu kæranda um að greiðslur úr atvinnuleysistryggingasjóði flokkist ekki undir félagslega aðstoð samkvæmt framanröktu hafnað. Þá verður ekki talið að skjáskot sem kærandi lagði fram hjá Útlendingastofnun, sem að sögn sýni fram á tiltekna innistæðu í grískum banka án þess að handhafi reikningsins sé tiltekinn, hafi þýðingu í málinu.

Í 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga koma fram takmarkanir á heimild til brottvísunar samkvæmt 95. gr. laganna. Í ákvæðinu segir að brottvísun skuli ekki ákveða ef það, með hliðsjón af málsatvikum og tengslum EES- eða EFTA-borgara eða aðstandanda hans við landið, myndi fela í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart viðkomandi eða nánustu aðstandendum hans. Við matið skuli m.a. taka mið af lengd dvalar á landinu, aldri, heilsufari, félagslegri og menningarlegri aðlögun, fjölskyldu og fjárhagsaðstæðum og tengslum viðkomandi við heimaland sitt, sbr. 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir á því að brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum og fjölskyldu hans þar sem bróðir hans og eiginkona séu búsett hér á landi. Kærandi hafi sjálfur verið búsettur hér í nær sjö ár og myndað rík tengsl við landið. Ákvörðunin sé því íþyngjandi fyrir kæranda og muni raska tengslum við fjölskyldu hans.

Við mat á ósanngjarnri ráðstöfun gagnvart málsaðila eða nánustu aðstandendum í skilningi 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Í dómaframkvæmd hefur Mannréttindadómstóll Evrópu vísað til þeirrar viðurkenndu meginreglu þjóðaréttar að ríki hafi, með fyrirvara um alþjóðlegar skuldbindingar sínar, rétt til að stjórna aðgengi erlendra ríkisborgara að landsvæði sínu og dvöl þeirra þar. Þá hefur dómstóllinn lagt til grundvallar að aðildarríki mannréttindasáttmálans hafi vald til þess að brottvísa útlendingi sem hefur hlotið dóma fyrir refsiverð afbrot enda sé það nauðsynlegt með tilliti til allsherjarreglu, svo sem í máli Üner gegn Hollandi (46410/99) frá 18. október 2006. Þó verði að horfa til þess hvort ákvörðunin skerði rétt viðkomandi til friðhelgi einkalífs og fjölskyldu samkvæmt 8. gr. mannréttindasáttmálans. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um, stefna að lögmætu markmiði, og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans. Þau sjónarmið sem mannréttindadómstóllinn hefur lagt til grundvallar í málum af þessum toga eru t.a.m. eðli þess brots sem viðkomandi hefur gerst sekur um, lengd dvalar viðkomandi í því ríki sem tekur ákvörðun um brottvísun og félags-, menningar-, og fjölskyldutengsl viðkomandi við dvalarríki og heimaríki, sbr. t.d. mál Balogun gegn Bretlandi (nr. 60286/09) frá 4. október 2013 og Ndidi gegn Bretlandi (nr. 41215/15) frá 14. september 2017. Dómstóllinn hefur almennt veitt ríkjum talsvert svigrúm til mats þegar kemur að brottvísun aðila vegna alvarlegra brota með vísan til almannaöryggis þótt aðili hafi fjölskyldutengsl, sbr. t.d. mál Üner gegn Hollandi.

Samkvæmt skráningu í Þjóðskrá Íslands hefur kærandi verið skráður í hjónabandi með tiltekinni konu, ríkisborgara Albaníu, frá 8. september 2022. Hún hafi hlotið dvalarrétt á Íslandi fyrir maka EES-borgara hinn 15. júní 2023. Nýtur hún afleidds dvalarréttar á grundvelli XI. kafla laga um útlendinga, sbr. a-lið 2. mgr. 82. gr. og 85. gr. laga um útlendinga. Frá því að maki kæranda hlaut dvalarleyfi hér á landi hafi hún greitt staðgreiðslu til Ríkisskattstjóra í tvo mánuði árið 2023, sex mánuði árið 2024 og engar greiðslur hafi borist frá henni árið 2025. Atvinnutengsl maka kæranda við landið eru því takmörkuð og samkvæmt skráningu í Þjóðskrá var maki kæranda skráð flutt úr landi frá og með 5. mars 2025.

Á Íslandi hefur kærandi stundað brotastarfsemi, líkt og þegar hefur verið rakið. Brotaferill kæranda er til marks um lítinn ásetning til félags- og menningarlegrar aðlögunar að íslensku samfélagi. Þá er einnig litið til þess að réttur til frjálsrar farar og dvalar grundvallast á sjónarmiðum um efnahagslega virkni. Rakin hefur verið atvinnusaga kæranda og bendir hún til lítillar aðlögunar að íslensku samfélagi í gegnum atvinnu. Kærandi hefur t.a.m. ekki verið í stöðugri atvinnu frá árinu 2021. Samkvæmt þeirri umfjöllun hefur kærandi undanfarin ár framfært sér og aðstandanda sínum með því að þiggja greiðslur atvinnuleysistryggingasjóði. Að teknu tilliti til sakaferils og umsagnar lögreglu verður ráðið að kærandi hafi jafnframt framfært sér með ólögmætum ávinningi afbrota.

Samkvæmt framangreindu er það niðurstaða kærunefndar að tengsl kæranda við landið séu ekki slík að í þeim felist ósanngjörn ráðstöfun gagnvart kæranda eða nánustu aðstandendum hans í skilningi 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga. Í því samhengi lítur nefndin einnig til þess að í ákvæði 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu felst ekki skilyrðislaus réttur til fjölskyldulífs á Íslandi, heldur er stjórnvöldum heimilt að mæla fyrir um takmarkanir á réttinum, sbr. áðurnefndan dóm Üner gegn Hollandi. Jafnframt er ljóst að maki kæranda nýtur ekki sjálfstæðs dvalarréttar hér á landi, heldur er réttur hennar afleiddur og bundinn við réttindi maka hennar, sbr. 2. mgr. 82. gr. laga um útlendinga. Þá er áréttað að dvöl kæranda hér á landi hefur að hluta ekki verið í samræmi við lög, sbr. til hliðsjónar áskilnað 2. mgr. 66. gr. stjórnarskrárinnar. Ekkert í gögnum málsins bendir til þess að kærandi og maki hans geti ekki sameinast í heimaríki kæranda eða maka hans. Vegna athugasemda kæranda um að bróðir hans sé búsettur hér á landi er áréttað að bróðir kæranda telst ekki til nánustu aðstandenda kæranda í skilningi laga um útlendinga, sbr. 17. tölul. 3. gr. laganna.

Að framangreindu virtu stendur 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga ekki í vegi fyrir brottvísun kæranda frá landinu. Verður ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun því staðfest.

Samkvæmt 1. mgr. 96. gr. laga um útlendinga felur brottvísun samkvæmt 1. mgr. 95. gr. í sér bann við komu til landsins síðar. Í sama ákvæði er kveðið á um að endurkomubann geti verið varanlegt eða tímabundið en þó ekki styttra en tvö ár. Við mat á því skuli sérstaklega litið til atriða sem talin eru upp í 1. og 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga. Með hinni kærðu ákvörðun var kæranda bönnuð endurkoma til Íslands í sex ár. Að málsatvikum virtum og með hliðsjón af tíðni brota kæranda og lítilli aðlögun að íslensku samfélagi verður endurkomubannið staðfest. Er því hvorki fallist á varakröfu kæranda um að fella endurkomubann kæranda úr gildi né þrautavarakröfu hans um að marka honum skemmra endurkomubann með vísan til sjónarmiða um meðalhóf og sanngirni. Athygli er vakin á því að samkvæmt 2. mgr. 96. gr. laga um útlendinga er heimilt að fella endurkomubann úr gildi ef nýjar aðstæður mæla með því og rökstutt er að orðið hafi verulegar breytingar á þeim aðstæðum sem réttlættu ákvörðun um endurkomubann. Þá er athygli kæranda jafnframt vakin á því að tímabilið sem kæranda er bönnuð endurkoma til landsins hefst við framkvæmd brottvísunar.

Athugasemdir við málsmeðferð Útlendingastofnunar

Í greinargerð gerir kærandi athugasemd við að Útlendingastofnun hafi aflað viðbótargreinargerðar lögreglu eftir að kæranda hafi verið tilkynnt um hugsanlega brottvísun og endurkomubann og að í því sambandi hafi hann ekki notið andmælaréttar síns samkvæmt 12. gr. laga um útlendinga og 13. gr. stjórnsýslulaga. Kæranda var birt tilkynning um hugsanlega brottvísun og endurkomubann 14. febrúar 2025, sem vísaði til umsagnar lögreglu, og lagði hann fram andmæli, dags. 20. febrúar 2025. Helstu upplýsingar sem komu fram í viðbótargreinargerð lögreglu, dags. 4. mars 2025, lágu fyrir í umsögn lögreglu, dags. 13. janúar 2025. Í viðbótargreinargerðinni koma fram nánari lýsingar á þeim málum sem kærandi átti ólokin í kerfum lögreglu en telja verður að kæranda hafi mátt vera kunnugt um þau. Verður því ekki talið að um brot gegn andmælarétti kæranda í skilningi 13. gr. stjórnsýslulaga hafi verið að ræða enda hafi þegar legið fyrir afstaða hans til þeirra.

Samantekt

Að öllu framangreindu virtu verður ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann kæranda staðfest.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum frá birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

 

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

 

 

Valgerður María Sigurðardóttir                                                 Vera Dögg Guðmundsdóttir