Nr. 638/2025 Úrskurður

Hinn 28. ágúst 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 638/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25050013

 

Kæra […]

I.          Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 6. maí 2025 kærði […], fd. […], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi), ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 26. apríl 2025, um frávísun frá Íslandi.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2016/399 um för yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar), stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.         Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi kom til Íslands 26. apríl 2025, með flugi frá Osló, Noregi. Með ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, dagsett sama dag, var kæranda vísað frá landinu.

Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kæranda hafi verið frávísað frá Íslandi á grundvelli c- og d-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Í athugasemdum kemur fram að tilgangur dvalar kæranda hér á landi hafi verið óljós. Fram kemur í skýrslu lögreglu, dags. 28. apríl 2025, að tollverðir hafi kallað eftir aðstoð lögreglu vegna afskipta af einstaklingi sem hafi verið óljós um tilgang dvalar sinnar á landinu. Lögregla hafi boðið kæranda til viðtals í viðtalsherbergi. Kæranda hafi verið kynntur réttur sinn til að leita aðstoðar lögmanns á eigin kostnað. Kærandi hafi ferðast með lítinn fatnað meðferðis í litlum bakpoka og engan útivistarfatnað. Kærandi hafi verið með útprentuð ferðagögn, þ.e. útprentaðan flugmiða frá Íslandi og upplýsingar af þekktum ferðamannastöðum frá árinu 2019 en engar ferðabókanir. Kærandi hafi greint frá því að ætla að vera í þrjá daga á landinu og fara að skoða eldfjallið og baðlón. Kærandi hafi ætlað að dvelja á tilteknu gistiheimili og lögregla hafi staðfest fimm nátta bókun hjá gistiheimilinu frá 26. apríl til 1. maí 2025. Kærandi hafi ekki getað sýnt fram á neinar staðsetningar á landakorti. Kærandi hafi ekki getað getið til um hvert nafnið væri á umræddu baðlóni en hafi vísað til meðfylgjandi ferðagagna. Í gögnunum hafi aðeins verið auglýsingar og engar bókanir. Kærandi hafi greint frá því að ætla að taka leigubifreið á dvalarstað sinn og fara svo og skoða eldfjallið. Kærandi hafi greint frá því að þekkja engan á Íslandi. Kærandi hafi verið með 100 evrur meðferðis og kreditkort. Kærandi hafi sýnt fram á reikning sem hafi innihaldið 859.543 LEK. Við skoðun á gögnum kæranda hafi hann verið með flugmiða meðferðis frá landinu 1. maí 2025. Þar sem kærandi hafi verið óljós um tilgang dvalar sinnar hafi verið ákveðið að frávísa kæranda á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Kæranda hafi verið kynnt að honum yrði frávísað frá Íslandi og spurður hvort að hann gæti útvegað sér flugmiða frá landinu sjálfur þann dag. Hafi kærandi greint frá því að hafa ekki fjármagn á greiðslukorti sem hann gæti notað. Hafi það verið í þversögn við það sem hann hafi áður haldið fram. Hafi því verið ákveðið að fávísa honum einnig á grundvelli d-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Reiðufé kæranda hafi verið haldlagt vegna skuldar hans vegna flugmiðakaupa. Þá hafi borist umboð frá lögmanni kæranda til undirritunar. Kærandi hafi undirritað umboðið. Vakið hafi athygli hjá lögreglu að kærandi hafi greint frá því að þekkja engan á Íslandi en hafi virst vera í samskiptum við einhvern sem hafi leiðbeint honum um að fá aðstoð tiltekins lögmanns hér á landi.

Kærandi kærði ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum til kærunefndar útlendingamála 6. maí 2025. Gögn frá lögreglu vegna málsins bárust kærunefnd 5. júní 2025. Kæranda var skipaður talsmaður samkvæmt 3. mgr. 13. gr. laga um útlendinga 8. maí 2025. Greinargerð kæranda barst 15. maí 2025, ásamt fylgigagni.

III.       Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð kæranda kemur fram að hann hafi komið til landsins í lögmætum tilgangi. Við komu til landsins hafi honum verið meinuð landganga af tollvörðum og lögreglu. Kærandi byggir málatilbúnað sinn á verulegum málsmeðferðarannmörkum ásamt efnislegum forsendum og rökstuðningi til grundvallar frávísunarákvörðun. Kærandi telur að lögregla hafi brotið gegn leiðbeiningarskyldu sinni, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga, með því að leiðbeina honum ekki um hvaða gögn hafi skort og ekki um þær réttarheimildir sem reynt hafi á við úrlausn málsins. Kærandi hafi verið í óvissu um stöðu sína og hafi ekki haft raunhæfan möguleika til að gæta hagsmuna sinna við meðferð málsins. Kærandi byggir jafnframt á því að skortur á leiðbeiningum hafi komið í veg fyrir að hann gæti tjáð sig um málsástæður og lagt fram upplýsingar um atvik málsins fyrir töku ákvörðunar um frávísun. Kærandi hafi ekki notið andmælaréttar síns, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga og 12. gr. laga um útlendinga. Kærandi telur málsmeðferð lögreglu hafa verið í andstöðu við 11. gr. laga um útlendinga. Kærandi vísar til þess að honum hafi einungis verið leiðbeint um réttindi sín til að leita aðstoðar lögmanns við birtingu ákvörðunar. Hann telur að um verulegan annmarka sé að ræða sem hafi haft áhrif á réttarstöðu hans. Kærandi vísar til tiltekinna úrskurða kærunefndar útlendingamála máli sínu til stuðnings og telur að mál hans hafi ekki verið rannsakað með fullnægjandi hætti í samræmi við 10. gr. stjórnsýslulaga.

Þá hafi hin kærða ákvörðun ekki að geyma rökstuðning og sökum þess hafi verið óskað eftir rökstuðningi samkvæmt 1. mgr. 21. gr. stjórnsýslulaga. Fyrir framlagningu greinargerðar hafi ekki borist rökstuðningur fyrir ákvörðuninni. Lögregla hafi því brotið gegn skyldu sinni til að veita rökstuðning og sé kærandi því í óvissu um þær réttarreglur sem ákvörðunin byggi á. Ákvörðunin hafi ekki verið nægilega skýr til að kærandi gæti metið réttarstöðu sína og ekki í samræmi við skýrleikareglu stjórnsýsluréttar. Þá telji kærandi að hann hafi orðið fyrir mismunun á grundvelli þjóðernis við meðferð málsins og við töku hinnar kærðu ákvörðunar, í andstöðu við jafnræðisreglu stjórnarskrár, sbr. einnig 11. gr. stjórnsýslulaga og 14. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Kærandi bendi á að lögreglan leiti sérstaklega uppi komufarþega sem séu albanskir ríkisborgarar, með það fyrir augum að vísa þeim frá landinu í flýti.

IV.       Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga er útlendingi, sem ekki þarf vegabréfsáritun til landgöngu, heimilt að dveljast hér á landi í 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu telst jafngilda dvöl hér á landi. Kærandi er ríkisborgari Albaníu og þarf því ekki vegabréfsáritun til landgöngu hér á landi, enda sé hann handhafi vegabréfs með lífkennum.

Ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum um frávísun kæranda, dags. 26. apríl 2025, byggir á c-og d-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017.

Í 106. gr. laga um útlendinga er kveðið á um frávísun við komu til landsins. Samkvæmt ákvæðinu er m.a. heimilt að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu þegar hann hefur ekki tilskilið leyfi til dvalar eða vinnu eða getur ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn er upp fyrir dvölinni, sbr. c-lið ákvæðisins. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að gildandi lögum um útlendinga segir m.a. að ákvæði c-liðar mæli fyrir um að heimilt sé að vísa útlendingi frá landi ef hann geti ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn sé upp fyrir dvölinni. Sé ákvæðið efnislega samhljóða c-lið 1. mgr. 5. gr. reglugerðar (EB) nr. 562/2006 um för fólks yfir landamæri (Schengen landamærareglurnar). Þá er í greinargerðinni vísað til 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017. Samkvæmt 5. mgr. 106. gr. laga um útlendinga er heimilt að vísa útlendingi frá landi eftir reglum 1. mgr. þótt sjö sólarhringa fresturinn sé liðinn. Þó verður meðferð máls að hefjast innan níu mánaða frá komu hans til landsins. Samkvæmt 1. mgr. 106. gr. a laga um útlendinga tekur lögreglustjóri ákvörðun um frávísun við komu til landsins samkvæmt 1. mgr. 106. gr. laganna. Útlendingastofnun tekur ákvörðun um frávísun eftir komu til landsins og aðrar ákvarðanir samkvæmt XII. kafla laganna.

Með reglugerð nr. 866/2017 um för yfir landamæri voru innleidd ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 2016/399 um setningu sambandsreglna um för fólks yfir landamæri (e. Schengen Borders Code) og tók reglugerðin við af áðurnefndri reglugerð nr. 562/2006. Í 5. gr. reglugerðar nr. 866/2017 er mælt fyrir um skilyrði fyrir komu útlendinga til landsins sem hvorki eru EES- né EFTA borgarar. Kemur þar fram að útlendingur sem hvorki er EES- né EFTA-borgari, sem hyggst dvelja á Schengen-svæðinu, þ.m.t. Íslandi, í allt að 90 daga á 180 daga tímabili verði, auk þeirra skilyrða sem koma fram í 106. gr. laga um útlendinga, að uppfylla þau skilyrði sem fram koma í a-e-liðum ákvæðisins. Eru skilyrðin eftirfarandi: Að framvísa gildum, lögmætum og ófölsuðum ferðaskilríkjum eða öðru kennivottorði sem heimilar honum för yfir landamæri, sbr. viðauka 3. Ferðaskilríki skal vera gefið út á sl. 10 árum til þess að það teljist gilt og gildistími ferðaskilríkis vera í a.m.k. þrjá mánuði umfram brottfarardag, sbr. a-lið. Hafa gilda vegabréfsáritun sé hann ekki undanþeginn áritunarskyldu, nema hann hafi gilt dvalarleyfi eða gilda vegabréfsáritun til langs tíma, sbr. viðeigandi viðauka í reglugerð um vegabréfsáritanir, sbr. b-lið. Má ekki vera skráður í Schengen-upplýsingakerfið í þeim tilgangi að meina honum komu til landsins, sbr. c-lið. Má ekki vera talinn ógna þjóðaröryggi, allsherjarreglu, almannaheilsu eða alþjóðasamskiptum ríkisins eða annars Schengen-ríkis, sbr. d-lið. Loks þarf viðkomandi að geta fært rök fyrir tilgangi og skilyrðum fyrirhugaðrar dvalar, og hafa nægt fé sér til framfærslu, á meðan dvöl stendur og vegna ferðar til upprunalands eða gegnumferðar til þriðja lands, eða vera í aðstöðu til að útvega sér slíkt fé á lögmætan hátt, sbr. e-lið.

Til sönnunar á að framangreindum skilyrðum 5. gr. reglugerðarinnar fyrir komu sé fullnægt sé landamæraverði m.a. heimilt að krefja útlending samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins um eftirfarandi gögn vegna ferðalaga af persónulegum ástæðum: Gögn sem sýna fram á tryggt húsnæði, t.d. boðsbréf frá gestgjafa eða önnur gögn sem sýna fram á hvar viðkomandi hyggst búa, gögn sem staðfesta ferðaáætlun, staðfesting bókunar á skipulagðri ferð eða önnur gögn sem varpa ljósi á fyrirhugaða ferðaáætlun og gögn varðandi heimferð, s.s. farmiða. Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kæranda hafi verið frávísað frá Íslandi á grundvelli c- og d-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Í skýrslu lögreglu kemur fram að kærandi hafi greint frá því að ætla að dvelja á landinu í þrjá daga en hafi verið með bókaðan flugmiða frá landinu 1. maí 2025, fimm dögum síðar. Þá hafi kærandi verið með bókaða gistingu í fimm nætur á tilteknu gistiheimili og lögregla hafi staðfest fimm nátta bókun frá 26. apríl til 1. maí 2025. Kærandi hafi verið með útprentuð ferðagögn, upplýsingar af þekktum ferðamannastöðum frá árinu 2019 en enga ferðaáætlun eða ferðabókanir vegna ferðar sinnar. Kærandi hafi verið með 100 evrur meðferðis og kreditkort. Kærandi hafi sýnt fram á reikning sem hafi innihaldið 859.543 LEK. Samkvæmt framangreindu var misræmi í framburði kæranda og framlögðum gögnum vegna fyrirhugaðrar dvalar kæranda hér á landi. Þá hafi kærandi ekki getað greint frá fyrirætlunum sínum hér á landi nema að takmörkuðu leyti. Kærandi greindi frá því að hafa ætlað að dvelja í þrjá daga á landinu en samkvæmt ferðagögnum hafi hann ætlað að dvelja hér á landi í fimm nætur. Með vísan til þess hefur kærandi ekki fært rök fyrir tilgangi fyrirhugaðrar dvalar. Aðspurður hvort hann hefði tök á að greiða fyrir flug úr landi 26. apríl 2025 kom í ljós að hann gat ekki notað þá fjármuni sem voru á áðurgreindum reikningi hans frá heimaríki hér á landi. Þá hafi kærandi einungis verið með 100 evrur í reiðufé meðferðis. Með vísan til þess var kærandi ekki með nægilegt fé sér fyrir framfærslu fyrir fimm nátta dvöl. Er skilyrðum 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri því ekki fullnægt.

Með vísan til framangreinds hefur kærandi hvorki leitt líkur að þeim tilgangi sem hann gaf upp fyrir dvölinni né sýnt fram á að hann hafi átt tryggð fjárráð til dvalar hér á landi. Voru skilyrði til frávísunar á grundvelli c-og d-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga því uppfyllt.

Kærandi vísar til þess að málsmeðferð lögreglunnar hafi brotið gegn 11. gr. laga um útlendinga. Kærandi vísar til úrskurða kærunefndar nr. 161/2025 frá 26. mars 2025, nr. 160/2025 frá 26. mars 2025, nr. 257/2025 frá 26. mars 2025, og nr. 256/2025 frá 26. mars 2025 sem hann telur sambærilega máli hans þar sem felldar hafi verið úr gildi ákvarðanir lögreglunnar þar sem aðilum hafi ekki verið leiðbeint um rétt sinn til að leita aðstoðar lögmanns við upphaf máls. Fyrir liggur að kæranda var leiðbeint um rétt sinn til að leita aðstoðar lögmanns eða annars fulltrúa á eigin kostnað við upphaf málsins samkvæmt 11. gr. laga um útlendinga. Verður ekki fallist á að málin séu sambærileg máli kæranda. Kærandi vísar að auki til úrskurðar kærunefndar nr. 586/2023 frá 18. október 2023 þar sem ákvörðun lögreglunnar var felld úr gildi þar sem skilyrði c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga voru ekki uppfyllt. Í því máli hafði aðili dvalarsögu hér á landi og fjölskyldutengsl sem hafi rennt stoðum undir tilgang dvalar aðila hér á landi. Málsatvik eru því ekki sambærileg málsatvikum í máli kæranda en samkvæmt framburði kæranda þekki hann engan hér á landi. Verður ekki talið af gögnum málsins að brotið hafi verið gegn rétti kæranda til að njóta aðstoðar lögmanns í samræmi við 11. gr. laga um útlendinga við meðferð málsins.

Kærandi vísar jafnframt til þess að málsmeðferð og ákvörðun lögreglunnar hafi brotið gegn 7., 10., 11. og 13. gr. stjórnsýslulaga. Með vísan til framangreinds er ljóst að kærandi fékk tækifæri til að gera grein fyrir ferðalagi sínu hjá lögreglu þar sem hann var jafnframt inntur eftir upplýsingum og gögnum um ferðatilhögun sína. Í ljósi framangreinds er ekki tilefni til að gera athugasemdir við málsmeðferð lögreglunnar. Með tilliti til framangreinds og að öðru leyti er ekki ástæða til þess að gera athugasemdir við framangreind atriði í málsmeðferð lögreglunnar í máli kæranda.

Að öllu framangreindu virtu er hin kærða ákvörðun um frávísun kæranda staðfest.

Athugasemdir kærunefndar við störf lögreglu 

Hin kærða ákvörðun fjallar um réttindi og skyldur kæranda í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga. Í ákvörðuninni kemur fram að kæranda væri vísað frá landinu á þeim lagagrundvelli sem hér hefur verið fjallað um að framan. Að öðru leyti kom ekki fram í ákvörðuninni hvaða atvik er vörðuðu kæranda hefðu leitt til þeirrar niðurstöðu eða þau meginsjónarmið sem voru ráðandi við töku ákvörðunarinnar að undanskildum þeim athugasemdum sem koma fram í ákvörðuninni um að kærandi hafi ekki getað sýnt fram á tilgang dvalar. Verður því að líta svo á að með hinni kærðu ákvörðun hafi ekki fylgt rökstuðningur í skilningi 22. gr. stjórnsýslulaga. Bar því að leiðbeina kæranda um þá heimild sína samkvæmt 21. gr. stjórnsýslulaga að fá slíkan rökstuðning eftir á. Í hinni kærðu ákvörðun var ekki fyrir að finna slíkar leiðbeiningar. Að þessu leyti var hin kærða ákvörðun ekki í samræmi við 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga. Fyrir liggur að kærandi óskaði eftir rökstuðningi fyrir hinni kærðu ákvörðun 27. apríl 2025. Rökstuðningur Lögreglustjórans á Suðurnesjum fyrir hinni kærðu ákvörðun er dagsettur 23. maí 2025, sem er 12 daga umfram þann tímafrest sem er tilgreindur í 3. mgr. 21. gr. stjórnsýslulaga en þar kemur fram að rökstuðningur skuli liggja fyrir eigi síðar en 14 dögum eftir að beiðni berst. Er því beint til lögreglu að gæta að því að leiðbeiningar um eftirfarandi rökstuðning sé fyrir að finna ef teknar eru stjórnvaldsákvarðanir án samhliða rökstuðnings og að eftirfarandi rökstuðningur sé veittur innan lögmæltra tímamarka.

Skylda kæranda til að dveljast á tilteknum stað

Í greinargerð kæranda er gerð krafa þess efnis að felld verði úr gildi ákvörðun lögreglu um að gera kæranda að halda sig á ákveðnum stað á grundvelli 15. gr. laga um landamæri nr. 136/2022, sbr. g-lið 1. mgr. 114. gr. laga um útlendinga. Endurskoðun á ákvörðunum lögreglu sem teknar eru á grundvelli 114. gr. laga um útlendinga er á höndum dómstóla en ekki kærunefndar útlendingamála. Verður þeim hluta málsins því vísað frá kærunefnd.

 

Úrskurðarorð:

 

Ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum er staðfest.

The decision of the Police Commissioner of Suðurnes District is affirmed.

 

 

Valgerður María Sigurðardóttir                                 Vera Dögg Guðmundsdóttir