Nr. 642/2025 Úrskurður

Hinn 28. ágúst 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 642/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25050046

 

Kæra [...]

I.          Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 14. maí 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Kólumbíu (hér eftir kærandi), ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 19. apríl 2025, um frávísun frá Íslandi.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun lögreglu um frávísun verði felld úr gildi.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2016/399 um för yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar), stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.         Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi kom til landsins 29. apríl 2025 með flugi frá Madríd, Spáni. Með ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, sem ranglega var dags. 19. apríl 2025, var kæranda vísað frá landinu.

Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kæranda hafi verið frávísað á grundvelli c- og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Í athugasemdum kemur fram að kærandi hafi ekki getað leitt líkur að tilgangi dvalar sinnar. Hún hafi heldur ekki getað sýnt fram á næg fjárráð til dvalar hér á landi og heimferðar. Í skýrslu lögreglu, dags. 16. maí 2025, kemur fram að tollgæslan á Keflavíkurflugvelli hafi haft afskipti af kæranda og í kjölfarið hafi hún verið tekin til skoðunar hjá lögreglu. Lögregla hafi fært kæranda í aðstöðu lögreglu á Keflavíkurflugvelli þar sem hún hafi notið túlkaþjónustu. Kæranda hafi verið kynntur réttur sinn til lögmannsaðstoðar á eigin kostnað samkvæmt 11. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafi greint frá því að hafa komið til landsins til þess að sjá náttúruna, heimsækja Jökulsárlón og Bláa Lónið, og fara í hvalaskoðun. Að sögn kæranda myndi vinur hennar sækja hana en hún hafi þó ekki getað nafngreint hann. Kærandi kvaðst hafa komið til landsins áður og þá gist í skammtímaleiguíbúð og á hóteli, og kynnst manni sem hefði haft milligöngu um íbúðarleigu kæranda. Hún hafi þó ekki getað sagt til um heimilisfangið en hefði vistað það í farsíma sínum. Kærandi kvaðst ætla að dvelja í 15 daga. Þá hafi hún einnig ætlað að afla sér kennitölu svo hún gæti starfað á Íslandi. Kærandi gat sýnt fram á 155 evrur á bankareikningi. Hún hafi ekki bókað sér farmiða frá landinu að nýju. Að sögn kæranda hefði hún bókað sér gistingu í skammtímaleiguíbúð en að auki ætti hún íbúð að tilgreindu heimilisfangi í Reykjavík. Að sögn kæranda myndi hún hitta vin sinn sem hún gæti þó ekki nafngreint.

Við uppflettingu lögreglu í innri kerfum og Þjóðskrá Íslands kom í ljós að kærandi væri ekki skráð eigandi íbúðarinnar sem hún hafði tilgreint. Í kjölfarið hafi lögregla tekið ákvörðun um að frávísa kæranda á grundvelli c- og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Kærandi óskaði eftir því að lögregla myndi útvega henni flugfar til Spánar. Síðan hafi lögregla birt henni skuldaviðurkenningu vegna flugmiðakaupanna.

Með tölvubréfi kæranda, dags. 14. maí 2025, beindi hún kæru til kjörræðismanns Íslands á Kanaríeyjum. Með vísan til 2. mgr. 7. gr. stjórnsýslulaga framsendi kjörræðismaðurinn erindið til kærunefndar samdægurs. Kæranda var skipaður talsmaður með bréfi Útlendingastofnunar, dags. 22. júlí 2025. Greinargerð kæranda barst 31. júlí 2025.

III.       Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð kæranda eru málsatvik rakin vegna ákvörðunar lögreglunnar um að frávísa kæranda frá landinu. Fram kemur að kærandi hafi ætlað að skoða landið sem ferðamaður og dvelja hjá vinkonu sinni. Kærandi hafi áður komið til landsins og skilið eftir föt og aðra muni hjá vinkonu sinni áður en hún hafi farið til Spánar að nýju. Kærandi byggir m.a. á því að lögregla hafi ekki rökstutt með fullnægjandi hætti hina kærðu ákvörðun eða forsendur hennar. Að mati kæranda hafi viðtal lögreglu nær eingöngu beinst að fyrri dvöl hennar en með litlu móti út í tilgang fyrir komu í umrætt sinn. Hafi lögregla því tekið hina kærðu ákvörðun á grundvelli rangra forsendna. Telur kærandi að með því að færa alla fyrri ferðasögu undir ákvæði 106. gr. laga um útlendinga sé gengið út fyrir valdsvið lögreglu og brotið gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga.

Kærandi telur að brotið hafi verið gegn 1. mgr. 27. gr. upplýsingalaga nr. 40/2012 með skrifum upplýsingaskýrslu lögreglu rúmum tveimur vikum eftir töku ákvörðunarinnar. Vísar kærandi til úrskurðar kærunefndar nr. 1151/2024, dags. 20. nóvember 2024 hvað það varðar. Kærandi kveðst hafa gert skýrlega grein fyrir tilgangi dvalar sinnar og hafnar ætluðu mati lögreglu um frávísun sökum óljóss tilgangs.

Kærandi byggir einnig á því að verulegir annmarkar séu á formi og efni ákvörðunarinnar og málsmeðferðar lögreglu sem eigi að leiða til ógildingar ákvörðunarinnar. Er á því byggt að ákvörðunin uppfylli hvorki skýrleikareglu stjórnsýsluréttar né reglur um rökstuðning og efnislegar forsendur ákvörðunar, sbr. 21. og 22. gr. stjórnsýslulaga. Telur kærandi óhjákvæmilegt að fella hina kærðu ákvörðun úr gildi, sbr. úrskurð kærunefndar nr. 708/2024, dags. 18. júlí 2024. Kærandi telur með öllu óljóst á hverju ákvörðunin byggist enda sé ekki vísað til þess að hvaða leyti kærandi hafi ekki getað skýrt frá tilgangi fyrir komu sinni né hafi ákvörðunin tilgreint hvaða gögnum hafi verið áfátt. Hafi lögregla einnig brugðist leiðbeiningarskyldu sinni, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga. Hafi rannsókn á skýringum og frásögn kæranda einnig verið ábótavant og ekki í samræmi við rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar.

Kærandi kveðst hafa sýnt fram á að uppfylla skilyrði c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga sbr. og c-lið 3. mgr. 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri, t.a.m. með vísan til boðsbréfs um tryggt húsnæði. Lögregla hafi litið fram hjá gögnum sem kærandi hafi sýnt fram á og ekki tekið tillit til andmæla hennar. Þá hafi ekki verið gerð tilraun til þess að staðfesta frásögn kæranda með því að hafa samband við frændfólk sem hafi látið henni boðsbréf í té. Að mati kæranda sé ekki tiltekið hvaða gögn hafi skort sem leiddi lögreglu til þess mats að hún hafi ekki leitt líkur að tilgangi dvalar. Ákvörðunin sé ólögmæt og málsmeðferðin ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttarins, einkum 10., 11., 12., og 13. gr. stjórnsýslulaga.

IV.        Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Kærandi er ríkisborgari Kólumbíu og þarf því ekki vegabréfsáritun til landgöngu hér á landi, sbr. viðauka 9 við reglugerð um vegabréfsáritanir nr. 795/2022, og má dvelja hér á landi í 90 daga á hverju 180 daga tímabili. Að auki liggja fyrir gögn þess efnis að kærandi hafi dvalarleyfi í gildi á Spáni. Ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum um frávísun kæranda byggist á c- og d-liðum 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga.

Í c-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga kemur fram að heimilt sé að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu þegar hann hefur ekki tilskilið leyfi til dvalar eða vinnu eða getur ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn er upp fyrir dvölinni. Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að gildandi lögum um útlendinga segir m.a. að ákvæði c-liðar mæli fyrir um að heimilt sé að vísa útlendingi frá landi hann geti ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn sé upp fyrir dvölinni. Sé ákvæðið efnislega samhljóða c-lið 1. mgr. 5. gr. reglugerðar (EB) nr. 562/2006 um för yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar). Athugasemdirnar vísa einnig til 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017. Samkvæmt 1. mgr. 106. gr. a. laga um útlendinga tekur lögreglustjóri ákvörðun um frávísun við komu til landsins. Útlendingastofnun tekur ákvörðun um frávísun eftir komu til landsins og aðrar ákvarðanir samkvæmt XII. kafla laganna.

Með reglugerð nr. 866/2017 um för yfir landamæri voru innleidd ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 2016/399 um setningu sambandsreglna um för fólks yfir landamæri (e. Schengen Borders Code) og tók reglugerðin við af áðurnefndri reglugerð nr. 562/2006. Í 5. gr. reglugerðar nr. 866/2017 er mælt fyrir um skilyrði fyrir komu útlendinga til landsins sem hvorki eru EES- né EFTA borgarar. Kemur þar fram að útlendingur sem hvorki er EES- né EFTA-borgari, sem hyggst dvelja á Schengen-svæðinu, þ.m.t. Íslandi, í allt að 90 daga á 180 daga tímabili verði, auk þeirra skilyrða sem koma fram í 106. gr. laga um útlendinga, að uppfylla þau skilyrði sem fram koma í a-e-liðum ákvæðisins. Þar er það gert að skilyrði að útlendingur í fyrsta lagi framvísi gildum, lögmætum og ófölsuðum ferðaskilríkjum eða öðru kennivottorði sem heimilar honum för yfir landamæri, sbr. viðauka 3 við reglugerðina. Ferðaskilríki skal vera gefið út á sl. 10 árum til þess að það teljist gilt og gildistími ferðaskilríkis vera í a.m.k. þrjá mánuði umfram brottfarardag, sbr. a-lið. Í öðru lagi skal útlendingur hafa gilda vegabréfsáritun sé hann ekki undanþeginn áritunarskyldu, nema hann hafi gilt dvalarleyfi eða gilda vegabréfsáritun til langs tíma, sbr. viðeigandi viðauka í reglugerð um vegabréfsáritanir, sbr. b-lið. Í þriðja lagi má hann ekki vera skráður í Schengen-upplýsingakerfið í þeim tilgangi að meina honum komu til landsins, sbr. c-lið. Í fjórða lagi má hann ekki vera talinn ógna þjóðaröryggi, allsherjarreglu, almannaheilsu eða alþjóðasamskiptum ríkisins eða annars Schengen-ríkis, sbr. d-lið. Loks þarf viðkomandi að geta fært rök fyrir tilgangi og skilyrðum fyrirhugaðrar dvalar, og hafa nægt fé sér til framfærslu, á meðan dvöl stendur og vegna ferðar til upprunalands eða gegnumferðar til þriðja lands, eða vera í aðstöðu til að útvega sér slíkt fé á lögmætan hátt, sbr. e-lið.

Til sönnunar á að framangreindum skilyrðum 5. gr. reglugerðarinnar fyrir komu sé fullnægt sé landamæraverði m.a. heimilt að krefja útlending samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins um eftirfarandi gögn vegna ferðalaga af persónulegum ástæðum: gögn sem sýna fram á tryggt húsnæði, t.d. boðsbréf frá gestgjafa eða önnur gögn sem sýna fram á hvar viðkomandi hyggst búa, gögn sem staðfesta ferðaáætlun, staðfesting bókunar á skipulagðri ferð eða önnur gögn sem varpa ljósi á fyrirhugaða ferðaáætlun og gögn varðandi heimferð, s.s. farmiða.

Samkvæmt gögnum málsins kvaðst kærandi vera kominn til landsins sem ferðamaður og ætlaði að skoða íslenska náttúru, þ. á m. Jökulsárlón, Bláa Lónið og fara í hvalaskoðun. Framburður kæranda hjá lögreglu hafi síðar breyst á þá leið að hún ætlaði að verða sér úti um kennitölu til þess að geta starfað á Íslandi. Kærandi kvaðst vera með gistingu í skammtímaleiguíbúð en sagðist auk þess eiga íbúð á Íslandi. Sá framburður væri þó ekki í samræmi við opinbera skráningu. Þá hefði kærandi ekki getað nafngreint vin sinn sem hún áformaði að hitta, og hefði þekkt í einn mánuð. Fyrir liggur að kærandi hafði ekki bókaðan farmiða til heimaríkis að lokinni dvöl á Íslandi. Nokkuð ósamræmi er í framburði kæranda hjá lögreglu enda kvaðst hún í upphafi ætla að dvelja sem ferðamaður en síðar hafi hún breytt framburði sínum á þá leið að hún hygðist starfa hér á landi. Ríkir því vafi um fyrirhugaða lengd dvalar á Íslandi en kærandi greindi frá 15 daga dvöl en allt að einu hafi hún ætlað sér að hefja störf á Íslandi. Málatilbúnaður kæranda er ekki til þess fallinn að draga úr framangreindu ósamræmi og í greinargerð er t.a.m. greint frá atriðum sem kærandi hafi ekki borið fyrir sig hjá lögreglu, t.a.m. boðsbréf frændfólks kæranda. Hafi framburður kæranda gert ráð fyrir að verja tíma með vini sem hún hafði kynnst um mánuði áður en þó ekki getað nafngreint.

Með vísan til framangreinds hefur kærandi ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem hún gaf upp fyrir dvölinni. Voru skilyrði til frávísunar á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga því uppfyllt.

Samkvæmt d-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga er m.a. heimilt að vísa útlendingi frá við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu ef hann getur ekki sýnt fram á að hann hafi eða eigi tryggð nægileg fjárráð til dvalar hér á landi og til heimferðar. Fram kemur í athugasemdum við ákvæðið að meta þurfi hverju sinni hvenær útlendingur teljist hafa nægileg fjárráð til framfærslu og til heimferðar. Þá yrði skilyrðum um nægileg fjárráð til heimferðar t.d. fullnægt með framvísun farmiða. Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri skal við mat á því hvort útlendingur teljist hafa nægileg fjárráð m.a. tekið mið af lengd og tilgangi dvalar. Mat á fjárráðum megi byggja á reiðufé, ferðatékkum og greiðslukortum sem útlendingur sé handhafi að.

Samkvæmt skýrslu lögreglu hafði kærandi undir höndum 550 evrur en hafi þó ekki getað sýnt fram á þá fjármuni. Á bankareikningi hafi kærandi sýnt fram á 155 evrur. Líkt og þegar hefur komið fram kvaðst kærandi hafa bókað íbúð í skammtímaleigu. Þá lagði kærandi ekki fram farmiða til sönnunar á fyrirhugaðri brottför og er ekki unnt að slá föstu hversu lengi kærandi hugðist dvelja á landinu. Að framangreindu virtu er lagt til grundvallar að kærandi hafi ekki sýnt fram á nægileg fjárráð til dvalar hér á landi og til heimferðar. Voru skilyrði til frávísunar á grundvelli d-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga því uppfyllt.

Kærandi vísar til þess að málsmeðferð og ákvörðun lögreglunnar hafi brotið gegn málsmeðferðarreglum stjórnsýsluréttar, einkum 7., 10., 11., 12. og 13. gr. stjórnsýslulaga. Eins og atvikum málsins háttar hefur úrskurður kærunefndar nr. 708/2024, dags. 18. júlí 2024, sem kærandi byggir á, ekki fordæmisgildi við úrlausn málsins. Að virtum gögnum málsins og framburði kæranda er ljóst að könnun lögreglu hafi lotið að því hvort kærandi uppfyllti skilyrði fyrir landgöngu, sbr. einkum 106. gr. laga um útlendinga og 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri. Hafi lögregla í því samhengi farið þess á leit við kæranda að hún greindi frá fyrirhugaðri dvöl, gistingu, farmiða úr landi, fjármunum o.fl. Bar kæranda að greina satt og rétt frá aðstæðum sínu. Samkvæmt framansögðu hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að kærandi hafi ekki leitt líkur að tilgangi dvalar í umrætt sinn. Þá hafi hún ekki haft undir höndum næg fjárráð til dvalar á Íslandi og heimfarar. Með tilliti til framangreinds og að öðru leyti er ekki ástæða til þess að gera athugasemdir við framangreind atriði í málsmeðferð lögreglunnar í máli kæranda.

Að öllu framangreindu virtu er hin kærða ákvörðun um frávísun kæranda staðfest.

 

Athugasemdir við störf lögreglu

Hin kærða ákvörðun fjallar um réttindi og skyldur kæranda í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga. Í ákvörðuninni kemur fram að kæranda væri vísað frá landinu á þeim lagagrundvelli sem hér hefur verið fjallað um að framan. Að öðru leyti kom ekki fram í ákvörðuninni hvaða atvik er vörðuðu kæranda hefðu leitt til þeirrar niðurstöðu eða þau meginsjónarmið sem voru ráðandi við töku ákvörðunarinnar að undanskildum þeim athugasemdum sem koma fram í ákvörðuninni um að kærandi hafi ekki getað sýnt fram á tilgang dvalar. Verður því að líta svo á að hinni kærðu ákvörðun hafi ekki fylgt rökstuðningur í skilningi 22. gr. stjórnsýslulaga. Bar því að leiðbeina kæranda um þá heimild sína samkvæmt 21. gr. stjórnsýslulaga að fá slíkan rökstuðning eftir á. Í hinni kærðu ákvörðun var ekki fyrir að finna slíkar leiðbeiningar. Að þessu leyti var hin kærða ákvörðun ekki í samræmi við 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga. Framangreindur annmarki hefur þó ekki áhrif á niðurstöðu málsins.

Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum tók lögregla hina kærðu ákvörðun 29. apríl 2025 en hún var kærð til kærunefndar 14. maí 2025. Kærunefnd óskaði eftir afhendingu gagna málsins af hálfu lögreglustjórans á Suðurnesjum með tölvubréfi, dags. 15. maí 2025, og lét lögregla nefndinni gögn málsins í té 9. júlí 2025. Gagnasending lögreglu innihélt skjal, sem nefnt var samantekt, en skýrslan er dagsett 16. maí 2025, og undirrituð 3. júlí 2025.

Samkvæmt 1. mgr. 27. gr. upplýsingalaga nr. 40/2012 ber stjórnvöldum, við meðferð stjórnsýslumála, að skrá upplýsingar um málsatvik sem veittar eru munnlega eða viðkomandi fær vitneskju um með öðrum hætti ef þær hafa þýðingu fyrir úrlausn máls og er ekki að finna í öðrum gögnum þess. Sama á við um helstu ákvarðanir um meðferð máls og helstu forsendur ákvarðana, enda komi þær ekki fram í öðrum gögnum málsins. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til upplýsingalaga kemur fram að skráning upplýsinga í samræmi við umrætt lagaákvæði skuli gera eins fljótt og unnt er svo skráning upplýsinganna verði bæði nákvæm og rétt. Þá er haft í huga að oft er ekki fyrirséð á þeim tíma sem upplýsingar koma fram hvort þær hafi þýðingu fyrir málið sem ætti að leiða til þess að meira sé skráð en minna, þó ekki svo langt að það standi nauðsynlegri skilvirkni stjórnsýslunnar fyrir þrifum.

Framangreind skráningarskylda á við án tillits til þess hvort mál hefur sætt kæru til æðra stjórnvalds. Þrátt fyrir þetta verður ekki annað ráðið af gögnum málsins en að farist hafi fyrir að skrá formlega niður þau atvik sem lágu til grundvallar hinni kærðu ákvörðun og að það hafi ekki verið gert fyrr en rúmri viku eftir að ákvörðunin var tekin. Verður því ekki annað séð en að við meðferð lögreglu í máli kæranda hafi skráningarskylda 1. mgr. 27. gr. upplýsingalaga verið vanrækt, enda upplýsingarnar ekki skráðar eins fljótt og unnt var. Er því beint til lögreglu að gæta að framangreindu við meðferð mála um frávísun. Eins og atvikum málsins háttar er annmarkinn þó ekki slíkur að valdi ógildingu ákvörðunarinnar.

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum er staðfest.

 

The decision of the Police Commissioner of Suðurnes District is affirmed.

 

 

 

Valgerður María Sigurðardóttir                               Vera Dögg Guðmundsdóttir