Mál nr. 354/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 354/2025

Miðvikudaginn 3. september 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Arnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 5. júní 2025, kærði A , til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 25. maí 2025, um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi þáði atvinnuleysisbætur frá Vinnumálastofnun á tímabilinu desember 2024 til mars 2025. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 8. maí 2025, var óskað eftir skýringum frá kæranda vegna lífeyristekna hennar á sama tímabili. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 28. maí 2025, var kæranda tilkynnt að hún hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur á tímabilinu desember 2024 til mars 2025 vegna lífeyrisgreiðslna, samtals að fjárhæð 357.833 kr.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 5. júní 2025. Með bréfi, dags. 11. júní 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 11. júlí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 15. júlí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála tekur kærandi fram að þann 9. maí 2025 hafi hún fegið „leiðréttingu“ til hækkunar á atvinnuleysisbótum fyrir nóvember og desember 2024, að fjárhæð 306.313 kr. Af einhverjum ástæðum hafi Vinnumálastofnun mislesið tekjuáætlun kæranda. Hún hafi engu breytt, enda með svipaðar lífeyristekjur og ekkert til viðbótar. Nú hafi greiðslustofa tekið þessar „leiðréttingar“ til baka og kærandi skuldi nú 357.833 kr. Kærandi þurfi ekki að greiða 15% álag þar sem viðurkennt sé að hún hafi gefið upp allar þær tekjur sem hún hafi. Svona leiðréttingar hafi a.m.k. komið þrisvar sinnum í viðbót, bæði ofgreiðslur og vangreiðslur og kærandi vilji benda á að þetta sé ekki boðlegt og hún sé orðin mjög þeytt á þessu. Kærandi fari fram á að endurgreiðslan verði lækkuð eitthvað.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun þann 28. apríl 2023. Með erindi, dags. 11. maí 2023, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt með 100% bótarétti.

Í kjölfar reglulegs eftirlits Vinnumálastofnunar hafi komið í ljós að kærandi hafi verið með ótilkynntar lífeyrissjóðsgreiðslur samhliða greiðslum atvinnuleysisbóta á tímabilinu desember 2024 til mars 2025 frá Greiðslustofu lífeyrissjóða. Þá hafi kærandi einnig verið með lífeyrissjóðsgreiðslur í desember 2024 frá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Með erindi, dags. 8. maí 2025, hafi verið óskað eftir að kærandi veitti stofnuninni skýringar vegna umræddra tekna, auk afrits af greiðsluseðlum.

Greiðsluseðlar hafi borist frá kæranda í kjölfarið þar sem fram hafi komið að um hefði verið að ræða greiðslur eftirlauna. Samkvæmt tekjuskráningu kæranda hafi hún tilkynnt um hluta af umræddum tekjum. Með erindi, dags. 28. maí 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að samkvæmt fyrirliggjandi gögnum í máli hennar hefði hún fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Tekjuskráning kæranda hafi verið leiðrétt í samræmi við fyrirliggjandi gögn. Kæranda hafi verið tilkynnt að á tímabilinu desember 2024 til mars 2025 hefði hún fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur, samtals að fjárhæð 357.833 kr. Skuld hafi verið innheimt án 15% álags. Ákvörðun Vinnumálastofnunar frá 28. maí 2025 hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 5. júní 2025.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Kærð sé ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 28. maí 2025, um að kærandi skuli endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysistryggingar að fjárhæð 357.833 kr.

Í kæru sinni til úrskurðarnefndar velferðarmála taki kærandi fram að Vinnumálastofnun hafi gert mistök við skráningu á tekjum hennar. Kærandi standi í þeirri trú að hún hafi sannarlega tilkynnt um þær tekjur sem hún hafi fengið greiddar frá lífeyrissjóðum samhliða greiðslum atvinnuleysisbóta.

Samkvæmt samskipta- og tekjuskráningu Vinnumálastofnunar hafi kærandi sjálf uppfært tekjuskráningu sína á „Mínum síðum“ atvinnuleitanda á vefsvæði Vinnumálastofnunar. Breytingin hafi verið gerð þann 24. janúar 2025. Samkvæmt staðgreiðsluskrá Skattsins hafi kærandi áætlað lífeyrisgreiðslur sínar of lágar. Með ákvörðun, dags. 28. maí 2025, hafi tekjuskráning kæranda verið leiðrétt til samræmis við staðgreiðsluskrá Skattsins og fyrirliggjandi gögn.

Lífeyrissjóðsgreiðslur kæranda í desember 2024 hafi numið 545.409 kr. Í reglugerð nr. 1422/2023, sem sett sé með stoð í 4. mgr. 36. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar, hafi frítekjumark fyrir árið 2024 verið 86.114 kr. Þá hafi lífeyrissjóðsgreiðslur kæranda í janúar 2025 verið 606.128 kr., 605.276 kr. í febrúar 2025, 605.163 kr. í mars og 609.703 kr. í apríl. Þá hafi kærandi sjálf áætlaði þann 5. maí 2025 fjármagnstekjur samtals 3.000 kr. á mánuði frá og með 1. apríl 2025. Í reglugerð nr. 1455/2024 sem sett sé með stoð í 4. mgr. 36. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar hafi frítekjumark fyrir árið 2025 verið 89.817 kr. Lífeyrissjóðsgreiðslur sem kærandi hafi fengið greiddar hafi því verið yfir frítekjumarki fyrir árið 2024 og 2025 og komi því til skerðingar á atvinnuleysisbótum.

Af framangreindu sé ljóst að lífeyrissjóðsgreiðslur sem kærandi hafi fengið greiddar hafi verið hærri en gert hafi verið ráð fyrir á tímabilinu desember 2024 til apríl 2025. Vinnumálastofnun hafi leiðrétt skráninguna í samræmi við tekjur hennar.

Greiðslur til kæranda úr lífeyrissjóði komi til skerðingar á atvinnuleysisbótum skv. 1. mgr. 36. gr. laganna. Ákvæði 1. mgr. 36. gr. sé svohljóðandi:

„Þegar samanlagðar tekjur af hlutastarfi hins tryggða, sbr. 17. eða 22. gr., og atvinnuleysisbætur hans skv. 32.–34. gr. eru hærri en sem nemur óskertum rétti hans til atvinnuleysisbóta að viðbættu frítekjumarki skv. 4. mgr. skal skerða atvinnuleysisbætur hans um helming þeirra tekna sem umfram eru. Hið sama gildir um tekjur hins tryggða fyrir tilfallandi vinnu, elli- eða örorkulífeyrisgreiðslur samkvæmt lögum um almannatryggingar, um elli- og örorkulífeyrisgreiðslur úr almennum lífeyrissjóðum, greiðslur úr sjúkrasjóðum stéttarfélaga sem eru komnar til vegna óvinnufærni að hluta, fjármagnstekjur hins tryggða og aðrar greiðslur sem hinn tryggði kann að fá frá öðrum aðilum. Eingöngu skal taka tillit til þeirra tekna sem hinn tryggði hefur haft á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur, sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum.“

Kæranda hafi því borið að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið 1. desember 2024 til og með 30. apríl 2025, samtals að fjárhæð 357.833 kr. í samræmi við 1. mgr. 36. gr. laganna.

Í 2. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé fjallað um að Vinnumálastofnun beri að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ákvæðið sé svohljóðandi:

„Hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur skv. 32. eða 33. gr. en hann átti rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða öðrum ástæðum ber honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildir um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hefur fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Fella skal niður álagið samkvæmt þessari málsgrein færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leiddu til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.“

Í framangreindu ákvæði sé mælt fyrir um heimild Vinnumálastofnunar til að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Í athugasemdum með 39. gr. í frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar sé sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunni að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ástæða þess að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur hafi m.ö.o. ekki áhrif á skyldu viðkomandi til að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. sé því fortakslaust að því er varði skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur. Í ljósi þess að kærandi hafi verið með samþykkta umsókn, dags. 28. apríl 2023, séu ofgreiddar atvinnuleysisbætur innheimtar með skuldajöfnuði við síðar greiddar atvinnuleysisbætur í samræmi við ákvæði 3. mgr. 39. gr. laganna.

Heildarskuld kæranda hafi verið 357.833 kr., án álags, sem hafi verið skuldajafnað við síðari tilkomnar atvinnuleysisbætur í samræmi við 3. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Skuld kæranda nemi 343.336 kr. þegar greinargerð sé rituð.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur á tímabilinu 1. desember 2024 til 30. apríl 2025 og beri að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur, samtals að upphæð 357.833 kr.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 28. maí 2025, um að innheimta hjá kæranda ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið desember 2024 til mars 2025 vegna greiðslna frá Greiðslustofu lífeyrissjóða.

Í 36. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar er kveðið á um frádrátt frá atvinnuleysisbótum vegna tekna hins tryggða. Þar segir í 1. mgr.:

„Þegar samanlagðar tekjur af hlutastarfi hins tryggða, sbr. 17. eða 22. gr., og atvinnuleysisbætur hans skv. 32.–34. gr. eru hærri en sem nemur óskertum rétti hans til atvinnuleysisbóta að viðbættu frítekjumarki skv. 4. mgr. skal skerða atvinnuleysisbætur hans um helming þeirra tekna sem umfram eru. Hið sama gildir um tekjur hins tryggða fyrir tilfallandi vinnu, elli- eða örorkulífeyrisgreiðslur samkvæmt lögum um almannatryggingar, um elli- og örorkulífeyrisgreiðslur úr almennum lífeyrissjóðum, greiðslur úr sjúkrasjóðum stéttarfélaga sem eru komnar til vegna óvinnufærni að hluta, fjármagnstekjur hins tryggða og aðrar greiðslur sem hinn tryggði kann að fá frá öðrum aðilum. Eingöngu skal taka tillit til þeirra tekna sem hinn tryggði hefur haft á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur, sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum.“

Kærandi fékk greiðslur frá Greiðslustofu lífeyrissjóða fyrir desember 2024 til mars 2025 samhliða greiðslum atvinnuleysisbóta frá Vinnumálastofnun. Ljóst er að þær greiðslur höfðu áhrif á fjárhæð atvinnuleysisbóta til handa kæranda, sbr. framangreint ákvæði 1. mgr. 36. gr. laga nr. 54/2006 um frádrátt vegna tekna en fyrir lá tekjuáætlun kæranda sjálfrar hjá Vinnumálastofnun vegna greiðslnanna þar sem kærandi áætlaði lífeyrisgreiðslur sínar of lágar. Kærandi hefur borið fyrir sig athugunarleysi Vinnumálastofnunar.

Þann 28. apríl 2023 var kæranda tilkynnt að Vinnumálastofnun hefði móttekið umsókn hennar um atvinnuleysisbætur. Kæranda var jafnframt greint frá því að upplýsa þyrfti um allar breytingar á persónulegum högum inni á „Mínum síðum“ og að upplýsa þyrfti um allar tekjur, hlutastarf, tilfallandi vinnu, tekjur, eða fjármagnstekjur. Einnig var kæranda bent á að ítarlegri upplýsingar um réttindi og skyldur væri að finna á heimasíðu Vinnumálastofnunar. Með hliðsjón af framangreindu telur úrskurðarnefndin að kærandi hefði mátt vita, eða að minnsta kosti haft tilefni til þess að afla sér frekari upplýsinga um skyldu sína til að tilkynna Vinnumálastofnun um framangreindar greiðslur með viðeigandi hætti. 

Í 39. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um leiðréttingu á atvinnuleysisbótum. Þar segir í 2. mgr. að hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur samkvæmt 32. eða 33. gr. laganna en hann átti rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum, beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildi um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hafi fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Í sömu málsgrein segir einnig að fella skuli niður álagið samkvæmt málsgreininni færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til ákvörðunar Vinnumálastofnunar. Samkvæmt 3. mgr. 39. gr. laganna er heimilt að skuldajafna ofgreiddum atvinnuleysisbótum á móti síðar tilkomnum atvinnuleysisbótum sama einstaklings en þó aldrei hærri fjárhæð en sem nemur 25% af síðarnefndu atvinnuleysisbótum í hverjum mánuði. Í athugasemdum með frumvarpi því er varð að lögum nr. 54/2006 segir meðal annars svo í skýringum við ákvæðið:

„Efni ákvæðisins felur í sér möguleika á leiðréttingu á fjárhæð tekjutengdra atvinnuleysisbóta eftir að þær hafa verið keyrðar saman við álagningu skattyfirvalda að því er varðar það viðmiðunartímabil sem lagt er til að verði haft til hliðsjónar við útreikningana. Er því gert ráð fyrir að Vinnumálastofnun hafi heimildir til að leiðrétta fjárhæð atvinnuleysisbótanna til samræmis við álagningu skattyfirvalda. Er gert ráð fyrir að leiðréttingin geti átt sér stað nokkru eftir að bæturnar hafa verið greiddar eða þegar endanleg álagning skattyfirvalda liggur fyrir. Á sama hátt er jafnframt gert ráð fyrir að Vinnumálastofnun geti leiðrétt fjárhæð grunnatvinnuleysisbóta. Slíkt getur átt við þegar upplýsingar þær er liggja grunnatvinnuleysisbótum til grundvallar hafa verið rangar eða hinn tryggði ekki tilkynnt til Vinnumálastofnunar um að hann sé ekki lengur í atvinnuleit.

Þannig er gert ráð fyrir að hinn tryggði endurgreiði Atvinnuleysistryggingasjóði þær fjárhæðir sem ofgreiddar eru í þeim tilvikum er hann fékk hærri greiðslur úr sjóðnum en honum bar. Á þetta við um öll tilvik sem kunna að valda því að hinn tryggði hafi fengið ofgreitt úr Atvinnuleysistryggingasjóði.“

Samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laga nr. 54/2006 skal sá sem telst tryggður á grundvelli laganna upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir.

Samkvæmt framangreindu er ljóst að endurkröfuheimild Vinnumálastofnunar er meðal annars bundin við það að einstaklingur hafi fengið greiddar hærri atvinnuleysisbætur en hann átti rétt á. Þar sem ekki lá fyrir rétt tekjuáætlun vegna framangreindra greiðslna kæranda fékk hún greiddar hærri atvinnuleysisbætur en hún átti rétt á. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna er fortakslaust að því er varðar skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur. Í máli þessu hefur ekkert álag verið lagt á skuld kæranda og því er ekki ágreiningur um það atriði. Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun staðfest.

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 28. maí 2025, um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta til A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir