Mál nr. 355/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 355/2025

Miðvikudaginn 3. september 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 5. júní 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 27. maí 2025, um að synja umsókn hans um atvinnuleysisbætur.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 25. mars 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 27. maí 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hans um atvinnuleysisbætur hefði verið synjað á grundvelli c. liðar 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 þar sem hann væri ekki með skráð lögheimili á Íslandi.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 5. júní 2025. Með bréfi, dags. 11. júní 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 9. júlí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 15. júlí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hafa farið frá Íslandi til B í byrjun apríl 2025. Kærandi hafi því miður ekki vitað að við lok leigusamnings hans yrði hann sjálfkrafa afskráður frá Íslandi. Hann hafi því komið aftur til Íslands í lok maí 2025 og skráð lögheimili sitt á nýjum stað að C. Kærandi sé því með lögheimili á Íslandi og óski eftir að ákvörðun Vinnumálastofnunar verði felld úr gildi.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn, dags. 25. mars 2025, og umsókn hans hafi verið samþykkt 16. apríl 2025.

Þann 21. maí 2025 hafi kærandi verið boðaður á kynningarfund hjá Vinnumálastofnun. Í kjölfarið hafi borist erindi frá kæranda þar sem fram hafi komið að hann hefði farið til B í byrjun apríl og að hann hygðist koma aftur til Íslands í byrjun júní. Samkvæmt upplýsingum frá Þjóðskrá Íslands hafi kærandi ekki heldur verið með skráð lögheimili á Íslandi en hafi tilkynnt um flutning á lögheimili sínu til B frá og með 9. apríl 2025.

Með erindi, dags. 22. maí 2025, hafi kæranda verið tilkynnt um tímabundna stöðvun á greiðslum atvinnuleysistrygginga til hans. Kæranda hafi verið bent á að það væri skilyrði fyrir greiðslu atvinnuleysisbóta að atvinnuleitandi sé búsettur og staddur á Íslandi. Þá hafi verið óskað eftir skýringum frá kæranda. Engin frekari gögn eða upplýsingar hafi borist frá kæranda og þann 27. maí 2025 hafi umsókn kæranda verið synjað sökum þess að hann væri með skráð lögheimili í B.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 5. júní 2025. Með kæru til nefndarinnar hafi fylgt staðfesting frá Þjóðskrá Íslands um að kærandi hefði tilkynnt um flutning aftur til Íslands frá og með 2. júní 2025.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Í 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um almenn skilyrði þess að launamaður teljist tryggður samkvæmt lögunum. Þá sé í 1. mgr. 18. gr. sömu laga að finna hin almennu skilyrði þess að sjálfstætt starfandi einstaklingur teljist tryggður samkvæmt lögunum. Eitt af þeim skilyrðum sé að vera búsettur, með skráð lögheimili og staddur hér á landi, sbr. c. lið 1. mgr. 13. gr. og c. lið 1. mgr. 18. gr.

Með lögum nr. 94/2020 um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar nr. 54/2006 hafi verið gerð breyting á ákvæðum c. liðar 1. mgr. 13. gr. og c. liðar 1. mgr. 18. gr. Áður hafi í lögum um atvinnuleysistryggingar aðeins verið kveðið á um skilyrði um að vera búsettur og staddur á Íslandi til að eiga rétt til atvinnuleysistrygginga. Með umræddum breytingarlögum hafi skilyrði c. liðar 1. mgr. 13. gr. og c. liðar 1. mgr. 18. gr. laga um atvinnuleysistrygginga verið breytt með þeim hætti að nú sé jafnframt gert að skilyrði að aðili sé með skráð lögheimili á Íslandi.

Í athugasemdum með 2. gr. í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum nr. 94/2020 um breytingu á lögum nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar segi að með þessari breytingu sé verið að bregðast við úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála í máli nr. 173/2017 þar sem úrskurðarnefndin hafi fellt úr gildi ákvörðun Vinnumálastofnunar um synjun á greiðslum atvinnuleysisbóta til einstaklings sem hafi verið með skráð lögheimili í erlendu ríki. Að mati úrskurðarnefndarinnar hafi Vinnumálastofnun borið að meta búsetu umsækjanda óháð opinberri skráningu á lögheimili hans, enda hefði stofnunin ekki heimildir til annars samkvæmt gildandi lögum um atvinnuleysistryggingar. Þessi túlkun hafi leitt til þess að Vinnumálastofnun hafi borið að greiða atvinnuleysisbætur til atvinnuleitenda sem hefðu skráð lögheimili sitt erlendis.

Í athugasemdum með 2. gr. segi jafnframt að skráning lögheimilis samkvæmt lögum nr. 80/2018 um lögheimili og aðsetur feli í sér tiltekna tilhögun opinberrar skráningar á búsetu sem geti veitt einstaklingi ýmis réttindi. Sá sem sé með skráð lögheimili í erlendu ríki kunni að eiga rétt til atvinnuleysistrygginga í því landi þar sem lögheimili sé skráð eða annars konar greiðslna vegna atvinnumissis í gegnum önnur tryggingakerfi þar í landi. Heimildir Vinnumálastofnunar til að afla upplýsinga um stöðu eða tekjur atvinnuleitanda nái aftur á móti ekki til tryggingakerfa eða skattyfirvalda í erlendum ríkjum. Með því að gera það að almennu skilyrði fyrir greiðslum atvinnuleysistrygginga að umsækjandi sé með skráð lögheimili á Íslandi sé þannig meðal annars komið í veg fyrir að atvinnuleitandi fái samtímis greiddar atvinnuleysisbætur úr tveimur mismunandi og ósamrýmanlegum tryggingakerfum í fleiri en einu ríki.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki verið með skráð lögheimili á Íslandi frá 9. apríl 2025 til 2. júní 2025. Kærandi uppfylli því ekki almenn skilyrði fyrir greiðslum atvinnuleysistrygginga, sbr. c. liður 1. mgr. 13. gr laga um atvinnuleysistryggingar. Hann eigi því ekki rétt á greiðslum atvinnuleysistrygginga á þeim tíma.

Vinnumálastofnun veki athygli á því að kærandi kunni að eiga rétt á atvinnuleysistryggingum eftir að hann hafi flutt lögheimili sitt aftur til Íslands, berist umsókn frá honum.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að rétt hafi verið að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur og að kærandi eigi ekki rétt til greiðslu atvinnuleysistrygginga frá 9. apríl til 2. júní 2025.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur á grundvelli c. liðar 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 er fjallað um almenn skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna. Eitt af þeim skilyrðum er að vera búsettur, með skráð lögheimili og staddur hér á landi, sbr. c. lið 1. mgr. 13. gr.

Samkvæmt gögnum málsins var kærandi með skráð lögheimili í B á tímabilinu 9. apríl til 2. júní 2025. Kærandi hefur vísað til þess að hann hafi farið til B í byrjun apríl en komið aftur til Íslands í lok maí og skráð lögheimili sitt á Íslandi.

Ljóst er að kærandi var ekki tryggður samkvæmt lögum nr. 54/2006 á framangreindu tímabili, enda var hann ekki með skráð lögheimili hér á landi, sbr. c. lið 1. mgr. 13. gr. laganna en það er fortakslaust skilyrði til að eiga rétt á atvinnuleysisbótum. Með vísan til þess er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur staðfest.

Fyrir liggur að kærandi skráði lögheimili sitt á Íslandi þann 2. júní 2025. Kærandi kann því að eiga rétt á atvinnuleysisbótum frá þeim tíma og getur lagt inn umsókn hjá Vinnumálastofnun að nýju.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 27. maí 2025, um að synja umsókn A, um atvinnuleysisbætur, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir