Mál nr. 426/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 426/2025

Miðvikudaginn 3. september 2025

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með rafrænni kæru, móttekinni 1. júlí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 15. maí 2025 um endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta vegna ársins 2024.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Niðurstaða endurreiknings og uppgjörs tekjutengdra bóta ársins 2024 var sú að kærandi hefði fengið ofgreiddar bætur það ár að fjárhæð 3.070.290 kr., að teknu tilliti til endurgreiddrar staðgreiðslu. Kæranda var tilkynnt um framangreinda ofgreiðslu og innheimtu með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 15. maí 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 1. júlí 2025. Með bréfi, dags. 8. júlí 2025, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 15. júlí 2025, barst greinargerð stofnunarinnar og var hún send kæranda til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 30. júlí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að vegna mistaka hafi verið villa í framtali kæranda. Tekjur vegna arðs sem hafi ekki tilheyrt henni hafi verið færðar hjá kæranda. Álagningin hafi verið kærð og bíði nú afgreiðslu. Við þessa leiðréttingu muni arður kæranda árið 2024 lækka um 5.628.749 kr. Þess sé óskað að þær tekjur verði lagðar til grundvallar við útreikning greiðslna frá Tryggingastofnun.

III.  Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að kærð sé ákvörðun um endurreikning og uppgjör tekjutengdra greiðslna árið 2024, dags. 15. maí 2025.

Í IV. kafla A laga nr. 100/2007 um almannatryggingar sé fjallað um endurmat réttinda og uppgjör greiðslna. Í 33. gr. laganna sé að finna ákvæði um útreikning og endurreikning og í 34. gr. laganna sé fjallað um ofgreiðslu og vangreiðslu.

Í 47. gr. laganna sé kveðið á um upplýsingaskyldu umsækjenda og greiðsluþega. Þar segi að umsækjanda eða greiðsluþega sé rétt og skylt að taka þátt í meðferð málsins, m.a. með því að koma til viðtals og veita Tryggingastofnun ríkisins þær upplýsingar sem nauðsynlegar séu svo unnt sé að taka ákvörðun um bótarétt, fjárhæð og greiðslu bóta og annarra greiðslna samkvæmt lögunum og endurskoðun þeirra. Þá sé skylt að tilkynna um breytingar á tekjum eða öðrum aðstæðum sem geti haft áhrif á bætur eða greiðslur.

Í 1. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 598/2009, um útreikning, endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta og vistunarframlags, segi að umsækjanda og bótaþega sé skylt að veita Tryggingastofnun allar nauðsynlegar upplýsingar til þess að hægt sé að taka ákvörðun um bótarétt, fjárhæð og greiðslu bóta og endurskoðun þeirra.

Í 4. gr. reglugerðarinnar segi að Tryggingastofnun skuli áætla væntanlegar tekjur umsækjanda og bótaþega á bótagreiðsluári. Tekjuáætlun skuli vera byggð á nýjustu upplýsingum um tekjur sem fengnar séu frá þeim aðilum sem greini í 1. mgr. 3. gr. Í 6. gr. reglugerðarinnar segi að þegar endanlegar upplýsingar um tekjur bótagreiðsluársins liggi fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum skuli endurreikna bótafjárhæðir ársins á grundvelli þeirra upplýsinga.

Í 9. gr. reglugerðarinnar segi að komi í ljós við endurreikning að tekjutengdar bætur hafi verið ofgreiddar skuli það sem ofgreitt sé dregið frá tekjutengdum bótum sem bótaþegi síðar öðlast rétt til. Þetta eigi eingöngu við ef tekjur þær sem lagðar hafi verið til grundvallar bótaútreikningi hafi reynst hærri en tekjuáætlun samkvæmt 4. gr. hafi gert ráð fyrir og ofgreiðsla stafi af því að bótaþegi hafi ekki tilkynnt Tryggingstofnun um tekjuaukninguna eða aðrar breyttar aðstæður. Í lok 9. gr. sé tekið fram að Tryggingastofnun eigi einnig endurkröfurétt á hendur bótaþega eða dánarbúi hans samkvæmt almennum reglum.

Samkvæmt ákvæðinu skuli Tryggingastofnun innheimta ofgreiddar bætur samkvæmt almennum reglum kröfuréttar, sama hvernig þær séu til komnar, en skuldajöfnun bóta sé einungis heimil ef ofgreiðslan eigi rætur í því að viðskiptavinur hafi ekki tilkynnt stofnuninni um tekjuaukningu í tæka tíð.

Mál þetta varði ákvörðun Tryggingastofnunar, dags. 15. maí 2025, um endurreikning og uppgjör tekjutengdra greiðslna árið 2024. Greiðslur vegna ársins 2024 hafi verið endurreiknaðar á grundvelli skattframtals kæranda, sbr. 33. gr. laga um almannatryggingar, og niðurstaðan hafi verið skuld að upphæð 3.070.290 kr. og hafi innheimtu verið dreift á 12 mánuði frá og með 1. júní 2025. Í sundurliðun tekna megi finna nánari skýringar á tekjum kæranda, byggðar annars vegar á skattframtali og hins vegar á tekjuáætlun fyrir árið 2024. Í þeim lið er varði fjármagnstekjur komi fram að tekjur samkvæmt skattframtali 2024 séu 6.783.482 kr. Þessar tekjur hafi ekki verið tilgreindar í tekjuáætlun kæranda.

Í kæru komi fram að villa hafi orðið í framtali kæranda vegna mistaka. Arðtekjur hafi verið færðar á kæranda sem hafi ekki tilheyrt henni. Kærandi hafi óskað eftir leiðréttingu vegna framtals til Skattsins 20. júní 2025 og bíði beiðnin nú afgreiðslu. Samkvæmt kæranda sé gert ráð fyrir að arðgreiðslur vegna ársins 2024 lækki um 5.628.749 kr. við leiðréttingu. Kærandi óski þess að endurreikningurinn verði leiðréttur í samræmi við það.

Samkvæmt orðanna hljóðan í 9. gr. reglugerðar nr. 598/2009 skuli Tryggingastofnun innheimta ofgreiddar bætur samkvæmt almennum reglum kröfuréttar, sama hvernig þær séu til komnar.

Tryggingastofnun beri lögum samkvæmt að endurreikna bótafjárhæðir bótagreiðsluárs eftir að álagning skattayfirvalda á opinberum gjöldum hafi farið fram, sbr. 3. mgr. 33. gr. laga um almannatryggingar. Þá sé meginreglan sú að stofnunin beri að innheimta ofgreiddar bætur, sbr. 34. gr. laganna.

Eins og rakið hafi verið varði málið ákvörðun Tryggingastofnunar um endurreikning og uppgjör tekjutengdra greiðslna árið 2024, dags. 15. maí 2025. Í kæru komi fram að vegna mistaka hafi villa orðið í framtali kæranda og að kærandi hafi óskað eftir leiðréttingu vegna framtalsins til Skattsins sem bíði nú afgreiðslu. Samkvæmt kæranda sé gert ráð fyrir að arðgreiðslur vegna ársins 2024 muni lækka og óskað sé eftir því að endurreikningur verði leiðréttur í samræmi við það. Ekki liggi fyrir niðurstaða Skattsins í umræddu máli og því hafi verið óljóst hvort beiðni kæranda verði samþykkt.

Samkvæmt 22. og 30. gr. laga um almannatryggingar beri Tryggingastofnun að líta til tekna við útreikning bóta. Í ákvæðunum sé vísað til laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, þar sem kveðið sé á um hvaða tekjur skuli teljast með, þar á meðal fjármagnstekjur. Tryggingastofnun hafi ekki heimild til að líta fram hjá tekjuupplýsingum sem fram komi í skattframtölum.

Komi til þess að Skatturinn samþykki leiðréttingu á framtali kæranda geti hún óskað eftir endurupptöku málsins á grundvelli 24. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Í ljósi alls framangreinds sé niðurstaða Tryggingastofnunar sú að afgreiðslan á umsókn kæranda sé í senn lögmæt og málefnaleg. Tryggingastofnun fari því fram á staðfestingu á ákvörðun sinni, dags. 15. maí 2025, um endurreikning og uppgjör tekjutengdra greiðslna árið 2024.

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar endurreikning og uppgjör á tekjutengdum bótum kæranda vegna ársins 2024.

Kærandi fékk greiddan ellilífeyri og tengdar greiðslur frá Tryggingastofnun á árinu 2024. Samkvæmt 47. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar er umsækjanda eða greiðsluþega skylt að veita stofnuninni allar nauðsynlegar upplýsingar til þess að hægt sé að taka ákvörðun um bótarétt, fjárhæð og greiðslu bóta og annarra greiðslna samkvæmt lögunum og endurskoðun þeirra. Enn fremur er skylt að tilkynna stofnuninni um breytingar á tekjum eða öðrum aðstæðum sem geta haft áhrif á bætur eða greiðslur. Af framangreindu verður ráðið að sú skylda hvíli á greiðsluþegum að upplýsa Tryggingastofnun um tekjur á bótagreiðsluári sem kunna að hafa áhrif á bótarétt.

Í 22. gr. og 33. gr. laga um almannatryggingar er kveðið á um tekjutengingu lífeyristrygginga og hvernig Tryggingastofnun ríkisins skuli standa að útreikningi bóta. Í 1. mgr. 22. gr. segir að til tekna samkvæmt III. kafla skuli telja tekjur samkvæmt II. kafla laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, með tilteknum undantekningum. Samkvæmt 21. gr. laga um almannatryggingar skal ellilífeyrir lækka um 45% af tekjum lífeyrisþegans, sbr. 22. gr., uns lífeyririnn fellur niður. Í 1. gr. reglugerðar nr. 1412/2023 um fjárhæðir frítekjumarka (tekjumarka) almannatrygginga og félagslegrar aðstoðar fyrir árið 2024 kemur fram að efra tekjumark ellilífeyris sé 9.185.173 kr.

Á grundvelli 33. gr. laga um almannatryggingar ber Tryggingastofnun ríkisins að endurreikna fjárhæðir greiðslna eftir að endanlegar upplýsingar um tekjur greiðsluárs liggja fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum. Leiði endurreikningur í ljós að bætur hafi verið ofgreiddar ber Tryggingastofnun að innheimta þær samkvæmt 34. gr. laga um almannatryggingar. Sú meginregla er ítrekuð í 9. gr. reglugerðar nr. 598/2009 um útreikning, endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta og vistunarframlags.

Samkvæmt gögnum málsins gerði tekjuáætlun Tryggingastofnunar, dags. 5. desember 2023, ráð fyrir að á árinu 2024 fengi kærandi 3.802.188 kr. í lífeyrissjóðstekjur og 2.124 kr. í fjármagnstekjur. Kærandi gerði ekki athugasemdir við tekjuáætlunina og voru greiðslur ársins greiddar út frá framangreindum tekjuforsendum út árið 2024.

Samkvæmt upplýsingum skattyfirvalda vegna tekjuársins 2024 reyndust tekjur kæranda á árinu vera 3.817.905 kr. í lífeyrissjóðstekjur og 6.783.482 kr. í fjármagnstekjur. Það var niðurstaða endurreiknings Tryggingastofnunar á tekjutengdum bótagreiðslum vegna ársins 2024 að kærandi hafi ekki átt rétt á neinum greiðslum á árinu 2024. Samtals reyndist ofgreiðsla ársins vera 3.070.290 kr., að teknu tilliti til endurgreiddrar staðgreiðslu. Kærandi hefur verið krafin um endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar.

Samkvæmt framangreindu reyndust tekjur kæranda vera hærri á árinu 2024 en gert hafði verið ráð fyrir. Um var að ræða lífeyrissjóðstekjur og fjármagnstekjur sem eru tekjustofnar sem hafa áhrif við útreikning Tryggingastofnunar á bótafjárhæð, sbr. 22. gr. laga um almannatryggingar og 1. tölul. A-liðar og C-lið 7. gr. laga um tekjuskatt. Þar sem tekjurnar voru umfram efra tekjumark ellilífeyris fyrir árið 2024, sbr. 1. mgr. reglugerðar nr. 1412/2023, átti kærandi ekki rétt á neinum greiðslum vegna ársins 2024. Tryggingastofnun greiðir tekjutengdar bætur á grundvelli upplýsinga úr tekjuáætlun viðkomandi greiðsluþega. Þá ber stofnuninni lögum samkvæmt að endurreikna bætur með hliðsjón af upplýsingum skattyfirvalda og innheimta ofgreiddar bætur.

Eins og greint er frá í greinargerð Tryggingstofnunar þá getur kærandi óskað eftir endurupptöku málsins ef Skatturinn samþykkir leiðréttingu á framtali hennar.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að staðfesta ákvörðun um endurreikning og uppgjör Tryggingastofnunar ríkisins á tekjutengdum bótum kæranda vegna ársins 2024.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um endurreikning og uppgjör á tekjutengdum bótum A, á árinu 2024, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir