Hagsýni í ríkisrekstri: Mikill sparnaður vegna aðgerða sem unnið er að í félags- og húsnæðismálaráðuneytinu

Áætlað er að hagræðingaraðgerðir sem félags- og húsnæðismálaráðherra hyggst ráðast í skili meira en 13 milljarða króna sparnaði á ársgrundvelli árið 2030. Strax á næsta ári er áætlaður sparnaður ríflega 5 milljarðar króna. Aðgerðirnar eru hluti af hagræðingar- og umbótaverkefnum sem unnið er að innan Stjórnarráðsins.  

„Við viljum ekki bara þykjast vera ábyrg í fjármálum, við viljum ekki bara tala um að lyfta fólki úr fátækt og gefa því tækifæri til að taka þátt í samfélaginu. Við viljum finna raunverulegar, raunhæfar leiðir til að bæta samfélagið og vera markvissari með útgjöldin okkar,“ segir Inga Sæland, félags- og húsnæðismálaráðherra.

Aðgerðirnar eru mislangt á veg komnar og í meðfylgjandi töflu eru þær flokkaðar eftir tímaröð. Neðar í fréttinni má síðan sjá nánari útlistun þeirra.

 

 

Hér aftar fylgir útlistun aðgerðanna. Þar eru þær flokkaðar eftir því hvort þær verði í fjárlagafrumvarpi ársins 2026, geti lækkað útgjöld á næsta ári eða leitt til útgjaldalækkunar á tímabili fjármálaáætlunar 2026-2030. Númer aðgerðanna eru þau sömu og í töflunni hér að framan.

Helstu verkefni í fjárlagafrumvarpi 2026:

1. Umsækjendur um alþjóðlega vernd. Innan stjórnsýslunnar er unnið að aðgerðum til að stytta málsmeðferðartíma í verndarkerfinu. Styttri málsmeðferðartími leiðir til minni kostnaðar vegna þjónustu við umsækjendur um alþjóðlega vernd. Áætlað er að árleg útgjöld vegna þjónustu við umsækjendur um alþjóðlega vernd dragist saman um 3.000 m.kr. vegna þessa.

2. Atvinnuleysistryggingar. Aukin virkniskylda og aukið eftirlit með greiðslu atvinnuleysisbóta. Áætlað er að með þessu megi lækka árleg útgjöld um 500 m.kr.

3. Atvinnuleysistryggingar. Fyrirhugað er að breyta lágmarksskilyrðum fyrir greiðslu atvinnuleysisbóta þannig að atvinnuleitandi þurfi að hafa starfað á innlendum vinnumarkaði í a.m.k. 12 mánuði á ávinnslutímabili til að eiga rétt á greiðslum. Áætlað er að breytingin dragi úr árlegum útgjöldum um 200 m.kr.

Önnur verkefni sem eru langt komin og geta lækkað útgjöld árið 2026:

4. Sameining. Unnið er að sameiningu Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar og Skipulagsstofnunar og hyggst ráðherra leggja fram frumvarp vegna þessa á haustþingi. Áætlaður sparnaður vegna húsnæðiskostnaðar gæti numið 30 m.kr. á ári.

5. Skýrari reglur. Unnið er að því að skýra reglur varðandi þann kostnað sem sveitarfélög fá endurgreiddan vegna innflytjenda á grundvelli 15. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga. Miðað við að útgjöld ársins 2024 dragist saman um fjórðung verður árlegur sparnaður um 700 m.kr.

6. Stjórnir stofnana. Unnið er að því að hætta að greiða laun fyrir setu í stjórnum stofnana sem falla undir málefnasvið ráðuneytisins. Áætlað er sparnaður verði 24 m.kr. á ársgrundvelli.

7. Endurhæfing. Í nýju örorku- og endurhæfingarkerfi er áhersla lögð á að auka skilvirkni í tengslum við endurhæfingu, veita rétta þjónustu á réttum tíma og stuðla að virkni. Áætlað er að það skili um 500 m.kr. árlegum samdrætti í útgjöldum.

Stór verkefni sem geta leitt til útgjaldalækkunar á tímabili fjármálaáætlunar 2026-2030:

8. Atvinnuleysistryggingar. Ráðherra fyrirhugar að stytta bótatímabil atvinnuleysistrygginga úr 30 mánuðum í 18 mánuði. Markmiðið er að grípa fólk fyrr en áður og stuðla að aukinni virkni hjá þeim hópi sem er útsettur fyrir langtímaatvinnuleysi. Hvergi á Norðurlöndum er bótatímabil atvinnuleysistrygginga jafn langt og á Íslandi. Áformaskjal hefur verið birt í samráðsgátt stjórnvalda vegna málsins.

Áætlað er að breytingarnar gæti lækkað útgjöld atvinnuleysisbóta um 6.000 m.kr. á ársgrundvelli. Stytting bótatímabilsins getur ekki tekið til einstaklinga sem þegar fá greiddar atvinnuleysisbætur og því kemur væntur sparnaður fram síðar.

9. Almannatryggingar. Unnið verður að því að almannatryggingar þróist í takt við nýjar áskoranir. Unnið verður að aukinni samkeyrslu gagna og breyttum skilyrðum vegna greiðslna úr landi. Einnig verður skoðað hvort lengja eigi tímabilið úr þremur árum í fimm sem einstaklingur þarf að hafa búið hér á landi til að öðlast rétt í almannatryggingum. Áætlað er að sparnaður vegna þessa fari stigvaxandi með tímanum, sjá töfluna hér að framan.

10. Samlegð tengd upplýsingatækni. Endurnýjun hugbúnaðar kallar á miklar fjárfestingar. Tryggingastofnun stendur frammi fyrir því að kaupa nýtt greiðslukerfi og sú fjárfesting gæti nýst öðrum stofnunum. Áætlað er að spara megi 1.000 m.kr. ef önnur stofnun sem þarf stórt greiðslukerfi kaupir sama kerfi. Sparnaðurinn gæti orðið enn meiri ef fleiri stofnanir nýta sama kerfi.

Einnig verður unnið að því að tryggja að stafrænar lausnir nýtist stofnunum til að veita betri þjónustu með minni tilkostnaði. Tækifæri liggja í auknum samrekstri og sameiginlegum fjárfestingum en væntur sparnaður vegna þess hefur ekki verið metinn.

11. Aðrar aðgerðir eru í samræmi við þær aðhaldskröfur sem eru gerðar í fjármálaáætlun 2026-2030 og fjárlagafrumvarpi 2026 og er ekki fjallað um hér að framan.

Að auki er á vegum ráðuneytisins unnið að fjölmörgum aðgerðum sem er ætlað að einfalda ferla og ná fram meiri samlegð verkefna. Má þar til að mynda nefna einföldun á byggingareglugerð.