Nr. 643/2025 Úrskurður

Hinn 5. september 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 643/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25050034

 

Kæra [...]

I.          Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 13. maí 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 7. maí 2025, um brottvísun og endurkomubann til Íslands í þrjú ár, sbr. 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess aðallega að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi en til vara krefst hann þess að ákvörðun um endurkomubann verði felld úr gildi. Til þrautavara krefst kærandi þess að endurkomubanni hans verði markaður skemmri tími.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, EES-samningurinn, sbr. lög nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið, tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2004/38 um rétt borgara Sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsrar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.         Málsatvik og málsmeðferð

Samkvæmt gögnum málsins hafði lögregla afskipti af kæranda 17. apríl 2025. Samkvæmt skýrslu lögreglu, dags. sama dag, hafi kærandi hlaupist undan lögreglu og ekki hlýtt stöðvunarfyrirmælum. Samkvæmt skýrslunni kvaðst kærandi hafa týnt vegabréfi sínu og hafi neitað að gefa upp dvalarstað. Við öryggisleit hafi lögregla fundið fíkniefni og reiðufé í fórum kæranda. Í kjölfarið hafi hann verið handtekinn vegna gruns um sölu fíkniefna og meintra brota gegn lögum um útlendinga. Kærandi hafi verið tekinn í skýrslutöku með túlki og tilnefndum verjanda. Hinn 28. apríl 2025, var kæranda birt tilkynning um hugsanlega brottvísun og endurkomubann vegna ólögmætrar dvalar á landinu, sbr. 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Fram kom í tilkynningunni að kærandi hefði dvalið lengur en 90 daga á Schengen-svæðinu, sbr. 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga. Kæranda var veitt færi á að leggja fram munnleg andmæli og gögn sem sýnt gætu fram á lögmæti dvalar hans. Kærandi merkti við reit þess efnis að hann myndi ekki leggja fram munnleg andmæli.

Hinn 7. maí 2025 tók Útlendingastofnun ákvörðun um brottvísun og endurkomubann til tveggja ára, sbr. 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðuninni vísaði Útlendingastofnun til tilkynningar um hugsanlega brottvísun auk skýrslna lögreglu. Fram kom að kærandi hefði dvalið á landinu í 124 daga þegar lögregla hafði afskipti af honum 17. apríl 2025 og væri dvöl hans því ólögmæt. Fram kom að 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga stæði ekki í vegi fyrir brottvísun kæranda. Þá hafi stofnunin fellt niður frest kæranda til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. a-lið 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 7. maí 2025.

Kærandi kærði ákvörðun Útlendingastofnunar til kærunefndar útlendingamála 13. maí 2025. Með bréfi Útlendingastofnunar, dags. 26. maí 2025, var kæranda skipaður talsmaður en greinargerð og frekari fylgigögn höfðu verið lögð fram 13. og 23. maí 2025.

III.       Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð er vísað til hinnar kærðu ákvörðunar og atvika málsins. Fram kemur að kæranda hafi verið gert að sæta tilkynningarskyldu hjá lögreglu. Kærandi hafi síðan verið fluttur til heimaríkis 22. maí 2025 í samvinnu við Heimferða- og fylgdadeild Ríkislögreglustjóra. Kærandi vísar til heimildar til brottvísunar vegna ólögmætrar dvalar en hann hafi dvalið í 55 daga umfram þá 90 daga sem honum er heimilt og ekki sé deilt um umframdvöl í málinu.

Kærandi vísar til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga um frest til sjálfviljugrar heimfarar. Samkvæmt a-lið ákvæðisins er heimilt að stytta eða fella niður frest til sjálfviljugrar heimfarar ef hætta sé á því að útlendingur muni koma sér undan framkvæmd ákvörðunar, sbr. 3. mgr. 105. gr. laga um útlendinga. Kærandi vísar til þeirrar niðurstöðu Útlendingastofnunar að fella niður frest til sjálfviljugrar heimfarar og byggir á því að stofnuninni hafi það ekki verið heimilt. Að mati kæranda eigi 3. mgr. 105. gr. laga um útlendinga ekki við þar sem hann hafi m.a. framvísað vegabréfi gagnvart lögreglu til þess að staðfesta auðkenni sitt 17. apríl 2025. Þá hafi honum hvorki verið vísað frá landi áður né hafi hann látið uppi andstöðu sína við að yfirgefa landið. Hann hafi verið í góðri samvinnu við Ríkislögreglustjóra með milligöngu lögmanns. Í samskiptum embættisins hafi komið fram að kærandi hefði verið til fyrirmyndar.

Að framangreindu virtu byggir kærandi á því að brottvísunin hafi verið í andstöðu við lög og brotið gegn reglum stjórnsýsluréttar um lögmæti og réttmæti. Hafi því einnig verið brotið gegn stjórnarskrárbundnum rétti hans til að vera ekki vísað úr landi án lagaheimildar, sbr. 2. málsl. 2. mgr. 66. gr. stjórnarskrárinnar. Um sé að ræða verulegan efnisannmarka sem leiða skuli til ógildingar á hinni kærðu ákvörðun.

Varakröfu kæranda byggir hann á því að ákvörðun um endurkomubann teljist ósanngjörn þar sem frestur hans til sjálfviljugrar heimfarar hafi verið felldur niður í andstöðu við lög. Að sögn kæranda hefði hann yfirgefið landið innan veitts frests hefði hann fengið frest til sjálfviljugrar heimfarar. Í slíkum tilvikum hefði endurkomubann hans fallið niður, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Þrautavarakröfu sína byggir kærandi á 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar. Byggir kærandi á því að endurkomubann til þriggja ára sé ósanngjarnt og úr hófi. Telur kærandi rétt að endurkomubannið verði til tveggja ára.

IV.       Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga er útlendingi, sem ekki þarf vegabréfsáritun til landgöngu, heimilt að dveljast hér á landi í 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu telst jafngilda dvöl hér á landi. Þá segir í 1. mgr. 50. gr. laganna að útlendingur sem hyggist dvelja hér á landi lengur en honum sé heimilt samkvæmt 49. gr. þurfi að hafa dvalarleyfi.

Í 8. gr. reglugerðar um útlendinga, með síðari breytingum, er nánar fjallað um dvöl án dvalarleyfis. Þar segir í 1. mgr. að útlendingur sem þurfi vegabréfsáritun til landgöngu megi ekki dveljast hér á landi lengur en áritunin segir til um nema sérstakt leyfi komi til. Öðrum útlendingum sé óheimilt án sérstaks leyfis að dveljast hér lengur en 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu teljist jafngilda dvöl hér á landi. Samanlögð dvöl á Schengen-svæðinu megi ekki fara yfir 90 daga á 180 daga tímabili. Þá segir í 2. mgr. 8. gr. að dvalartími útlendings sem sé undanþeginn áritunarskyldu reiknist frá þeim degi er hann kom inn á Schengen-svæðið. Ef útlendingur hefur dvalarleyfi í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu reiknast dvalartíminn frá þeim degi er hann fór yfir innri landamæri Schengen-svæðisins. Samkvæmt 13. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017 skal miða við dagsetningu er fram kemur á komustimpli í ferðaskilríkjum við mat á lengd dvalar útlendings, sem hvorki er EES- eða EFTA-borgari, á Schengen-svæðinu. Nú hafa ferðaskilríki hans ekki að geyma komustimpil og skal þá miðað við að handhafi þeirra hafi ekki gætt skilyrða um lengd dvalar og er heimilt að vísa honum brott í samræmi við ákvæði laga um útlendinga og reglugerðar um útlendinga. Ákvæði 1. mgr. gildir þó ekki ef útlendingur leggur fram gögn sem með trúverðugum hætti sýna fram á að hann hafi virt skilyrði um lengd dvalar.

Í 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga kemur fram að svo framarlega sem 102. gr. eigi ekki við skuli vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu.

Meðal gagna málsins er afrit af vegabréfi kæranda, nr. [...], útgefnu [...] 2024, með gildistíma til [...] 2034. Kærandi er ríkisborgari Albaníu og er því undanþeginn áritunarskyldu. Er honum almennt heimilt að dvelja hér á landi, og á Schengen-svæðinu öllu, í allt að 90 daga á hverju 180 daga tímabili, sbr. 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga og 1. mgr. 8. gr. reglugerðar um útlendinga. Ber kærandi ábyrgð á lögmæti eigin dvalar. Samkvæmt stimpli í vegabréfinu kom kærandi inn á Schengen-svæðið 15. desember 2024. Var dvöl hans því ólögmæt þegar lögregla hafði afskipti af honum 17. apríl 2025 og einnig þegar Útlendingastofnun tók hina kærðu ákvörðun 7. maí 2025 en líkt og fram kemur í greinargerð er ekki deilt um þann þátt málsins.

Með vísan til framangreinds er skilyrðum 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga um brottvísun vegna ólögmætrar dvalar fullnægt í málinu, svo framarlega sem 102. gr. eigi ekki við. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. skal brottvísun ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Ekkert í gögnum málsins eða málatilbúnaði kæranda bendir til þess að 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga standi í vegi fyrir brottvísun kæranda.

Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í ákvæðinu kemur fram að endurkomubann skuli að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár og eigi skemur en tvö ár. Þó geti endurkomubann varað lengur en fimm ár þegar útlendingur telst ógn við öryggi ríkisins, almannaöryggi eða allsherjarreglu. Við ákvörðun um lengd endurkomubanns skuli litið til einstaklingsbundinna aðstæðna hverju sinni. Í hinni kærðu ákvörðun var kæranda gert að sæta endurkomubanni til þriggja ára. Varakrafa kæranda lýtur að niðurfellingu endurkomubannsins en þrautavarakrafan að styttingu þess. Að virtum málsatvikum og úrskurðaframkvæmd kærunefndar er fallist á þrautarvarakröfu kæranda og endurkomubann hans stytt í tvö ár. Varakröfu kæranda er jafnframt hafnað.

Samkvæmt 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga skal að jafnaði veita útlendingi frest í 7-30 daga til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Í hinni kærðu ákvörðun felldi Útlendingastofnun frest kæranda til sjálfviljugrar heimfarar niður þar sem hætta þótti á að hann kæmi sér undan framkvæmd ákvörðunar, sbr. a-lið 2. mgr. 104. gr., sbr. 3. mgr. 105. gr. laga um útlendinga. Því til stuðnings leit stofnunin til mikils ásetnings kæranda að virða að vettugi skilyrði um hámarksdvöl auk þess sem kærandi hafi ekki gefið sig fram í þeim tilgangi að yfirgefa Schengen-svæðið. Málatilbúnaður kæranda byggist að meginstefnu til á því að Útlendingastofnun hefði átt að veita honum frest til sjálfviljugrar heimfarar. Meðal fylgigagna sem kærandi lagði fram á kærustigi eru tölvubréfasamskipti lögmanns kæranda við Heimferða- og fylgdadeild Ríkislögreglustjóra þess efnis að flutningur kæranda hafi gengið vel og kærandi verið til fyrirmyndar. Líkt og þegar hefur komið fram ber kærandi ábyrgð á lögmæti eigin dvalar, og þá ber honum að veita lögreglu upplýsingar um auðkenni, og lögmæti dvalar, þegar þess er óskað, sbr. 1. mgr. 14. gr. laga um útlendinga. Í frum- og framburðarskýrslu lögreglu, dags. 17. apríl 2024, kemur fram að kærandi hafi ekki verið samstarfsfús við lögreglu. Hafi hann t.a.m. hlaupist undan lögreglu þrátt fyrir áskoranir um að nema staðar. Að auki kvaðst kærandi hafa týnt vegabréfinu sínu og ekki upplýst lögreglu um dvalarstað sinn. Þá hafi kærandi ekki gert ráðstafanir til þess að yfirgefa Ísland, hvorki innan 90 daga dvalarheimildar né síðar. Með framangreindu hátterni braut kærandi gegn skyldum sínum samkvæmt lögum um útlendinga og verður ekki fallist á með kæranda að háttsemi hans eftir töku ákvörðunar um brottvísun hafi áhrif á þennan þátt málsins. Að framangreindu virtu verður einnig staðfest sú ákvörðun að fella niður frest kæranda til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. a-lið 2. mgr. 104. gr., og 3. mgr. 105. gr. laga um útlendinga. Endurkomubanni er m.a. ætlað að hafa almenn og sérstök varnaðaráhrif gagnvart einstaklingum sem hafa gerst brotlegir gögn lögum um útlendinga, m.a. þegar brotið er gegn réttarreglum um hámarksdvöl.

Samkvæmt gögnum málsins var kæranda fylgt til heimaríkis 22. maí 2025. Að teknu tilliti til 4. mgr. 101. gr. laga um útlendinga hófst tveggja ára endurkomubann til landsins þann dag. Athygli kæranda er jafnframt vakin á því að samkvæmt 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga er heimilt, samkvæmt umsókn þar um, að fella endurkomubann úr gildi hafi aðstæður breyst frá því ákvörðun um brottvísun var tekin.

Í gögnum málsins er vísað til meintrar sölu og dreifingar fíkniefna en í ákvörðun Útlendingastofnunar er hvorki byggt á ákvæðum d- né f-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Refsiverð háttsemi eða háttsemi sem felur í sér ógn við almannahagsmuni kemur ekki til skoðunar við mat á brottvísun skv. 2. mgr. 98. gr. laga um um útlendinga en ákvörðun Útlendingastofnunar byggir aðeins á því lagaákvæði.

Samantekt

Ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun kæranda er staðfest. Endurkomubann hans skal vera tvö ár.

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun kæranda er staðfest. Endurkomubann kæranda er stytt í tvö ár.

 

The decision of the Directorate of Immigration concerning the appellant‘s expulsion is affirmed. The appellant‘s entry ban is shortened to two years.

 

 

Valgerður María Sigurðardóttir                                                 Vera Dögg Guðmundsdóttir