Nr. 665/2025 Úrskurður

Hinn 10. september 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 665/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25050024

 

Kæra […]

I.          Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 8. maí 2025 kærði […], fd. […], ríkisborgari Víetnam (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 30. apríl 2025, um að synja umsókn hans um dvalarleyfi fyrir hugsanlegt fórnarlamb mansals, sbr. 75. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess að ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi og að lagt verði fyrir stofnunina að veita kæranda dvalarleyfi á grundvelli 75. gr. laga um útlendinga.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.            Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi lagði fram umsókn um dvalarleyfi á grundvelli starfs sem krefst sérfræðiþekkingar 24. janúar 2023 og fékk útgefið dvalarleyfi með gildistíma til 23. mars 2024. Leyfið var endurnýjað einu sinni með gildistíma til 23. mars 2025. Kærandi lagði fram umsókn um dvalarleyfi fyrir hugsanlegt fórnarlamb mansals hinn 15. janúar 2025. Umsókn kæranda er byggð á því að hann sé hugsanlegur þolandi mansals þar sem hann hafi komið til landsins eftir að hafa greitt tilteknum aðila háa fjárhæð til þess að fá dvalarleyfi á grundvelli starfs sem krefst sérfræðiþekkingar. Kærandi hafi verið ráðinn til starfa hjá tiltekinni heilsulind þar sem hann hafi starfað í um fjóra mánuði en einungis fengið greidd laun fyrir einn mánuð. Fyrirtækið hafi svo orðið gjaldþrota. Kærandi hafi verið blekktur með stórfelldum hætti og atvinnurekandi beitt hann svikum auk þess sem hann hafi lítið fengið greitt fyrir vinnu sína. Við meðferð málsins óskaði Útlendingastofnun eftir upplýsingum frá Lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu, dags. 24. janúar 2025, um hvort kærandi hefði stöðu þolanda í máli til rannsóknar hjá lögreglu sem mansal. Í svari lögreglu, sem barst samdægurs, kom fram að mál sem kærandi væri aðili að væri rannsakað á grundvelli fjársvika en ekki mansals. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 30. apríl 2025, var umsókn kæranda um dvalarleyfi hér á landi sem hugsanlegt fórnarlamb mansals synjað. Í ákvörðuninni kemur m.a. fram að mál kæranda sé ekki rannsakað á grundvelli þess að kærandi sé hugsanlegur þolandi mansals. Fyrir liggi að mál kæranda sé til rannsóknar á grundvelli fjársvika og yrði mat lögreglu lagt til grundvallar ákvörðun Útlendingastofnunar.

Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 8. maí 2025. Kærandi lagði fram greinargerð vegna málsins 12. maí 2025. Kæra frestaði ekki framkvæmd ákvörðunarinnar, sbr. 1. mgr. 103. gr. laga um útlendinga. Kærandi gerir kröfu um frestun réttaráhrifa á ákvörðun Útlendingastofnunar, sbr. 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga, í tölvubréfi til kærunefndar, dags. 8. maí 2025. Samkvæmt 1. mgr. 104. gr. laga um útlendinga skal skýrt kveðið á um heimild útlendings til áframhaldandi dvalar við synjun umsóknar um dvalarleyfi eða endurnýjun á dvalarleyfi þar sem útlendingur er staddur hér á landi. Með hinni kærðu ákvörðun var ekki tekin afstaða til áframhaldandi dvalar kæranda. Með vísan til þess er ekki tilefni til að fresta réttaráhrifum.

III.          Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð vísar kærandi til minnisblaðs til stuðnings umsókn sinni um dvalarleyfi fyrir hugsanlegt fórnarlamb mansals. Í minniblaðinu kemur m.a. fram að umsókn kæranda sé byggð á því að kærandi hafi komið hingað til lands til að starfa hjá tilgreindri heilsulind. Kærandi hafi greitt háa fjárhæð til tiltekins aðila sem hafi boðið honum starf hér á landi en fjölskylda hans í heimaríki hafi tekið lán fyrir hann. Þegar kærandi hafi komið til landsins hafi hann ekki hafið störf fyrr en eftir tvo mánuði. Kærandi hafi starfað í um fjóra mánuði en einungis fengið greidd laun fyrir einn mánuð. Hann hafi unnið langa vinnudaga. Fyrirtækið hafi svo orðið gjaldþrota og kærandi hafi fengið annað starf hjá snyrtistofu og sótt hafi verið um atvinnuleyfi fyrir hann á þeim grundvelli. Vinnumálastofnun hafi óskað eftir prófskírteini hans til grundvallar atvinnu- og dvalarleyfis. Kærandi hafi ekki getað lagt fram slíkt prófskírteini en fyrrum vinnuveitandi hafi aflað gagna fyrir fyrri umsókn hans um dvalarleyfi fyrir starf sem krefst sérfræðiþekkingar. Kærandi hafi farið til lögreglu og gefið skýrslu vegna málsins og farið í viðtal í Bjarkarhlíð. Kærandi hafi verið blekktur með stórfelldum hætti og atvinnurekandi beitt hann svikum auk þess sem hann hafi lítið fengið greitt fyrir vinnu sína. Af þeim sökum megi færa fram rök fyrir því að kærandi sé hugsanlega þolandi mansals.

Í greinargerð gerir kærandi athugasemdir við málsmeðferð og ákvörðun Útlendingastofnunar. Kærandi gerir athugasemd við mat Útlendingastofnunar og lögreglu um að málið sé rannsakað sem fjársvik. Kærandi sé aðeins einn margra aðila sem séu í svipaðri stöðu. Svo virðist sem lögregla hafi hvorki tíma né mannafla til að fara í fullnægjandi rannsókn á málum sem þessum. Á undanförnum mánuðum hafi fjöldi einstaklinga leitað til ASÍ og stéttarfélaga sem séu með dvalarleyfi á grundvelli sérfræðiþekkingar. Um sé að ræða umfangsmikla svikastarfsemi og þyki kæranda óvarlegt að afgreiða málin með þessum hætti. Kærandi sé í mikilli neyð og hafi verið hnepptur í skuldaánauð. Misneytingin í máli þessu snúist ekki einungis um óeðlilega langan vinnutíma heldur að fá ekki nægilega mikla vinnu. Kærandi telur að rannsókn lögreglu sé ekki forsenda þess að veita umþóttunarleyfi fyrir hugsanlega þolendur mansals heldur sé umræddur tími ætlaður fyrir þolendur til að ná áttum og eftir atvikum aðstoða við að upplýsa málið.

IV.       Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Í 1. mgr. 75. gr. laga um útlendinga kemur meðal annars fram að heimilt sé að veita útlendingi sem grunur leiki á að sé fórnarlamb mansals dvalarleyfi í allt að níu mánuði þótt skilyrðum 1. og 2. mgr. 55. gr. sé ekki fullnægt. Sama gildir um barn viðkomandi ef það er statt hérlendis með foreldri. Við rannsókn málsins skal lögregla veita Útlendingastofnun aðstoð, t.d. við mat á aðstæðum viðkomandi. Þrátt fyrir ákvæði XII. kafla skal ekki vísa viðkomandi einstaklingi úr landi á þessu tímabili. Í 2. mgr. ákvæðisins kemur m.a. fram að sé rökstuddur grunur um að útlendingur geri tilkall til að vera í stöðu fórnarlambs í þeim tilgangi einum að afla dvalarleyfis og ekki sé sýnt fram á annað svo óyggjandi sé veitir það þá ekki rétt til dvalarleyfis.

Samkvæmt athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga er ekki nægilegt að gera tilkall til dvalarleyfis á þessum grundvelli til að eiga rétt til þess heldur verður að vera fyrir hendi skilyrði 1. mgr. ákvæðisins um að grunur leiki á að viðkomandi sé fórnarlamb mansals. Þannig getur viðkomandi þurft að sýna fram á að skilyrðum 1. mgr. sé fullnægt ef fyrir hendi er rökstuddur grunur um að tilkall til dvalarleyfis á þessum grundvelli sé gert í þeim tilgangi einum að afla sér dvalarleyfis án þess að nokkuð annað styðji við frásögn viðkomandi. Ef hin sérstöku skilyrði eru fyrir hendi skal veita dvalarleyfið jafnvel þótt ekki sé fullnægt öllum skilyrðum 55. gr. laganna sem fjallar um grunnskilyrði þess að fá útgefið dvalarleyfi hér á landi. Þá kemur fram að mikilvægt sé að fórnarlamb mansals fái tækifæri til að ná bata og losna undan áhrifum þeirra sem stunda mansal og sé ákvæðinu ætlað að stuðla að því.

Í 1. mgr. 75. gr. laga um útlendinga er gerður áskilnaður um að grunur leiki á að útlendingur sé fórnarlamb mansals sem geri tilkall til dvalarleyfis á grundvelli ákvæðisins. Við mat á því hvort útlendingur geti átt rétt á dvalarleyfi á grundvelli ákvæðisins er litið til upplýsinga frá lögreglu um hvort viðkomandi hafi stöðu í máli til rannsóknar hjá lögreglu sem þolandi mansals. Samkvæmt upplýsingum frá Lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu, dags. 24. janúar 2025, hafi kærandi ekki stöðu sem þolandi mansals í máli sem sé til rannsóknar hjá lögreglu, heldur sé málið rannsakað sem fjársvik. Þá hafi kærandi gefið skýrslu í málinu. Það er ekki forsenda fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli 75. gr. laga um útlendinga að lögreglurannsókn fari fram. Markmið ákvæðisins er m.a. það að veita þolendum og hugsanlegum þolendum mansals svigrúm til að taka upplýsta ákvörðun um samstarf við yfirvöld við rannsókn málsins. Þar sem mál kæranda hefur þegar hlotið meðferð og skoðun yfirvalda verður þó að taka mið af niðurstöðu lögreglu um hvort kærandi teljist þolandi eða hugsanlegur þolandi mansals. Með vísan til þeirrar niðurstöðu lögreglu að mál hans sæti rannsókn sem fjársvikamál, en ekki sem huganlegt mansal, verður ekki fallist á að kærandi uppfylli skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli 75. gr. laga um útlendinga.

Samkvæmt 1. mgr. 104. gr. laga um útlendinga skal skýrt kveðið á um heimild útlendings til áframhaldandi dvalar við synjun umsóknar um dvalarleyfi eða endurnýjun á dvalarleyfi þar sem útlendingur er staddur hér á landi. Með hinni kærðu ákvörðun gætti Útlendingastofnun ekki að framangreindu og er því óhjákvæmilegt að leggja fyrir stofnuna að taka afstöðu til áframhaldandi dvalarheimildar kæranda hér á landi.

Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun um synjun á dvalarleyfi á grundvelli 75. gr. laga um útlendinga staðfest.

 

Úrskurðarorð:

 

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Lagt er fyrir stofnunina að taka afstöðu til áframhaldandi dvalar kæranda hér á landi.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. The Directorate is instructed to examine the appellant’s status in relation to Article 104 of the Act on Foreigners.

 

 

 

Valgerður María Sigurðardóttir                                 Vera Dögg Guðmundsdóttir