Frumvarp um innleiðingu BBNJ samningsins í samráðsgátt

Stjórnvöld hafa birt drög að frumvarpi um innleiðingu á lagalegum skuldbindingum „BBNJ-samningsins“ (e. Biodiversity beyond national jurisdiction), um verndun og sjálfbæra nýtingu líffræðilegrar fjölbreytni hafsins utan lögsögu ríkja, í Samráðsgátt stjórnvalda. 

Almenningi og haghöfum gefst nú kostur á að senda inn umsagnir til og með 24. september nk. en fyrra samráð um málið skilaði eindregnum skilaboðum átta mismunandi haghafa um að afar mikilvægt sé að Ísland fullgildi BBNJ-samninginn hið fyrsta.

Lög frá Alþingi eru forsenda þess að Ísland geti fullgilt samninginn, sem þegar hefur hlotið fullgildingu 57 ríkja. Samningurinn öðlast gildi þegar 60 ríki hafa fullgilt hann og er reiknað með að það gerist á allra næstu vikum. Gert er því ráð fyrir að fyrsta aðildarríkjaráðstefna samningsins verði haldin á næsta ári. Þar má búast  við að ýmsar mikilvægar ákvarðanir verið teknar og því hagsmunamál fyrir Ísland að taka þátt, jafnframt með hliðsjón af áherslum ríkisstjórnarinnar á líffræðilega fjölbreytni og verndun hafsvæða í samræmi við stjórnarsáttmála.

BBNJ-samningurinn er nýr samningur undir hafréttarsamningi Sameinuðu þjóðanna og var samþykktur þann 19. júní 2023. Þáverandi utanríkisráðherra undirritaði hann strax á fyrsta degi þegar opnað var fyrir undirskriftir.

„Við gefum ekkert eftir í því að tryggja að Ísland sé til staðar þar sem fjallað er um málefni hafsins og hafréttar. Munum að heilbrigði hafsins er hagur Íslands og íslensku þjóðarinnar,“ segir Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra.

Samningnum er ætlað að útfæra skyldur ríkja til að vernda og varðveita umhverfi hafsins, til að bregðast við tapi líffræðilegrar fjölbreytni og hnignun sjávarvistkerfa, sem stafa einkum af áhrifum loftslagsbreytinga, súrnunar sjávar, mengunar í hafi og ósjálfbærrar nýtingar. Með samningnum er lögð áhersla á að virða það jafnvægi réttinda, skyldna og hagsmuna sem hafréttarsamningurinn mælir fyrir um.

Horft er til BBNJ-samningsins sem tóls til að ná fram alþjóðlegum markmiðum á borð við „30 fyrir 30“ sem snýr að 30% verndun hafsvæða fyrir 2030.

„Við verðum að nálgast hafið með víðtækari hætti, út frá varúðar- og vistkerfisnálgun, út frá verndun líffræðilegrar fjölbreytni og út frá því hvernig verndarsvæði í hafi auka einnig seiglu vistkerfa gagnvart loftslagsbreytingum,“ segir Jóhann Páll Jóhannsson umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra.  

Frumvarpsdrögin voru unnin af starfshópi undir formennsku utanríkisráðuneytisins en alls fimm ráðuneyti og fimm opinberar stofnanir komu að vinnunni, enda tekur BBNJ-samningurinn til margra þátta og spannar allt frá verndun hafsvæða og umhverfismati fyrir starfsemi á úthafinu, til vísindarannsókna á erfðaauðlindum hafsins.