Mál nr. 436/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 436/2025

Miðvikudaginn 24. september 2025

A

gegn

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 14. júlí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvarðanir Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 26. maí 2025, um að innheimta ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 9. nóvember 2023, sótti kærandi um sértækan húsnæðisstuðning hjá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun og var umsóknin samþykkt 16. janúar 2024. Með bréfum stofnunarinnar, dags. 26. maí 2025, var kæranda tilkynnt að hún hefði fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning að fjárhæð 420.000 kr. fyrir nóvember og desember 2023, 1.861.200 kr. fyrir árið 2024 og 64.800 kr. fyrir tímabilið janúar til mars 2025 sem yrði innheimtur samkvæmt lögum nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 14. júlí 2025. Með bréfi, dags. 21. júlí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð stofnunarinnar barst 7. ágúst 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 12. ágúst 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 28. ágúst 2025 og voru þær kynntar Húsnæðis- og mannvirkjastofnun með bréf úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hún hafi leigt húsnæði hjá bróður sínum skömmu eftir rýmingu Grindavíkur, enda hafi fjölskyldan ekki séð neina aðra leið en að setjast þar að. Þau hafi gert með sér leigusamning en samið munnlega um að hluti leigugreiðslna yrði greiddur með standsetningu íbúðarinnar. Ekki hafi verið um viðhald að ræða heldur hafi þurft að innrétta íbúðina að hluta þar sem hún hafi ekki verið íbúðarhæf. Meðfylgjandi kærunni sé yfirlýsing leigusala um að standsetning íbúðarinnar hafi verið ígildi leigugreiðslna. Einnig bréf kæranda til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dagsett 13. maí 2025, þar sem málsatvik séu rakin.

Í athugasemdum kæranda er því mótmælt sem röngu sem fram komi í greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um að húsaleiga þeirra skyldi greiðast með kröfu í heimabanka leigutaka. Þrátt fyrir að staðlaður texti í leigusamningi sé á þann veg hafi þau gert húsaleigusamning í gegnum Igloo og valið þar að greiðsla yrði með peningum eins og sjá megi af meðfylgjandi skjáskoti af vef Igloo. Sá háttur hafi verið hafður á bæði við frumútgáfu leigusamningsins og við endurnýjun. Síðan hafi þau hjónin gert munnlegt samkomulag við leigutakann, bróður kæranda, að hluti leigunnar yrði greiddur með standsetningu, bæði efni og vinnu.

Úrskurðarnefnd velferðarmála gæti einnig séð að í heimabanka kæranda séu engar leigukröfur þar að finna, enda hafi leigan verið greidd með peningum, millifærslum, efniskostnaði og vinnu við standsetningu íbúðarinnar. Frekari röksemdir og úrskýringar hvað það varði megi finna í fyrri gögnum þeirra. Það sé von kæranda að úrskurðarnefnd velferðarmála taki tillit til þeirra greiðslna fyrir leigu í væntanlegum úrskurði sínum. Kærandi bendi á að í upphafi veitingar sértæks húsnæðisstuðnings hafi engar upplýsingar verið veittar af Húsnæðis- og mannvirkjastofnun eða öðrum sem gæfu til kynna að þau þyrftu að hafa leigugreiðslur með ákveðnum hætti og passa upp á að halda þeim til haga. Þau telji því að stofnunin hafi ekki uppfyllt upplýsingarskyldu sína.

III. Sjónarmið Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar

Í greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar kemur fram að kærandi hafi skilað inn umsókn um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavík vegna leigu á húsnæðinu B. Á umsókninni hafi fjórir heimilismenn verið skráðir. Sótt hafi verið um sértækan húsnæðisstuðning á grundvelli leigusamnings, dags. 9. janúar 2024. Í framangreindum leigusamningi sé eftirfarandi meðal annars tilgreint:

„leigusali C (bróðir kæranda)

tímabundinn leigusamningur (11.11.2023-31.05.2024)

upphaf leigu 11. nóvember 2023

leigufjárhæð 340.000 kr. á mánuði.

húsaleiga greiðist með kröfu í heimabanka leigutaka.“

Umrætt leiguhúsnæði sé kjallaraíbúð, partur af miðhæð og geymsla. Í leigusamningi sé ekki tilgreint um samkomulag aðila samningsins um lagfæringar, sbr. grein 4.4. Rétt sé að benda á að leigusamningur hafi þrívegis verið framlengdur.

Umsókn kæranda hafi verið samþykkt þann 16. janúar 2024. Greiðslur sértæks húsnæðisstuðnings til kæranda hafi numið 252.500 kr. fyrir heilan mánuð eða 75% af leigufjárhæð. Í bréfi til kæranda hafi athygli verið vakin á því að það væri á ábyrgð umsækjanda að upplýsa Húsnæðis- og mannvirkjastofnun um allar þær breytingar sem yrðu á aðstæðum sem kynnu að hafa áhrif á rétt til sértæks húsnæðisstuðnings. Ef í ljós kæmi við endurreikning að umsækjandi hefði fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning bæri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem hefði verið ofgreidd.

Þann 21. febrúar 2024 hafi kærandi verið upplýst um að breytingar á fjárhæðum og útreikningi sértæks húsnæðisstuðnings hefðu tekið gildi 1. febrúar 2024, sbr. 3. gr. laga nr. 5/2024. Frá þeim tíma hafi greiðslur sértæks húsnæðisstuðnings til kæranda numið 302.400 kr. fyrir heilan mánuð.

Þann 20. mars 2025 hafi kærandi verið upplýst um lok sértæks húsnæðisstuðnings. Fram hafi komið í tilkynningu Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar að húsnæðisstuðningur myndi falla niður frá og með 31. mars 2025 og að umsókn yrði lokað frá þeim degi.

Þann 25. apríl 2025 hafi Húsnæðis- og mannvirkjastofnun fjallað um rétt kæranda til sértæks húsnæðisstuðnings og frestað afgreiðslu umsóknar. Óskað hafi verið eftir greiðslukvittunum eða öðrum gögnum sem staðfestu að leigugreiðslur hefðu farið fram á tímabilinu nóvember 2023 til mars 2025. Áréttað hafi verið að koma þyrfti fram dagsetning og fjárhæð greiðslu ásamt kennitölu greiðanda og viðtakanda.

Beiðni um upplýsingar hafi verið send á grundvelli 17. gr. laga um sértækan húsnæðisstuðning en þar segi að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun skuli reglulega sannreyna þær upplýsingar sem ákvörðun um rétt til sértæks húsnæðisstuðnings byggist á. Einnig hafi verið litið til þess að í ljós hafi komið að kærandi leigusali tengdust fjölskylduböndum en kærandi sé systir leigusala.

Þann 13. maí 2025 hafi kærandi sent athugasemdir sínar varðandi eftirlit stofnunarinnar ásamt skjáskotum úr heimabanka vegna leigugreiðslna og útlögðum efniskostnaði. Fram hafi komið hjá kæranda að greitt hefði verið fyrir leigu á íbúðinni bæði með beinum leigugreiðslum og með efniskostnaði og vinnuframlagi við standsetningu íbúðarinnar.

Við yfirferð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar á fyrirliggjandi gögnum hafi verið fallist á staðfestar bankamillifærslur að fjárhæð 2.860.000 kr. og þær hafi verið lagðar til grundvallar í lokauppgjörinu.

Millifærslur kæranda

Mánuður                     Fjárhæð mv. lokauppgjör       Dagsetning                 Fjárhæð

mars 2024                   340.000                                  01.03.2024                  310.000

apríl 2024                   340.000                                  06.04.2024                  310.000

maí 2024                     340.000                                  31.05.2024                  400.000

ágúst 2024                  300.000                                  12.08.2024                  300.000

október 2024              300.000                                  01.10.2024                  300.000

nóvember 2024           300.000                                  05.11.2024                  300.000

mars 2025                   340.000                                  30.04.2025                  340.000

febrúar 2025               300.000                                  03.02.2025                  300.000

janúar 2025                 300.000                                  06.01.2025                  300.000

Samtals                       2.860.000                                                                   2.860.000

Samkvæmt leigusamningum hafi leiga átt að greiðast með kröfu í heimabanka kæranda eða með bankamillifærslu til leigusala fyrsta dag hvers mánaðar. Leigufjárhæð sem fram komi í leigusamningi sé sú fjárhæð sem reiknað sé með að kærandi sé að greiða og réttur kæranda til sértæks húsnæðisstuðnings byggi á leigufjárhæð. Að mat Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar sé ekki hægt að fallast á að efniskostanður og vinnuframlag við standsetningu íbúðarinnar jafnist að fullu á móti þeim leigugreiðslum sem ekki hafi verið greiddar með millifærslu í banka. Í skilningi laga um sértækan húsnæðisstuðning sé með húsnæðiskostnaði átt við þann hluta leigufjárhæðar sem greiddur sé fyrir leiguafnot af húsnæði en aðrar greiðslur teljist ekki til húsnæðiskostnaðar, sbr. 14. gr. laganna.

Með bréfi, dags. 26. maí 2025, hafi kærandi fengið sent lokauppgjör sértæks húsnæðisstuðnings. Þar hafi komið í ljós að kærandi hefði fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning, samtals 2.346.000 kr.

Greiðslutímabil          Húsnæðisstuðningur              Endurgreiðsla

Nóv - des 2023           420.000 kr.                             420.000 kr.

jan - des 2024             3.578.400 kr.                          1.861.200 kr.

Samtals:                      4.905.600 kr.                          2.346.000 kr.

Lokauppgjör sértæks húsnæðisstuðnings:

Mánuður                     Leigufjárhæð              Bótafjárhæð                Áður greitt      Mismunur

notuð í útreikningi      skv. lokauppgjöri

11-2023                      168.000                      0                                  - 168.000        -168.000

12-2023                      252.000                      0                                  -252.000         252.000

Samtals 2024              420.000                      0                                  -420.000         -420.000

01-2024                      252.000                      0                                  -252.000         -252.000

02-2024                      302.400                      0                                  -302.400         -302.400

03-2024                      302.400                      302.400                       -302.400         0

04-2024                      302.400                      302.400                       -302.400         0

05-2024                      302.400                      302.400                       -302.400         0

06-2024                      302.400                      0                                  -302.400         -302.400

07-2024                     302.400                      0                                  -302.400         -302.400

08-2024                      302.400                      270.000                       -302.400         -32.400

09-2024                      302.400                      0                                  -302.400         -302.400

10-2024                      302.400                      270.000                       -302.400         -32.400

11-2024                      302.400                      270.000                       -302.400         -32.400

12-2024                      302.400                      0                                  -302.400         -302.400

Samtals 2024              3.578.400                   1.717.200                    -3.578.400      -1.861.200

01-2025                      302.400                      270.000                       -302.400         -32.400

02-2025                      302.400                      270.000                       -302.400         -32.400

03-2025                      302.400                      302.400                       -302.400         0

Samtals 2025              907.200                      842.400                       -907.200         -64.800

Samtals                       4.905.600                   2.559.600                    -4.905.600      -2.346.000

Í framangreindu bréfi hafi komið fram að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hefði endurreiknað sértækan húsnæðisstuðning kæranda samkvæmt lögum um sértækan húsnæðisstuðning. Í lögunum sé húsnæðiskostnaður skilgreindur sem sá hluti leigufjárhæðar sem greiddur sé fyrir leiguafnot af húsnæði. Að mati stofnunarinnar hafi innsend gögn kæranda sýnt að leigugreiðsla hafi verið lægri en reiknað hafði verið með. Í lokauppgjörinu hafi leigugreiðslur verið skráðar samkvæmt fyrirliggjandi gögnum sem staðfestu með sannanlegum hætti að hefðu verið greiddar.

Í máli þessu sé deilt um lokauppgjör sértæks húsnæðisstuðnings vegna greiðslna á tímabilinu 11. nóvember 2023 til 31. mars 2025. Samkvæmt niðurstöðu lokauppgjörs hafi kærandi fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning á tímabilinu vegna misræmis á milli leigufjárhæðar samkvæmt leigusamningi og greiddri leigu. Að mati Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar hafi kærandi ekki getað sýnt fram á eða lagt fram gögn sem hafi staðfest með fullnægjandi hætti að hún hefði greitt nema hluta leigufjárhæðar. Stofnunin fallist ekki á að efniskostnaður og vinnuframlag við standsetningu leiguíbúðarinnar jafnist að fullu á móti þeim leigugreiðslum sem ekki hafi verið greiddar með millifærslu í banka.

Í 2. gr. laga nr. 94/2023  um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ komi fram að markmið laganna sé að lækka húsnæðiskostnað Grindvíkinga sem þurfi að leigja húsnæði til íbúðar utan Grindavíkurbæjar vegna jarðhræringa á Reykjanesskaga. Í 4. tölul. 1. mgr. 3. gr. sé húsnæðiskostnaður skilgreindur sem sá hluti leigufjárhæðar sem greiddur sé fyrir leiguafnot af húsnæði.

Í V. kafla laga um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ sé fjallað um útreikning sértæks húsnæðisstuðnings. Samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga um sértækan húsnæðisstuðning ráðist mánaðarleg fjárhæð sértæks húsnæðisstuðnings af fjölda heimilismanna samkvæmt greininni, sbr. þó 14. gr.

Í 1. mgr. 14. gr. laga nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ komi fram að sértækur húsnæðisstuðningur geti aldrei numið hærri fjárhæð en 90% af húsnæðiskostnaði vegna viðkomandi húsnæðis. Fram til 1. febrúar 2024 hafi hlutfallið verið 75%. Í 2. mgr. 14. gr. komi svo fram að með húsnæðiskostnaði í lögunum sé átt við þann hluta leigufjárhæðar sem greiddur sé fyrir leiguafnot af húsnæði. Tekið sé fram í greininni að aðrar greiðslur og kostnaðarþættir sem leigjanda beri að greiða samkvæmt samningi eða lögum, svo sem fyrir hita, vatn, rafmagn, hússjóð, viðhald og fleira teljist ekki til húsnæðiskostnaðar í skilningi laganna.

Sú leigufjárhæð sem komi fram í leigusamningi sé sú fjárhæð sem réttur kæranda til sértæks húsnæðisstuðnings byggi á. Eins og áður segi komi fram í öllum framangreindum leigusamningum að leigufjárhæð skuli vera 340.000 kr. á mánuði og greiðast með kröfu í heimabanka leigutaka (kæranda) eða bankamillifærslu til leigusala fyrsta dag hvers mánaðar. Fyrir liggi að greiðslur sértæks húsnæðisstuðnings til kæranda á tímabilinu hafi verið reiknaðar út frá þeirri leigufjárhæð og numið 168.000 kr. vegna hluta af nóvember 2023, 252.000 kr. á mánuði fyrir tímabilið desember 2023 til janúar 2024 og 302.400 kr. á mánuði frá febrúar 2024.

Með frestun, dags. 25. apríl 2025, hafi afgreiðslu umsóknar kæranda verið frestað og óskað eftir að hún legði fram staðfestingu á leigugreiðslum. Innsend gögn kæranda sýni fram á að leigugreiðsla hafi verið lægri en sú sem reiknað hafi verið með og af þeim sökum hafi stofnast til ofgreiðslu á sértækum húsnæðisstuðningi. Kærandi beri hallann af því að geta ekki lagt fram fullnægjandi gögn sem staðfesti að greidd leigufjárhæð hafi verið í samræmi við leigusamning. Þar sem kærandi hafi ekki getað lagt fram gögn sem staðfesti að hún hafi verið að greiða 340.000 kr. í leigu á mánuði með greiðslu kröfu í heimabanka kæranda eða bankamillifærslu til leigusala hafi niðurstaða endurreiknings Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar verið að sértækur húsnæðisstuðningur hefði verið ofgreiddur að fjárhæð 2.346.000 kr.

Í 11. gr. laga um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ komi fram að umsækjandi skuli veita Húsnæðis- og mannvirkjastofnun allar þær upplýsingar og gögn þeim til staðfestingar sem óskað sé eftir og nauðsynlegar séu til að staðreyna rétt hans til sértæks húsnæðisstuðnings.

Í VII. kafla laga um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ sé fjallað um eftirlit og endurreikning sértæks húsnæðisstuðnings. Í 1. mgr. 17. gr. komi fram að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun skuli reglulega sannreyna þær upplýsingar sem ákvörðun um rétt til sértæks húsnæðisstuðnings byggist á. Í 1. mgr. 19. gr. laganna komi fram að hafi umsækjandi fengið hærri sértækan húsnæðisstuðning en honum hafi borið á umræddu tímabili beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun geri kröfu um að hin kærða ákvörðun stofnunarinnar í málinu verði staðfest.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um að innheimta ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning til kæranda vegna tímabilsins nóvember 2023 til mars 2025 á grundvelli laga nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ.

Markmið laga nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ er að lækka húsnæðiskostnað Grindvíkinga sem þurfa að leigja húsnæði til íbúðar utan Grindavíkurbæjar vegna jarðhræringa á Reykjanesskaga, sbr. 2. gr. laganna. Í 4. tölul. 1. mgr. 3. gr. laganna kemur fram að húsnæðiskostnaður sé sá hluti leigufjárhæðar sem greiddur er fyrir leiguafnot af húsnæði, sbr. 14. gr.

Í V. kafla laga nr. 94/2023 er fjallað um útreikning sértæks húsnæðisstuðning. Þar segir í 1. mgr. 13. gr. að mánaðarleg fjárhæð sértæks húsnæðisstuðnings ráðist af fjölda heimilismanna samkvæmt greininni, sbr. þó 14. gr. Í 1. mgr. 14. gr. laganna segir að sértækur húsnæðisstuðningur geti aldrei numið hærri fjárhæð en jafngildi 90% af húsnæðiskostnaði vegna viðkomandi húsnæðis. Fram til 1. febrúar 2024 var það hlutfall 75%. Með húsnæðiskostnaði í lögum nr. 94/2023 er átt við þann hluta leigufjárhæðar sem greiddur er fyrir leiguafnot af húsnæði. Aðrar greiðslur og kostnaðarþættir sem leigjanda ber að greiða samkvæmt samningi eða lögum, svo sem fyrir hita, vatn, rafmagn, hússjóð, viðhald o.fl., teljast ekki til húsnæðiskostnaðar í skilningi laganna, sbr. 2. mgr. 14. gr.

Samkvæmt fyrirliggjandi leigusamningi kæranda, dags. 9. janúar 2024, var leigufjárhæð vegna leiguhúsnæðisins að B, ákveðin 340.000 kr. sem skyldi greiða með kröfu í heimabanka leigutaka. Fyrir liggur að greiðslur sértæks húsnæðisstuðnings til kæranda á tímabilinu nóvember 2023 til mars 2025 voru reiknaðar út frá þeirri leigufjárhæð.

Í VII. kafla laga nr. 94/2023 er kveðið á um eftirlit og endurreikning sértæks húsnæðisstuðnings. Þar segir í 1. mgr. 17. gr. að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun skuli reglulega sannreyna þær upplýsingar sem ákvörðun um rétt til sértæks húsnæðisstuðnings byggist á. Í 1. mgr. 19. gr. laganna segir að hafi umsækjandi fengið hærri sértækan húsnæðisstuðning en honum bar á umræddu tímabili beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var.

Í apríl 2025 var óskað eftir að kærandi legði fram staðfestingu á leigugreiðslum fyrir tímabilið nóvember 2023 til mars 2025. Í kjölfarið lagði kærandi fram gögn sem sýndu fram á millifærslur til leigusala og kvittanir fyrir útlögðum efniskostnaði. Kærandi vísaði til þess að greitt hefði verið fyrir leigu á íbúðinni bæði með beinum leigugreiðslum og með efniskostnaði og vinnuframlagi við standsetningu íbúðarinnar. Fyrir úrskurðarnefndinni hefur kærandi vísað til þess að munnlegt samkomulag hafi verið í gildi við leigusala um að hluti leigugreiðslna yrði greiddur með standsetningu íbúðarinnar þar sem hún hafi ekki verið íbúðarhæf.

Líkt og að framan greinir voru greiðslur sértæks húsnæðisstuðnings frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun til kæranda reiknaðar út frá því að hún væri að greiða 340.000 kr. í leigu á mánuði. Úrskurðarnefndin tekur undir með Húsnæðis- og mannvirkjastofnun að ekki sé hægt að fallast á að efniskostnaður og vinnuframlag við standsetningu íbúðarinnar teljist húsnæðiskostnaður í skilningi laga nr. 94/2023. Þar sem kærandi gat ekki lagt fram gögn sem staðfestu að leigugreiðslur hefðu verið að fullu greiddar til leigusala leiddi endurreikningur stofnunarinnar til þeirrar niðurstöðu að ofgreiddur hefði verið sértækur húsnæðisstuðningur samtals að fjárhæð 2.346.000 kr. Kæranda ber í samræmi við framangreint ákvæði 19. gr. laga nr. 94/2023 að endurgreiða þá fjárhæð.

Ákvarðanir Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um innheimtu sértæks húsnæðisstuðnings til handa kæranda eru því staðfestar.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvarðanir Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 26. maí 2025, um að innheimta ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning A, kt. 240491-3119, samtals að fjárhæð 2.346.000 kr., eru staðfestar.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir