01 október 2025

Mál nr. 276/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 276/2025

Miðvikudaginn 1. október 2025

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Unnþór Jónsson lögfræðingur og Kristinn Tómasson læknir.

Með rafrænni kæru, móttekinni 2. maí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 5. febrúar 2025 um að synja kærandi um afturvirkni örorkumats.

I. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um örorkulífeyri og tengdar greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins frá 1. nóvember 2022 með umsókn 1. október 2024. Þá barst Tryggingastofnun umsókn frá Danmörku á P2200 eyðublaði 13. nóvember 2024. Með bréfi Tryggingastofnunar, dags. 17. desember 2024, var umsókn kæranda samþykkt og upphafstími örorkumatsins ákvarðaður frá 1. október 2024. Með tölvupósti 16. janúar 2025 óskaði kærandi eftir afturvirkum greiðslum. Með bréfi, dags. 5. febrúar 2025, var beiðni um afturvirkni örorkumats synjað.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 2. maí 2025. Með bréfi, dags. 7. maí 2025, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 14. maí 2025, barst greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 15. maí 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 9. júní 2025 og voru þær sendar Tryggingastofnun til kynningar 11. júní 2025. Viðbótargreinargerð barst frá Tryggingastofnun 25. júní 2025 og var hún send kæranda til kynningar með bréfi, dags. 26. júní 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 9. júlí 2025 og voru þær sendar Tryggingastofnun til kynningar 10. júlí 2025. Viðbótarathugasemdir bárust frá kæranda 12. ágúst 2025 og voru þær sendar Tryggingastofnun til kynningar með bréfi, dags. 19. ágúst 2025. Efnislegar athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Í athugasemdum kæranda frá 9. júní 2025 segir að kærandi leggi áherslu á að tafir á umsókn hafi orðið vegna lögbundins gagnaflæðis milli Danmerkur og Íslands, sem og að kærandi hafi ekki haft aðgang að nauðsynlegum skjölum fyrr en eftir að örorkumat í Danmörku hafi verið formlega samþykkt. Kærandi treysti því að nefndin meti atvik þessa máls í heild og veiti honum rétt til afturvirkra greiðslna í samræmi við gögn og lög.

Mál þetta varði örorkumat kæranda sem hafi tekið gildi frá og með 1. október 2024. Kærandi óski hins vegar eftir viðurkenningu á réttindum sínum til greiðslna afturvirkt, að lágmarki frá 3. júlí 2023, eða í raun frá vottorði heimilislæknis, dags. 21. júní 2023, eða frá febrúar 2022 samkvæmt fyrirliggjandi gögnum og heilsufarslegri þróun. Kærandi hafi áður verið metinn með fulla örorku af Tryggingastofnun árið 2012. Eftir þátttöku í endurhæfingu hafi kærandi flutt til Danmerkur og unnið þar með skerta starfsgetu þar til heilsa hans hafi versnað verulega eftir Covid sýkingu í febrúar 2022. Kærandi hafi orðið óvinnufær eftir það. Þrátt fyrir að hafa verið áfram skráður atvinnuleitandi þá hafi það eingöngu verið af því að óvissa hafi ríkt um varanleika veikindanna. Ekki hafi verið farið í mat á vinnufærni fyrr en nýr ráðgjafi hjá B hafi tekið við máli hans og séð að ástandið hafi verið mjög alvarlegt. Í kjölfarið hafi farið fram mat sjúkraþjálfara og sálfræðings, svokölluð „funktionsafklaring“, þar sem staðan hans hafi verið metin hlutlægt en án nokkurrar meðferðar eða endurhæfingar. Báðar skýrslur staðfesti að starfsgeta hans hafi þá verið verulega skert til frambúðar.

Í greinargerð Tryggingastofnunar komi fram að kærandi hafi verið í meðferð eða endurhæfingu. Kærandi vísi því á bug og leggi fram sannanir fyrir því að um hafi verið að ræða starfsgetumat, ekki meðferðarferli. Einnig hafi kærandi ekki haft neina stjórn á gagnaflutningi milli Danmerkur og Íslands vegna EES-reglna, sem hafi gert það að verkum að gögn hafi aðeins getað borist frá Udbetaling Danmark til Tryggingastofnunar. Tafir á mati og umsókn hafi því ekki verið honum að kenna.

Kærandi voni að úrskurðarnefndin meti aðstæður hans í heild og taki tillit til gagna, fyrri örorku, heilsufarsvandamála og þeirra lagaskilyrða sem heimili afturvirkar greiðslur, meðal annars samkvæmt 53. gr. laga nr. 100/2007 og stjórnsýslulögum.

Árið 2012 hafi kærandi greinst með vefjagigt, lágan skjaldkirtil, króníska verki, kvíða og ADHD. Kærandi hafi þá verið metinn með fulla örorku af Tryggingastofnun, en ekki til frambúðar. Í kjölfarið hafi kærandi farið í endurhæfingarprógramm hjá VIRK og fengið endurhæfingarlífeyri. Eftir það hafi kærandi flutt til Danmerkur og hafið störf sem „X“ á meðferðarheimili fyrir ungt fólk í félagsvanda og með átraskanir. Þar hafi kærandi unnið með skerta starfsgetu og með miklum sveigjanleika frá vinnuveitanda. Þegar stofnunin hafi lokað hafi kærandi byrjað atvinnuleit frá 1. desember 2020. Þótt kærandi hafi þá ekki verið formlega metinn óvinnufær hafi starfsgeta hans verið verulega skert. Eftir Covid-19 sýkingu í febrúar 2022 hafi heilsu hans hrakað skyndilega og varanlega og kærandi hafi orðið óvinnufær.

Í ágúst 2022 hafi kærandi fengið greiningu á „Post-Covid syndrome“. Læknisgögn sem Tryggingastofnun hafi undir höndum (LÆ 265 og LÆ 145) sýni að starfsgeta hans hafi verið alvarlega og varanlega skert vegna samverkandi heilsufarsvandamála: „Post-Covid“, vefjagigt, ADHD, geðræn einkenni, langvinnir verkir og fleira.

Kærandi hafi verið í formlegri atvinnuleit með fjárhagsaðstoð (d. kontanthjælp) frá desember 2020. Þann 3. júlí 2023 hafi kærandi verið tekinn af skrá sem atvinnuleitandi í kjölfar vottorðs heimilislæknis frá 21. júní 2023 og hafi örorkumatsferli byrjað undir stjórn B. Ferlið hafi falið í sér stöðuskýrslur frá heimilislækni, mat geðlæknis og síðan virknismat frá sálfræðingi og sjúkraþjálfara.

Þetta hafi ekki verið meðferð eða endurhæfing, heldur eingöngu mat á varanleika starfsgetuskerðingar. Heimilislæknir kæranda hafi skrifað 21. júní 2023 (LÆ 145):

„Anbefaler psykiatrisk speciallægeerklæring ved behov for at bedre kunne dokumentere funktionsnedsættelsen. Jeg ser ikke at der lægeligt ift at kunne hjælpe patient til et bedre liv er nogen oplagt indikation for henvisning til psykiater i øvrigt.“

Engin læknisfræðileg meðferð hafi því verið talin hjálpleg, aðeins skjalfesting á fyrirliggjandi og varanlegu ástandi.

Allir lífeyrissjóðir sem kærandi eigi réttindi hjá, Gildi lífeyrissjóður, Lífeyrissjóður verslunarmanna og Söfnunarsjóður lífeyrisréttinda, hafi metið honum örorkulífeyri afturvirkt frá febrúar 2022, á grundvelli sömu heilsufarsgagna og Tryggingastofnun hafi undir höndum. Greiðslur þeirra séu þegar hafnar og endurspegli skýrt að starfsgeta hafi verið talin skert til frambúðar frá þeim tíma. Þetta veki upp réttmætar spurningar um af hverju opinber aðili meti sömu gögn á annan hátt og dragi í efa mat þeirra sérfræðinga sem lífeyrissjóðirnir hafi byggt ákvörðun sína á.

Tryggingastofnun hafi synjað beiðni kæranda þar sem danska fagnefndin hafi metið hann óendurhæfanlegan frá 17. september 2024. Sú dagsetning marki lok stjórnsýslulegs ferlis, ekki læknisfræðilegt upphaf örorku. Öll gögn sýni að óvinnufærni hafi verið staðreynd mun fyrr.

Samkvæmt 53. gr. laga um almannatryggingar megi greiða örorkulífeyri afturvirkt í allt að 24 mánuði ef gildar ástæður liggi fyrir. Kærandi uppfylli þau skilyrði. Óvinnufærni frá febrúar 2022 sé staðfest. Kærandi hafi sótt um þegar danska örorkumatið hafi legið fyrir. Kærandi hafi verið í opinberu ferli og kerfisbundinni atvinnuleit áður.

Þegar kærandi hafi reynt að senda læknisfræðileg gögn sjálfur til Tryggingastofnunar hafi hann fengið þau svör að samkvæmt reglugerðum EB nr. 883/2004 og 987/2009 mætti stofnunin aðeins taka við gögnum sem bærust beint frá Udbetaling Danmark. Kærandi hafi því ekki haft neina stjórn á því hvenær gögnin hafi borist Tryggingastofnun. Tafir hafi orðið vegna evrópskra reglna en ekki af hans hálfu.

Kærandi telji að synjun Tryggingastofnunar brjóti gegn 10. og 11. gr. stjórnsýslulaga. Ekki virðist hafa verið reynt að meta aðstæður hans í heild og ekki hafi verið gerð tilraun til að beita meðalhófi. Tryggingastofnun hefði átt að skoða hvort hægt væri að veita rétt að hluta með vísan til gagna og forsögu málsins.

Í greinargerð Tryggingastofnunar, dags. 14. maí 2025, komi fram að stofnunin telji kæranda hafa verið í endurhæfingu fram að 17. september 2024. Því sé mótmælt sérstaklega með vísan til skýrslu sjúkraþjálfara frá 9. júlí 2024. Í skýrslunni komi fram að farið hafi verið í gegnum svokallað „funktionsafklaring“ (virknismat) sem hafi farið fram á heimili kæranda og hafi falist í samtali, athugunum og líkamlegum prófum. Virknismatið hafi verið unnið af hlutlausum sjúkraþjálfara fyrir hönd B og alfarið byggt á fyrirliggjandi gögnum geðlæknis, heimilislækna og annarra sérfræðinga.

Þetta mat hafi ekki verið hluti af endurhæfingarferli í þeim skilningi sem Tryggingastofnun virðist leggja til grundvallar í ákvörðun sinni. Það hafi ekki falið í sér neina meðferð, æfingar, markmiðasetningu eða þróunaráætlun, heldur eingöngu mat á virkni á heimili/daglegu lífi og á því hvort vinnufærni væri til staðar, sem hún hafi ekki verið. Það að Tryggingastofnun meti slíkt hlutlaust mat sem „endurhæfingu“ sé röng túlkun sem hafi bein áhrif á niðurstöðu þeirra um upphaf örorku og þar með rétt kæranda til afturvirkra greiðslna.

Þá liggi einnig fyrir skýrsla C sálfræðings hjá D, dags. 7. ágúst 2024, sem beri yfirskriftina „Funktionsafklaring i eget hjem“. Markmið hennar hafi verið að meta almennt daglegt virkni- og athafnastig. Skýrslan byggi á samtali og athugun sem hafi farið fram í aðstöðu D. Undirliggjandi gögn hafi meðal annars verið læknisvottorð LÆ145, LÆ125, LÆ265 og geðlæknisfræðilegt mat.

Eins og með mat sjúkraþjálfara, hafi hér einnig verið um að ræða virknismat (d. funktionsafklaring) en ekki neina endurhæfingu. Engar meðferðir, þjálfunaráætlanir eða þróunartilraunir hafi átt sér stað, heldur hafi eingöngu verið að skrásetja og greina stöðu kæranda. Þetta staðfesti að túlkun Tryggingastofnunar um að kærandi hafi verið í endurhæfingu á þessum tíma byggi ekki á réttum forsendum. Einnig skuli tekið fram að danska fagnefndin (d. rehabiliteringsteam), sem starfi á vegum B í sveitarfélaginu, sé ekki meðferðaraðili heldur stjórnvaldsteymi sem meti hvort endurhæfing sé raunhæf eða hvort starfsgeta sé varanlega skert. Í skýrslu nefndarinnar komi skýrt fram að starfsgeta kæranda sé engin og hafi ekki verið til staðar, hún sé varanlega skert og að engin meðferð geti breytt því. Því sé sú niðurstaða ekki aðeins staðfesting á stöðu kæranda, heldur einnig á gagnsleysi frekari úrræða. Einnig megi benda á fyrrnefnda skýrslu heimilislæknis (LÆ 145), þar sem segi m.a.:

Þessi lýsing dragi skýrt fram að um sé að ræða bæði andlegar og líkamlegar skerðingar af flóknum toga, sem ekki séu tímabundnar og ekki unnt að laga með einfaldri eða hefðbundinni endurhæfingu. Hún styðji niðurstöðu annarra gagna um að starfsgeta sé varanlega skert. Í skýrslu fagnefndar B (d. Resultat af møde i rehabiliteringsteam) segi meðal annars:

„Arbejdsevnen vurderes dokumenteret for varigt nedsat indenfor ethvert erhverv i et sådant omfang, at selvforsørgelse på ordinære- eller særlige vilkår ikke kan opnås. Det vurderes at der ikke er udviklingsmuligheder, som vil kunne bringe A nærmere arbejdsmarkedet. Det er på den baggrund åbenbart formålsløst at forsøge at udvikle A arbejdsevne.“

Þetta jafngildi því að starfsgeta sé metin varanlega skert og að engar raunhæfar leiðir séu til að bæta stöðuna með endurhæfingu eða aðlögun. Þar með sé ljóst að Tryggingastofnun hefði átt að taka mið af þessari niðurstöðu í mati sínu á upphafi örorku og forsendum fyrir greiðslurétti. Engin endurhæfing hafi farið fram eftir Covid sýkingu í febrúar 2022 eða eftir „Post Covid“ greiningu í ágúst 2022.

Í skýrslu geðlæknis frá lokum árs 2023 hafi verið lagt til að reynt yrði nýtt ADHD lyf til að kanna hvort það gæti haft jákvæð áhrif á einkenni kæranda. Sú tilraun hafi farið fram í mars 2024. Eftir þrjá daga hafi lyfjameðferð verið stöðvuð vegna alvarlegra aukaverkana. Meðferðin hafi því hvorki borið árangur né verið talin skynsamleg til áframhaldandi notkunar.

Kærandi telji mikilvægt að taka fram að þessi lyfjatilraun teljist ekki endurhæfing í skilningi laga nr. 100/2007 um almannatryggingar, þar sem hún hafi hvorki verið hluti af skipulagðri endurhæfingaráætlun né studd af markvissri starfsendurhæfingu, virkri þátttöku í úrræðum né matsferli sem ætlað hafi verið að auka starfsgetu.

Samkvæmt framkvæmd Tryggingastofnunar og úrskurðum úrskurðarnefndar velferðarmála, teljist meðferðir sem fari fram eingöngu í læknisfræðilegum tilgangi, t.d. lyfjatilraunir, ekki endurhæfing nema þær séu hluti af samþykktri, markvissri starfsendurhæfingu, sbr. m.a. úrskurð úrskurðarnefndar velferðarmála í máli nr. 108/2022. Þessi lyfjatilraun sýni því ekki að kærandi hafi verið í endurhæfingu, heldur þvert á móti að mögulegar meðferðarleiðir hafi verið kannaðar og ekki reynst raunhæfar.

Í vottorði frá E, sérfræðingi í geðlækningum, dags. 24. nóvember 2023, komi fram að bæði ADHD og „Post-COVID“ einkenni kæranda séu krónísk og hafi í raun útilokað möguleika á virkni í vinnu, nema með óvenjulegum sveigjanleika. Hann bendi á að möguleg tilraun til lyfjameðferðar með atomoxetin gæti veitt lífsgæðaaukningu, en undirstriki að hún muni ekki breyta stöðunni hvað varði starfshæfni á hefðbundnum vinnumarkaði. Hann telji jafnframt að til staðar séu langvarandi geðrænir og líkamlegir kvillar, staðfestir af fjölmörgum sérfræðingum. Þetta undirstriki að örorkuástand kæranda hafi raungerst löngu fyrir þann tíma sem danska fagnefndin hafi komist að í sinni niðurstöðu.

Heimilislæknirinn F, sem hafi fylgt kæranda frá árinu 2014, staðfesti í vottorði (LÆ 265), dags. 23. apríl 2024, að engar verulegar breytingar hafi orðið frá fyrra mati 2023. Þar komi fram:

„• Meðferðarmöguleikar hafa verið að fullu reyndir og ekki sé fyrirsjáanleg úrbót á starfshæfni.

• Ný tilraun með ADHD-lyf (Atomoxetin/Strattera) var gerð í mars 2024 en hætt strax vegna alvarlegra aukaverkana, m.a. aukinnar lífleiða og sjálfsvígshugsana.

• Læknir metur að um varanlega og verulega skerðingu á starfsgetu sé að ræða, sem útiloki þátttöku á vinnumarkaði, bæði með og án aðlögunar.

• Sjúklingur hafi raunsæjan skilning á stöðu sinni, sem samræmist mati heimilislæknis og geðlæknis.“

Í viðauka vottorðsins sé vísað í fyrri læknisgögn, m.a. LÆ 145 og geðlæknisvottorð frá 2023, sem sýni að fötlunin sé samsett, langvinn og óafturkræf. Þar komi einnig fram að Covid sýkingin í febrúar 2022 hafi valdið versnandi einkennum, bæði andlega og líkamlega, m.a. með ofþreytu, auknum verkjum (vefjagigt), heilaþreytu og kvíða. Þessar upplýsingar styðji þá niðurstöðu að starfsgeta hafi verið skert í varanlegum skilningi verulega fyrr en þegar Tryggingastofnun hafi fengið lokaniðurstöður frá dönskum yfirvöldum. Umsókn kæranda um afturvirkar greiðslur endurspegli raunverulega stöðu kæranda og sé í samræmi við ákvæði laga og stjórnsýsluhefða um mat á örorku og rétt til afturvirkni.

Í greinargerð Tryggingastofnunar segi að kærandi hafi tekið einhverja þátt í vinnustofum á vegum vinnumiðlunar í Danmörku, með það að markmiði að auka starfshæfni á tímabilinu 1. desember 2020 til 30. september 2024. Kærandi vilji taka fram að þessi úrræði hafi verið hluti af skyldunámskeiðum á meðan kærandi hafi verið í atvinnuleit og hafi farið fram fyrir Covid sýkinguna árið 2022. Eftir Covid sýkinguna árið 2022 hafi kærandi áfram verið skráður atvinnuleitandi, en það hafi fyrst og fremst verið vegna þess að óvíst hafi verið um varanleika heilsufarsástands hans og ráðgjafi hans hjá B hafi viljað halda í vonina að batinn kæmi. Það hafi ekki gerst. Við núverandi skoðun sjái að kærandi að það hefði átt að óska eftir „sjúkrameldingu“ og stöðumati strax eftir Covid veikindin eða í síðasta lagi eftir „Long Covid“ greiningu ágúst 2022 sem B ráðgjafinn hafi verið upplýstur um, en það hafi ekki verið gert fyrr en nýr ráðgjafi hafi tekið við máli kæranda innan deildarinnar „opfølgning med skånehensyn“. Ráðgjafinn hafi þegar séð að ástand kæranda væri mjög slæmt, þ.e. í kjölfari vottorðs heimilislæknis frá 21. júní 2023, og hafi tafarlaust hafið mat á vinnufærni sem hafi leitt til örorkumatsins.

Kærandi sé mjög þakklátur fyrir þá aðstoð og þjónustu sem hann hafi hef fengið hjá læknum og fagfólki í Danmörku og hjá B og þá fjárhagsaðstoð sem veitt hafi verið, þó hún hafi verið takmörkuð og ekki nægileg til að lifa af án annarra úrræða. Það sé mikill léttir að hafa nú fengið örorkulífeyri og þar með loksins grunnöryggi eftir áratuga fjárhagslegt óöryggi og streð.

Kærandi hafi lagt inn beiðni um frekari afturvirkni eftir samtal við starfsmann Tryggingastofnunar, sem hafi hvatt hann til þess og bent á að réttindi hans yrðu metin út frá fyrirliggjandi gögnum. Kærandi hafi ekki séð aðra leið en að óska eftir sanngjörnu og réttu mati á stöðu hans og færa fram þá heildarmynd sem kæra byggir á. Sé um lögbundin réttindi að ræða, hafi niðurstaðan afgerandi áhrif á fjárhagsstöðu mína og félagslegt öryggi.

Kærandi óski eftir því að úrskurðarnefnd velferðarmála felli úr gildi ákvörðun Tryggingastofnunar frá 5. febrúar 2025 og veiti honum rétt til afturvirkra greiðslna örorkulífeyris að lágmarki frá 3. júlí 2023 þegar formlegt örorkumat hafi byrjað og atvinnuleit hafi lokið eða í samræmi við heilsufarsgögn og mat íslenskra lífeyrissjóða frá og með 1. febrúar 2022 þegar hann hafi greinst með Covid.

Í athugasemdum kæranda frá 9. júlí 2025 segir meðal annars að engar nýjar forsendur eða gögn hafi komið fram af hálfu Tryggingastofnunar. Hugtakið „úrræði“ eða „einhverskonar endurhæfing“ sé notað án skýrrar skilgreiningar þegar stofnunin haldi því áfram fram að kærandi hafi verið í „einhverskonar úrræðum“ eða „endurhæfingu“, án þess þó að skilgreina nákvæmlega hvaða úrræði átt sé við eða hvaða gögn styðji þá fullyrðingu. Skýrslur sjúkraþjálfara og sálfræðings, sem Tryggingastofnun hefur undir höndum, bera hins vegar það með sér að um hafi verið að ræða hlutlaust virknismat (d. funktionsafklaring) en ekki endurhæfingu í skilningi laga. Ekkert í þessum matsferlum fól í sér meðferð, þjálfunaráætlanir, skipulagt starfsendurhæfingarferli né þróunaráætlun.

Ákvörðun Tryggingastofnunar byggi á formlegri dagsetningu en ekki læknisfræðilegum veruleika. Stofnunin virðist byggja sína afstöðu fyrst og fremst á dagsetningu stjórnsýslulegrar niðurstöðu í Danmörku fremur en á gögnum sem sýni raunverulega skerðingu á starfsgetu mun fyrr.

Það hafi reynst kæranda bæði sárt og órólegt að upplifa þessa málsmeðferð. Upphaflega hafi kærandi haft samband við starfsmann Tryggingastofnunar til að reyna að fá skilning á réttarstöðu sinni. Honum hafi verið bent á að senda inn umsókn um afturvirkar greiðslur, í þeim tilgangi að hægt væri að meta rétt hans á grundvelli gagna. Kærandi hafi fylgt því ráði í trausti þess að stofnunin myndi skoða málið af heilindum og með hagsmuni veikra og varnarlausra að leiðarljósi. Reynsla kæranda, svo og þau svör sem hann hafi fengið, gefi því miður ekki tilefni til að ætla að Tryggingastofnun hafi sýnt frumkvæði að því að kafa í gögnin með raunsæi eða vilja til að skilja heildarmyndina.

Í athugasemdum kæranda frá 12. ágúst 2025 segir að samkvæmt 76. gr. EB reglugerðar nr. 883/2004 skuli yfirvöld og stofnanir aðildarríkja veita hver annarri góðra gjalda og starfa eins og þær innleiddu eigin löggjöf, m.a. við gagna- og upplýsingaskipti. Þetta gildir einnig gagnvart EES-ríkjum (Ísland). EB reglugerð nr. 978/2009 skilgreini „Structured Electronic Document“ (SED) og rafræn gagnaskipti milli stofnana, SED-skjöl myndi stoð fyrir ákvörðun bótaréttar yfir landamæri. P2200 (SED) sé staðlað samskiptaeyðublað í örorku/örorkulífeyrismálum (beiðni/upplýsingaskipti milli stofnana). Því sé eðlilegt og lögbundið að Tryggingastofnun byggi á P2200-gögnum sem berist frá Danmörku.

Samkvæmt stefnu og útskýringum framkvæmdastjórnar ESB um samræmingu almannatrygginga skuli einstaklingar ekki verða fyrir óhagstæðri meðferð né missa réttindi við búferlaflutninga innan ESB/EES. Þeir megi ekki bera þyngri sönnunarbyrði né líða tjón vegna milliríkja-gagnaflæðis. „Lojal samvinna (TEU 4(3))“ hafi verið dregin fram í fræðiritum sem grundvallarregla í framkvæmd samræmingar almannatrygginga. Stofnanir eigi að vinna saman þannig að einstaklingurinn beri ekki hallann af stjórnsýslulegum töfum milli ríkja.

Þar sem EES-regluverkið krefjist virkrar samvinnu stofnana og tryggi að fólk verði ekki fyrir réttarspjöllum við landamæri, getur Tryggingastofnun ekki lagt á kæranda ríkari sönnunarkröfur né skorða afturvirkni af því einu að danska stjórnsýsluniðurstaðan frá 17. september 2024 hafi borist síðar. Meta beri læknisfræðilegan veruleika og beita 24 mánaða heimildinni þegar gögn hafi borist í nóvember 2024.

III. Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 5. febrúar 2025, um að synja kæranda um frekari afturvirkni örorkumats sé kærð.

Örorkulífeyrir greiðist samkvæmt 1. mgr. 24. gr. og 1. mgr. 25. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar, ásamt síðari breytingum, þeim sem séu metnir til a.m.k. 75% örorku til langframa vegna afleiðinga læknisfræðilegra viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar. Tryggingastofnun meti örorku þeirra sem sæki um örorkubætur samkvæmt sérstökum örorkustaðli, sbr. 2. mgr. 25. gr. laganna.

Örorkustyrkur greiðist samkvæmt 1. mgr. 27. gr. laga um almannatryggingar þeim sem fái örorku sína metna a.m.k. 50%. Slíkan styrk skuli enn fremur veita þeim sem uppfylli skilyrði 1. mgr. og stundi fullt starf ef örorkan hafi í för með sér verulegan aukakostnað.

Samkvæmt 2. gr. reglugerðar nr. 379/1999 um örorkumat meti tryggingayfirlæknir örorku þeirra sem sæki um örorkubætur frá Tryggingastofnun samkvæmt staðli sem byggður sé á læknisfræðilegum viðurkenndum sjúkdómum eða fötlun.

Í 32. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar sé að finna ákvæði um upphaf og lok greiðsluréttar og greiðslufyrirkomulag. Í 1. mgr. 32. gr. segi að réttur til greiðslna samkvæmt lögum þessum stofnist frá og með þeim degi er umsækjandi teljist uppfylla skilyrði til greiðslna og skuli greiðslur reiknaðar frá fyrsta degi næsta mánaðar eftir að greiðsluréttur sé fyrir hendi. Greiðslur falli niður í lok þess mánaðar er greiðslurétti ljúki. Í 4. mgr. 32. gr. segi síðan að greiðslur skuli aldrei ákvarðaðar lengra aftur í tímann en tvö ár frá því að Tryggingastofnun berist umsókn og önnur gögn sem nauðsynleg séu til að unnt sé að taka ákvörðun um rétt til greiðslna og fjárhæð þeirra.

Ágreiningsefni málsins varði tímabil örorkulífeyris og snúi að afturvirkni örorkumats en kærandi fái metna örorku í Danmörku, samkvæmt skráningu í P2200 eyðublaði, þann 1. október 2024 en kærandi sé búsettur í Danmörku. Við mat á örorku í Danmörku hafi legið fyrir m.a. læknisvottorð, matskýrsla geðlæknis sálfræðings og sjúkraþjálfara. Kærandi hafi hlotið „kontanthjælp“ í Danmörku á tímabilinu 1. desember 2020 til 30. september 2024 en út frá gögnum í málinu megi sjá að kærandi hafi tekið einhvern þátt í vinnustofum á vegum vinnumiðlunar í Danmörku, með það að markmiði að reyna auka starfshæfni, á fyrrnefndu tímabili ásamt því að hafa verið í einhverjum úrræðum, s.s. í sjúkraþjálfun, hjá sálfræðingi og geðlækni á vegum sveitarfélags.

Kærandi hafi sótt um hér á landi með umsókn í gegnum Mínar síður, dags. 1. október 2024. Samkvæmt umsókn þá hafi kærandi sótt um örorkumat frá 1. nóvember 2022. Kærandi hafi fengið metna örorku á Íslandi með gildistíma frá 1. október 2024 og matið sé varanlegt, sbr. bréf stofnunarinnar, dags. 17. desember 2024.

Gögn sem hafi legið fyrir við mat á örorku hafi meðal annars verið eyðublaðið P2200, dags. 8. nóvember 2024, læknisvottorð, dags. 13. nóvember 2024, og matskýrslur frá tímabilinu 2022 til 2024.

Kærandi óski eftir rökstuðningi fyrir synjun á afturvirkum greiðslum í tvígang, með tölvupósti frá 16. janúar 2025 og með bréfi mótteknu 28. apríl 2025. Kærandi fái sendan rökstuðning frá Tryggingastofnun með bréfi, dags. 5. febrúar 2025. Í rökstuðningi segi m.a.:

„Umsækjandi er metinn óendurhæfanlegur í Danmörku 17.9.2024 en fram að því er það læknisfræðilegt mat að umsækjandi hafi verið í þörf fyrir endurhæfingu samkvæmt fyrirliggjandi gögnum og breytir engu þótt umsækjandi hafi verið á félagslegri framfærslu "kontanthjælp" frá 1.12.2020 til 30.9.2024 í Danmörku.“

Tryggingastofnun leggi sjálfstætt mat á færniskerðingu umsækjanda á grundvelli framlagðra gagna þar sem meðal annars sé horft til sjúkdómsgreininga, heilsufarssögu og upplýsinga um meðferðir/endurhæfingu sem kærandi hafi undirgengist í kjölfar veikinda og/eða slysa. Við gerð örorkumats sé Tryggingastofnun því ekki bundin af ályktunum lækna eða annarra meðferðaraðila um meinta örorku eða óvinnufærni umsækjanda. Við það mat skipti þannig máli hvort gögnin komi frá hlutlausum aðila og enn fremur hvort þau séu rökstudd. Loks horfi Tryggingastofnun til þess hvort áverkar, fötlun eða sjúkdómar leiði almennt til þeirra einkenna sem lýst sé í gögnum málsins og hvort einkennin fá stoð í lýsingu atvika daglegs lífs.

Líkt og fram komi í rökstuðningi Tryggingastofnunar, dags. 5. febrúar 2025, sé það læknifræðilegt mat stofnunarinnar að kærandi hafi verið í þörf fyrir endurhæfingu út frá gögnum málsins. Út frá 1. mgr. 32. gr. almannatryggingalaga hafi stofnast réttur til greiðslna frá og með þeim degi sem kærandi sé talinn uppfylla skilyrði til greiðslna. Kærandi sé talinn uppfylla skilyrði til greiðslna frá 1. [október] 2024.

Að öllu framangreindu virtu sé niðurstaða mats Tryggingastofnunar að kærandi hafi uppfyllt skilyrð til greiðslna vegna örorku frá 1. [október] 2024. Í ljósi framangreinds sé það niðurstaða stofnunarinnar að afgreiðsla á umsókn kæranda, þ.e. að hafna umsókn kæranda um frekari afturvirkni á örorkumati, sé rétt, miðað við fyrirliggjandi gögn í málinu. Sú niðurstaða sé byggð á faglegum sjónarmiðum sem og gildandi lögum og reglum.

Tryggingastofnun fari því fram á staðfestingu ákvörðunar sinnar frá 5. febrúar 2025, um að synja kæranda um frekari afturvirkni á örorkumati.

Í viðbótargreinargerð Tryggingastofnunar segir að kærandi hafi verið í formlegri atvinnuleit með fjárhagsaðstoð frá desember 2020 til ársins 2023 og verið metinn óendurhæfanlegur í Danmörku frá 17. september 2024. Kærandi virðist því hafa verið í einhverskonar úrræðum á árunum 2020 til 2024 þar til að hann fái metna örorku. Á árunum 2020 til 2023 hafi kærandi verið skráður í atvinnuleit. Á árunum 2023 til 2024 eigi sér stað ýmsar athuganir/úrræði á starfsgetu kæranda, m.a. hjá sjúkraþjálfara, geðlækni, sálfræðingi, lyfjameðferð prófuð (ADHD lyf) ásamt endurmati hjá heimilislækni. Úrræðin hafi haft það að markmiði að meta starfsgetu kæranda og á endanum hafi það verið mat dönsku fagnefndarinnar að kærandi væri óendurhæfanlegur frá 17. september 2024.

IV. Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 5. febrúar 2025, um að synja kæranda um afturvirkni örorkumats, en örorkumat var ákvarðað frá 1. október 2024.

Um örorkulífeyri er fjallað í þágildandi 25. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar. Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laganna eru greiðslur örorkulífeyris bundnar því skilyrði að umsækjendur hafi verið metnir til a.m.k. 75% örorku til langframa vegna afleiðinga læknisfræðilega viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laganna metur Tryggingastofnun örorku þeirra sem sækja um örorkulífeyri samkvæmt sérstökum örorkustaðli. Örorkustaðallinn er byggður upp af stöðluðum spurningum sem varða líkamlega og andlega færni viðkomandi. Almennt er leitað eftir svörum og mati umsækjanda sjálfs á þeim spurningum sem í staðlinum eru. Enn fremur liggur fyrir skoðunarskýrsla læknis sem á grundvelli skoðunar og viðtals við umsækjanda fyllir út staðalinn. Umsækjandi fær stig miðað við færni sína. Til að metin verði 75% örorka þarf að ná fimmtán stigum í líkamlega hluta staðalsins eða tíu stigum í andlega hlutanum eða sex stigum í báðum. Í undantekningartilvikum er samkvæmt 4. gr. reglugerðar nr. 379/1999 um örorkumat hægt að meta viðkomandi utan staðals.

Samkvæmt 2. málsl. 2. mgr. 25 gr. laga um almannatryggingar er heimilt að setja það skilyrði að viðkomandi gangist undir sérhæft mat á möguleikum til endurhæfingar og viðeigandi endurhæfingu áður en til örorkumats kemur, sbr. þágildandi 7. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð.

Samkvæmt þágildandi 1. mgr. 55. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar skal sækja um allar greiðslur samkvæmt þeim lögum. Örorkulífeyrir reiknast frá fyrsta degi næsta mánaðar eftir að greiðsluréttur er fyrir hendi samkvæmt 1. mgr. 32. gr. laganna. Samkvæmt 4. mgr. nefndrar 32. gr. skulu greiðslur aldrei ákvarðaðar lengra aftur í tímann en tvö ár frá því að Tryggingastofnun berst umsókn og önnur gögn, sem nauðsynleg eru til að unnt sé að taka ákvörðun um rétt til greiðslna og fjárhæð þeirra.

Af framangreindu má ráða að örorkulífeyrir skal reiknaður frá fyrsta degi næsta mánaðar eftir að greiðsluréttur er fyrir hendi en þó aldrei lengra aftur í tímann en tvö ár frá því að umsókn og önnur nauðsynleg gögn berast Tryggingastofnun ríkisins.

Kærandi var talinn uppfylla læknisfræðileg skilyrði örorkulífeyris með örorkumati, dags. 17. desember 2024, og var upphafstími matsins ákvarðaður frá 1. október 2024. Í P2200 eyðublaði kemur fram að kærandi hafi orðið óvinnufær 30. nóvember 2020 og fengið „kontanthjælp“ greiðslur í Danmörku frá 1. desember 2020 til 30. september 2024. Þá hafi kærandi verið metinn til örorku frá 1. október 2024.

Í fyrirliggjandi gögnum málsins er að finna skjal frá danskri fagnefnd um endurhæfingu („Rehabiliteringsteamets“) þar sem gerð er grein fyrir niðurstöðu nefndarinnar á fundi hennar 17. september 2024 í tilefni af umsókn kæranda um örorkulífeyri. Í niðurstöðunni segir meðal annars svo:

„Den faglig forklaring på, hvorfor pågældendes arbejdsevne anses for varigt nedsat: Arbejdsevnen vurderet ophævet på grund af følgende diagnoser:

- ADHD

- Belastningsreaktion med adfærdssymptomer og emotionelle symptomer

- Covid senfølger

- Fibromyalgi

- Kroniske smerter

- Lændestivhed/smerter

Rehabiliteringsteamet lægger vægt på de lægelige oplysninger i sagen, herunder helbredsattest LÆ265 af egen læge F fra den 23-04-2024 hvor der fremgår at behandlingsmuligheder er udtømte og at A har et varigt funktionstab.

Rehabiliteringsteamet har yderligere lagt vægt på speciallægeerklæring af psykiater G af den 24-11-2023 hvor der fremgår at A er traumatiseret i en grad så han har udviklet en række af såkaldt funktionelle lidelser, hvor han er præget af smerter og mere diffuse symptomer fra kroppen, særligt under belastning og på særdeles lav tærskel. Disse må vurderes kroniske og varige og vil kunne udfordre forsøget på at skabe kontakt til arbejdsmarkedet. Der blev anbafalet medicinsk behandling for ADHD.

Det fremgår af statusattest fra psykiater H af den 06-05-2024 at A indtog i marts 2024 den ordinerede medicin i kun 3 dage, hvorefter psykiater seponerede behandlingen, da A mistede lysten til alt, blev modløs med håbsløhedsfølelse, fik forværring af paranoide symptomer, udtalt livslede, betydelig øget suicidalrisiko. Der vurderes, at der ikke er yderligere psykiatriske behandlingsmuligheder, der kan bedre funktionsniveauet, der er svært stationær/kronisk nedsat i ethvert erhverv.

Rehabiliteringsteamet vurderer, at alle behandlingsmuligheder er udtømte samt, at A helbredsmæssige tilstand er varig og stationær med et betydelig nedsat funktionsniveau. Rehabiliteringsteamet vurderer, at helbredsmæssige og sociale tilstand ikke kan bedres i et omfang hvor A vil kunne opnå tilknytning til arbejdsmarkedet, på hverken ordinære eller fleksjob vilkår. Det vurderes åbenlyst formålsløst at forsøge, at iværksætte yderligere indsatser for at forbedre A funktionsniveau, med henblik på forbedret arbejdsevne. Der kan ikke peges på en branche der vil kunne rumme A nedsatte funktionsniveau og helbredstilstand.“

Í læknisvottorði F, dags. 21. júní 2023, segir meðal annars:

„Lang kompliceret sygdomshistorie vedrørende psykisk lidelse og funktionelle lidelser. Den aktuelle funktionsnedsættelse skyldes hovedsageligt symptomer som relaterer sig til hhv postcovidsyndrom og hans psykiske lidelse. Patient tolker symptomerne som udløst af covidinfektion men herunder at infektionen har udløst forværring af hans psykiske lidelse. Lægeligt er jeg ikke i stand til at tolke i hvor høj grad symptomer har med hhv det ene og det andet at gøre.

[…]

Patienten har vedholdende angivet meget lav funktionsevne og ikke været i stand til at varetage et arbejde. Dette særligt begrundet af udtalt træthed, fatigue med forværring af aktivitet. Uforudsigeligheden ift perioder hvor funktionsevnen er særligt lav gør at patient ikke kan se hvordan han kan varetage et arbejde.

Der er ikke nogle objektive fund som kan understøtte ovenstående men det er jo også ofte tilfældet når det gælder postcovidsyndrom. Ift funktionsevnenedsættelse grundet psykisk lidelse har jeg ikke grundlag for at angive graden af dette. Må i så fald indhentes psykiatrisk vurdering af dette.“

Í mati G sérfræðings í geðlækningum, dags. 24. nóvember 2023, segir meðal annars svo:

„Derudover er A med ADHD og har tidligere profiteret af behandling med MPH, som dog ikke er fristende at genoptage, idet det påvirkede hans paranoide tendenser negativt. Det er ut.s vurdering at KF ved forløb hos psykiater i 2022 formentlig ganske korrekt ikke var med et udtalt behandlingsbehov, men at han efter COVID-infektion ikke længere kan kompensere på nogen vis. Senfølgerne medfører kognitive deficits, som kommer oveni de allerede eksisterende deficits A har fra sin ubehandlede ADHD og det er derfor ut.s vurdering, at han ikke længere kan klare sig uden medicin, såfremt han skal søges tilknyttet arbejdsmarkedet eller blot opnå en acceptabel livskvalitet. Man må anbefale brug af atomoxetin (ATM/strattera) hos denne patient, som ikke tåler centralstimulerende ADHD-medicin udpræget godt, men som havde virkelig god effekt af dette i en periode. Der er derfor grund til at tro at visse af hans symptomer kan inddæmmes med brug af ATM, som ikke er kendt for at udløse angst, psykoser eller paranoide tendenser. Det er uklart hvad behandlingsresponset evt. vil blive, men man kan gøre sig forhåbninger om mere end blot livskvalitetforbedrende egenskaber, selvom hans senfølger til COVID muligvis er permanente, dette mangler der endnu data på i den generelle forskning på området. Derfor er A anbefalet kontakt til psykiater mhp. afprøvning af ATM i stigende doser afhængig af effekt og bivirkninger. A er indstillet på at afprøve denne behandling. Et behandlingsforsøg med ATM vil typisk strække sig over 3-4 måneder før der er afklaring af effekt og om det tolereres af A. Det vurderes at både COVID-senfølgerne og ADHD er kroniske tilstande med forbehold for manglende viden om COVID. Der er dog ikke behandlingsmuligheder for COVID-senfølger som derfor må afvente spontanforløbet. Vedrørende ADHD er der uafprøvede behandlingsmuligheder som bør afprøves før man kan konkludere på graden af funktionsnedsættelse desangående.

Der er behov for afprøvning af medicin mod ADHD og herefter en vurdering af om det er realistisk igen at søge A tilknyttet arbejdsmarkedet og selv med behandling vil dette skulle foregå under skånehensyn hvad angår tid og belastningsgrad samt udtalt fleksible rammer så vidt muligt.“

Í læknisvottorði F, dags. 23. apríl 2024, kemur meðal annars eftirfarandi fram:

„Fremstår til at behandlingsmuligheder er udtømte og vurderes at der er et varigt funktionstab som forhindrer tilbagegang til arbejdsmarkedet.

[…]

Patientens opfattelse er at der ikke er forhåbninger om generhvervelse af sit tidligere funktionsniveau hvilket overenstemmer med min vurdering og den vurdering som fremgår af den psykiatriske speciallægeerklæring.“

Í mati C sálfræðings, dags. 7. ágúst 2024, segir meðal annars svo:

„På baggrund af samtalen, samt vedlagte sagsakter, vurderes det, at A fremstår med massive barrierer i forhold til beskæftigelse. Det vurderes, at dette er i en grad så det er forventeligt, at A vil have svært ved at honorere kravene i beskæftigelse selv om disse er af meget skånsom karakter. Dette vurderes på baggrund af de komplekse og langvarige psykiske belastninger i A historik og yderligere ved at A gennem hele sit voksenliv ad mange omgange har været i beskæftigelse, på trods af fysiske og psykiske udfordringer og smerter. Det vurderes, at A nu er så psykisk nedslidt, at hans tilstand og prognose ikke er forenelig med beskæftigelse. Undertegnede kan således ikke pege på erhverv, hvor A kan forventes at begå sig og fastholdes i, med hans nuværende psykiske funktionsniveau. A kroniske angst og forpinthed bevirker, at han har svært ved at udføre basale huslige gerninger, og det er efter min bedste overbevisning ikke realistisk, at A vil være i stand til at kunne gennemføre yderligere opgaver relateret til beskæftigelse, og dertil ikke vil kunne formå at være mødestabil. Såfremt der igangsættes yderligere beskæftigelsesrettede indsatser, er min vurdering, at det kan lede til en yderligere destabilisering af det allerede meget nedsatte funktionsniveau, der pt. vurderes til stede i hvile. Derfor vurderes det, at yderligere beskæftigelsesrettede tiltag formentlig ikke vil være brugbare til at få A nærmere beskæftigelse, men derimod have store konsekvenser for A liv og livskvalitet, og derfor frarådes.“

Í mati I sjúkraþjálfara, dags. 9. júlí 2024, segir meðal annars svo:

„A opleves uden tro på, at han kan bidrage til arbejdsmarkedet, idet hans store behov for fleksibilitet ikke vil kunne imødekommes af en arbejdsgiver. A har senest i en længere periode arbejdet som pædagogmedhjælper på et bosted, hvor der var stor mulighed for fleksbilitet. Fleksibiliteten blev imødekommet ved, at han havde længere tid til at udføre fysiske opgaver, og at opgaverne ikke afhang af ham. Herudover var A på nedsat tid, og han havde bolig på arbejdspladsen. Til sidst i A ansættelse blev han tildelt sovende nattevagter for at imødekomme hans funktionsniveau bedst muligt. Efterfølgende har A fået senfølger af covid19, og hans funkitonsniveau er derfor nedsat yderligere. Det vurderes, at A træthed og kroniske smerter, som kommer efter ganske kort tids aktivitet i ca. 10 minutter, er væsentligt begrænsende, og at han efter ganske kort tids aktivitet ikke kan magte andet samme dag. A trætbarhed kommer til udtryk i samtalen, hvor det bliver sværere og sværere for A at finde ordene efter 30 minutter, og at A senere i samtalen også har sværere ved at svare på undertegnedes spørgsmål. A kan fortsat udføre lettere aktiviteter, som er gode for kroppen, men da disse aktiviteter formodes at være vedligeholdende i forhold til A fysiske funktionsniveau, formodes hans funktionsniveau at nedsættes yderligere, såfremt han ikke udfører udstrækning, gåture og vejrtrækningsøvelser. Udover A fysiske udfordringer og lidelser er der også psykiske og kognitive udfordringer, som samlet er medvirkende til at nedsætte A funktionsniveau nævneværdigt. Undertegnede kan ikke pege på andre erhverv, hvor A måtte forvente at kunne begå sig uden en yderligere forværring af hverdagsmestring og smerteniveau. Undertegnede kan heller ikke pege på hjælpemidler eller handicapkompenserende ordninger, som måtte forventes at øge A funktionsniveau nævneværdigt.“

Úrskurðarnefnd velferðarmála, sem meðal annars er skipuð lækni, leggur sjálfstætt mat á öll gögn málsins. Samkvæmt gögnum málsins hefur kærandi verið óvinnufær síðan 30. nóvember 2020 og fékk „kontanthjælp“ greiðslur í Danmörku frá 1. desember 2020 til 30. september 2024. Tryggingastofnun miðaði upphafstíma örorkumats kæranda við 1. október 2024, en örorkumat kæranda í Danmörku miðast einnig við þann tíma. Tryggingastofnun byggir á því að kærandi hafi verið metinn óendurhæfanlegur í Danmörku 17. september 2024.

Í læknisvottorði F, dags. 21. júní 2023, kemur fram að um sé að ræða langa og flókna sjúkdómssögu en færniskerðingu kæranda megi fyrst og fremst rekja til eftirstöðva COVID-19 sjúkdómsins og geðraskana. G, sérfræðingur í geðlækningum, taldi í mati sínu, dags. 24. nóvember 2023, að rétt væri að reyna lyfjameðferð við ADHD og síðan að leggja mat á hvort það væri raunhæft að koma kæranda að einhverju leyti út á vinnumarkaðinn. Í læknisvottorði F, dags. 23. apríl 2024, greindi læknirinn frá því mati sínu að meðferðarúrræði væru fullreynd og að kærandi væri ekki fær um að fara aftur á vinnumarkaðinn vegna varanlegrar færniskerðingar. Í mati C sálfræðings, dags. 7. ágúst 2024, er mælt gegn því að frekari starfsendurhæfingarúrræði verði reynd þar sem þau muni líklega ekki hjálpa til við að koma kæranda út á vinnumarkaðinn heldur fremur minnka lífsgæði hans. Í niðurstöðu danskrar fagnefndar um endurhæfingu („Rehabiliteringsteamets“) á fundi hennar 17. september 2024 kemur fram að allir meðferðarmöguleikar séu fullreyndir.

Úrskurðarnefndin telur að ráða megi af gögnum málsins að kærandi hafi verið óvinnufær frá því í lok árs 2020 en færniskerðing hans hafi aukist töluvert í kjölfar COVID-19 sjúkdómsins á árinu 2022. Að mati úrskurðarnefndar má ráða af gögnum málsins að endurhæfing kæranda hafi verið fullreynd í apríl 2024, sbr. fyrrgreindar upplýsingar í læknisvottorð F, dags. 23. apríl 2024. Því telur úrskurðarnefndin að upphafstími örorkumats kæranda skuli vera 1. maí 2024, sbr. þágildandi 1. mgr. 32. gr. laga um almannatryggingar.

Með vísan til þess, sem rakið hefur verið hér að framan, er ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 5. febrúar 2025 um að synja kæranda um afturvirkni örorkumats felld úr gildi. Upphafstími örorkumatsins skal vera 1. maí 2024.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja A, um afturvirkni örorkumats er felld úr gildi. Upphafstími örorkumatsins skal vera 1. maí 2024.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir