Mál nr. 423/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 423/2025

Fimmtudaginn 2. október 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 3. júlí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 13. júní 2025, um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til hans.

I. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 17. mars 2025 og var umsóknin samþykkt 8. apríl 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 13. júní 2025, var kæranda tilkynnt að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans hefðu verið stöðvaðar á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 4. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar þar sem hann hefði hafnað þátttöku í vinnumarkaðsúrræði.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 3. júlí 2025. Með bréfi, dags. 7. júlí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 7. ágúst 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 12. ágúst 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi sé að hljóta sín þriðju viðurlög. Kærandi greinir frá því að fyrstu viðurlög hafi hann fengið 2023 vegna starfsloka. Kærandi viðurkenni að þau hafi verið réttmæt. Næst hafi kærandi hlotið viðurlög árið 2024 sökum þess að hafa ekki mætt í boðað vinnuúrræði. Það hafi ekki verið með vilja gert en á þeim tíma hafi hann verið með bilaðan síma sem hafi slökkt á sér í tíma og ótíma. Kærandi hafi því ekki séð skilaboðin í tæka tíð. Nú sé um þriðju viðurlögin að ræða vegna boðaðs kynningarfundar sem kærandi hafi ekki getað mætt á sökum veikinda. Kærandi hafi farið með læknisvottorð til Vinnumálastofnunar vegna þessa.

Kærandi greinir frá því að hann hafi unnið hér á landi í um tíu ár og að honum þyki leitt að svona sé komið fram við hann. Kærandi segist hafa misst allt, bæði leiguíbúð og heilsu. Kærandi sé að þiggja fjárhagsaðstoð sem neyðarúrræði en þar sæti hann einnig viðurlögum líkt og hjá Vinnumálastofnun. Kærandi greinir frá því að hann sé að leigja herbergi og neyðist til að lifa á hundrað þúsund krónum á mánuði. Kærandi spyrji hvernig hann eigi að hafa efni á því að greiða fyrir net í símann eða að hafa heilsu til að standa í þessu frá árinu 2023.

Kærandi tekur fram að hann langi til að vinna en finni sér enga atvinnu sökum þess að það svari hreinlega enginn atvinnuumsóknum hans. Vinnumálastofnun hafi ekkert gert fyrir kæranda nema að refsa honum fyrir að vera til. Að mati kæranda sé um fordóma að ræða í hans garð eftir að hafa verið fyrirmyndar borgari hér á landi til margra ára.

III. Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 17. mars 2025. Með erindi, dags. 8. apríl 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Þann 21. maí 2025 hafi kærandi verið boðaður á kynningarfund á vegum þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar, Grensásvegi 9 í Reykjavík þann 23. maí 2025, klukkan 09:00. Athygli hafi verið vakin á að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu gætu valdið stöðvun á greiðslum atvinnuleysistrygginga. Boðunin hafi verið birt á „Mínum síðum“ kæranda. Ásamt því hafi athygli verið vakin á nýjum samskiptum með tölvupósti á skráð netfang kæranda, X, og með smáskilaboðum í skráð símanúmer kæranda, X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi smáskilaboðin borist í símtæki kæranda þann 21. maí 2025, klukkan 07:55. Kærandi hafi hvorki mætt á boðaðan kynningarfund né boðað forföll.

Þann 26. maí 2025 hafi borist læknisvottorð frá kæranda þar sem fram komi að kærandi hafi verið óvinnufær á tímabilinu 22.-25. maí 2025.

Þann 3. júní 2025 hafi Vinnumálastofnun sent kæranda erindi þar sem óskað hafi verið eftir skýringum á fjarveru á boðaðan kynningarfund þann 23. maí 2025, auk skýringa á því af hverju kærandi hafi ekki tilkynnt Vinnumálastofnun um veikindi sín fyrir fram. Í erindi til kæranda hafi verið vakin athygli á 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, auk viðurlagaákvæðum XI. kafla laganna. Sjö virkra daga frestur hafi verið veittur til að skila skýringum. Engar frekari formlegar skýringar á fjarveru kæranda hafi borist.

Með erindi, dags. 13. júní 2025, hafi kæranda verið tilkynnt ákvörðun Vinnumálastofnunar að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til hans frá og með 13. júní 2025 sökum þess að hann hefði ekki tilkynnt um forföll sín og ekki sinnt boðun á kynningarfund þann 23. maí 2025. Sú ákvörðun hafi verið tekin á grundvelli 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr., laga um atvinnuleysistryggingar.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Á meðal skilyrða fyrir greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé að vera í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. Samkvæmt [h. lið] 1. mgr. 14. gr. felist virk atvinnuleit meðal annars í því að hafa vilja og getu til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum er standi til boða. Í 13. gr. laga nr. 55/2006 um vinnumarkaðsaðgerðir komi einnig fram skylda þess sem teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar til að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum sem Vinnumálastofnun ákveði.

Ákvæði 13. gr. sé svohljóðandi:

„Atvinnuleitandi skal fylgja eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum skv. 11. gr. og gera það sem í hans valdi stendur til að bæta vinnufærni sína til þess að verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði. Þar á meðal skal atvinnuleitandi ávallt mæta í viðtöl til ráðgjafa Vinnumálastofnunar skv. 14. gr. og taka þátt í þeim vinnumarkaðsúrræðum er standa honum til boða. Atvinnuleitandi skal jafnframt tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eðaaðstæðum að öðru leyti án ástæðulausrar tafar.“

Á grundvelli 7. mgr. 9. gr. laga um atvinnuleysistryggingar beri atvinnuleitendum að hafa reglulegt samband  við  Vinnumálastofnun  eftir  nánara  fyrirkomulagi  sem  stofnunin  ákveði.  Í  tilfelli kæranda var hann boðaður til viðtals hjá stofnuninni,  en  samkvæmt 3. mgr. 13. gr. laganna er Vinnumálastofnun heimilt að boða atvinnuleitendur til stofnunarinnar með sannanlegum hætti, meðal annars til að kanna hvort breytingar hefðu orðið á högum þeirra sem kynnu að hafa áhrif á rétt  þeirra  til  greiðslu  atvinnuleysisbóta. Skuli  atvinnuleitendur  þá  vera  reiðubúnir  að  mæta  til stofnunarinnar  með  mjög  skömmum  fyrirvara.  Ákvæði  3.  mgr.  13.  gr.  kom  inn  í  lög  um atvinnuleysitryggingar með 4. gr. laga nr. 134/2009, en í athugasemdum með 4. gr. segir að gert sé ráð fyrir að stofnunin geti boðað atvinnuleitanda með allt að sólarhringsfyrirvara á þá skrifstofu sína sem næst sé lögheimili viðkomandi.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki mætt á boðaðan kynningarfund á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar þann 23. maí 2025. Áður hafi kærandi fengið senda tilkynningu í tölvupósti, í farsíma og á „Mínum síðum“ um boðun á umræddan fund. Í fyrstu hafi kæranda verið gert að sæta viðurlögum vegna fjarveru sinnar á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Ákvæðið sé svohljóðandi:

„Sá sem hafnar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir þegar hinn tryggði mætir ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma skv. 6. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr.“

Í 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar komi skýrt fram að hafni einstaklingur þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum skuli hann sæta tveggja mánaða biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma. Í greinargerð við frumvarp til laga um atvinnuleysistryggingar sé efni 58. gr. laganna nánar skýrt. Þar segi að Vinnumálastofnun annist skipulag vinnumarkaðsaðgerða og að litið sé svo á að þeim sem tryggðir séu innan atvinnuleysistryggingakerfisins sé skylt að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum. Þá sé jafnframt tekið fram í greinargerðinni að bregðist hinn tryggði þeirri skyldu leiði það til viðurlaga í formi biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Af framangreindum lagaákvæðum sé ljóst að heimildir Vinnumálastofnunar til að boða til sín atvinnuleitendur, og sömuleiðis skyldur atvinnuleitenda til að verða við slíkri boðun, séu ríkar. Þá sé það fortakslaust skilyrði svo unnt sé að aðstoða atvinnuleitendur við að fá starf við hæfi og gefa þeim kost á þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsaðgerðum að atvinnuleitendur sinni þeim boðunum sem þeim séu send. Í skilmálum sem umsækjendur samþykki þegar þeir sæki um greiðslur atvinnuleysistrygginga komi fram að umsækjendum sé skylt að mæta í þau viðtöl, þá fundi, námskeið og önnur úrræði sem Vinnumálastofnun boði til.

Kærandi hafi veitt skýringar á fjarveru sinni á boðaðan fund eftir að kynningarfundurinn hafi farið fram. Kærandi hafi lagt fram læknisvottorð sem staðfesti óvinnufærni á grundvelli ótilgreinds sjúkdóms en vottorðið byggist á skoðun læknis þann 25. maí 2025 þar sem fram komi að kærandi hafi verið óvinnufær frá 22. til 25. maí 2025.

Að mati Vinnumálastofnunar sé ljóst að kærandi hafi ekki látið vita af veikindum sínum né boðað forföll án tafar líkt og krafist sé í 2. mgr. 14. gr. laganna.

Í 1. mgr. 59. gr. sé fjallað um skyldu atvinnuleitanda að tilkynna Vinnumálastofnun um breytingar á högum. Í 1. mgr. 59. gr. segi:

„Sá sem lætur hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar skv. 14. gr. eða um annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr  en  að  tveimur  mánuðum  liðnum,  sem  ella  hefðu  verið  greiddar  bætur  fyrir,  frá  þeim  degi  er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. og 59. gr. a. Hið sama á við þegar hinn tryggði hefur látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða  á högum  hans  á  því  tímabili  sem  hann  fær  greiddar  atvinnuleysisbætur  eða  sætir  biðtíma  eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, sbr. 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. Skal honum jafnframt verða gert að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur skv. 39. gr.“

Í ljósi framangreinds, og þeirrar ríku skyldu sem hvíli á atvinnuleitendum til þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sé það mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi brugðist skyldum sínum samkvæmt 13. gr. laga um vinnumarkaðsaðgerðir, 7. mgr. 9. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og 3. mgr. 13. gr. sömu laga. Með því að hafa ekki mætt á boðaðan kynningarfund hafi kærandi hafnað þátttöku í vinnumarkaðsúrræði og beri honum að sæta viðurlögum á grundvelli 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Í 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé fjallað um ítrekunaráhrif. Í 1. mgr. 61. gr. segi að sá sem hafi áður sætt viðurlögum samkvæmt 57.-59. gr. laganna og eitthvert þeirra tilvika endurtaki sig á sama bótatímabili skuli önnur viðurlög vera þrír mánuðir. Endurtaki tilvik sig enn á ný skuli hinn tryggði ekki að eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfylli skilyrði 31. gr. laganna.

Kærandi hafi tvisvar áður þurft að sæta viðurlögum á grundvelli laga um atvinnuleysistryggingar. Fyrst í tvo mánuði vegna starfsloka í desember 2023 og næst í júlí 2024 sökum þess að kærandi hafi ekki mætt í boðað viðtal hjá stofnuninni. Því hafi verið um að ræða þriðju viðurlög á sama bótatímabili þegar ákvörðun hafi verið birt kæranda í júní 2025. Samkvæmt framangreindu beri því að stöðva greiðslur til kæranda og skuli hann ekki eiga rétt á atvinnuleysisbótum fyrr en hann hafi starfað á innlendum vinnumarkaði í a.m.k. 24 mánuði, sbr. 31. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að stöðva skuli greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 58. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því ef þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað. Segir þar í 1. mgr. að sá sem hafnar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í að minnsta kosti fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur, skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt VII. kafla laganna fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma samkvæmt 6. mgr. 9. gr., nú 7. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr. laganna.

Í athugasemdum greinargerðar við frumvarp það er varð að lögum nr. 54/2006 segir meðal annars um 1. mgr. 58. gr. að ekki séu tilgreindar sérstakar vinnumarkaðsaðgerðir sem geti valdið því að hinn tryggði þurfi að sæta viðurlögum samkvæmt ákvæðinu heldur eigi það við um allar aðgerðir sem hinum tryggða sé boðið að taka þátt í til að auka líkur sínar á að fá vinnu við hæfi. Gert sé ráð fyrir að Vinnumálastofnun annist skipulag vinnumarkaðsaðgerða og að hinir tryggðu njóti faglegrar ráðgjafar sérfræðinga stofnunarinnar. Þannig megi ætla að þeim sem eru tryggðir innan atvinnuleysistryggingakerfisins verði boðin þátttaka í vinnumarkaðsúrræðum við hæfi en litið sé svo á að þeim sé skylt að taka þátt í slíkum úrræðum. Bregðist hinn tryggði þessum skyldum sínum leiði það til viðurlaga í formi biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Kærandi var þann 21. maí 2025 boðaður á kynningarfund sem fara átti fram þann 23. maí 2025. Kæranda var greint frá því að um skyldumætingu væri að ræða og að öll forföll bæri að tilkynna án tafar á netfang Vinnumálastofnunar. Jafnframt var athygli kæranda vakin á því að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu gætu valdið stöðvun greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna. Boðunin var send kæranda með sannanlegum hætti, þ.e. með tilkynningu á „Mínar síður“, í skráð tölvupóstfang og í farsíma. Kærandi hvorki mætti á fundinn né boðaði forföll.

Af hálfu kæranda hefur komið fram að hann hafi ekki getað mætt á kynningarfundinn vegna veikinda og að hann hafi farið með læknisvottorð til Vinnumálastofnunar til útskýringa á fjarveru sinni.

Í 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 kemur skýrt fram að sá sem hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum skuli sæta viðurlögum á grundvelli ákvæðisins og hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma. Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála hefur kærandi ekki fært fram viðunandi skýringar sem réttlæta fjarveru á boðað námskeið en fyrir liggur að kærandi var upplýstur um að um skyldumætingu væri að ræða og hvert bæri að beina tilkynningum um forföll.

Í 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um ítrekunaráhrif fyrri viðurlagaákvarðana. Ákvæðið er svohljóðandi:

„Sá sem hefur sætt viðurlögum skv. 57.–59. gr. eða biðtíma skv. 54. eða 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greinir á sér stað að nýju á sama tímabili skv. 29. gr. skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum frá þeim degi er ákvörðun Vinnumálastofnunar um ítrekunaráhrif liggur fyrir enda hafi hann fengið greiddar atvinnuleysisbætur skemur en samtals 24 mánuði á sama tímabili skv. 29. gr. Hafi hinn tryggði fengið greiddar atvinnuleysisbætur í samtals 24 mánuði eða lengur á sama tímabili skv. 29. gr. þegar atvik sem lýst er í 1. málsl. á sér stað skal hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.“

Samkvæmt 29. gr. laga nr. 54/2006 getur sá sem telst tryggður samkvæmt lögunum átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samfellt í 30 mánuði frá þeim degi er Vinnumálastofnun tók við umsókn hans um atvinnuleysisbætur, nema annað leiði af lögunum. Biðtími eftir greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt X. kafla telst hluti tímabilsins sem og sá tími er viðurlög samkvæmt XI. kafla standa yfir.

Í 31. gr. laga nr. 54/2006 kemur fram að nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist þegar hinn tryggði sækir að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti 24 mánuði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur.

Samkvæmt gögnum málsins hófst bótatímabil kæranda 2. nóvember 2023. Kærandi sætti niðurfellingu bótaréttar á grundvelli 54. gr. laga nr. 54/2006 þann 4. desember 2023 og aftur þann 4. júlí 2024 á grundvelli 58. gr. laganna. Þar sem um sama bótatímabil er að ræða, sbr. 29. gr. laganna, kemur með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 13. júní 2025, til ítrekunaráhrifa samkvæmt 4. mgr. 61. gr. laganna og á kærandi því ekki rétt á greiðslu atvinnuleysibóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr. laganna, þ.e. eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti 24 mánuði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur. Hin kærða ákvörðun er því staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 13. júní 2025, um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir