Mál nr. 316/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 316/2025

Miðvikudaginn 8. október 2025

A

gegn

Sjúkratryggingum Íslands

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Kári Gunndórsson lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Kristinn Tómasson læknir.      

Með kæru, dags. 16. maí 2025, kærði B lögmaður, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands frá 23. apríl 2025 um bætur til kæranda úr sjúklingatryggingu.

I. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um bætur úr sjúklingatryggingu með umsókn, dags. 26. ágúst 2022, vegna afleiðinga meðferðar sem hafi byrjað á Landspítala þann X. Sjúkratryggingar Íslands synjuðu umsókn kæranda með ákvörðun, dags. 23. apríl 2025, á þeim grundvelli að ekki lægi fyrir bótaskylt tjón sem að öllum líkindum mætti rekja til þátta sem féllu undir gildissvið sjúklingatryggingar samkvæmt þágildandi 2. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 16. maí 2025. Með bréfi, dags. 21. maí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Sjúkratrygginga Íslands ásamt gögnum málsins. Greinargerð Sjúkratrygginga Íslands barst með bréfi, dags. 23. maí 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 28. maí 2025, var greinargerð Sjúkratrygginga Íslands send lögmanni kæranda til kynningar. Athugasemdir bárust með bréfi, dags. 2. júní 2025. Þær voru sendar Sjúkratryggingum Íslands til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 4. júní 2025. Viðbótargreinargerð barst frá Sjúkratryggingum Íslands með bréfi, dags. 18. júní 2025, og var hún send kæranda til kynningar með bréfi, dags. 19. júní 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

 

II. Sjónarmið kæranda

Kærandi fer fram á að hin kærða ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands verði endurskoðuð.

Í kæru er greint frá því að kærandi hafi sótt um bætur úr sjúklingatryggingu samkvæmt þágildandi lögum nr. 111/2000 með tilkynningu sem hafi borist Sjúkratryggingum Íslands þann 26. ágúst 2023. Með bréfi, dags. 23. apríl 2025, hafi Sjúkratryggingar Íslands hafnað því að kærandi ætti bótarétt úr sjúklingatryggingu samkvæmt framangreindum lögum.

Kærandi lýsi málsatvikum þannig að hún hafi fyrst leitað á bráðamóttöku Landspítala vegna kviðverkja þann X sem hafi verið til staðar í tvær vikur en versnað töluvert. Þann X hafi kærandi farið í tölvusneiðmynd sem hafi sýnt gallsteina. Ekki hafi fengist tími í aðgerð fyrir kæranda fyrr en X en á meðan hafi henni verið ávísað bólgueyðandi lyfjum, þ.e. hún hafi verið á bólgueyðandi lyfjakúr í 11 daga fyrir aðgerðina. Hún hafi farið heim daginn eftir aðgerð, eða þann X, án frekari athugunar eða eftirlits vegna áðurnefndrar verkjalyfjameðferðar. Þann sama dag hafi maki hennar hringt í Landspítala og tilkynnt um mikla ógleði eftir aðgerðina og hafi verið upplýst um uppköst. Kærandi hafi fengið þær upplýsingar að þetta væru eðlileg einkenni eftir slíka aðgerð og hafi verið ráðlögð frekari verkjalyfjanotkun. Þann X hafi kærandi hringt aftur í Landspítala vegna áframhaldandi kviðverkja og fengið sömu svör. Enn og aftur þann X, eða sex dögum eftir aðgerð, hafi kærandi hringt í Landspítala vegna óbærilegra kviðverkja í kjölfar aðgerðarinnar og síðar sama dag hafi hún verið flutt með sjúkrabifreið á bráðamóttöku Landspítala þar sem gerð hafi verið speglun sem hafi sýnt fjölda grunnra sára í skeifugörn og grunur hafi verið um gallleka. Kærandi hafi verið orðin sárkvalin og hafi misst lífshættulega mikið magn af blóði. Í framhaldinu hafi hún verið lögð inn á kviðarhols- og brjóstlækningadeild Landspítala. Kviðverkirnir hafi haldið áfram að ágerast og hún hafi verið send í nokkrar magaspeglanir. Þann X hafi magaspeglun verið framkvæmt þegar í ljós hafi komið stutt blæðing og hafi í kjölfarið verið framkvæmd bráðaaðgerð á kæranda þar sem hún hafi verið í lífshættu. Eftir aðgerðina hafi henni verið haldið sofandi á gjörgæslu í sólarhring og hafi hún legið þar inni til X. Kærandi vilji ítreka að þrátt fyrir vitneskju Landspítala um 11 daga verkjalyfjakúr á sterkum bólgueyðandi lyfjum og einkenni kæranda strax eftir aðgerð hafi ekkert verið aðhafst fyrr en sex dögum síðar þegar hún hafi verið komin í lífshættu.

Í framhaldinu hafi kærandi verið í reglulegu eftirlit á Landspítala þar til þann X. Þann X hafi kærandi verið lögð inn á C í D, þar sem hún hafi verið stödd í orlofsferð, vegna mikilla kviðverkja. Þar hafi komið í ljós samgróningur þarma sem hafi endað með aðgerð þann X. Hafi hún legið þar inni til X. Kærandi finni enn fyrir kviðverkjum í kjölfar framangreindrar meðferðar.

Kærandi byggi kröfu um rétt til bóta úr sjúklingatryggingu á því að hún hafi orðið fyrir líkamlegu tjóni vegna rangrar meðhöndlunar á Landspítala þann X til X eða þar til hún hafi verið lögð aftur inn og tekin til aðgerðar, samkvæmt 2. gr. sjúklingatryggingarlaga. Í 1. tölul. 2. gr. laganna segi að bætur skuli greiða án tillits til þess hvort einhver beri skaðabótaábyrgð samkvæmt reglum skaðabótaréttarins, enda megi að öllum líkindum rekja tjónið til meðal annars: „Ætla má að komast hefði mátt hjá tjóni ef rannsókn eða meðferð við þær aðstæður sem um ræðir hefði verið hagað eins vel og unnt hefði verið og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði.“

Í bréfi Sjúkratrygginga Íslands segi að það sé niðurstaða þeirra að kærandi hafi hlotið viðeigandi meðferð bæði í gallsteinaaðgerðinni þann X og eftir hana. Þá vísi stofnunin til þess að ekkert hafi bent til magasárs fyrir aðgerðina. Þá telji Sjúkratryggingar Íslands að ástæða þess að kærandi hafi fengið lífshættulega blæðingu skömmu eftir gallsteinaaðgerðina hafi orsakast að öllum líkindum af bólgueyðandi lyfjanotkun. Líkt og fram hafi komið þá hafi kæranda verið ávísað sterkum bólgueyðandi lyfjum í 11 daga fyrir aðgerðina og jafnframt til verkjastillingar í kjölfar aðgerðarinnar. Hún hafi því verið á sterkum bólgueyðandi lyfjum frá X og þar til hún hafi verið lögð inn á Landspítala í lífshættu X. Að mati Sjúkratrygginga Íslands verði ekki fundið að þessari verkjalyfjagjöf og telji stofnunin að hún hafi verið í samræmi við almennt viðtekna og gagnreynda læknisfræði. Þá bendi stofnunin á það að lyfin hafi valdið skeifugarnarsári og vísi því til 3. mgr. 3. gr. þágildandi laga um sjúklingatryggingu sem kveði á um að bætur greiðist ekki megi rekja tjón til eiginleika lyfs sem notað sé við sjúkdómsmeðferð.

Kærandi geti ekki fallist á rök Sjúkratrygginga Íslands. Í fyrsta lagi sé byggt á því að kærandi hafi ekki fengið fullnægjandi meðferð þar sem meðferðaraðilar hafi átt að hafa ítarlegri eftirfylgni vegna vitneskju um langt tímabil uppáskrifaðra sterkra bólgueyðandi lyfja, bæði fyrir og eftir aðgerð. Þrátt fyrir vitneskju meðferðaðila um verkjalyfjameðferð og kvartanir kæranda strax í kjölfar aðgerðar hafi ekkert verið aðhafst fyrr en kærandi hafi verið komin í lífshættu. Þrátt fyrir að hún hafi ítrekað haft samband vegna óbærilegra verkja og uppkasta í kjölfar aðgerðar hafi henni aðeins verið ráðlagt að bæta í lyfjanotkun en hafi ekki verið kölluð í ítarlegri rannsóknir.

Kærandi byggi á því að koma hefði mátt í veg fyrir tjón hennar með því að framkvæma ítarlegar rannsóknir á einkennum hennar strax daginn eftir aðgerð þegar hún hafi látið vita af áframhaldandi einkennum auk uppkasta og þá sérstaklega vegna vitneskju um meðferð kæranda með bólgueyðandi lyfjum mörgum dögum fyrir aðgerð og beint eftir hana. Auðvelt hefði til dæmis verið að framkvæma blóðprufu á kæranda líkt og gert hafi verið við komu þann X. Vegna vanmeðferðar í kjölfar gallsteinaaðgerðar hafi kærandi lent í lífshættu og hafi ekki verið sinnt sem skyldi fyrr en hún hafi komið með sjúkrabifreið á Landspítala sex dögum eftir aðgerð þrátt fyrir að hafa ítrekað haft samband vegna verkja.

Í öðru lagi hafni kærandi þeim rökum Sjúkratrygginga Íslands að ekki verði fundið að þessari verkjalyfjagjöf þar sem hún hafi samræmst almennt viðtekinn og gagnreyndri læknisfræði. Sjúkratryggingar Íslands vísi til undantekningar í 3. mgr. 3. gr. þágildandi laga um sjúklingatryggingu og falli atvik kæranda þar undir. Hún geti með engu móti fallist á það, enda sé um undantekningu að ræða sem beri að skýra þröngt og þá segi enn fremur í greinargerð með þágildandi sjúklingatryggingarlögum:

„Undantekningin nær ekki til tjóns sem sjúklingur verður fyrir vegna þess að læknir gefur röng eða ófullnægjandi fyrirmæli um töku lyfja eða starfsfólki verða á mistök við lyfjagjöf. Tjón af nefndum orsökum á sjúklingur rétt á að fá bætur fyrir skv. 1. tölul. 1. mgr. 2. gr. Bótaréttur er einnig fyrir hendi ef heilsutjón hlýst af lyfi og því hefði mátt afstýra með annarri jafngildri meðferð, nema það hefði haft í för með sér sambærilega hættu á að sjúklingur hlyti tjón af lyfinu, sbr. 3. tölul. 1. mgr. 2. gr. Hið síðastnefnda getur einkum átt við þegar lyf hefur hættuleg aukaáhrif þótt það sé nota á réttan hátt.“

Af meðfylgjandi gögnum sé ljóst að kæranda hafi verið ráðlagt að taka óhóflegt magn af bólgueyðandi lyfjum í allt of marga daga, þ.e. allt frá því hún hafi fyrst komið á bráðamóttökuna vegna kviðverkja og þar til hún hafi verið komin í lífshættu vegna þeirra, enda segi orðrétt í sjúkraskrá, dags. X:

„Increasing pain since operation – never felt well after op with increasing pain since – states was instructed to take dicofenac every 4 hours 50mg and has been doing this for 15 days pre and post op – for the last 5 days has had haematemesis and malaena…

Has been havingin appropriate doses of diclofenac every 4 hours for 15 days with 5 days of malaena and haemoatochezia. Fevers and hypotension now in ED. Has significant abdominal pain and has needed high doses of fentanyl and morphine. She had had 80mg of esomeprazole and 2 units of PRBC“

Kærandi hafi haft samband strax eftir gallsteinaaðgerðina og upplýst um áframhaldandi kviðverki ásamt uppköstum en hafi þá enn og aftur verið ráðlagt að taka áfram bólgueyðandi lyf. Þá hafi kærandi aftur haft samband þann X og fengið sömu ráðleggingar. Það hafi ekki verið fyrr en þann X sem kærandi hafi fengið frekari skoðun þar sem hún hafi verið flutt með sjúkrabifreið á Landspítala og hafi þá verið komin í lífshættu. Kærandi telji að þarna hafi vantað aukið eftirlit í kjölfar aðgerðar vegna vitneskju um langan kúr af bólgueyðandi lyfjum en þrátt fyrir að kærandi hafi látið vita af áframhaldandi og auknum einkennum hafi ekkert verið gert fyrr en hún hafi verið komin í lífshættu. Kærandi telji því ljóst að hún hafi orðið fyrir líkamstjóni sem bótaskylt sé samkvæmt þágildandi lögum nr. 111/2000.

Með vísan til framangreindrar umfjöllunar sem og fylgigagna kæru telji kærandi sig uppfylla skilyrði 1. tölul. 2. gr. laga nr. 111/2000 þannig að hann eigi rétt til bóta vegna þess líkamlega tjóns sem hafi leitt af umræddri vanmeðferð í X. Kærandi telji að líkamstjón hennar megi rekja til þess að ekki hafi verið staðið rétt að læknismeðferð, sbr. 1. tölul. 2. gr. laga nr. 111/2000 og hafi hún því lent í lífshættu og þurft að þola lífshættulega aðgerð sem hægt hefði verið að koma í veg fyrir hefði meðferð verið sinnt sem skyldi.

Í athugasemdum kæranda við greinargerð Sjúkratrygginga Íslands segir að í sjúkraskrá komi fram í fjölda skráninga að verkjalyf hafi verið notuð í miklu magni og í ansi langan tíma. Kærandi vilji meðal annars benda á eftirfarandi skráningar:

„X 17:51 Framvindunóta – Verkir –

Verið mjög slæm af verkjum og fengið talsvert af verkjalyfjum sem verka stutt. Fór í aðgerð um kl. 18 leggst síðan inn á 21A

X Gallblöðrutaka 21.10. Diclofenac í ofskömmtun sl. daga v. verkja. Kastað upp korglitiðu og dökkar hægðir í 5 daga. Síðast uppköst 1x í dag kl. 14 lítið, hægðir aðeins í morgun en lítið.

X Þá hefur hún kastað upp síðustu 5 daga og lýsir uppköstunum sem svörtun. Hún lýsir einnig svörtum hægðum á þessum tíma. Fór í magaspeglun 13/10 sl. þar sem lýst var erosionum í duodenum en þá ekki merki um blæðingu. A hefur tekið mikið af bólgueyðandi lyfjum undanfarna mánuði hið minnsta.“

Þá liggi fyrir að kærandi hafi fengið talsvert af bólgueyðandi verkjalyfjum bæði fyrir og eftir gallsteinaaðgerðina. Enn fremur komi fram að í magaspeglun þann X hafi sést rof í skeifugörn. Þrátt fyrir þessar upplýsingar hafi henni samt sem áður verið ávísað sterkum bólgueyðandi lyfjum í langan tíma án frekara eftirlits þar til hún hafi verið komin í lífshættu.

Kærandi telji ljóst að hún hafi ekki fengið fullnægjandi meðferð fyrir og eftir gallsteinaaðgerðina þar sem vitað hafi verið af rofi í skeifugörn ásamt því að henni hafi verið leiðbeint og ráðlagt að halda áfram að taka sterk bólgueyðandi lyf vegna mikilla verkja þrátt fyrir þessar upplýsingar og upplýsingar frá kæranda strax í kjölfar aðgerðar. Kærandi ítreki því að hún uppfylli skilyrði 1. tölul. 2. gr. sjúklingatryggingarlaga en þar segi að bætur skuli greiða án tillits til þess hvort einhver beri skaðabótaábyrgð samkvæmt reglum skaðabótaréttarins, enda megi að öllum líkindum rekja tjónið til meðal annars að: „Ætla má að komast hefði mátt hjá tjóni ef rannsókn eða meðferð við þær aðstæður sem um ræðir hefði verið hagað eins vel og unnt hefði verið og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði.“

III. Sjónarmið Sjúkratrygginga Íslands

Í greinargerð Sjúkratrygginga Íslands segir að kærandi hafi sótt um bætur úr sjúklingatryggingu samkvæmt þágildandi lögum nr. 111/2000 með umsókn sem hafi borist stofnuninni þann 29. ágúst 2022. Sótt hafi verið um bætur vegna afleiðinga meðferðar sem hafi byrjað á Landspítala þann X. Aflað hafi verið gagna frá meðferðaraðilum og málið verið tekið fyrir á fundi fagteymis sem skipað sé læknum og lögfræðingum stofnunarinnar. Með ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands, dags. 23. apríl 2025, hafi umsókn kæranda um bætur úr sjúklingatryggingu verið synjað á þeim grundvelli að ekki væri um að ræða bótaskylt atvik með vísan til 2. og 3. gr. þágildandi laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu.

Með vísan til þess sem að framan greini og fyrirliggjandi gagna málsins sé það mat Sjúkratrygginga Íslands að ekki liggi fyrir bótaskylt tjón sem að öllum líkindum megi rekja til þátta sem falla undir gildissvið sjúklingatryggingar samkvæmt 2. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. 

Í kæru sé meðal annars byggt á því að kærandi hafi ekki fengið fullnægjandi meðferð þar sem meðferðaraðilar hafi átt að hafa ítarlegri eftirfylgni með henni eftir aðgerðina þann X og að ekkert hafi verið aðhafst fyrr en hún hafi verið í lífshættu. Þá hafni kærandi því að ekki hafi verið fundið að verkjalyfjagjöf hennar og greini frá því að henni hafi verið ráðlagt að taka óhóflegt magn af bólgueyðandi lyfjum í alltof marga daga. 

Vegna þessa vilja Sjúkratryggingar Íslands koma eftirfarandi á framfæri.

Þann X hafi kærandi farið á Landspítala í endurmat á kviðverkjum. Í sjúkraskrárnótu frá þeim degi hafi meðal annars verið ritað: „verið að taka paratabs sem gerir lítið fyrir verkinn“. Hún hafi verið send í ómun sem hafi sýnt gallsteina í óbólginni gallblöðru. Samkvæmt upplýsingum í sjúkraskrá hafi henni, til verkjastillingar, verið ávísað Parkódin, tvær töflur þrisvar á dag og Diclomex Papid 50 mg, ein tafla þrisvar. Um hafi verið að ræða einn pakka með 30 stk. Sjúkratryggingar Íslands ítreki því það sem fram hafi komið í hinni kærðu ákvörðun, að um var að ræða lyf sem hafi verið ávísað á réttum forsendum og í réttum skömmtum skv. Sérlyfjaskrá.  

Aftur hafi kærandi haft samband við Landspítala símleiðis þann X. Hún hafi þá lýst miklum verkjum og hafi verið bókuð í skoðun á dagdeild daginn eftir. Í dagdeildarskrá, dags. X, hafi meðal annars verið ritað: „Hefur verið að taka parkodin sem slær á en er nú með hægðartregðu“. Ákveðin hafi verið aðgerð og henni kynntir mögulegir fylgikvillar aðgerðirnar. Þá hafi hún skrifað undir upplýst samþykki aðgerðarinnar. Ekki hafi tekist að framkvæma aðgerðina á þessum degi og hafi kærandi verið sett upp fyrir aðgerð daginn eftir. Þá hafi verið ákveðið að hún tæki parkódín forte og diclofenac heima.

Aðgerð hafi síðan verið framkvæmd þann X og í aðgerðarlýsingu hafi verið getið um töluvert mikið af samgróningum, en aðgerð sögð hafa gengið vel. Áætlað hafi verið eftirlit eftir aðgerð með símatíma hjá deildarlækni tveim vikum eftir aðgerð. 

Kærandi hafi útskrifast heim þann X. Sama dag hafi maki hennar hringt og lýst ógleði og hafi hún þá verið sett á símalista og þegar haft hafi verið samband við hana hafi hún kvaðst vera betri, hafi kastað upp einu sinni og að henni hafi liðið mun betur eftir það. Hún hafði ekki haft hægðir og því verið ráðlagt að nota hægðalyf, Magnesia medic. Í upplýsingum um símtalið í sjúkraskrá hafi ekkert verið minnst á NASID verkjalyf.

Þann X hafi kærandi svo haft samband og þá lýst verri líðan, hún hafi lýst verkjum sem kæmu og færu. Hún væri með ógleði og hefði kastað endurtekið upp. Þá sagðist hún hafa haft svartleitar linar hægðir og einnig hefði það sem hún hafi kastað upp verið svartleitt. Henni hafi þá verið ráðlagt að leita á bráðamóttöku Landspítala. 

Þannig hafi verið brugðist við kvörtunum kæranda og telji Sjúkratryggingar Íslands að meðferð kæranda hafi verið hagað eins vel og unnt hefði verið og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði.

Með vísan í framangreint vilji Sjúkratryggingar Íslands aftur ítreka það sem fram hafi komið í ákvörðun stofnunarinnar frá 23. apríl 2025. Kærandi hafi fengið þekkta aukaverkun lyfs sem ávísað hafi verið á fullgildum forsendum og sé ráðlögð meðferð við þeim kvilla sem hún hafi þjáðst af. Samkvæmt 3. mgr. 3. gr. þágildandi laga um sjúklingatryggingu greiðist bætur ekki megi rekja tjón til eiginleika lyfs sem notað sé við rannsókn eða sjúkdómsmeðferð, sé lyfið gefið á fullgildum forsendum. Þá hafi, að mati stofnunarinnar, meðferð kæranda á Landspítala í umrætt sinn verið hagað eins vel og unnt hefði verið og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði og skilyrði 1-4. tölul. 2. gr. þágildandi laga um sjúkratryggingar ekki uppfyllt.

Hvað aðra þætti kæruefnis varði verði ekki annað séð en að afstaða Sjúkratrygginga Íslands hafi nú þegar komið fram í ákvörðun stofnunarinnar, dags. 23. apríl 2025, og þyki ekki efni til að svara kæru efnislega með frekari hætti og vísi Sjúkratryggingar til þeirrar umfjöllunar sem fram komi í gögnum málsins. Engin ný gögn hafi verið lögð fram sem taka þurfi afstöðu til.

Með vísan til framangreinds ber að staðfesta hina kærðu ákvörðun stofnunarinnar

Í viðbótargreinargerð Sjúkratrygginga Íslands er tekið fram varðandi athugasemdir kæranda um að hún hafi fengið talsvert af bólgueyðandi verkjalyfjum bæði fyrir og eftir aðgerð og tilvísanir í sjúkraskrárfærslur þar sem fram komi að hún hafi verið að taka „Diclofenac í ofskömmtun“ og að hún hafði „tekið mikið af bólgueðandi lyfjum undanfarna mánuði hin minnsta“ vilji Sjúkratryggingar Íslands benda á að heilbrigðisstarfsmenn geti ekki borið ábyrgð á því hvort kærandi hafi tekið lyf í ofskömmtum vegna slæmra verkja. Ljóst sé að kæranda hafi verið ávísað Diclomex Papid 50 mg, ein tafla þrisvar og um hafi verið að ræða einn pakka með 30 stk., sem sé réttur skammtur lyfsins.

IV. Niðurstaða

Mál þetta varðar synjun Sjúkratrygginga Íslands um bætur á grundvelli laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. Kærandi telur að afleiðingar meðferðar sem hafi byrjað á Landspítala þann X séu bótaskyldar samkvæmt 2. gr. laga um sjúklingatryggingu.

Í 2. gr. laga um sjúklingatryggingu segir um tjónsatvik sem lögin taka til:

„Bætur skal greiða án tillits til þess hvort einhver ber skaðabótaábyrgð samkvæmt reglum skaðabótaréttarins, enda megi að öllum líkindum rekja tjónið til einhvers eftirtalinna atvika:

1.    Ætla má að komast hefði mátt hjá tjóni ef rannsókn eða meðferð við þær aðstæður sem um ræðir hefði verið hagað eins vel og unnt hefði verið og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði.

2.    Tjón hlýst af bilun eða galla í tæki, áhöldum eða öðrum búnaði sem notaður er við rannsókn eða sjúkdómsmeðferð.

3.    Mat sem síðar er gert leiðir í ljós að komast hefði mátt hjá tjóni með því að beita annarri meðferðaraðferð eða -tækni sem völ var á og hefði frá læknisfræðilegu sjónarmiði gert sama gagn við meðferð sjúklings.

4.    Tjón hlýst af meðferð eða rannsókn, þ.m.t. aðgerð, sem ætlað er að greina sjúkdóm og tjónið er af sýkingu eða öðrum fylgikvilla sem er meiri en svo að sanngjarnt sé að sjúklingur þoli það bótalaust. Annars vegar skal líta til þess hve tjón er mikið og hins vegar til sjúkdóms og heilsufars sjúklings að öðru leyti. Þá skal taka mið af því hvort algengt er að tjón verði af meðferð eins og þeirri sem sjúklingur gekkst undir og hvort eða að hve miklu leyti gera mátti ráð fyrir að hætta væri á slíku tjóni.“

Í athugasemdum við 2. gr. í frumvarpi til laga um sjúklingatryggingu segir að það sé skilyrði bótaskyldu að tjón tengist rannsókn eða sjúkdómsmeðferð en verði ekki rakið til skaðlegra afleiðinga og tjóns sem hljótist af sjúkdómi sem sjúklingur sé haldinn fyrir. Afleiðingar sem raktar verða til sjúkdóms sjálfs eru þannig ekki bótaskyldar, en hins vegar getur tjón verið bótaskylt ef það er fyrst og fremst rakið til mistaka eða dráttar á greiningu eða við meðferð. Í athugasemdunum segir að bæta skuli tjón sjúklings ef könnun og mat á málsatvikum leiði í ljós að líklegra sé að tjónið stafi af til dæmis rangri meðferð en öðrum orsökum. Sé niðurstaðan hins vegar sú að eins líklegt sé að tjónið sé óháð meðferðinni sé bótaréttur ekki fyrir hendi.

Ákvæði 1. tölul. 2. gr. laga um sjúklingatryggingu lýtur að því hvort rétt hafi verið staðið að læknismeðferð. Ákvæðið tekur til allra mistaka sem verða við rannsókn, meðferð og svo framvegis. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga um sjúklingatryggingu segir að orðið mistök sé hér notað í mun víðtækari merkingu en almennt tíðkist í lögfræði. Ekki skipti því máli hvernig mistökin séu, átt sé meðal annars við hvers konar ranga meðferð, hvort sem orsök hennar sé röng sjúkdómsgreining sem rekja megi til atriða sem falli undir 1. eða 2. tölul. 2. gr. eða annað sem verði til þess að annaðhvort sé beitt meðferð sem eigi ekki læknisfræðilega rétt á sér eða látið sé hjá líða að grípa til meðferðar sem við eigi. Í athugasemdunum segir enn fremur að samkvæmt 1. tölul. sé það ekki skilyrði að unnt sé að telja að læknir eða annar starfsmaður sem hlut hafi átt að máli hafi við meðferð sjúklings gerst sekur um handvömm eða vanrækslu sem komast hefði mátt hjá með meiri aðgæslu.

Samkvæmt 2. gr. laga um sjúklingatryggingu skal greiða bætur, enda megi að öllum líkindum rekja tjón til nánar tilgreindra tilvika sem meðal annars eru talin röng meðferð. Þetta felur í sér líkindareglu, þannig að séu meiri líkur á því en minni að tjón kæranda verði rakið til dæmis til mistaka skuli að öðrum skilyrðum uppfylltum greiða bætur samkvæmt lögunum.

Kærandi byggir kröfu sína um bætur úr sjúklingatryggingu á 1. tölul. 2. gr. laga um sjúklingatryggingu. Kærandi telur að vantað hafi aukið eftirlit í kjölfar aðgerðar vegna vitneskju um langan kúr af bólgueyðandi lyfjum.

Í greinargerð meðferðaraðila, E yfirlæknis brjóstaskurðlækningadeildar Landspítala, dags. 29. ágúst 2023, segir:

„A lagðist inn á kviðarhols- og brjóstaskurðlækningadeild þann X vegna kviðverkja. Samkvæmt gögnum úr sjúkraskrá var hún með þekkta gallsteina og tíð verkjaköst, hún fór í gegnum hefðbundna uppvinnslu og ábending til aðgerðar lá fyrir. Í beinu frmahldi af innlögn var hún upplýst um meðferðarplön og fyrirhugaða aðgerð, farið var yfir hver megi vænta, möguleg fylgikvilla og skrifar hún undir samþykki til aðgerðar þann X. Þess má get aa undirrituð kom ekki að uppvinnslu fyrir aðgerð og ver ekki ábyrg fyrir sjúkling við innlögn. Það stóð til að gera aðgerð þann X en vegna anna á skurðstofu fékkst ekki tíma og því fer hún í aðgerð hjá undirritaðri þann X.

Samkvæmt aðgerðarlýsingu frá X liggur fyrir ábending til aðgerðar og uppvinnsla fyrir aðgerð er ekki ábótavant. Aðgerð framkvæmd í kviðsjá á hefðbudninn hátt, gallblaðran var stór og bólgin, blæddi lítils háttar frá gallblöðrubeðnum við lifur en að öllu leyti gekk aðgerðin vel án fylgikvilla. Gangur eftir aðgerð eðlilegur, hún útskrifast af spítalanum þann X og var skipulögð í hefðbundið eftirlit á vegum teymis kviðarhols- og brjóstaskurðlækningadeildar.

Samkvæmt sjúkraskrá hefur A sam band við spítalann 6 dögum eftir aðgerð vegna ógleði, kviðverkja og slappleika. Hún versnar skyndilega þann [X og er bent á að leita til bráðamóttöku til frekari uppvinnslu á einkennum. Uppvinnsla sýndi fram á blæðandi maga- og skeifugarnarsár ásamt grun um gallleka eftir fyrri aðgerð. Hún fór í magaspelun en vegna bráðrar blæðingar frá skeifugarnarsári er einnig þörf á opinni kviðarhols aðgerð til þess að gera að sári og blæðingu. Í þessu samhengi er vert að taka fram að aðal ábendingin til bráðrar opinnar kviðarhols aðgerðar er bráð blæðing og magasár en ekki vegna gruns um gallleka sem fylkikvilla í kjölfar fyrri gallaðgerðar.

Í aðgerðarlýsingu hvað meintar gallleka varðar þar sem gert er að blæðandi magasári þá er tekið fram að galllekinn reyndist minniháttar, það var ekkert frítt gall í kviðarholinu og því ákveðið að ekki var þörf á frekari meðferð og þar með er ekki lengur grunur um fylkikvilla á formi gallleka sem þarfnast frekari meðferð.

Ábending til gallblöðrutöku í þessu tilfelli voru gallsteinar og er gallblöðrutaka sú meðferð sem mælt er með hjá sjúklingum með einkennagefandi gallsteina. Ekki er hægt að sjá í sjúkragögnum að nokkru grunur hafi verið um að hæún væri með magasár á þeim tímapunkti sem hún er sett upp til gallaðgerðar. Ekki er hægt að segja til nákvæmlega um það á hvaða tímapunkti hún þróaði með sér slíkt sár samkvæmt sjúkraskrá né nákvæmlega hver orsökin voru.

Tjónsatvik er beint eingöngu að gallblöðrutöku og í því samhengi til almennra upplýsing um gallblöðrutöku og þekkta fylgikvilla, þá má framkvæma aðgerðina bæði opið með stærri þverskurði eða um kviðsjá með litlum skurðum. Gallblöðrutaka er aðallega framkvæmd með kviðsjá þar sem hún er örugg og sjúklinga reru fljótari að jafna sig eftir aðgerð en þegar aðgerðin er framkvæmd opin. Einig er fylkikvillatíðni eftir kviðsjáraðgerðir mun lægri en eftir opnar skurðaðgerði. Þekktir fylgikvillar eftir allar skurðagerði eru m.a. blæðing, sýking og jafnvel hætta á samvöxtum síðar meri. Þó er almennt talið meiri hætt aá samvöxtum eftir opnar aðgerðir ferkar en eftir kviðsjáraðgerði. Fleiri þekktir fylgikvillar gallblöðrutöku eru m.a. gallleki, endur aðgerð, djúp sýking, skaði á gallráð, blæðing eða steinar sem verða eftir í gallrás og sýking í skurðsárum. Þegar gallblaðran er losuð frá gallblöðrubeðnum í lifrinni getur komið rof á lífhimnuna og getur valdið verkjum eftir aðgerð sem minnka með tímanum. Þá geta bakteríur fundist í galli og sýkt gall sem kemst út í kviðarholið getur valdið sýkingu í kviðarholi og í skurðsári. Allt eru þetta þekktir fylgkvillar sem geta komið upp í kjölfar gallblöðrutöku. aðgerðir eru því miður aldrei án áhættu, fylgikvillar geta komið upp og ef þeir koma upp þá er ekki þar með sagt að meðferð hafi verið ófullnægjandi.

Umræða

Í kvörtunarbréfi beinist kvörtun að gallaðgerð og að meðferð þann X hafi verið ófullnægjandi.

Við greiningu gagn þá er faglegt mat, undirritaðrar að sjúklingur fer eftir réttri ábendinu í gallaðgerð, uppvinnsla var fullnægjandi, aðgerð gekk eðlilega fyrir sig sem og gangur eftir aðgerð. Viku eftir aðgerð reynist júklingur svo með magasár með afleiðingum þarfnast opinnar skurðaðgerðar. Hér er um tvö aðskilin mál að ræða og er mikilvægt að blanda þeim ekki saman.

Hér er mikilvægt að halda til haga að sjúklingur gefur upplýst samþykki fyrir gallaðgerð sem var framkvæmd án athugasemd, gallleki sem fylgikvilli reyndist minniháttar. Sjúklingur greinist á svipuðum tíma með önnur alvarlegri vandamál sem koma gallaðgerðinni ekki beint við. Því get ég ekki séð að umrædd gallaðgerð og meðferð vegna gallstgeina hafi verið ófullnægjandi.“

Úrskurðarnefnd velferðarmála, sem meðal annars er skipuð lækni, tekur sjálfstæða afstöðu til bótaskyldu í málinu á grundvelli fyrirliggjandi gagna sem nefndin telur nægjanleg. Fyrir liggur að kærandi hafði fengið gallsteinakast og vegna verkja verið ávísað einum pakka af Diclomex Papid 50 mg, með 30 stk., líkt og lýst er í gögnum málsins. Hún fór síðan í gallblöðruaðgerð X. Daginn eftir var haft samband við sjúkrahúsið vegna ógleði og hafði hún þá verið sett á símalista og þegar haft var samband við hana kvaðst hún vera betri, hún hafi kastað upp einu sinni og að henni hafi liðið mun betur eftir það. Þann X var hún komin með merki í hægðum um blæðingu frá meltingarvegi.

Ljóst er að verkjameðferð með umræddu lyfi er þekkt og viðurkennd meðferð sem felur í sér þekkta aukaverkun, þ.e. blæðingu frá meltingarvegi. Ljóst er að ólán kæranda er töluvert í þessum veikindum en ekki verður séð að meðferð eða viðbrögðum lækna Landspítala hafi verið áfátt. Kærandi fékk þessa þekktu aukaverkun sem getur verið alvarleg. Það er mat úrskurðarnefndarinnar að meðferð hafi verið hagað eins vel og unnt hafi verið og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði. Verður því ekki fallist á að bótaskylda sé til staðar á grundvelli 1. tölul. 2. gr. laga um sjúklingatryggingu.

Með vísan til þess, sem rakið er hér að framan, er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að skilyrði bótaskyldu samkvæmt 2. gr. laga um sjúklingatryggingu séu ekki uppfyllt í tilviki kæranda. Synjun Sjúkratrygginga Íslands á bótaskyldu samkvæmt lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu er því staðfest.

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands um að synja A, um bætur samkvæmt lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Kári Gunndórsson