Mál nr. 469/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 469/2025

Fimmtudaginn 9. október 2025

A

gegn

Fjarðabyggð

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Björn Jóhannesson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 1. ágúst 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Fjarðabyggðar, dags. 31. júlí 2025, um að synja beiðni hans um aukna stuðningsþjónustu.

I. Málavextir og málsmeðferð

Kærandi er með samþykkta heimaþjónustu í formi heimilisþrifa frá Fjarðabyggð í tvær klukkustundir hálfsmánaðarlega. Kærandi óskaði eftir aukinni stuðningsþjónustu þann 28. apríl 2025 þannig að þjónustan yrði vikuleg og að þvottur yrði þveginn fyrir hann og skipt á rúmi. Beiðni kæranda var tekin fyrir á meðferðarfundi Fjölskyldusviðs Fjarðabyggðar 8. maí 2025 þar sem henni var synjað. Í kjölfar þess að kærandi lagði fram læknisvottorð, dags. 26. júní 2025, var beiðni hans tekin fyrir að nýju á meðferðarfundi Fjölskyldusviðs 31. júlí 2025. Beiðninni var synjað á ný og tekið fram að hægt væri að breyta skipulagi þjónustunnar þannig að hún væri veitt í eina klukkstund vikulega í stað tveggja klukkustunda hálfsmánaðarlega. Þá yrði þjónustu við heimilishald forgangsraðað eftir þörfum.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 1. ágúst 2025. Með bréfi, dags. 13. ágúst 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Fjarðabyggðar vegna kærunnar ásamt gögnum málsins. Greinargerð sveitarfélagsins barst 19. ágúst 2025, og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 21. ágúst 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Kærandi óskar eftir því að afgreiðsla Fjölskyldusviðs Fjarðabyggðar verði tekin til meðferðar, að henni verði hnekkt og að hann fái þá þjónustu sem hann hafi farið fram á. Umsókn kæranda hafi tvívegis verið hafnað en í seinna skiptið hafi legið fyrir læknisvottorð þar sem vottað sé að hann þurfi á vikulegri þjónustu að halda vegna líkamslegs ástands. Kærandi sé með hálfsmánaðarleg þrif en hafi sótt um vikulega þjónustu til að sjá um þvottinn og skipta á rúmi. Tvisvar hafi fulltrúar nefndarinnar komið til kæranda og boðið honum kennslu í að skipta á rúmi og sjá um þvott þar sem hann líti svo vel út. Læknisvottorðið staðfesti líkamlegt ástand kæranda en læknirinn hafi ekkert tjáð sig um útlitið. Kærandi hafi hafnað kennslu í bæði skiptin þar sem hann hafi í a.m.k. 15 ár séð um þessi störf vegna alvarlega veikinda konu sinnar sem sé nú látin. Þetta sé ekki í eina skiptið sem þessi nefnd hafni umsóknum aldraðs fólks í sveitarfélaginu, sem komið sé hátt á níræðisaldur, hafi enga líkamlega burði til að þrífa og sjá um önnur heimilsstörf en vilji búa sem lengst heima, enda séu ekki önnur úrræði í boði fyrir þetta fólk. 

Kærandi tekur einnig fram að sá valkostur sem Fjarðabyggð hafi boðið honum upp á sé að hans mati engan veginn viðunandi. Ein klukkustund á viku nægi rétt fyrir þrif en þá sé ekki neinn tími eftir fyrir samræðustundir sem sé mikilvægt fyrir þá sem búi einir. Einnig taki mun lengri tíma en eina klukkustund að skipta á rúmi og annast allan þvott fyrir kæranda. Þvottavél þurfi lágmark klukkutíma, lengur með rúmföt og handklæði sem séu ekki þvegin með venjulegum þvotti. Sjaldan séu tvær vélar á lausu í einu því einungis séu þrjár þvottavélar í boði fyrir 26 íbúðir og tveir þurrkarar. Starfsstúlkurnar sem annist þrif og þvotta fyrir allar þessar íbúðir séu tvær til þrjár, auk þess sem dúkar og ýmislegt fyrir eldhúsið sé þvegið í þvottahúsinu. Lausnin sem boðið sé upp á sé engan veginn ásættanleg og þá sé heldur ekkert tillit tekið til líkamlegs ástands kæranda samkvæmt innsendu læknisvottorði.

III. Sjónarmið Fjarðabyggðar

Í greinargerð Fjarðabyggðar kemur fram að kærandi hafi sótt um aukna stuðningsþjónustu samkvæmt reglum Fjarðabyggðar um stuðningsþjónustu þann 28. apríl 2025. Kærandi hafi óskað eftir því að þvottur yrði þveginn fyrir hann og skipt væri um á rúmi.

Sveitarfélagið Fjarðabyggð og Heilbrigðisstofnun Austurlands séu þátttakendur í þróunarverkefninu Gott að eldast og einn liður í því sé að samþætta heimahjúkrun og heimaþjónustu. Allar aðgerðir verkefnisins miði að því að tryggja virkara og heilsuhraustara eldra fólki þjónustu sem stuðli að því að sem flest þeirra séu þátttakendur í samfélaginu sem allra lengst. Í heimsókn starfsmanna samþættrar heimaþjónustu til kæranda þann 30. apríl 2025 hafi matsaðilar rætt mikilvægi þess að viðhalda færni og að halda áfram að sinna þeim verkum sem hann hafi færni til að gera. Í heimsókninni hafi einnig verið ræddar ýmsar leiðir til að styðja við sjálfstæði kæranda við heimilisstörf, s.s. við að þvo þvott og að aðstoð yrði veitt við þá verkþætti sem hann ráði ekki við með það að markmiði að viðhalda og styrkja þá færni sem hann hafi. Kærandi hafi hafnað þeirri aðstoð og kosið að sinna þvottum frekar að fullu sjálfur. Hann hafi sagt að hann gæti ekki skipt um á rúmi en matsaðilar hafi sagt það sjálfsagt að aðstoða hann við það og að rými væri til þess í þeirri þjónustu sem hann væri nú þegar með samþykki fyrir. Það hafi einnig verið rætt í símtali við kæranda þann 21. maí 2025. Í heimsókn til kæranda þann 30. apríl 2025 hafi einnig komið fram að hann vildi frekar gera það sem honum þætti skemmtilegt og fá aðra til að gera það sem honum finndist síður skemmtilegt. Umsókninni hafi því verið hafnað en samhliða hafi teymisstjóri heimaendurhæfingarteymis boðið kæranda endurhæfingu í heimahúsi til þess að styðja við sjálfstæði hans. Hann hafi afþakkað þá þjónustu. Teymisstjóri hafi útskýrt hagræði slíkrar endurhæfingar og að ef endurhæfingin myndi ekki skila árangri og væri fullreynd væru komnar forsendur til að skoða aukna heimaþjónustu.

Þann 21. júlí 2025 hafi félagsþjónustu borist læknisvottorð frá kæranda en samþætt teymi Heilbrigðisstofnunar Austurlands og félagsþjónustu Fjarðabyggðar hafi ekki óskað eftir því þar sem stuðst sé við samþætt mat teymissins. Ný gögn í málinu bæti þar engu við að mati teymisins. Þess beri að geta að í læknisvottorði sé óskað eftir að kærandi fái aðstoð vikulega en í svarbréfi komi fram að hægt sé að breyta skipulagi þjónustunnar þannig að hún yrði veitt vikulega í stað hálfsmánaðarlega og að aðstoð yrði forgangsraðað eftir þörfum.

IV. Niðurstaða

Kærð er synjun Fjarðabyggðar á beiðni kæranda um aukna stuðningsþjónustu við heimilishald.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við stuðningsþjónustu, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í VII. kafla laga nr. 40/1991 er fjallað um stuðningsþjónustu. Markmið stuðningsþjónustu er að aðstoða og hæfa notendur sem þurfa aðstæðna sinna vegna á stuðningi að halda við athafnir daglegs lífs og/eða til þess að rjúfa félagslega einangrun. Stuðningsþjónusta skal stefna að því að efla viðkomandi til sjálfsbjargar og gera honum kleift að búa sem lengst í heimahúsi, sbr. 25. gr. laganna. Samkvæmt 1. mgr. 26. gr. laganna er sveitarfélagi skylt að sjá um stuðningsþjónustu til handa þeim sem búa á eigin heimilum og þurfa aðstoð vegna skertrar getu, fjölskylduaðstæðna, álags, veikinda eða fötlunar. Stuðningsþjónustu skal veita svæðisbundið með þeim hætti sem best hentar á hverjum stað. Aðstoð skal veitt fjölskyldum barna sem metin eru í þörf fyrir stuðning. Aðstoð skal veitt innan og utan heimilis samkvæmt reglum sem sveitarfélagið setur.

Í 3. mgr. 26. gr. laganna kemur fram að ráðherra skuli gefa út leiðbeiningar um framkvæmd stuðningsþjónustu, tímafjölda og mat á þörf fyrir þjónustu í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga. Þá segir að sveitarstjórn skuli setja nánari reglur um stuðningsþjónustu á grundvelli leiðbeininga ráðherra. Þá segir í 4. mgr. 26. gr. að ákvörðun um stuðningsþjónustu  feli í sér að aðstoð sé að jafnaði veitt í tiltekinn fjölda klukkustunda í viku hverri á grundvelli mats á stuðningsþörfum, sbr. 27. gr., og þess almenna viðmiðs að aðstoð geti numið allt að 15 stundum á viku. Um aukna þjónustuþörf fari samkvæmt lögum um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir.

Lög um félagsþjónustu sveitarfélaga veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til að meta sjálf, miðað við aðstæður á hverjum stað, hvers konar þjónustu þau vilja veita. Í samræmi við þetta og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur viðkomandi sveitarstjórnar. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 3. gr. reglna Fjarðabyggðar um stuðningsþjónustu kemur fram að stuðningsþjónusta sé til handa þeim sem búi á eigin heimilum og þurfi stuðning vegna skertrar getu, fjölskylduaðstæðna, álags eða veikinda. Með stuðningsþjónustu sé meðal annars átt við stuðning við heimilishald, sbr. e. lið 3. mgr. 3. gr. Þar segir að stuðningur við heimilishald sé stuðningur við þau verk sem þurfi að leysa af hendi á heimili notanda svo hann geti búið heima. Auk þess sé veittur stuðningur við að nýta velferðartækni sem auðveldi notanda heimilishald og starfsfólki að veita þjónustuna. Þá segir í 4. mgr. 3. gr. að leitast sé við að koma til móts við einstaklingsbundnar þarfir hvers og eins. Notandi skuli vera á heimilinu þegar stuðningur sé veittur og taka þátt í þeim verkum sem leysa þurfi af hendi, eftir því sem kostur sé.

Í 7. gr. framangreindra reglna er kveðið á um mat á stuðningsþörf. Þar segir í 1. mgr. að umsóknir séu metnar og þeim forgangsraðað af móttöku- og matsteymi að teknu tilliti til niðurstöðu samræmds skimunartækis á landsvísu, þiggi þær fyrir. Samkvæmt 2. mgr. fer mat á stuðningsþörf fram í samvinnu við umsækjanda á heimili hans. Við matið sé tekið tillit til markmiða og þarfa umsækjanda fyrir stuðning, líkamlegs og andlegs heilsufars, félagslegrar virkni, styrkleika og félags- og fjölskylduaðstæðna og færni hans til að sinna athöfnum dagslegs lífs. Þá segir í 3. mgr. 7. gr. að við mat á stuðningsþörf sé horft til heildaraðstæðna umsækjanda og skipulags daglegs lífs. Markmiðið sé að þjálfa og styðja umsækjanda til að leita bestu mögulegu lausna við heimilishald og athafnir daglegs lífs, til þess að hann geti búið heima, bjargað sér sjálfur og verið félagslega virkur. Stuðningur byggi fyrst og fremst á þeim markmiðum sem notandi setji sér til að ráða við daglegt líf.

Samkvæmt gögnum málsins er kærandi með samþykkta stuðningsþjónustu í formi heimilisþrifa í tvær klukkustundir hálfsmánaðarlega. Kærandi óskaði eftir aukinni stuðningsþjónustu þannig að þvottur yrði þveginn fyrir hann og skipt á rúmi. Í kjölfarið fór fram mat á þjónustuþörf kæranda á heimili hans, eða þann 29. apríl 2025. Niðurstaða þess mats var að kærandi þyrfti ekki á aukinni aðstoð að halda heldur yrði honum boðin heimaendurhæfing með því markmiði að styðja við sjálfstæða búsetu. Fyrir liggur að kærandi afþakkaði þá þjónustu.

Eftir að kærandi lagði fram læknisvottorð, dags. 26. júní 2025, var beiðni hans tekin til endurskoðunar. Í læknisvottorðinu segir svo:

„Hér með vottast að A hefur slæman langvinnan verk í mjóbaki sem hamlar honum verulega við athafnir dagslegs lífs. Full ástæða er til að bjóða A tíðari aðstoð félagsþjónustu við slíkar athafnir, svo sem við þvott og skipti á rúmfötum, þar sem A getur ekki sinnt þeim sjálfur. Undirritaður óskar því eftir að A fái ofangreinda aðstoð vikulega í stað annarrar hverrar viku.“

Beiðni kæranda um aukna stuðningsþjónustu var synjað á ný með vísan til þess að stuðningsþjónusta væri veitt samkvæmt samþættu mati á þjónustuþörf hans. Kæranda var bent á að hægt væri að breyta skipulagi þjónustunnar þannig að hún væri veitt í eina klukkustund vikulega í stað tveggja klukkustunda hálfsmánaðarlega. Það væri ekkert því til fyrirstöðu að starfsmaður heimaþjónustu myndi aðstoða kæranda við þvott og að skipta á rúmi innan þeirra tímamarka.

Úrskurðarnefnd velferðarmála hefur yfirfarið gögn málsins og telur ekki ástæðu til að gera athugasemd við framangreint mat Fjarðabyggðar. Ekki verður annað ráðið en að sveitarfélagið hafi lagt fullnægjandi mat á aðstæður kæranda og er niðurstaða þess mats í samræmi við reglur sveitarfélagsins. Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Fjarðabyggðar, dags. 31. júlí 2025, um að synja beiðni A, um aukna stuðningsþjónustu, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir