Mál nr. 473/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 473/2025

Fimmtudaginn 9. október 2025

A

gegn

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun

Ú R S K U R Ð U R 

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 6. ágúst 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 25. júní 2025, um innheimtu ofgreiddra húsnæðisbóta.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi þáði húsnæðisbætur á árinu 2024. Með bréfi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 25. júní 2025, var kæranda birt lokauppgjör vegna ársins 2024 þar sem fram kom að hún hefði fengið ofgreiddar húsnæðisbætur, að fjárhæð 285.641 kr.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 6. ágúst 2025. Með bréfi, dags. 12. ágúst 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð stofnunarinnar barst 18. ágúst 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 19. ágúst 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 21. ágúst 2025 og voru þær kynntar Húsnæðis- og mannvirkjastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 26. ágúst 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að við umsókn hennar um húsnæðisbætur hafi tekjur hennar verið skráðar sjálfvirkt en hún hafi þurft að skrá tekjur kærasta síns handvirkt þar sem hann fái breytilegar verktakagreiðslur. Kærandi hafi gert sitt besta til að fylla umsóknina út rétt og byggt á meðaltali tekna hans síðustu mánaða. Kærandi hafi haft samband við Húsnæðis- og mannvirkjastofnun og upplýst um að hann fengi verktakagreiðslur. Umsóknin hafi verið samþykkt og þau hafi fengið greiddar bætur frá febrúar 2024 til október 2024. Þau hafi svo flutt og sótt aftur um bætur með sömu upplýsingum en þá hafi komið í ljós skuld upp á 170.000 kr. Þau hafi ekki fengið neinar frekari bætur það árið og síðan í júní 2025 hafi komið ný innheimtukrafa vegna lokauppgjörsins upp á 285.641 kr. Þessi skuld byggi að mestu leyti á því að þau hafi ekki átt rétt á neinum bótum fyrstu fjóra mánuði ársins þar sem samanlögð eignastaða þeirra hafi farið yfir átta milljón króna hámark og því hafi bæst við skerðing vegna eigna, ásamt tekna. Þetta hafi þau ekki haft vitneskju um. Í júní 2024 hafi eignamörkin hækkað í um 20 milljónir.

Kærandi telji niðurstöðu Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar ósanngjarna. Þau hafi hvorki verið vöruð við né þeim veittar leiðbeiningar. Kærandi hafi upplýst stofnunina um verktakastöðu kærastans og skráð tekjur hans af heiðarleika. Kærandi hafi ekki fengið neinar leiðbeiningar um að skila þyrfti inn mánaðarlegum tekjubreytingum. Kærandi hafi ekki vitað af eignatakmörkum og þeim miklu áhrifum sem átta milljóna reglan hafi haft á rétt hennar, enda hafi reglan breyst síðar um sumarið. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi ekki gefið kæranda kost á að skýra eða leiðrétta áður en skuldin hafi verið komin í heimabanka. Hún hafi haft samband við stofnunina eftir birtingu skuldarinnar og fengið þau svör að þetta væri endanlegt. Kæranda hafi einungis verið boðið að deila niður skuldinni sem hún eigi ekki möguleika á að greiða með núverandi háum leigukostnaði og án bótagreiðslna.

Kærandi óski eftir því að úrskurðarnefndin endurskoði lokauppgjör Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar í fyrsta lagi með hliðsjón af leiðbeiningarskorti til hennar sem notanda kerfisins. Í öðru lagi óskýrri og ósanngjarnri beitingu reglna um eignaviðmið sem hafi breyst um mitt ár og í þriðja lagi heiðarlegum ásetningi hennar við umsókn og upplýsingagjöf.

Kærandi óski eftir niðurfellingu skuldarinnar, að hluta eða að öllu leyti, eða endurútreikningi sem taki tillit til raunverulegra aðstæðna þeirra og breyttra laga. Að lokum taki kærandi fram að henni þyki það mjög slæmt að fá svo stóran bakreikning aftur og aftur. Hún hafi þegið húsnæðisbætur í þeirri trú að þær væru rétt reiknaðar út frá þeim upplýsingum sem hún hafi veitt og gert það í góðri trú. Það sé mjög þungbært að fá síendurtekið bakreikning og sitja eftir með skuldir sem hún hafi ekki átt von á. Þetta skapi mikinn fjárhagslegan óstöðugleika og vantraust á kerfinu sem eigi að veita stuðning.

Í athugasemdum kæranda kemur fram að við fyrstu umsókn hafi hún skráð tekjur heimilismanns hennar handvirkt sem 400.000 kr. á mánuði, byggt á meðaltali síðustu mánaða verktakagreiðslna hans. Greiðslurnar séu mjög sveiflukenndar og ómögulegt að áætla nákvæmar árstekjur. Þessar tekjur hafi ekki komið sjálfkrafa í kerfi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Í samþykktarbréfi virðist stofnunin hafa skráð hann með 0 kr. í tekjur. Þessi mistök megi rekja til kerfis Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar en ekki kæranda. Kærandi hafi ekki aðgang að fyrstu umsókninni á „Mínum síðum“ hjá stofnuninni. Þrátt fyrir það hafi stofnunin ekki lagt fram þá umsókn sem sönnunargagn, sem brjóti í bága við rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi áður viðurkennt mistök í útreikningum á bótum og því sé ekki hægt að ganga út frá því að niðurstöður þeirra séu ávallt réttar. Samkvæmt vafaákvæði stjórnsýsluréttar beri að skýra vafa umsækjanda í hag.

Við lokauppgjör hafi skerðing vegna tímabilsins febrúar til maí 2024 verið byggð á átta milljón króna eignaviðmiði. Með lögum nr. 52/2024 hafi mörkin verið hækkuð í 12,5 milljónir (og 20 milljónir við fullan skerðingarpunkt) frá 1. júní 2024. Löggjafinn hafi talið eldri viðmið of þröng og ósanngjörn. Það að leggja á kæranda þungar byrðar samkvæmt eldri reglu, þrátt fyrir að löggjafinn hafi ákveðið að breyta henni, brjóti gegn jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga og meðalhófsreglu 12. gr. sömu laga.

Kærandi tekur fram að hún hafi sent Húsnæðis- og mannvirkjastofnun upplýsingar um verktakagreiðslur með síðari umsókninni. Hins vegar hafi kærandi ekki fengið neinar leiðbeiningar um að skila þyrfti inn uppfærðri árstekjuáætlun. Þrátt fyrir ítrekuð samskipti hafi kærandi fyrst fengið vitneskju um meintar skekkjur þegar skuld hafi verið birt í heimabanka, eftir að hún hafi sjálf haft samband við stofnunina. Með þessu hafi verið brotið gegn leiðbeiningarskyldu 7. gr. stjórnsýslulaga og andmælarétti 13. gr. sömu laga, þar sem henni hafi ekki verið gefinn raunhæfur kostur á að skýra aðstæður áður en ákvörðun hafi verið tekin.

Kærandi hafi sótt um og fengið samþykktar bætur í góðri trú, á grundvelli þeirra upplýsinga sem hún hafi skilað inn og sem Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi haft undir höndum. Að krefja kæranda nú um háan bakreikning, þrátt fyrir mistök stofnunarinnar og breytt lög, brjóti gegn réttmætum væntingum og traustsvernd í stjórnsýslu. Markmið húsnæðisbótalaga nr. 75/2016 sé að tryggja leigjendum fjárhagslegt öryggi. Sú niðurstaða sem Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi komist að gangi þvert gegn þessu markmiði.

Með vísan til framangreinds óski kærandi eftir því að úrskurðarnefndin felli niður innheimtu skuldarinnar að öllu leyti eða að lágmarki lækki hana verulega með hliðsjón af mistökum Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, breyttum og rýmkuðum eignaviðmiðum löggjafans og broti gegn leiðbeiningarskyldu og andmælarétti.

III.  Sjónarmið Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar

Í greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar kemur fram að ágreiningur málsins snúi að ákvörðun stofnunarinnar um lokauppgjör húsnæðisbóta og innheimtu ofgreiddra bóta vegna ársins 2024. Lokauppgjörið hafi tekið mið af samanlögðum tekjum og eignum allra heimilismanna í lok árs 2024 þegar greiðslur húsnæðisbóta hafi staðið yfir.

Tekið er fram að kærandi hafi skilað inn umsókn um húsnæðisbætur þann 30. janúar 2024 vegna leigu á húsnæðinu við B. Um hafi verið að ræða tímabundinn leigusamning. Auk kæranda hafi C, verið skráður sem heimilismaður á umsókn. Umsókn kæranda, nr. 108646, hafi verið samþykkt þann 7. febrúar 2024. Við útreiking á áætluðum húsnæðisbótum hafi verið miðað við meðaltekjur í desember 2023 og aðrar skattskyldar tekjur. Að teknu tilliti til eigna og tekna heimilismanna hafi greiðslur húsnæðisbóta til kæranda numið 53.741 kr. fyrir heilan mánuð. Í samþykktarbréfinu hafi athygli kæranda verið vakin á því að breytingar á forsendum húsnæðisbóta hefðu áhrif á rétt til bóta. Tekið hafi verið fram að grunnfjárhæðir lækki sem nemi 11% af samanlögðum árstekjum heimilismanna, umfram tiltekin frítekjumörk sem taki mið af fjölda heimilismanna. Einnig að húsnæðisbætur lækki sem nemi hlutfalli af samanlögðum eignum allra heimilismanna sem fari umfram 8.000.000 kr. uns þær falla niður við 60% hærri fjárhæð. Ef samanlagðar eignir heimilismanna nemi meira en 12.800.000 kr. falli húsnæðisbætur því niður að fullu.

Á árinu 2024 hafi kæranda verið send uppfærð tekju- og eignaáætlun í apríl, ágúst og október og áætlanirnar hafi verið byggðar á fyrirliggjandi upplýsingum frá Skattinum.

Dags.              Húsnæðisbætur eftir útreikning

20.4.2024        49.768 kr.

26.6.2024        63.967 kr.

22.8.2024        67.553 kr.

Þann 11. október hafi kærandi upplýst Húsnæðis- og mannvirkjastofnun um uppsögn á leigusamningi vegna leigu á húsnæði við B og fyrirhugaðan flutning í annað leiguhúsnæði. Kærandi hafi þann 5. nóvember 2024 skilað að nýju inn umsókn um húsnæðisbætur vegna leigu á húsnæði við D. Auk kæranda hafi, eins og áður, C, verið skráður heimilismaður á umsókn. Samkvæmt leigusamningi hafi upphaf leigutíma verið 1. nóvember 2024.

Samhliða umsókninni hafi C sent Húsnæðis- og mannvirkjastofnun fyrirspurn í gegnum „Mínar síður“ þar sem hann hafi tekið fram að hann væri sjálfstætt starfandi og hafi sent upplýsingar um þær tekjur fyrir árið 2024. Rétt sé að benda á að stofnunin hafi einungis upplýsingar um almennar launatekjur til launþega sem birtist í staðgreiðsluskrá Skattsins. Upplýsingar um verktakagreiðslur viðkomandi árs hafi stofnunin aðgang að í skattframtali fyrir árið.

Í framhaldinu, eða þann 7. nóvember 2024, hafi kæranda verið sent bréf þar sem umsókn um húsnæðbætur hafi verið frestað þar sem bótaréttur væri fullnýttur. Frestunin hafi verið á grundvelli fyrirliggjandi tekjuupplýsinga frá C. Í bréfinu hafi komið fram að þegar tekið væri tillit til bótagreiðslna sem þegar hefðu verið greiddar á árinu 2024 virtist sem bótaréttur kæranda væri fullnýttur miðað við þær tekjur samkvæmt staðgreiðsluskrá RSK ásamt upplýsingum um verktakagreiðslur frá heimilismanni. Kæranda hafi verið bent á að ef tekjur myndu breytast næstu mánuði þyrfti hún að senda upplýsingar um væntanlegar tekjur fyrir skatt til stofnunarinnar svo hægt væri að endurmeta bótaréttinn eftir nýjum upplýsingum.

Þann 10. janúar 2025 hafi umsókninni verið frestað þar sem upplýsingar um áætlaðar verktakagreiðslur ársins 2025 hafi vantað. Umsókn kæranda, nr. 119282, hafi verið samþykkt þann 14. janúar 2025. Við útreiking á áætluðum húsnæðisbótum hafi verið miðað við meðaltekjur í nóvember og aðrar skattskyldar tekjur. Að teknu tilliti til eigna og tekna heimilismanna hafi engar greiðslur húsnæðisbóta verið áætlaðar til kæranda vegna tekjuskerðingar.

Þann 15. janúar 2025 hafi kæranda verið sent uppfærð tekju- eignaáætlun fyrir útreikning húsnæðisbóta. Komið hafi í ljós mistök við fyrri útreikning húsnæðisbóta. Eftir endurútreikning hafi greiðslur húsnæðisbóta til kæranda numið 33.311 kr. fyrir heilan mánuð. Engar greiðslur hafi verið fyrir nóvember og desember 2024 þar sem bótaréttur hafi verið fullnýttur skv. fyrirliggjandi gögnum.

Með bréfi, dags. 25. júní 2025, hafi kærandi fengið sent lokauppgjör húsnæðisbóta vegna ársins 2024. Þar hafi komið í ljós að kærandi hafi fengið ofgreiddar húsnæðisbætur að fjárhæð 285.641 kr. Bréfinu hafi fylgt nánari sundurliðun á lokauppgjörinu. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi endurreiknað húsnæðisbætur kæranda fyrir árið 2024 í samræmi við álagningu skattyfirvalda. Endurreikningur hafi verið byggður á skattskyldum tekjum, þ.m.t. fjármagnstekjum og nettóeignastöðu allra heimilismanna í árslok 2024.

Athygli kæranda hafi verið vakin á því að ef þær upplýsingar sem hefðu verið lagðar til grundvallar lokauppgjörinu endurspegluðu ekki rauntekjur og eignastöðu fyrir árið 2024 gæti kærandi sent athugasemdir til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar innan 10 daga. Bærust engar athugasemdir innan þess tíma yrði farið eftir þeim upplýsingum sem hefðu verið notaðar við endurreikninginn við endanlega ákvörðun lokauppgjörs húsnæðisbóta fyrir árið 2024.

Hvorki gögn né rökstuðningur hafi borist frá kæranda um að fyrirliggjandi upplýsingar sem hefðu verið lagðar til grundvallar endurreikningi hafi verið rangar.

Skattframtal                           A                     C                     Samtals

Heildartekjur 2.7                   6.969.233        3.700.800                    10.670.033

Fjármagnstekjur 3.11             42.452             542.998                       585.450

Heildartekjur                          7.011.685        4.243.798                    11.255.483

 

Bankainnistæður 3.1              610.898           9.441.341                    10.052.239

Hlutabréf 3.5                          158                  0                                  158                 

Bifreið 4.3                              1.845.000        0                                  1.845.000

Skuldir                                    -139.891         0                                  -139.891

Heildareignir                          2.316.165        9.441.3410                  11.757.506-

 

Húsnæðisbætur                      537.611           0                                  537.611

Skerðing húsnæðisbóta sé tilkomin vegna tekna og eigna heimilismanna. Í samræmi við útreikning lokauppgjörs hafi skerðing vegna eigna numið 15.181 kr. á mánuði á tímabilinu janúar til maí, eða samtals 60.724 kr. Rétt sé að benda á að 1. júní 2024 hafi orðið breyting á lögum um húsnæðisbætur hvað varði áhrif eigna á grunnfjárhæðir húsnæðisbóta. Skerðing vegna tekna hafi hins vegar numið samtals 375.141 kr. á árinu 2024.

Við endurreikning húsnæðisbóta hafi heildareignir heimilismanna að frádregnum skuldum í árslok 2024 að fjárhæð 11.757.859 kr. verið lagðar til grundvallar. Um sé að ræða bankainnstæður, hlutabréf og bifreið en skattframtöl heimilismanna sé staðfesting á þeim eignum og skuldum sem heimilismenn hafi átt á skattárinu.

Í 18. gr. laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur, sbr. 15. gr. reglugerðar nr. 1200/2016 um húsnæðisbætur, sé fjallað um áhrif eigna á grunnfjárhæðir húsnæðisbóta. Í 1. mgr. komi fram að grunnfjárhæðir skv. 2. mgr. 16. gr., eftir atvikum að teknu tilliti til lækkunar vegna tekna skv. 17. gr., lækki sem nemi hlutfalli af samanlögðum eignum allra heimilismanna, sem fari umfram tilgreind viðmið uns þær falli alveg niður við 60% af þeirri fjárhæð. Í 2. mgr. komi svo fram að miða skuli við eignir í lok þess almanaksárs þegar greiðslur húsnæðisbóta hafi staðið yfir. Í 3. mgr. komi fram að með eignum skv. lögunum sé átt við allar eignir skv. 72. gr. laga um tekjuskatt, að frádregnum skuldum.

Það liggi fyrir að eignir heimilismanna í lok árs 2024 hafi verið 11.757.859 kr. skv. upplýsingum frá Ríkisskattstjóra. Þar sem Húsnæðis- og mannvirkjastofnun beri skv. lögum að miða við eignir í lok þess almanaksárs sem húsnæðisbætur hafi staðið yfir hafi eignastaða í árslok verið lögð til grundvallar í lokauppgjörinu en ekki vísað til eignastöðu innan ársins. Eins og áður segi hafi eignastaða leitt til skerðingar á tímabilinu janúar til maí 2024.

Þá hafi við endurreikninginn verið lagðar til grundvallar heildartekjur skv. skattskyldum tekjum og miðað við meðaltekjur 939.479 kr. á mánuði. Ljóst sé að samanlagðar árstekjur heimilismanna hafi verið verulega hærri en áætlun hafi gert ráð fyrir þegar umsókn, dags. 7. febrúar 2025, um húsnæðisbætur hafi verið samþykkt. Þar hafi verið miðað við meðaltekjur að fjárhæð 476.580 kr.

Þann 26. júní hafi kærandi haft samband vid Húsnæðis- og mannvirkjastofnun vegna lokauppgjörsins, innheimtukröfunnar og tekjuáætlunar vegna 2025.

Í máli þessu sé deilt um lokauppgjör húsnæðisbóta vegna ársins 2024. Samkvæmt niðurstöðu lokauppgjörs hafi kærandi fengið ofgreiddar húsnæðisbætur árið 2024 vegna eignastöðu og tekna.

Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur megi endurskoða rétt til húsnæðisbóta hvenær sem er og endurreikna fjárhæð þeirra þannig að húsnæðisbætur verði í samræmi við þær breytingar sem hafi orðið á aðstæðum umsækjanda eða annarra heimilismanna.

Í 2. mgr. 25. gr. laga um húsnæðisbætur komi skýrt fram að þegar endanlegar upplýsingar um tekjur og eignir næstliðins almanaksárs samkvæmt 17. og 18. gr. laga um húsnæðisbætur liggi fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum skuli framkvæmdaraðili endurreikna fjárhæðir húsnæðisbóta vegna þess almanaksárs á grundvelli þeirra upplýsinga.

Kæranda hafi á árinu 2024 þrívegis verið sent endurreikningsbréf en í þeim hafi kæranda verið bent á að koma athugasemdum á framfæri við stofnunina teldi hún þær upplýsingar sem notaðar væru við útreikning húsnæðisbóta ekki endurspegla komandi tekjur og eignir ársins. Rétt sé að benda á að það sé á ábyrgð umsækjanda að upplýsa stofnunina um allar þær breytingar sem verði á aðstæðum sem kunni að hafa áhrif á rétt til húsnæðisbóta, sbr. 3. mgr. 14. gr. laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur. Engar upplýsingar hafi borist stofnuninni um breytta tekju- eða eignastöðu.

Í 18. gr. laga um húsnæðisbætur, sbr. 15. gr. reglugerðar nr. 1200/2016 um húsnæðisbætur sé fjallað um áhrif eigna á grunnfjárhæðir húsnæðisbóta. Í 1. mgr. komi fram að grunnfjárhæðir skv. 2. mgr. 16. gr., eftir atvikum að teknu tilliti til lækkunar vegna tekna skv. 17., lækki sem nemi hlutfalli af samanlögðum eignum allra heimilismanna, 18 ára og eldri, sem fari umfram 8.000.000 kr. uns þær falli alveg niður við 60% af þeirri fjárhæð. Í 2. mgr. 18. gr. komi svo fram að miða skuli við eignir í lok þess almanaksárs þegar greiðslur húsnæðisbóta hafi staðið yfir. Í 3. mgr. komi fram að með eignum í lögunum sé átt við allar eignir skv. 72. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, að frádregnum skuldum.

Með lögum nr. 52/2024, um breytingu á lögum nr. 75/2016 um húsnæðisbætur, hafi verið gerð eftirfarandi breyting: „Í stað fjárhæðarinnar 6.500.000 kr. í 1. mgr. 18. gr. laganna kemur 12.500.000 kr.“ Lögin hafi tekið gildi 1. júní 2024 og tekið til húsnæðisbóta sem greiddar væru frá þeim degi. Breytingin hafi kveðið á um áhrif eigna á grunnfjárhæðir húsnæðisbóta og í 18. gr. komi fram að húsnæðisbætur falli niður við 60% hærri fjárhæð og því falli húsnæðisbætur niður þegar eignir nái 20 milljónum kr. Með breytingunni hafi skerðingarmörk vegna eigna því hækkað verulega.

Eftir lokauppgjör ársins 2024 hafi komið í ljós að kærandi hafi fengið ofgreiddar húsnæðisbætur og henni beri að endurgreiða þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd, sbr. 26. gr. laga um húsnæðisbætur.

Af hálfu Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar sé byggt á því að málsmeðferðin hafi að öllu leyti verið í samræmi við ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og að ákvörðunin hafi verið gerð í samræmi við ákvæði laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur og reglugerð nr. 1200/2016 um húsnæðisbætur, með síðari breytingum.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun geri þá kröfu að hin kærða ákvörðun stofnunarinnar í málinu verði staðfest.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 25. júní 2025, um innheimtu ofgreiddra húsnæðisbóta vegna ársins 2024, að fjárhæð 258.641 kr.

Í 8. gr. laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur kemur fram að húsnæðisbætur séu mánaðarlegar greiðslur sem greiðast til umsækjanda, sbr. þó 4. mgr. 21. gr., og skuli ákvarðaðar og reiknaðar út miðað við grunnfjárhæðir sem miðast við fjölda heimilismanna, sbr. 3. tölul. 3. gr., að teknu tilliti til tekna, sbr. 17. gr., eigna, sbr. 18. gr., og greiðsluþátttöku í húsnæðiskostnaði, sbr. 19. gr. Samkvæmt 14. gr. laga nr. 75/2016 er umsækjanda skylt að veita framkvæmdaraðila allar þær upplýsingar og gögn þeim til staðfestingar sem óskað er eftir og nauðsynlegar eru til að staðreyna rétt hans til húsnæðisbóta. Enn fremur er skylt að upplýsa um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans eða heimilismanna eða öðrum þeim atriðum sem kunna að hafa áhrif á rétt viðkomandi til húsnæðisbóta samkvæmt lögunum á þeim tíma sem hann fær greiddar húsnæðisbætur. Af framangreindu verður ráðið að sú skylda hvíli á greiðsluþegum að upplýsa Húsnæðis- og mannvirkjastofnun um meðal annars tekju- og eignabreytingar á bótagreiðsluári sem kunna að hafa áhrif á bótarétt.

Í 18. gr. laga nr. 75/2016 segir að grunnfjárhæðir samkvæmt 2. mgr. 16. gr., eftir atvikum að teknu tilliti til lækkunar vegna tekna samkvæmt 17. gr., lækki sem nemi hlutfalli af samanlögðum eignum allra heimilismanna, 18 ára og eldri, sem fari umfram 12.500.000 kr. uns þær falli alveg niður við 60% hærri fjárhæð, eða 20.000.000 kr. Sú fjárhæð á við um húsnæðisbætur greiddar frá 1. júní 2024, sbr. lög nr. 52/2024, um breytingu á lögum um húsnæðisbætur. Fyrir 1. júní 2024 voru skerðingarmörkin 8.000.000 kr., sbr. 15. gr. reglugerðar nr. 1200/2016, og féllu húsnæðisbætur því niður við 12.800.000 kr. Samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laganna skal miða við eignir í lok þess almanaksárs þegar greiðslur húsnæðisbóta stóðu yfir. Þó skuli fasteign eða búseturéttur samkvæmt lögum um húsnæðissamvinnufélög, sem geti orðið andlag réttar til vaxtabóta, ekki teljast til eigna samkvæmt 1. mgr. hafi fasteignin eða búseturétturinn ekki verið í eigu umsækjanda eða annarra heimilismanna meðan á greiðslum húsnæðisbóta hafi staðið á almanaksárinu. Þá kemur fram í 3. mgr. 18. gr. að með eignum í lögunum sé átt við allar eignir samkvæmt 72. gr. laga um tekjuskatt að frádregnum skuldum samkvæmt 1. mgr. 75. gr. sömu laga, sbr. þó 2. málsl. 2. mgr. Í 2. mgr. 72. gr. laga um tekjuskatt segir að framtalsskyldar eignir séu allar fasteignir, lausafé og hvers konar önnur verðmæt eignarréttindi, með þeim takmörkunum sem um ræði í 74. gr., og skipti ekki máli hvort eignirnar gefi af sér arð eða ekki.

Í 20. gr. laganna er kveðið á um útreikning húsnæðisbóta. Þar segir í 1. mgr. að til grundvallar útreikningi húsnæðisbóta hvers mánaðar skuli framkvæmdaraðili leggja 1/12 af áætluðum tekjum og eignum heimilismanna, 18 ára og eldri, á því almanaksári þegar húsnæðisbætur eru greiddar ásamt fjölda heimilismanna og húsnæðiskostnaði, sbr. einnig 16-19. gr. Þegar réttur til húsnæðisbóta miðist við hluta úr almanaksári skuli þó miðað við þær tekjur sem áætlaðar séu fyrir sama tímabil innan almanaksársins og greiðslur húsnæðisbóta standi yfir. Miðað skuli við að hver mánuður sé 30 dagar. Þá segir í 2. mgr. 20. gr. að framkvæmdaraðili skuli byggja áætlanir sínar skv. 1. mgr. á nýjustu upplýsingum á hverjum tíma, sbr. 14. og 15. gr.

Í 25. gr. laga nr. 75/2016 er kveðið á um endurreikning á húsnæðisbótum. Þar segir í 1. mgr. að rétt til húsnæðisbóta megi endurskoða hvenær sem er og endurreikna fjárhæð húsnæðisbóta þannig að húsnæðisbætur verði í samræmi við þær breytingar sem orðið hafa á aðstæðum umsækjanda eða annarra heimilismanna. Í 2. mgr. kemur fram að þegar endanlegar upplýsingar um tekjur og eignir næstliðins almanaksárs samkvæmt 17. og 18. gr. liggi fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum skuli framkvæmdaraðili endurreikna fjárhæðir húsnæðisbóta vegna þess almanaksárs á grundvelli þeirra upplýsinga. Í 3. mgr. kemur fram að leiði endurreikningur samkvæmt 1. og 2. mgr. til breytinga á fjárhæð húsnæðisbóta skuli leiðrétta húsnæðisbæturnar samkvæmt 26. gr. laganna. Þar segir í 1. mgr. að hafi umsækjandi fengið hærri húsnæðisbætur en honum bar á umræddu tímabili beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var.

Kærandi þáði húsnæðisbætur á tímabilinu febrúar til desember 2024. Í samþykktarbréfi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 7. febrúar 2024, var kæranda greint frá því að greiðslur húsnæðisbóta til hennar næmu 53.741 kr. fyrir heilan mánuð, að teknu tilliti til tekna og eigna heimilismanna. Heildartekjur heimilismanna voru áætlaðar 486.216 kr. á mánuði og heildareignir 1.342.353 kr. Athygli kæranda var vakin á því að breytingar á forsendum húsnæðisbóta hefðu áhrif á rétt til bóta og að stofnuninni væri heimilt að endurreikna húsnæðisbætur svo fjárhæð samræmdist þeim breytingum sem hefðu orðið á aðstæðum umsækjanda og annarra heimilismanna. Tekið var fram að stofnunin byggði tekju- og eignaáætlun kæranda sem lögð væri til grundvallar við útreikning á húsnæðisbótum á fyrirliggjandi upplýsingum frá Ríkisskattstjóra. Áætlunin tæki mið af heildareignum, þ.m.t. fjármagnstekjur, heildareignum, ásamt orlofs- og desemberuppbótum. Í bréfinu var einnig að finna nánari upplýsingar um útreikning á húsnæðisbótum og reglum um skerðingarmörk.

Samkvæmt endurútreikningi, dags. 20. apríl 2024, voru heildartekjur heimilismanna áætlaðar 663.329 kr. á mánuði og heildareignir 6.563.226 kr. Þá voru heildartekjur heimilismanna áætlaðar 574.919 kr. á mánuði og heildareignir 6.563.226 kr. í endurútreikningi, dags. 22. ágúst 2024. Í báðum þessum bréfum var kæranda veitt færi á að koma með athugasemdir til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar varðandi þær fjárhæðir sem lagðar voru til grundvallar við útreikning húsnæðisbóta. Þá var athygli kæranda vakin á því að það væri á ábyrgð umsækjanda að upplýsa stofnunina um allar þær breytingar sem yrðu á aðstæðum sem kynnu að hafa áhrif á rétt til húsnæðisbóta. Þá bæri umsækjanda að endurgreiða ofgreiddar húsnæðisbætur ef ofgreiðsla kæmi í ljós við endurreikning.

Samkvæmt framangreindu liggur ljóst fyrir að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun veitti kæranda fullnægjandi leiðbeiningar vegna greiðlna húsnæðisbóta og gætt var að andmælarétti hennar.

Við lokauppgjör ársins 2024 reyndust tekjur og eignir heimilismanna á tímabilinu vera hærri en framangreindar áætlanir gerðu ráð fyrir, en heildartekjur námu 939.479 kr. á mánuði og heildareignir 11.757.859 kr. Samkvæmt útreikningi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar nam skerðing vegna tekna því 34.350 kr. á tímabilinu febrúar til maí 2024 og 33.963 kr. á tímabilinu júní til desember 2024. Þá nam skerðing vegna eigna 15.181 kr. á mánuði á tímabilinu febrúar maí 2024, en líkt og að framan greinir voru skerðingarmörk hækkuð frá 1. júní 2024, sbr. lög nr. 52/2024. Mismunur var því 285.641 kr. á leigutímabilinu. Kæranda ber í samræmi við ákvæði 26. gr. laga nr. 75/2016 að endurgreiða þá fjárhæð.

Hvað varðar kröfu kæranda til niðurfellingar skuldarinnar eða lækkunar skal bent á að hún getur lagt inn beiðni þess efnis til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar en samkvæmt 3. mgr. 22. gr. reglugerðar nr. 1200/2016 er stofnuninni heimilt að að falla frá kröfu um endurgreiðslu ofgreidrra húsnæðisbóta að fullu eða að hluta og afskrifa hana ef sérstakar aðstæður eru fyrir hendi sem mæla með því. Tekið er fram að í því sambandi skuli einkum litið til fjárhagslegra og félagslegra aðstæðna umsækjanda og þess hvort hann hafi verið í góðri trú um rétt sinn til greiðslna.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um innheimtu ofgreiddra húsnæðisbóta til handa kæranda staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 25. júní 2025, um innheimtu ofgreiddra húsnæðisbóta A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir