Mál nr. 492/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 492/2025

Fimmtudaginn 9. október 2025

A

gegn

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun

Ú R S K U R Ð U R 

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 14. ágúst 2025, kærði B, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 10. júní 2025, um innheimtu ofgreiddra húsnæðisbóta.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi þáði húsnæðisbætur á árinu 2024. Með bréfi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 10. júní 2025, var kæranda birt lokauppgjör vegna ársins 2024 þar sem fram kom að hún hefði fengið ofgreiddar húsnæðisbætur, að fjárhæð 741.576 kr.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 14. ágúst 2025. Með bréfi, dags. 3. september 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð stofnunarinnar barst 16. september 2025 og var hún kynnt umboðsmanni kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 17. september 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi óskar eftir að kæra ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um endurkröfu vegna meintra ofgreiddra húsnæðisbóta vegna búsetu á stúdentagörðum. Stofnunin ætti að geta flett upp samskiptum frá árinu 2023 þegar kærandi og fyrrverandi sambýlismaður hennar hafi fengið íbúðina. Þau hefðu ekki sótt um íbúðina til leigu ef þau hefðu vitað þetta fyrir fram. Kærandi muni að eignastaða þyrfti samanlagt að vera undir ákveðinni tölu og svo hafi verið.

Forsaga málsins sé sú að árið 2019 hafi fyrrverandi sambýlismaður kæranda keypt sína fyrstu íbúð en verið tímabundið búsettur hjá foreldrum sínum á meðan að íbúðin hafi verið í leigu. Síðar hafi hann sjálfur flutt inn. Árið 2021 hafi íbúðin verið seld og önnur keypt þar sem hann hafi verið búsettur í um átta til tólf mánuði áður en hann hafi selt hana. Á þessum tíma hafi fyrrverandi sambýlismaður kæranda verið í námi og því ekki haft tök á að standast greiðslumat fyrir næstu íbúð strax. Þau hafi síðar flutt til foreldra kæranda og svo á stúdentagarða. Á meðan þau hafi verið búsett á stúdentagörðum hafi þau fengið húsnæðisbætur samkvæmt umsókn.

Tekið er fram að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hefði svo krafist endurgreiðslu húsnæðisbóta upp á 750.000 kr. þar sem talið hafi verið að tekjur sambýlismanns kæranda hefðu verið of háar vegna söluhagnaðar á íbúðinni. Þessi söluhagnaður hafi verið færður til tekna í skattframtali hans árið 2024 en endurspegli ekki raunverulegar ráðstöfunartekjur hans á þeim tíma. Fjármunirnir hafi ávallt verið hugsaðir til endurfjárfestingar á nýrri íbúð. Vegna náms, persónulegrar ástæðna, lélegra fjárfestinga, hækkandi vaxta og breyttra lánareglna hafi ekki enn verið mögulegt að framkvæma þá áætlun. Markmiðið hafi aldrei verið að hafa tekjur af Húsnæðis- og mannvirkjastofnun. Ákvörðun stofnunarinnar um að telja söluhagnað sem tekjur í þessu samhengi leiði til ósanngjarnrar stöðu þar sem fyrrverandi sambýlismaður kæranda þurfi nú að greiða bæði háan skatt af söluhagnaði og endurgreiða húsnæðisbætur.

Kærandi óskar þess að ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar verði endurskoðuð með hliðsjón af því að um hafi verið að ræða sölu á eigin íbúðarhúsnæði árið 2022. Upplýsingar á skattframtali 2024 gefi ekki rétta mynd af tekjum sem þar komi fram.

III.  Sjónarmið Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar

Í greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar kemur fram að þann 15. nóvember 2022 hafi kærandi fengið samþykkta umsókn nr. 88415 vegna leigu á húsnæðinu að C. Auk kæranda hafi B, verið skráður sem heimilismaður á umsókn.

Bréf vegna endurreiknings húsnæðisbóta hafi verið send kæranda alls fjórum sinnum árið 2024, þ.e. í janúar, apríl, júní og ágúst. Í bréfunum hafi verið vakin athygli á því að ef að upplýsingar sem notaðar væru við útreikning endurspegluðu ekki væntanlegar tekjur og eignir ársins 2024 gæti kæranda komið athugasemdum til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Í bréfunum hafi kærandi einnig verið upplýstur um að áætlunin væri byggð á fyrirliggjandi upplýsingum frá Ríkisskattstjóra og tæki mið af heildartekjum, þ.m.t. fjármagntekjum, heildareignum, ásamt orlofs- og desemberuppbótum. Kærandi hafi ekki gert athugasemdir við fyrirliggjandi upplýsingar né komið á framfæri upplýsingum um fjármagnstekjur.

Með bréfi, dags. 10. júní 2025, hafi kærandi fengið sent lokauppgjör húsnæðisbóta vegna ársins 2024. Þar hafi komið í ljós að kærandi hafi fengið ofgreiddar húsnæðisbætur að fjárhæð 741.576 kr. Bréfinu hafi fylgt nánari sundurliðun á lokauppgjörinu. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi endurreiknað húsnæðisbætur kæranda fyrir árið 2024 í samræmi við álagningu skattyfirvalda. Endurreikningur hafi verið byggður á skattskyldum tekjum, þ.m.t. fjármagnstekjum og nettóeignastöðu allra heimilismanna í árslok 2024.

Athygli kæranda hafi verið vakin á því að ef hann teldi þær upplýsingar sem hefðu verið notaðar við lokauppgjörið ekki endurspegla réttar tekjur og eignir ársins 2024 gæti hann sent athugasemdir til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar innan 10 daga. Bærust engar athugasemdir yrði gengið út frá fyrirliggjandi upplýsingum.

Þann 24. júní 2025 hafi Húsnæðis- og mannvirkjastofnun borist tölvupóstur frá fyrrverandi sambýlismanni kæranda, sem hafi verið skráður heimilismaður á umsókn, þar sem hann hafi útskýrt að skuldin hefði komið á framtalið árið 2024 vegna söluhagnaðar af íbúð sem hann hafi selt árið 2021. Í framhaldinu hafi hann spurt hvort hægt væri að fella skuldina niður. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi upplýst hann um að þar sem ákveðið hafi verið að fresta greiðslu fjármagnstekna vegna söluhagnaðar til ársins 2024 yrði stofnunin að miða við þær upplýsingar sem kæmu fram á skattframtali þess árs.

Hvorki gögn né frekari rökstuðningur hafi borist frá kæranda um að fyrirliggjandi upplýsingar sem hafi verið lagðar til grundvallar endurreikningi hefðu verið rangar. Við endurreikning húsnæðisbóta hafi heildartekjur á tímabilinu, 19.791.096 kr., verið lagðar til grundvallar. Ofgreiðsla húsnæðisbóta og þar af leiðandi skuld kæranda sé tilkomin vegna fjármagnstekna. Í samræmi við útreikning lokauppgjörsins sé skerðing vegna tekna 53.741 kr. á mánuði á tímabilinu janúar til maí og 67.553 kr. á mánuði á tímabilinu júní til desember, eða samtals 741.576 kr.

Þann 26. júní 2025 hafi kæranda verið send áminning um framangreinda endurgreiðslu á ofgreiddum húsnæðisbótum og þann 26. júlí 2025 hafi lokaviðvörun verið send kæranda vegna ofgreiddra húsnæðisbóta.

Í máli þessu sé deilt um lokauppgjör húsnæðisbóta vegna ársins 2024. Samkvæmt niðurstöðu lokauppgjörs hafi kærandi fengið ofgreiddar húsnæðisbætur árið 2024 vegna fjármagnstekna. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun endurreikni húsnæðisbætur í samræmi við álagninu skattyfirvalda skv. lögum nr. 75/2016 um húsnæðisbætur. Endurreikningurinn byggi á skattskyldum tekjum, þ.m.t. fjármagnstekjum og nettóeignastöðu allra heimilismanna, 18 ára og eldri, þá mánuði sem kærandi hafi verið með virka umsókn um húsnæðisbætur. Með heimilismönnum sé átt við alla þá sem séu búsettir í hinu leigða íbúðarhúsnæði, án tillits til innbyrðis tengsla þeirra á milli.

Í V. kafla laga um húsnæðisbætur, sbr. IV kafla reglugerðar nr. 1200/2016, um húsnæðisbætur, sé fjallað um útreikning húsnæðisbóta og áhrif eigna og tekna á grunnfjárhæðir húsnæðisbóta.

Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur megi endurskoða rétt til húsnæðisbóta hvenær sem er og endurreikna fjárhæð þeirra þannig að húsnæðisbætur verði í samræmi við þær breytingar sem hafi orðið á aðstæðum umsækjanda eða annarra heimilismanna.

Í 2. mgr. 25. gr. laga um húsnæðisbætur komi skýrt fram að þegar endanlegar upplýsingar um tekjur og eignir næstliðins almanaksárs samkvæmt 17. og 18. gr. laga um húsnæðisbætur liggi fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum skuli framkvæmdaraðili endurreikna fjárhæðir húsnæðisbóta vegna þess almanaksárs á grundvelli þeirra upplýsinga.

Grunnfjárhæðir húsnæðisbóta taki mið af fjölda heimilismanna. Í 17. gr. laga um húsnæðisbætur, sbr. 14. gr. reglugerðar nr. 1200/2016 sé fjallað um áhrif tekna á grunnfjárhæðir húsnæðisbóta. Samkvæmt 17. gr. laga skuli tekjur allra heimilismanna, sem fari umfram frítekjumörk, skerða húsnæðisbætur. Með tekjum sé átt við allar tekjur skv. II. kafla laga um tekjuskatt, að teknu tilliti til frádráttar skv. 1., 3., 4. og 5. tölul. A-liðar 1. mgr. og 2. mgr. 30. gr. og frádráttar skv. 31. gr. sömu laga. Skattskyldar tekjur teljist hvers konar gæði, arður, laun og hagnaður sem skattaðila hlotnast og metin verða til peningaverðs og ekki skipti máli hvaðan þær stafi eða í hvaða formi þær séu. Hagnaður af sölu eigna teljist til skattskyldra tekna, sbr. 8. tölul. C-liðar 7. gr. laga um tekjuskatt. Ljóst sé að söluhagnaður heimilismanns vegna seldrar eignar hafi færst með skattskyldum fjármagnstekjum á árinu 2024.

Eftir lokauppgjör ársins 2024 hafi komið í ljós að kærandi hafi fengið ofgreiddar húsnæðisbætur. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun telji ljóst af ákvæði 17. gr. að taka skuli mið af samanlögðum árstekjum allra heimilismanna á því ári sem greiðslur húsnæðisbóta hafi staðið yfir. Samanlagðar tekjur kæranda og annarra heimilismanna á árinu 2024 hefðu leitt til bótaskerðingar skv. lokauppgjöri, dags. 10. júní 2025, og kæranda beri að endurgreiða þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd, sbr. 26. gr. laga um húsnæðisbætur.

Af hálfu Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar sé byggt á því að málsmeðferðin hafi að öllu leyti verið í samræmi við ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og að ákvörðunin hafi verið gerð í samræmi við ákvæði laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur og reglugerð nr. 1200/2016 um húsnæðisbætur, með síðari breytingum.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun geri þá kröfu að hin kærða ákvörðun stofnunarinnar í málinu verði staðfest.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 10. júní 2025, um innheimtu ofgreiddra húsnæðisbóta vegna ársins 2024, að fjárhæð 741.576 kr.

Í 8. gr. laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur kemur fram að húsnæðisbætur séu mánaðarlegar greiðslur sem greiðast til umsækjanda, sbr. þó 4. mgr. 21. gr., og skuli ákvarðaðar og reiknaðar út miðað við grunnfjárhæðir sem miðast við fjölda heimilismanna, sbr. 3. tölul. 3. gr., að teknu tilliti til tekna, sbr. 17. gr., eigna, sbr. 18. gr., og greiðsluþátttöku í húsnæðiskostnaði, sbr. 19. gr. Grunnfjárhæðir húsnæðisbóta taka mið af fjölda heimilismanna óháð aldri samkvæmt ákveðnum stuðlum sem tilgreindir eru í 16. gr. laganna og í 2. mgr. ákvæðisins eru grunnfjárhæðir tilgreindar. Þá segir í 3. mgr. 16. gr. að tekjur, eignir og greiðsluþátttaka í húsnæðiskostnaði skv. 17.–19. gr. hafi áhrif til lækkunar á grunnfjárhæðum húsnæðisbóta skv. 2. mgr.

Í 17. gr. laga nr. 75/2016 segir að við útreikning húsnæðisbóta skuli lækka grunnfjárhæðir samkvæmt 2. mgr. 16. gr. um fjárhæð sem nemi 9% af samanlögðum árstekjum heimilismanna, 18 ára og eldri, umfram nánar skilgreind frítekjumörk. Þá segir í 3. mgr. 17. gr. laganna að með tekjum í lögunum sé átt við allar tekjur samkvæmt II. kafla laga um tekjuskatt, að teknu tilliti til frádráttar samkvæmt 1., 3., 4. og 5. tölul. A-liðar 1. mgr. og 2. mgr. 30. gr. og frádráttar samkvæmt 31. gr. sömu laga. Þar undir falla fjármagnstekjur.

Samkvæmt 14. gr. laga nr. 75/2016 er umsækjanda skylt að veita framkvæmdaraðila allar þær upplýsingar og gögn þeim til staðfestingar sem óskað er eftir og nauðsynlegar eru til að staðreyna rétt hans til húsnæðisbóta. Enn fremur er skylt að upplýsa um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans eða heimilismanna eða öðrum þeim atriðum sem kunna að hafa áhrif á rétt viðkomandi til húsnæðisbóta samkvæmt lögunum á þeim tíma sem hann fær greiddar húsnæðisbætur. Af framangreindu verður ráðið að sú skylda hvíli á greiðsluþegum að upplýsa Húsnæðis- og mannvirkjastofnun um meðal annars tekju- og eignabreytingar á bótagreiðsluári sem kunna að hafa áhrif á bótarétt.

Í 25. gr. laganna er kveðið á um endurreikning á húsnæðisbótum. Þar segir í 1. mgr. að rétt til húsnæðisbóta megi endurskoða hvenær sem er og endurreikna fjárhæð húsnæðisbóta þannig að húsnæðisbætur verði í samræmi við þær breytingar sem orðið hafa á aðstæðum umsækjanda eða annarra heimilismanna. Í 2. mgr. kemur fram að þegar endanlegar upplýsingar um tekjur og eignir næstliðins almanaksárs samkvæmt 17. og 18. gr. liggi fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum skuli framkvæmdaraðili endurreikna fjárhæðir húsnæðisbóta vegna þess almanaksárs á grundvelli þeirra upplýsinga. Í 3. mgr. kemur fram að leiði endurreikningur samkvæmt 1. og 2. mgr. til breytinga á fjárhæð húsnæðisbóta skuli leiðrétta húsnæðisbæturnar samkvæmt 26. gr. laganna. Þar segir í 1. mgr. að hafi umsækjandi fengið hærri húsnæðisbætur en honum bar á umræddu tímabili beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var.

Kærandi þáði húsnæðisbætur á árinu 2024. Samkvæmt útreikningi húsnæðisbóta, dags. 23. janúar 2024, voru heildartekjur heimilismanna áætlaðar 296.622 kr. á mánuði. Samkvæmt endurútreikningi, dags. 19. apríl 2024, voru heildartekjur heimilismanna áætlaðar 347.761 kr. á mánuði. Þá voru heildartekjur heimilismanna áætlaðar 572.782 kr. á mánuði samkvæmt endurútreikningi, dags. 23. ágúst 2024. Við lokauppgjör ársins 2024 reyndust tekjur heimilismanna á tímabilinu vera hærri en framangreindar áætlanir gerðu ráð fyrir, eða að meðaltali 1.649.258 kr. á mánuði en þær voru að mestu tilkomnar vegna fjármagnstekna skráðs heimilismanns á árinu 2024. Samkvæmt útreikningi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar nam skerðing vegna tekna því 741.576 kr. á leigutímabilinu. Kæranda ber í samræmi við ákvæði 26. gr. laga nr. 75/2016 að endurgreiða þá fjárhæð.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um innheimtu ofgreiddra húsnæðisbóta til handa kæranda staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 10. júní 2025, um innheimtu ofgreiddra húsnæðisbóta A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir