Mál nr. 525/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 525/2025

Fimmtudaginn 9. október 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 25. ágúst 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 20. ágúst 2025, um að synja umsókn hennar um ábyrgðaryfirlýsingu til tryggingar húsaleigu.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 30. apríl 2025, sótti kærandi um ábyrgðaryfirlýsingu frá Reykjavíkurborg til tryggingar húsaleigu samkvæmt 23. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg. Umsókn kæranda var synjað 8. maí 2025 á þeirri forsendu að hún hefði ekki fengið fjárhagsaðstoð til framfærslu í umsóknarmánuði og mánuðinum á undan. Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti þá ákvörðun 20. ágúst 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 25. ágúst 2025. Með bréfi, dags. 27. ágúst 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst 9. september 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 11. september 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að Reykjavíkurborg hafi synjað umsókn hennar um ábyrgðaryfirlýsingu til tryggingar húsaleigu en hún sé nú þegar búsett í þeirri íbúð sem um ræði og með undirritaðan leigusamning. Um sé að ræða 510.000 kr. sem kærandi hafi ekki ráð á að greiða ein. Án þessa aðstoðar eigi kærandi á hættu að missa leiguhúsnæðið þrátt fyrir að vera með gildan leigusamning og lögheimili í húsnæðinu.

Kærandi tekur fram að í bréfi Reykjavíkurborgar komi ekki fram skýr ástæða fyrir synjuninni og því geti hún ekki skilið grundvöllinn eða brugðist við. Kærandi óski eftir að úrskurðarnefnd velferðarmála endurskoði mál hennar og taki til greina framangreindar aðstæður hennar.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé 19 ára gömul, einhleyp og barnlaus kona frá B. Hún hafi flutt til Íslands í apríl 2024. Kærandi hafi búið og starfað í Hafnarfirði fyrsta árið sitt hér á landi en flutt til Reykjavíkur í apríl 2025 eftir að hafa fengið þar íbúð á almennum leigumarkaði. Kærandi hafi þurft að reiða fram ábyrgðartryggingu til leigusala að upphæð 510.000 kr. sem hún hafi að sögn ekki getað greitt þar sem hún hafi misst vinnuna stuttu eftir að hún hafi flutt inn. Kærandi hafi verið í vinnu frá ágúst 2024 til apríl 2025 og flutt inn í íbúðina í byrjun apríl 2025. Kærandi fái nú greiddar atvinnuleysisbætur frá Vinnumálastofnun og sé í atvinnuleit.

Kærandi hafi sótt um ábyrgðaryfirlýsingu frá Reykjavíkurborg með umsókn, dags. 30. apríl 2025. Umsókninni hafi verið synjað með bréfi þann 8. maí 2025. Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 20. ágúst 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun starfsmanna á Vesturmiðstöð Reykjavíkurborgar um ábyrgðaryfirlýsingu til tryggingar húsaleigu að upphæð kr. 510.000.- skv. 23. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.“

Þann 25. ágúst 2025 hafi kærandi skotið framangreindri ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Núgildandi reglur um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg með áorðnum breytingum hafi tekið gildi þann 1. apríl 2021 og verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 24. febrúar 2021 og á fundi borgarráðs þann 4. mars 2021. Umræddar reglur séu settar á grundvelli 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 1. mgr. 78. gr. stjórnarskrárinnar skuli sveitarfélag sjálf ráða málum sínum og verkefnum nema lög ákveði annað. Lög nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga séu rammalög, það er þau veiti svigrúm til mats miðað við staðbundnar aðstæður hverju sinni og það sé verkefni hvers sveitarfélags að útfæra hver réttur hvers einstaklings sé. Lögin skyldi sveitarfélög til að tryggja framkvæmd laganna og að þeim verkefnum sem lögin kveði á um verði sinnt en lögin veiti sveitarfélaginu að sama skapi heimild og svigrúm til að setja sér eigin reglur um framkvæmd og útfærslu innan marka laganna. Lögunum sé því aðeins ætlað að tryggja rétt fólks en ekki skilgreina hann. Það sé því verkefni hvers sveitarfélags að útfæra nánar rétt hvers einstaklings og taka afstöðu til þess hvernig fjárhagsaðstoð sé háttað til íbúa sveitarfélagsins til þess að tryggja þeim nauðsynlega framfærslu. Sveitarfélög hafi því talsvert svigrúm til að meta hvert tilvik fyrir sig.

Fram komi í 2. mgr. 1. gr. reglnanna að heimilt sé að veita einstaklingum og fjölskyldum aðstoð vegna sérstakra aðstæðna, m.a. vegna heimilisstofnunar, náms eða óvæntra áfalla, sbr. IV. kafla reglnanna. Í IV. kafla reglnanna sé að finna heimildir vegna sérstakra aðstæðna. Ákvæði 23. gr. reglnanna sé svohljóðandi:

„Heimilt er að gefa út ábyrgðaryfirlýsingu til tryggingar húsaleigu að hámarki 600.000 kr., til þeirra sem fengið hafa fjárhagsaðstoð til framfærslu samkvæmt reglum þessum í mánuðinum sem sótt er um og í mánuðinum á undan.

Það sama gildir í þeim tilfellum sem umsækjandi hefur ekki fengið fjárhagsaðstoð til framfærslu samkvæmt reglum þessum í mánuðinum sem sótt er um og í mánuðinum á undan, en hefur til langs tíma glímt við margháttaðan húsnæðisvanda og mikla félagslega erfiðleika.

Umsækjandi skal leggja fram staðfestingu á því að hann eigi ekki kost á láni frá bönkum eða lánastofnunum.

Skilyrði 2.-4. mgr. 25. gr. reglna þessara skulu vera uppfyllt sé veitt aðstoð samkvæmt þessu ákvæði.

Drög að húsaleigusamningi til a.m.k. þriggja mánaða skulu liggja fyrir áður en ábyrgðaryfirlýsing er gefin út. Framvísa skal afriti af þinglýstum húsaleigusamningi þegar hann liggur fyrir eða staðfestingu á því að leigusamningur hafi verið skráður í húsnæðisgrunn Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, sbr. 5. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994.

Verði gengið að ábyrgðaryfirlýsingu samkvæmt reglum þessum skal greiða þá upphæð sem um ræðir samkvæmt umsókn beint til leigusala og krefja umsækjanda um greiðslu ábyrgðar. Heimilt er að breyta kröfu um endurgreiðslu umsækjanda í lán.

Aðstoð samkvæmt þessu ákvæði skal að hámarki veitt einu sinni á 12 mánaða tímabili.

Gildistími umsóknar er þrír mánuðir frá samþykkisdegi.“

Líkt og kveðið sé á um í 1. mgr. 23. gr. reglnanna sé heimilt að gefa út ábyrgðaryfirlýsingu til tryggingar húsaleigu til þeirra sem fengið hafa fjárhagsaðstoð til framfærslu samkvæmt reglum um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg í mánuðinum sem sótt sé um og mánuðinum á undan. Ljóst sé að kærandi hafi verið í vinnusambandi í umsóknarmánuði, þ.e. apríl 2025, og í mánuðinum á undan. Kærandi þiggi nú atvinnuleysisbætur frá Vinnumálastofnun. Því sé ljóst að kærandi uppfylli ekki framangreint skilyrði.

Með hliðsjón af framansögðu hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs því staðfest synjun starfsmanna á Vesturmiðstöð Reykjavíkurborgar um ábyrgðaryfirlýsingu til tryggingar húsaleigu að upphæð 510.000 kr. skv. 23. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Með vísan til alls framangreinds verði að telja að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum um fjárhagsaðstoð, sbr. 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, né öðrum ákvæðum laga nr. 40/1991 eða ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 20. ágúst 2025, um að synja umsókn kæranda um ábyrgðaryfirlýsingu til tryggingar húsaleigu á grundvelli 23. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Sveitarfélög skuli tryggja að stuðningur við íbúa sem hafi barn á framfæri sé í samræmi við það sem sé barninu fyrir bestu. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í IV. kafla reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg er kveðið á um heimildir vegna sérstakra aðstæðna. Þar segir í 1. mgr. 23. gr. að heimilt sé að gefa út ábyrgðaryfirlýsingu til tryggingar húsaleigu, að hámarki 600.000 kr., til þeirra sem fengið hafa fjárhagsaðstoð til framfærslu samkvæmt reglunum í mánuðinum sem sótt er um og í mánuðinum á undan. Samkvæmt 2. mgr. 23. gr. gildir það sama í þeim tilfellum sem umsækjandi hefur ekki fengið fjárhagsaðstoð til framfærslu samkvæmt reglunum í mánuðinum sem sótt er um og í mánuðinum á undan, en hefur til langs tíma glímt við margháttaðan húsnæðisvanda og mikla félagslega erfiðleika.

Samkvæmt gögnum málsins hafði kærandi ekki notið fjárhagsaðstoðar sér til framfærslu frá Reykjavíkurborg í mánuðinum sem hún sótti um ábyrgðaryfirlýsingu til tryggingar húsaleigu né mánuðinum á undan. Þegar af þeirri ástæðu uppfyllti kærandi ekki skilyrði 23. gr. reglna Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð.

Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun staðfest.

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 20. ágúst 2025, um að synja umsókn A, um ábyrgðaryfirlýsingu til tryggingar húsaleigu, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir