Mál nr. 461/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 461/2025

Fimmtudaginn 16. október 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 29. júlí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 24. júlí 2025, um að synja umsókn hans um atvinnuleysisbætur.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 5. júní 2023 og var umsókn samþykkt 21. júní 2023. Með erindi, dags. 6. júlí 2023 var ósk kæranda um leiðréttingu á bótahlutfalli samþykkt. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 24. júlí 2025, var umsókn kæranda synjað með vísan til þess að hann teldist ekki vera í virkri atvinnuleit í skilningi laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 29. júlí 2025. Með bréfi, dags. 30. júlí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 26. ágúst 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 26. ágúst 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hann sé ósammála því að hann hafi ekki verið virkur í atvinnuleit. Kærandi hafi gert sitt besta til að finna vinnu og halda sambandi við vinnumarkaðinn. Tímabundið heilsufarsástand kæranda hafi takmarkað möguleika hans á að mæta í öll viðtöl. Kærandi telur sig aftur færan um að taka fullan þátt í atvinnuleit og vilji því halda skráningu sinni áfram hjá Vinnumálastofnun.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 5. júní 2023. Með erindi, dags. 21. júní 2023 hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt. Útreiknaður bótaréttur kæranda hafi verið 50% þar sem kærandi hafi tekið fram í umsókn að hann leitaði eftir 50% starfi. Kærandi hafi óskaði eftir leiðréttingu á bótahlutfalli og Vinnumálastofnun hafi orðið við þeirri beiðni og tilkynnt kæranda um það með bréfi, dags. 6. júlí 2023, að bótaréttur hans væri 100% í samræmi við ósk hans um fullt starfshlutfall.

Með ákvörðun, dags. 2. júlí 2024, hafi kæranda verið gert að sæta tveggja mánaða viðurlögum vegna fjarveru á námskeiði.

Þann 16. desember 2024 hafi kærandi verið boðaður á hópfund sem hafi verið haldinn 17. desember 2024, klukkan 10:00. Kærandi hafi verið upplýstur að um skyldumætingu væri að ræða og að öll forföll bæri að tilkynna án ástæðulausrar tafar. Kæranda hafi sömuleiðis verið tjáð að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu kynnu að leiða til þess að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans yrðu stöðvaðar. Kærandi hafi sent tölvupóst þann 16. desember 2024 þar sem hann kvaðst vera erlendis og hafi ekki getað mætt af þeim sökum. Kærandi hafi sent tölvupóst 6. desember 2024 og greint frá því að hann myndi vera erlendis frá 17. desember 2024 til 6. janúar 2025.

Þann 17. mars 2025 hafi kærandi verið boðaður í viðtal sem hafi átt að fara fram 18. mars 2025, klukkan 10:00. Kærandi hafi verið upplýstur að um skyldumætingu væri að ræða og að öll forföll bæri að tilkynna án ástæðulausrar tafar. Kæranda hafi sömuleiðis verið tjáð að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu kynnu að leiða til þess að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans yrðu stöðvaðar. Boðun þessi hafi verið birt á „Mínum síðum“ atvinnuleitanda. Kærandi hafi sent tölvupóst þann 17. mars þar sem hann hafi sagst vera veikur og sæi sér ekki fært að sinna fundarboði stofnunarinnar daginn eftir. Kærandi hafi skilað læknisvottorði daginn eftir sem hafi verið gefið út 17. mars 2025. Á því vottorði hafi komið fram að tilkynnt hafi verið um veikindin þann sama dag, að kærandi væri ófær um að sækja vinnu/skóla vegna veikinda dagana 14. til 16. mars 2025. Kærandi hafi skilað læknisvottorði sem hafi verið móttekið 28. mars 2025 þar sem fram kom að kærandi hafi verið frá vegna veikinda frá 16. til 20. mars 2025.

Þann 24. júní 2025 hafi kærandi aftur verið boðaður í viðtal sem hafi átt að fara fram 25. júní 2025, klukkan 10:00. Kærandi hafi verið upplýstur að um skyldumætingu væri að ræða og að öll forföll bæri að tilkynna án ástæðulausrar tafar. Kæranda hafi sömuleiðis verið tjáð að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu kynnu að leiða til þess að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans yrðu stöðvaðar. Boðun þessi hafi verið birt á „Mínum síðum“ atvinnuleitanda. Kærandi hafi sent tölvupóst þann 24. júní 2025 þar sem hann hafi sagt vera veikur og sæi sér ekki fært að sinna fundarboði stofnunarinnar daginn eftir. Kærandi hafi skilað læknisvottorði þann 30. júní, sem hafi verið gefið út 27. júní 2025, vegna tilkynningar um veikindin þann sama dag. Á því vottorði hafi komið fram að kærandi hefði verið ófær um að sækja vinnu/skóla vegna veikinda dagana 22. til 26. júní 2025.

Þann 15. júlí 2025 hafi kærandi á ný verið boðaður í viðtal sem hafi átt að fara fram 16. júlí 2025, klukkan 09:00. Kærandi hafi, eins og áður, verið upplýstur um skyldumætingu og að öll forföll þyrfti að tilkynna án ástæðulausrar tafar. Kærandi hafi sent tölvupóst þann 15. júlí 2025 þar sem hann hafi sagst vera veikur og sæi sér ekki fært að sinna fundarboði stofnunarinnar daginn eftir. Kærandi hafi skilað læknisvottorði þann 18. júlí 2025 sem hafi verið gefið út 17. júlí 2025 vegna tilkynningar um veikindin þann sama dag. Á því vottorði hafi komið fram að kærandi hefði verið ófær um að sækja vinnu/skóla vegna veikinda dagana 14. til 17. júlí 2025.

Kæranda hafi verið sent erindi þann 17. júlí 2025. Í bréfi stofnunarinnar hafi komið fram að greiðslum til kæranda hefði verið frestað þar sem óljóst væri hvort kærandi gæti talist í virkri atvinnuleit. Kæranda hafi verið veittur sjö daga frestur til að skila skriflegri afstöðu sinni til stofnunarinnar en fram hafi komið í bréfi að ítrekaðar fjarvistir hans á boðuðum vinnumarkaðsúrræðum á bótatímabili gæfu tilefni til að ætla að hann uppfyllti ekki skilyrði laga nr. 54/2006.

Þann 24. júlí 2025 hafi umsókn kæranda verið synjað á grundvelli 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar þar sem kærandi hafi ekki uppfyllt skilyrði um virka atvinnuleit. Kærandi hafi ítrekað brugðist við boðum í vinnumarkaðsúrræði með því að tilkynna veikindi sama dag og boðun hafi verið send. Kærandi hafi skilað inn vottorðum sem öll ættu við um tímabil aftur í tímann og væru öll útgefin í gegnum vef Heilsuveru. Í þeim hafi hvergi mátt finna staðfestingu á að skoðun læknis hefði farið fram.

Kærandi hafi sent tölvupóst og skjámyndir þann 28. júlí 2025 þar sem hann kvaðst uppfylla öll skilyrði um virka atvinnuleit að eigin áliti. Kærandi hefði sent gögn um ferðir erlendis, skilað læknisvottorðum, tölvupóstum með forfallatilkynningu og skilmerkilega greint frá ástæðum fjarveru í hverju tilfelli fyrir sig.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir.

Mál þetta varði almenn skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum, sbr. III. kafla laga um atvinnuleysistryggingar. Í 13. gr. laganna segi að eitt helsta skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum launamanns sé að viðkomandi sé í virkri atvinnuleit. Nánari skilgreiningu á hugtakinu „virk atvinnuleit“ sé að finna í 14. gr. laganna. Í því ákvæði komi fram að sá teljist í virkri atvinnuleit sem sé meðal annars fær til flestra almennra starfa, hafi heilsu til að taka starfi eða taka þátt í virkum vinnumarkaðsaðgerðum og hafi vilja og getu til að taka starfi án sérstaks fyrirvara, óháð því hvort um fullt starf eða hlutastarf sé að ræða. Í 4. mgr. 14. gr. laganna sé svo að finna þrönga undanþágu frá framangreindum skilyrðum. Þar segi að Vinnumálastofnun sé heimilt að veita undanþágu frá sumum skilyrðum ákvæðisins þannig að hinn tryggði, sem vegna aldurs, félagslegra aðstæðna sem tengist skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna fjölskyldumeðlima óski eftir hlutastarfi eða starfi innan tiltekins svæðis, geti talist vera í virkri atvinnuleit. Enn fremur sé stofnuninni veitt heimild til að taka tillit til aðstæðna atvinnuleitanda sem geti ekki sinnt tilteknum störfum vegna skertrar vinnufærni samkvæmt mati sérfræðilæknis.

Af fyrirliggjandi gögnum í máli þessu sé ljóst að kærandi hafi ítrekað boðað forföll í öll þau vinnumarkaðsúrræði sem stofnunin hafi boðað hann í. Tilkynningar um veikindi hafi verið studdar  vottorðum  varðandi tilkynningu  um  veikindi  til  Heilsuveru.is  án  skoðunar  læknis. Starfshæfnisvottorð frá lækni hafi ekki legið fyrir og kærandi hafi aldrei tilkynnt um verulega skerta getu til að sinna virkri atvinnuleit sem gæti skýrt tíðar fjarvistir hans vegna „sjúkdóma“ í boðuð vinnumarkaðsúrræði. Það sé afstaða Vinnumálastofnunar, með vísan til framangreinds að kærandi hafi annað hvort ekki vilja eða getu til að taka þátt í vinnumarkaðsaðgerðum sem honum standi til boða.

Í ljósi alls framangreinds telji Vinnumálastofnun að kærandi eigi ekki rétt á atvinnuleysisbótum fyrr en vottorð sérfræðilæknis sem hafi annast hann berist stofnuninni um starfshæfni kæranda.

Með vísan til framangreindra sjónarmiða sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi eigi ekki rétt á atvinnuleysisbótum, enda sé hann með síendurteknu framferði búinn að sýna fram á að hann sé ekki í virkri atvinnuleit.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 24. júlí 2025, um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur á grundvelli 14. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 er fjallað um almenn skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna. Eitt af þeim skilyrðum er að vera í virkri atvinnuleit, sbr. 14. gr. Í 1. mgr. 14. gr. segir að sá teljist vera í virkri atvinnuleit sem uppfylli eftirtalin skilyrði:

1. er fær til flestra almennra starfa,
2. hefur heilsu til að taka starfi eða taka þátt í virkum vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. þó 5. mgr.,
3. hefur frumkvæði að starfsleit og er reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt er fyrir samkvæmt lögum og kjarasamningum, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, og uppfyllir skilyrði annarra laga,
4. hefur vilja og getu til að taka starfi án sérstaks fyrirvara,
5. er reiðubúinn að taka starfi hvar sem er á Íslandi,
6. er reiðubúinn að taka starfi óháð því hvort um fullt starf eða hlutastarf er að ræða eða vaktavinnu,
7. á ekki rétt á launum eða öðrum greiðslum í tengslum við störf á vinnumarkaði þann tíma sem hann telst vera í virkri atvinnuleit nema ákvæði 17. eða 22. gr. eigi við,
8. hefur vilja og getu til að taka þátt í vinnumarkaðsaðgerðum sem standa honum til boða, og
9. er reiðubúinn að gefa Vinnumálastofnun nauðsynlegar upplýsingar til að auka líkur hans á að fá starf við hæfi og gefa honum kost á þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum.

Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga nr. 54/2006 segir meðal annars svo:

„Enn fremur þykir ástæða til að taka fram að umsækjandi teljist vera í virkri atvinnuleit þegar hann, frá því að umsókn um atvinnuleysisbætur barst, hefur bæði vilja og getu til að taka starfi án sérstaks fyrirvara. Að öðrum kosti verður ekki litið á hlutaðeigandi í virkri atvinnuleit.“

Í 5. mgr. 14. gr. laga nr. 54/2006 er að finna undanþágu frá skilyrði í b. lið. 1. mgr. 14. gr. sömu laga varðandi tilfallandi veikindi, þar segir:

„Hinn tryggði telst vera í virkri atvinnuleit þrátt fyrir tilfallandi veikindi í allt að fimm daga samtals sem heimilt er að nýta að hámarki í tvennu lagi á hverju tólf mánaða tímabili enda hafi hinn tryggði verið skráður innan kerfisins í fimm mánuði samtals frá fyrstu skráningu á sama tímabili, sbr. 29. gr. Hinn tryggði skal tilkynna um upphaf og lok veikinda til Vinnumálastofnunar án ástæðulausrar tafar. Skal hann jafnframt skila inn læknisvottorði innan viku frá því að veikindum lauk óski Vinnumálastofnun eftir því.“

Fyrir liggur í máli þessu að Vinnumálastofnun boðaði kæranda fjórum sinnum í vinnumarkaðsúrræði á tímabilinu desember 2024 til júlí 2025. Í öll skiptin boðaði kærandi forföll, fyrst sökum þess að hann væri staddur erlendis og svo í þrjú skipti vegna veikinda. Kærandi lagði fram læknisvottorð í þessi þrjú skipti, dags. 17. mars, 27. júní og 17. júlí 2025, en í þeim kemur fram að hann hafi verið ófær um að sækja vinnu eða skóla vegna veikinda á nánar tilgreindum tímabilum.

Af gögnum málsins er því ljóst að kærandi hafði ekki heilsu til að taka starfi eða taka þátt í virkum vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. b. lið 1. mgr. 14. gr. laga nr. 54/2006. Þá verður ekki séð að kærandi hafi haft vilja og getu til að taka starfi án sérstaks fyrirvara eins og skylt er samkvæmt d. lið 1. mgr. 14. gr. Einnig er ljóst að undanþága í 5. mgr. 14. gr. laga nr. 54/2006 á ekki við í tilfelli kæranda. Með vísan til þess er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur, staðfest.

 

 

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 24. júlí 2025, um að synja umsókn A, um atvinnuleysisbætur, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir